Инфляция, оның себептері

1. ИНФЛЯЦИЯ
2. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ СЕБЕПТЕРІ
3. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ЗАРДАПТАРЫ
4. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ТҮРЛЕРІ
5. ИНФЛЯЦИЯҒА ҚАРСЫ САЯСАТ

6. Қолданылған әдебиеттер
Экономикалық кұбылыс ретінде инфляция ұзақ уақыт өмір сүруде. Оның пайда болуын ақшаның шығуымен, қызметімен байланыстырады. Инфляция термині латын сөзі - іпflаtіо -(вздутие) - қампаю, тұңғыш рет Солтүстік Америкада 1861 - 1865 жылдардағы азамат соғысы кезінде пайда болып, айналымдағы қағаз ақшалардың тым көбейіп кетуі процесін білдірген.
Инфляцияның жалпы әдеттегі анықтамасы - айналымдағы ақша массасының құнсыздануына және тауар бағаларының соғүрлым өсуіне әкеледі. Алайда инфляцияны айналым процесін кұнсызданған қағаз ақшамен толтыра беру деп түсіндіру жеткіліксіз. Инфляция тауар бағаларының өсуінен көрінгенімен, ол тек ақшаға тән "ғажайып" құбылыс емес. Ол - күрделі әлеуметтік-экономикалык кұбылыс, оны тудырушы нарық шаруашылығының түрлі саласындағы ұдайы өндіріс сәйкестілігінің бұзылуы. Инфляция дүние жүзіндегі көптеген елдердің экономикалық өміріндегі ең өткір мәселелердің бірі.
Инфляция қарқынының жай, орташа жүруі кезінде бағаның өсуі 10%-дан аспайды. Экономикалық теория мұндай инфляцияны экономикалық даму үшін оңды жағдай деп, ал мемлекетті тиімді экономикалық саясат жүргізуші субъекті деп есептейді. Мұндай инфляция өндіріс пен сұраныстың өзгерген жағдайларына қарай бағаларды түзеп отыруға мүмкіндік береді.
Жоғары қарқынды (галопирующая) инфляция тұсында бағаның өсуі 20-дан 200 пайызға жетеді. Бұл экономика үшін үлкен салмақ. Бірак көптеген контракт, келісімдер бағаның мұндай өсу қарқынын есепке алады.
Аса зор, шексіз (гиперинфляция) инфляция айналымдағы ақша мөлшері мен тауар бағасы деңгейінің тым шарықтап, шектен тыс өсуін білдіреді (200 пайыздан жоғары). Мұндай жағдайда халық үлкен зиян шегеді, тіпті қоғамның ауқатты тобына да қиын болады. Ұлттық шаруашылық бүлінеді.
Басыңкы (придавленная) инфляция кезінде бағаның өсуі байқалмай қалады. Инфляция балансталған, тепе-теңдікті болуы мүмкін, яғни бағаның өсуі баяу және ол барлық тауарлар мен қызметтерге бірдей өседі. Мұндай жағдайда бағаның жылдық өсуіне сәйкес ставка проценті көбейеді, бұл бағалардың тұрақтануы кезеңіндегі экономикалык ахуалды білдіреді.
Инфляциялық артық сұраныс тұсында мемлекет өз шығыстарын тежеп, салықтар деңгейін жоғарылатады. Нәтижесінде сұраныс қысқарады, инфляцияның қарқыны төмендейді. Алайда, солармен бір мезгілде өндіріс те қысқарып экономикада дағдарыс пен тоқырау белгілері байқалады, жұмыссыздардың саны өседі. Бұл инфляцияны тежеудің қоғамдық бағасы.
1. Экономикалық теория негіздері. Алматы. Қазақ университеті, 1998ж.
2. Экономикалық ілімдер тарихы. Алматы. Қазақ университеті, 1997ж.
3. Экономикалық теория. Алматы. Қазақ университеті, 2000ж.
4. А.Қ. Мейірбеков., Қ.Ә. Әлімбетов. Кәсіпорын экономикасы, Алматы ”Экономикс” , 2003ж.
5. М.С. Биханұлы. Коммерциялық банктер операциялары, Алматы “ИздатМаркет” , 2004ж.
6. М.С. Биханұлы. Ақша айналысы және несие, Алматы “ИздатМаркет” , 2004ж.
7. БорисовЕ.Ф. Экономическая теория, Москва “Юрист”, 1997г.
8. Р. Дорнбуш, С. Фишер. Макроэкономика, Алматы “Білім”, 1997ж.
        
        ИНФЛЯЦИЯ
Экономикалық кұбылыс ретінде инфляция ұзақ уақыт өмір сүруде. Оның
пайда болуын ақшаның шығуымен, қызметімен ... ... ... сөзі - іпflаtіо -(вздутие) - қампаю, тұңғыш рет Солтүстік Америкада
1861 - 1865 жылдардағы азамат соғысы кезінде пайда ... ... ... тым ... ... ... ... жалпы әдеттегі анықтамасы - айналымдағы ақша массасының
құнсыздануына және тауар ... ... ... ... ... ... ... кұнсызданған қағаз ақшамен толтыра беру деп
түсіндіру жеткіліксіз. Инфляция тауар бағаларының өсуінен көрінгенімен, ... ... тән ... ... емес. Ол - күрделі әлеуметтік-экономикалык
кұбылыс, оны тудырушы ... ... ... ... ... ... ... Инфляция дүние жүзіндегі көптеген елдердің
экономикалық өміріндегі ең өткір мәселелердің бірі.
Инфляция қарқынының жай, ... ... ... ... өсуі ... ... ... мұндай инфляцияны экономикалық даму үшін оңды
жағдай деп, ал мемлекетті тиімді экономикалық саясат жүргізуші субъекті ... ... ... ... пен ... ... ... бағаларды түзеп отыруға мүмкіндік береді.
Жоғары қарқынды (галопирующая) инфляция тұсында бағаның өсуі 20-дан
200 пайызға ... Бұл ... үшін ... ... ... ... келісімдер бағаның мұндай өсу қарқынын есепке алады.
Аса зор, шексіз (гиперинфляция) инфляция айналымдағы ақша ... ... ... ... тым ... шектен тыс өсуін білдіреді (200
пайыздан жоғары). Мұндай жағдайда халық ... зиян ... ... ... ... да қиын болады. Ұлттық шаруашылық бүлінеді.
Басыңкы (придавленная) инфляция кезінде бағаның өсуі байқалмай
қалады. Инфляция балансталған, ... ... ... яғни ... баяу және ол ... тауарлар мен қызметтерге бірдей ... ... ... ... өсуіне сәйкес ставка проценті көбейеді, бұл
бағалардың тұрақтануы кезеңіндегі экономикалык ахуалды ... ... ... ... ... өз шығыстарын тежеп, салықтар
деңгейін жоғарылатады. Нәтижесінде сұраныс қысқарады, инфляцияның қарқыны
төмендейді. Алайда, ... бір ... ... те ... ... пен ... ... байқалады, жұмыссыздардың саны өседі. Бұл
инфляцияны тежеудің қоғамдық бағасы.
Экономиканың құлдырауы кезінде ... ... үшін ... ... ... Егер ... ... болса, мемлекеттік
қаржыландыру бағдарламасы жүзеге асырыла бастайды, салықтардың деңгейі
төмендетіледі. ... ... ... ең ... ... аз ... ... олар табысты жедел пайдаланады. Сөйтіп ... және ... ... ... ... ... қаржылар арқылы ынталандыру, 60—70-жылдары көптеген елдердің
тәжірибесі көрсеткендей, оны ... ... ... ... үкіметтің салық арқылы маневр жасау мүмкіндіктерін тарылтады.
Екінші бағыттың авторлары экономикада пайда болған кемшіліктерді ақша-
несие ... ... ... ... ... бұл түрі ... тікелей
бақылауынан тыс, дербес орталық банк арқылы жүргізіледі. Ол айналымдағы
акша санын және ... ... ... өзгертеді. Ақша-несие саясаты
экономикаға қысқа ... ... ... ... ... ... ... экономистердің ойынша үкімет төлеу қабілеті бар ... ... ... ... қолданады. Өйткені экономикалық өсуді ьнталандыру
және ... ... ... ... ... ... ... бақылаудан шығарады. Қоғамдык мүдде тұрғысынан инфляциямен күрес
халық шаруашы-лығына үлкен зиян келтіреді, яғни жұмыссыздықты ... ... ... есептер бойынша инфляцияны 1%-ке төмендету
жұмыссыздықты жыл бойындағы өзінің табиғи деңгейінен 2% ... ... ... 4%-ке ... ... инфляцияны ауыздықтау үшін біраз елдердің үкіметтері 60-
жылдардан бастап, баға мен табыс арақатысы деген саясатты ... ... ... ... ... тежеу. Бұл саясат инфляциямен күресте
рыноктық стратегиядан гөрі ... ... ... ... және ол алға ... ... әрдайым жете бермейді. Қайшылықты
проблемаларды шешуде түрлі экономикалык ... ... ... ... ... тиімсіз етеді.
АҚШ-тың тәжірибесі табыс саясатын ... ... ... 1971 ... ... ... мен баға деңгейіне тікелей бақылау жүргізді. Одан
кейінгі жылдарда бұл мәселеде тек кеңес ... ғана ... ... ... Р. ... ... әкімшілігі келісімен аталған
мәселелермен шүғылданатын үкімет мекемесі жойылды. XIX ... ... ... мен ... ... ... ... әдебиеттерде
инфляция түсінігі XX ғасырда бірінші дүние-жүзілік соғыстан кейін ... ... ... ... ... ... ... көрінді. Инфляцияның жалпы, әдеттегі анықтамасы — айналымдағы ақша
массасының қажеттіліктен тыс артып кетуі. Бұл ақша ... ... ... ... ... өсуіне әкеледі. Алайда инфляцияны айналым
процесін құнсызданған қағаз ақшамен толтыра беру деп ... ... ... ... өсуінен көрінгенімен, ол тек ақшаға
тән "ғажайып" құбылыс емес. Ол — күрделі ... ... ... ... ... түрлі саласындағы ұдайы өндіріс
сәйкестілігінің бұзылуы. ... ... ... ... ... ... ең ... проблемалардың бірі.
ИНФЛЯЦИЯНЫҢ СЕБЕПТЕРІ
Ақша тауарларды сатып алу қабілеті күшті валютамен ... ... ... түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты
құнсыздануы, алтынды бұрынғыша ақша ... ... ... деп
қарастыруда жатыр. Ең алдымен бағаның өсуі тауарға сұраныстың ... ... ... ... ... тауар рыногында сұраныс пен
ұсыныстың сәйкестілігінің бұзылуы әлі инфляция емес. Инфляция ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайлар да әсер
етеді. Мысалы, 70-жылдардағы энергетикалық ... тек ... ... ... ... 20 ... өсті) емес, басқа да тауар мен қызмет
көрсету бағаларының өсуімен ... 1973 жылы ... ... ... ... 1979 жылы — 9%-ке артты. Ақша әсерінен тыс, тауар ... ... ... ... циклдық және маусымдық толқуларға, ұдайы
өндірістегі ... ... ... ... мен ... ... ... жаңа ставкаларын енгізуге, ақша өлшемінің
девальвациялануы мен ревальвациялануына, рынок коньюнктурасының өзгеруі мен
сыртқы экономикалық байланыстардың ықпална және т. б. ... ... ... ... неше ... ... әсері болады.
Коньюнктураның циклдық толқуынан болатын бағаның өскін, инфляцияға
жатқызуға болмайды [4]. Циклдың түрлі ... өту ... ... ... бас ... тән ... ... бағалардың динамикасы
өзгеріп отырады. Аласапыранның бас кезіндегі оның өсуі дағдарыс ... ... ... ... ... баға тағы да көтеріледі.
Еңбек ... ... ... ... әкелуі тиіс. Циклдық
толқулардың тағы бір көрінісі жалақының өсуі ... ... ... ... ... ... инфляциясы деп аталады, ол өз ... ... ... ... алып ... ... ... да бағаның
инфляциялық өсуіне көп әсер етпейді. Айталық, су басып кеткен ... ... ... ... Бұл құрылыс материалдарын шығаратын
өндірісті ұлғайтады, ал олар рынокты толықтыру барысында, баға төмендеуі
тиіс. ... баға ... ... ... нені ... көп ... ... екенін еске ұстап, оның ішіндегі
ең бастыларын атайық.
Біріншіден, мемлекеттік ... мен ... ... ... болмауы. Ол мемлекеттік бюджеттің тапшылығынан көрінеді.
Егер дефицит Орталық эмиссия ... заем ... ... ... ... ... ... пайдаланылса, онда айналыста ақша
массасы көбейеді. Айырбастың сандық теңдігін МV = РО еске түсірсек, М мен ... ... ... анық.
Екіншіден, осындай жолмен, әдіспен инвестицияны қаржыландыру жүргізілген
жағдайда да бағаның инфляциялық өсуі ... ... ... байланысты инвестиция инфляцияны өршітеді. Ұлттық
табысты әскери мақсатқа ... ... емес ... — олар ... ... ... етеді. Әскери ассигнациялар бір сәтке ғана ... ... бар ... ... ... ... етілмеген ақша
массасының өсуіне әкеледі. Әскери шығындардың өсуі мемлекеттік бюджетті
тұрақты тапшылық ... және ... ... ұдайы өсуіне
ұрындырады.
Үшіншіден, баға деңгейінің жалпы өсуі қазіргі рыноктық экономиканың
ерекшелігіне байланысты. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өнімдердің түрі аз, капитал ауысуы оңай уақытқа
мүлдем ұқсамайды. Қазіргі рынок ... ... ... рынок. Ал
олигополист (жетілмеген бәсекелес) едәуір дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... да, олар оны
қолдауға ынталы. Жетілмеген бәсекелес бағаның ... ... ... тұру
үшін өндіріс пен тауар ұсынуды қысқарту арқылы дефицит жасауға ... ... ... ... бағаның төмендеуін болдырмау үшін
олигополия мен монополия икемді тауар ұсынысына қарсы болады. ... ... ... ... үшін ... ... сұраныс пен
ұсыныстың сәйкес келмеуі көмектеседі. Төртіншіден, елдің ... ... оның ... әлемдік шаруашылық байланыстарға тартылуы
барысында "импорттық" инфляцияның қаупі туады. ... ... 1979 ... ... шарықтауы энергетикалдық дағдарыс) сырттан ... ... ... ... тізбек бойынша басқа ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі
шектеулі. Әрине өз валютасын ревальвациялау ұлттық валютаның ... ... ... ... арзандатуға болады. Бірақ ревальвация
отандық тауарлардың экспорттық бағасын да ... ал бұл ... ... ... төмендетеді.
Бесіншіден, инфляция өзіне-өзі дем беретін сипат алады, ол "инфляцияны
күту" нәтижесінде орын алады. Батыс елдерінің ... ... ... ... де осы ... ... көрсетуде. Халық пен өндірушілердің
инфляцияны күту себептерін жою инфляцияға қарсы саясаттың ең басты міндеті.
Инфляциялық күту ... ... ... ... механизмі
қандай? Баға деңгейінің жалпы өсуі жағдайында өмір сүруге үйренген ... одан әрі ... ... ... ... еңбекшілер жалақыны
көбейтуді талап етеді. Халық тауарларды көптеп ... ... ... ертең тағы да өсуі мүмкін ғой. Өндірушілер өз өнімдеріне өте жоғары
баға белгілейді, ... ... ... шикізат, материал, қосалқы бөлшектер
қымбаттайды. Мысалы Ресей экономикасындағы (қаңтар — ... 1992 ... ... ... ... өндірушілер өздерін жабдықтаушылардың
бағаны көтеру мүмкіндігінен ... ... ала өз ... ... ... Ресей экономикасындағы басқа да ТМД елдеріндегі
бағалар бұрынғы төлем қабілеті бар сұраныс ... ғана ... ... деңгейден де асып түсті.
Дүниежүзілік қоғамдастықтың барлық елдерінде де инфляция өршуінің сан
түрлі себептері бар. ... бұл ... ... ... ... елдің нақты экономикалық жағдайына байланысты.
Айталық Батыс Еуропада II ... ... ... соң инфляция
көптеген тауарлардың ... ... ... Одан ... ... ... күшеюіне мемлекеттік шығыстар, баға мен жалақының
арақатысы, инфляцияның басқа елдерден келуі және т. б. ... ... ... ... ... жалпы заңдылықтармен қатар, соңғы жылдардағы
инфляцияның себептеріне экономикадағы ерекше тепе-теңсіздік (диспропорция)
жатады, ол әміршілдік-әкімшілдік жүйе ... еді. ... ... ... ЖҮӨ-дегі әскери шығындар үлесінің көптігі, өндіру, бөлу және ... ... ... ... ... ... табыстағы жалақы
үлесінің аздығы және т. б. ерекшеліктер.
Инфляцияның себептері ... және ... ... орын ... ... мынадай факторларға байланысты:
1. Ақша айналысының факторларына: бюджет тапшылығын ... ... көп ... эмиссиялануы есебінен айналыс
аясының артық ақша амссасына ... ... ... ... несиеге толуы.
2. Ақшалай емес факторларға: ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық
саясаты, оның ішінде салық саясаты, баға саясаты, ... ... ... ... ... ... қанат жаюына байланысты инфляцияның екі типі болады:
Сұраныс және ... ... ... инфляциясы мынадай факторлардың әсерінен туындайды:
- әскери шығыстардың өсуі, яғни әскери техникалардың ... ... ... ... ақша ... үшін ... болып қалады
- мемлекеттік бюджет тапшылығы
- ауыр өнеркәсіп саласына өте көп мөлерде ... ... ... инфляциясы бұл баға ... ... әсер ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуін азайту және өндірістің құлдырауы
- көрсетілген қызметтің маңызының артуы
- бір өнім бірлігіне жұмсалатын шығынның ... ... ... ... ... қағаз ақшалар мыналарға қатысты һұнсызданады:
- алтынға
- тауар
- шетел валютасына
ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ... ... ... және көп ... болып келеді. Инфляцияның
жоғары деңгейі баға мен пайда нормасын жоғарылатып, уақытша ... ... ... ... ... ... өндіріске кедергі
келтіріп, қоғамдағы экономикалық және әлеуметтік шиеленістерді тереңдетеді.
Инфляция аттың текіректеп шауып, бой ... ... ... ... ... зиян ... ... саясатты жүргізуге
жол бермейді. Бағаның әр ... өсуі ... ... ... ... тұтынушылар сұранысын бүркемелеп, ішкі ... ... ... Мұндай инфляция тұтынушының ақшадан тауарға
ауысуын күшейтіп, бұл ... ... ... ... айналдырып, тауарға
тапшылық тудырып,—ақша қорлануына ынтаны жойып, ... ... ... Бұдан басқа халықтың жинағы құнсызданады, банктер, несие
беретін мекемелер зиян шегеді. Өндірістің интернационалдануы инфляцияны ... ... ... ... ... және несие қатынастары
күрделенеді.
Инфляцияның әлеуметтік ... да бар, ол ... ... ... ... ... үстіне салық болып, номиналды және нақты жалақының
өсу қарқынын қызметтер мен тауарлар бағасының күрт өсуінен ... ... ... ... жалдамалы жұмысшылар, еркін кәсіп ... т. б. ... ... ... ... жартысында экономикасы дамыған елдердің ... ұзақ ... бойы ... ... ... еркін рынок немесе бағаның
тұрақтылығы ... атап өту ... ... ... мен ... де өндіріс өз қуаттарын толық пайдаланбаған уақытта да бағалар
үнемі өсіп ... ... ... бір ... өсуі XIX— XX ... ... ... өзгерістердің алапат құбылысы кезінде орын
алды. Мұндай құбылыс стагфляция деп аталады, ол экономикалық дагдарыс ... ... ... ... ... ... ... ТҮРЛЕРІ
Соңғы кездерге дейін дүниежүзілік шаруашылықта инфляция, әдетте, төтенше
жағдайларға байланысты пайда болатын еді. ... ... ... ... ... жабу үшін көп ... қағаз ақшаларды
шығаруға мәжбүр болды. Соңғы жылдары бірқатар елдердің экономикасы үшін ... ... ... өндірістің тұрақты факторына айналды.
Инфляция қарқынының жай, орташа жүруі кезінде бағаның есуі 10%-тен
аспайды. ... ... ... ... ... ... даму үшін оңды ... деп, ал мемлекетті тиімді ... ... ... деп ... ... ... өндіріс пен
сұраныстың өзгерген жағдайларына қарай бағаларды түзеп отыруға мүмкіндік
береді.
Жоғары ... ... ... ... бағаның өсуі 20-дан 200
процентке жетеді. Ал бұл экономика үшін ... ... ... контракт, келісімдер бағаның мұндай өсу қарқынын есепке алады.
Аса зор, шексіз инфляция (гиперинфляция) айналымдағы ақша ... мен ... ... тым шарықтап, шектен тыс өсуін білдіред. ... ... ... ... ... ... өсуі ... дейін
жетті. Мұндай жағдайда халық үлкен зиян шегеді, тіпті қоғамның ... да қиын ... ... ... ... ... басынан
өткізген бірқатар елдерде бағалардың өсу ... ... ... өсу ... ... ... ... Мұндай құбылыс,
мысалы, 1945—1946 жылдары Венгрияда байқалды. Шаруашылық ... ... ... ... жоғалған кезде, қолдағы құнсызданған ақшадан
құтылуға тырысып бағады. Нәтижесінде айналымдағы ақша айтарлықтай өсіп, ол
оның ... ... тең ... Салдарында баға қауіпті шектерге дейін
шарықтайды. Гиперинфляцияның басталуына ... ... де ... ... атап өту ... ... (придавленная) инфляция кезінде
бағаның өсуі байқалмай калады.
50—60-жылдарда көптеген елдерде инфляция орташа, бірқалыпты қарқынмен
жүрді. Ал ... ол ... шыға ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістің бірінші жауына айналды. ... ең ... шағы ... ... жартысы. Мысалы, бөлшек сауда
бағасының жылдық ... өсуі ... ... ... 1,7%, ... — 5,1%, ... ... — 9,3% болды. Англияда осы кезде ол 3,1,
6,0 және 17,9%, Францияда 5,0; 5,9 жоне 10,9%. ... ... ... өсу қарқыны төмендеп, жылына 4%-ке тең болды, 1987 жылы — 3,7%-ке
төмендеп орташа инфляцияның ... ... ... Мұны ... түсіндіруге болады, олардың ішіндегі негізгілері: мұнайға
әлемдік бағаның ... баға ... ... ... ... шаралары.
Инфляция балансталған, тепе- теңдікті болуы мүмкін, яғни ... ... және ол ... тауарлар мен қызметтерге бірдей еседі. Мұндай жағдайда
бағаның жылдық өсуіне ... ... ... кебейеді, бүл бағалардың
тұрақтануы кезеңіндегі экономикалық ахуалды ... ... ... ... ... ... ... білу
керек. Күткен инфляцияның мерзімін анықтауға ... ... ... ... ретінде Ресей федерациясының, Қазақстанның 1991 жылы
бағаны ырықтандыру ... ... ... жоғарылату карқынының
бағдарламасын келтіруге болады.
Кенеттен болатын инфляция бағаның күтпеген кезде өсуімен сипатталады, ... ... ... салу ... ... әсер ... Егер экономикалық
инфляция күтілген болса, халық өз табысының құнсыздануынан қауіптеніп ... ... ... ... ... ... ... шамадан тыс
көбейтеді, сейтіп экономикаға қиындық келтіреді.
ИНФЛЯЦИЯҒА ҚАРСЫ САЯСАТ
Инфляцияның ... және ... ... оған ... ... белгілі экономикалық саясат жүргізуге мәжбүр ... ... ең ... ... жауап іздейді. Инфляцияны ... ... ... жою керек пе, әлде оған бейімделу (адаптироваться)
керек пе? Бұл ... әр елде ... сол ... ... ... Мысалы АҚШ-та, Англияда ... ... ... ... ... ... бір ... бейімделу шараларын қарастырады
(жалақыны индекстеу және т. б.).
Инфляцияға қарсы саясатты талдауда оның екі ... ... ... ... ... кейнсшілер қолдайтын шаралар) белсенді бюджеттік
саясатты жақтайды, мемлекеттік шығыстар мен ... ... ... ... бар ... ықпал жасайды.
Инфляцияга қарсы саясат деген бұл инфляцияны төмендетуге бағытталған
мемлекеттік реттеу ... ... XX ғ. 60-шы ... ... тікелей және жанама түрде реттеу мақсатымен барлық экономикаға ортақ
шаралар колданыла бастады.
Тікелей ... ... ... ... ... ... шартпен екі бағытқа болуге болады: жалақы мен бағалардың өсу
нысаналарын ... және ... ... бақылау жүргізу. Осыларды
қолданып нақты табыстар мен бағаның өсуін төмендетуге ... ... ... ... ... тиісті ережелердің жиынтығы жатады.
Бақылауға заң актілерінің күші тән болады. Нысаналар ... баға ... ... ... максималдық шегі пайдаланылған. Жалақы
ставкаларының өзгерістері әдетте барлық ... ... ... ... ... болады; бағалардың өзгерістері еңбекақыға
жұмсалған шығындардың өзгерістерін өтеу үшін жүргізіледі. Осы бағыттың мәні
мынада: ... ... ... ... ... ал ...
жанама түрде баға арқылы реттеледі.
Әдетте, бақылауды пайдалану үшін ... мен ... ... уақыт
мерзімі бойынша «тұрақты» етіп ... ... ... заң ... ... үшін ... ... дискриминациялык дәрежесі
жоғары болады, өйткені мемлекет ... және ... ... ... ... ... ... Практика жағынан келсек, жалақыдан гөрі
бағаларға бақылау жүргізу оңайға түспейді, өйткені тауарлар топтарының саны
көп болады. Бұдан басқа, ... ... ... өсуі ... ... ... ... үлесін салыстырмалы және абсолютті
төмендетеді.
Табыстар саясатының бір вариантына әлеуметтік контракт жатады. Бағаның
өсуі мен жалақының ... ... ... ... үшін ... ... мен ... арасында келіссөз ұйымдастырады. Табыстар
саясаты қашан болмасын дискуссия тудыратын. Осы саясаттың қарсыластарының
айтуы бойынша, кәсіпкерлер мен ... ... ... ...... көп ... табу — бас ... алмайды, сондықтан олар
үкімет белгілеген нысаналарды өз еркімен орындамайды.
Заң жүзінде бағаның өсуіне шектеудің қойылуы, бағаларын жоғарылату ... ... ... ... ... мүмкін. Бағалардың өсуіне шек
қоюды болдырмайтын келесі әдіс, ол буып-түйілген дайын өнімдердін ... ... ... ... ... бағаға әкімшілік бақылау жүргізу
нарықтың ... ... ... ... мен ... ... кедергі болады. Нәтижесінде, экономикада тапшылық жинақтала
түседі, тұтынуды нормалау қажеттігі туады. Табыстар саясатының ... егер ... мен ... ... ... ... де, ... да жеткілікті деп сенсе, онда бұл ... ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігі туралы
әңгіме құрғанда мына жағдайды атап өту ... ... ...
тауар өндірушілердің және ресурстар иелерінің — бар ... ... ... ... Экономикада инфляцияның (әсіресе сұраныс
түрткі болған) болуы осы тұжырымды дәлелдейді. Сондықтан, ... ... ... ... ... бере ... ғ. 60-шы ... нарық экономикалы елдерде жүргізілген табыстар
саясатының тиімділігі күткендей болмады. ... 70-ші ... ... ... ... ... елдер оны жүргізуден бас тартты.
Бағаға ықпал жасаудың жанама әдістеріне монетарлық және ... ... ... ... ... олар ... қарсы саясат
көлемінде қолданған болатын. Орталық банк инфляцияның күшеюіне байланысты
ақша массасының өсуіне, берілетін несиенің көлеміне, ... алу ... және ашық ... ... мемлекеттік құнды қағаздардың міндетгі
резервтерінің нормасына бірте-бірте шектеу енгізеді.
Айналымдағы ақшаның көлеміне шек ... ... ... фискалдық
әдістер арқылы жиынтық сұранысты азайтуға тырысады: мемлекеттік сатып алуға
және инвестицияларға шек койып, жеңілдіктерді жойып, немесе, тікелей ... ... ... ... реттейтін ережелерді қатайтады.
Инфляцияны төмендету мақсатымен валюта саясатының инструментгері
пайдаланылуы мүмкін: шетелдерден ... ... шек қою, ... ... көтеру.
«Дефляциялық» шаралардың тежеу жасайтын әсері алдымен экономикалық өсуді
баяулатты және жүмыссыздықты өсірді, ал бағалардың ... ... ... пайда болуы дефляция саясатының кейбір
инструментгерінен бас ... ... ... ... ... ... балама жолдары бар.
Оның мәні: инфляцияны төмендетуде ... ... ... ... экономикадағы осы және басқа процестерді қолдан шығарып алмауды
көздеу керек.
Филлипстің қисық ... ... ... ... және ... қолданып қалайда қайтып келудің қажетіне тырысу керек ... ... ... сызығына тікелей ықпал ету қажет. Осы үшін қаржылық
және ақша ... ... ... ... ... мақсатты
қаржыландыру мен несиелендіруді, салаларды селективтік ... ... ... ... ... ... болады. Соңғы вариантты қолданудың тиімділігі жоғары және бұның
әлеуметтік шығындары төмен.
Үкімет үшін инфляцияға қарсы ... ... екі ... ... ... ұзак, мерзімді көздеп жүргізу немесе оны шұғыл жүргізу («естен
тандыру терапиясы»). Барлық жағдай елдің ... оның ... ... ... ... дәрежесіне және шарттарына, өзгерістерді
халықаралық қаржы мекемелерінің қолдауына, ел ... ... және т.б. ... ... инфляцияның дамуы "сұраныс пен ұсыныс " инфляциясының әр
қилы ұштасуын ... ... ... ... ... ақша ... үш ... атап етейік:
Біріншіден, бюджеттік тапшылықты қаржыландыру үшін Ор-
талық банктерден келген несиелер;
Екіншіден, Орталық банктің ... ... ... ... ... үшін несиелер;
Үшіншіден, ТМД мемлекеттеріне несие — олардың Қазақстан-
мен саудадағы тапшылығымен байланысты.
Аталған несиелердің көздері, негізінде ақша массасы ... және ... ... ... түрдегі базаны кеңейткен болатын.
Қазақстанның өтпелі экономикасында алғашқыда инфляцияға қарсы шаралар
тек «естен ... ... ... ... ... ... ... бермеді.
Сондықтан ресурстарды жалпы үнемдеу және бюджет тапшылығын ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы ақша ұсыныс қарқынының ... ... әкеп ... ... Ұзақ ... ... - ... саны өндіріс факторларының шығындарымен және қолданған
технологиямен ... ... ... ... ... ... ... ақшаның ұсынысымен белгіленеді. Статистикалық талдау
ақша мен бағаның арасында байланыс барын дәлелдейді.
Қорытып айтқанда, ... ... ... ... ... құлдырауымен, экономикадағы байланыстардың бұзылуымен,
тым өсіп кеткен басқару ... ... ... Сондықтан
ресурстарды жалпы үнемдеу және бюджет тапшылығын жою инфляцияға ... ... ... ... болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Экономикалық теория негіздері. Алматы. Қазақ университеті, 1998ж.
2. Экономикалық ілімдер тарихы. Алматы. Қазақ университеті, 1997ж.
3. Экономикалық ... ... ... университеті, 2000ж.
4. А.Қ. Мейірбеков., Қ.Ә. Әлімбетов. Кәсіпорын экономикасы, Алматы
”Экономикс” , 2003ж.
5. М.С. Биханұлы. ... ... ... Алматы
“ИздатМаркет” , 2004ж.
6. М.С. Биханұлы. Ақша айналысы және несие, Алматы ... ... ... ... ... ... ... 1997г.
8. Р. Дорнбуш, С. Фишер. Макроэкономика, Алматы “Білім”, 1997ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция - пайда болу себептері және онымен күресу жолдары17 бет
Инфляция мен жұмыссыздық мәні, себептері мен әлеуметтік салдары13 бет
Инфляция мәні, пайда болу себептері, түрлері14 бет
Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік экономикалық салдарлары26 бет
Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік-экономиклық зардаптары41 бет
Инфляция; мәні, себептері және әлеуметтік жағдайы18 бет
Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу себептерi26 бет
Инфляцияның мәні және оның себептері14 бет
Инфляцияның мәні, себептері және түрлері21 бет
Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь