Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және оның маңызы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1. Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және оның маңызы.
1.1 .Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның несиелік тәуекелді
төмендетудегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2.Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін талдау үшін
қажетті ақпарат көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3.Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың шетелдік
тәжірибесінен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2. Коммерциялық банктерде клиенттердің несиелік қабілетін бағалау тәжірибесіне талдау.
2.1. Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Ақша ағыны негізінде несиелік қабілетті бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Банктердің қаржылық делдал ретінде көрсететін негізгі операциялардың бірі - несиелерді ұсыну болып табылады. Бүгінгі күні шаруашылық субъектілерді несиелеу - экономиканың тиімді дамуының қажетті шарты және бұл операциялардың нәтижесінде банктер пайдасының негізгі бөлігі қалыптасады. Сонымен қатар, несиелеу - коммерциялық банктің активтік операцияларының ең тәуекелді бөлігі болып табылады. Осы операциялардың нәтижесінде пайда болған тәуекелдерді азайтудың негізгі әдісі - қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау.
жұмысының өзектілігі. Қазақстан Республикасының банктік саласы - жоғары қарқынмен дамып келе жатқан экономикадағы салалардың бірі болып табылады. Бүгінгі күні банктік жүйе клиенттерге көптеген дәстүрлі және дәстүрлі емес қызметтерді үсынады. Банктер қызметінің дәстүрлі нысаны - несиелік операцияларды жүзеге асыру болып табылады.
Банктер қызметінің ерекшелігі оларды тәуекелге бағыттайды және де бір банктің ауыр жағдайға ұшырауы мемлекеттің жалпы қаржы жүйесінің тұрақтылығына ықпал етуі мүмкін.
Банктің несиелік портфелінің негізгі бөлігін заңды және жеке тұлғаларға берілетін несиелер құрайды. Несиелік портфель қаржылық қызметпен ілесетін төуекелдің бүкіл негізгі түрлеріне тәуелді болып келеді: өтімділік бойынша төуекел, проценттік ставкалар бойынша тәуекел, несиелік тәуекел. Тәуекелдің соңғы түрі, яғни несиелік тәуекел банк үшін өте маңызды болып келеді. Өйткені, қарыз алушының қарызға алған сомасын өтемеуі немесе белгілеген мерзімде қайтарып бермеуі, банктердің үлкен шығын тартуының және несиелік ұйымдардың банкротқа ұшырауының бірден-бір себебі болып табылады. Тәуекелдердің алдын алу мақсатында банк өзінің клиенттерінің несиелік қабілетін бағалау мәселесіне ерекше көңіл бөлу керек. Тәуекелдердің пайда болуы, олардың сан алуан факторлардан тәуелділігі банк алдында қарыз алушының өзінің міндеттемелерін орындау ықтималдығын анықтауға және бағалауға мүмкіндік беретін шаруашылық - қаржылық қызметінің түтас көрсеткіштер жүйесін таңдау қажеттілігін алдын-ала анықтайды.
Нарық жағдайында несиені басқарудың әдісі ретінде қарыз алушының несиелік қабілетінің мәселелерін зерттеу өте маңызды болып келеді. Қарыз алушыға несие беру процессі оның несиелік қабілетін анықтаудан басталады.
Қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау - банктің қаржылық тұрақтылығының негізі. Ал бұл жалпы экономиканы жетілдірудің негізгі бағыттарының бірі болып табылады.
жұмысының негізгі мақсаты - екінші деңгейдегі банктердегі қарыз алушылардың несиелік қабілетін талдаудың мәнін зерттеу болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін алдыма мынадай тапсырмалар қойдым:
- несиелік қабілеттілік ұғымын талдап, оның маңызын ашып көрсету;
- қарыз алушының несиелік қабілетін талдау үшін қажетті ақпарат көздерін анықтау және оларға сипаттама беру;
- қарыз алушының несиелік қабілетін анықтаудың шетел тәжірибесін қарастыру;
- қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау әдістерімен жете танысу;
- несиелік қабілетті анықтап, несие беру туралы шешім қабылдау мақсатында белгілі бір кәсіпорынның балансы және басқа да қаржылық есептерге талдау жасау;
- Отандық банктердің несиелік қабілеттілікті анықтау тәжірибесін дамыған мемлекеттердегі несиелік қабілеттілікті анықтау тежірибесімен салыстыра отырып, негізгі артықшылықтары мен кемшіліктерін және болашақтағы даму бағыттарын анықтау.
жұмысында зерттеу объектісі ретінде Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктер және олардың клиенттерінің арасындағы экономикалық қатынастар.
Коммерциялық банктердің қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау және оны бағалау әдістері жұмысының зерттеу мәселесі болып табылады.
1. Закон РК "О Национальном Банке Республики Казахстан" от 30.03.95 г. № 2155 (с изменениями от 10.07.2003 г. № 483-II).
2. Постановление Правления НБРК "О правилах пруденциальных нормативах для банков второго уровня" от 3 июня 2003 года №213
3. Банки и банковские операции: Учебник //Под ред. Е.Ф.Жукова.-М.: Финансы и статистика, 1998.
4. Банки и банковское дело //Под ред. И.Т.Балабанова.-СПб.: Питер, 2001.
5. Банковская система России. Настольная книга банкира //Под ред. Колесникова К.С. - М.: ТОО Инжиниринго-консалтинговая компания "ДеКа", 1995.
6. Банковское дело //Под ред. д-ра экон. наук Г.С. Сейткасимова. - Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
7. Банковсое дело: стратегическое руководство //Под ред. Плвтонова В. и ХиггинсаМ.-М.,1998.
8. Валравен К.Д. Управление рисками коммерческого банка. Вашингтон //Институт экономического развития Мирового банка.-1993.
9. Волынский В.С. Кредит в условиях современного капитализма. //М.,1991.
10. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное пособие. - Алматы: Экономика, 2001.
11. Денежное обращение и банки: Учеб. пособие //Под ред. Г.Н. Белоглазовой, Г.В. Толоконцевой. М.: Финансы и статистика, 2000.
12. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., Жүмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. // Алматы: Экономика, 2001.
13. Калиева Г.Т. Кредитное дело //Алматы: Қаржы-қаражат, 1997.
14. Кирисюк Г.М., Ляховский В.С. Оценка банком кредитоспособности заемщика. // Деньги и кредит, 1993.
15. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. // Алматы: Маркет, 2004.
16. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. - М.: ИКЦ "ДИС",1997.
17. Роуз Питер С. Банковский менеджмент. Пер. с англ. со 2-го изд. - М.: "Дело Лтд.", 1995.
18. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк: управление и операции.//М.: ИПЦ "Вазар-Ферро", 1994.
19. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа предприятий. // М. "Юни-ГЛОБ", 1992.
20. Янишевская В.М., Севрук В.Т., Лукачер Т.Г. Анализ платежоспособности предприятий и организаций. //М., 1991.
21. Каналина А. Управле¬ние банковской системой Республики Казахстан // Банки Ка-захстана, № 3, 2002.
22. Банковское дело / Под ред. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Каржы-Каражат, 1998.
23. Банковское дело / Под ред. О.И.Лаврушина. – М.: Финансы и статистика, 1999.
24. Вестник Нацбанка, 1999-2005 гг.
25. Годовой отчет Нацбанка РК за 2002, 2003, 2004 гг.
26. Деньги, кредит, банки / Под ред. Сейткасимова Г.С. – Алматы: Экономика, 1999.
27. Долан Э.Дж., Кэмпбелл К.Д., Кэмпбелл Р.Дж. Деньги. Банковское дело и денежно-кредитная политика. – М.-Л., 1991.
28. Дробышевский С. и др. Сравнительный анализ денежно-кредитной политики в переходных экономиках. - М.: Институт экономики переходного периода, 2003.
29. Зиябеков Б. О развитии банковской системы Республики Казахстан // Банки Казахстана. № 5. 2003 г.
30. Абдрахманова Г.Т., Нурсеитова Р.А. Тенденции и перспективы развития финансового сектора в Казахстане // Банки Казахстана. № 12. 2003 г.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
...............................................
1. Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және оның маңызы.
1.1 .Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның ... ... ... ... ... талдау үшін
қажетті ақпарат
көздері.....................................................................
....................
1.3.Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың шетелдік
тәжірибесінен...............................................................
..........................................
2. Коммерциялық банктерде клиенттердің несиелік қабілетін бағалау
тәжірибесіне талдау.
2.1. Қарыз алушының қаржылық жағдайын
талдау...........................................
2.2. Ақша ... ... ... ... ... ... делдал ретінде көрсететін негізгі операциялардың
бірі - несиелерді ұсыну ... ... ... күні ... несиелеу - экономиканың тиімді дамуының қажетті шарты және
бұл операциялардың нәтижесінде ... ... ... бөлігі
қалыптасады. Сонымен қатар, несиелеу - ... ... ... ең ... ... ... ... Осы операциялардың
нәтижесінде пайда болған тәуекелдерді азайтудың ... ... - ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының банктік саласы -
жоғары қарқынмен дамып келе ... ... ... бірі болып
табылады. Бүгінгі күні банктік жүйе ... ... ... және
дәстүрлі емес қызметтерді үсынады. Банктер қызметінің дәстүрлі нысаны -
несиелік операцияларды жүзеге асыру болып ... ... ... ... ... ... және де ... ауыр жағдайға ұшырауы ... ... ... ... ықпал етуі мүмкін.
Банктің несиелік портфелінің негізгі бөлігін ... және ... ... ... құрайды. Несиелік портфель қаржылық қызметпен
ілесетін төуекелдің бүкіл негізгі түрлеріне тәуелді болып келеді: өтімділік
бойынша төуекел, ... ... ... ... несиелік тәуекел.
Тәуекелдің соңғы түрі, яғни несиелік ... банк үшін өте ... ... ... ... ... қарызға алған сомасын өтемеуі немесе
белгілеген мерзімде қайтарып бермеуі, банктердің үлкен шығын ... ... ... ... ұшырауының бірден-бір себебі болып табылады.
Тәуекелдердің алдын алу мақсатында банк өзінің клиенттерінің ... ... ... ... көңіл бөлу керек. Тәуекелдердің пайда
болуы, олардың сан ... ... ... банк ... ... ... ... орындау ықтималдығын ... ... ... ... ... - ... ... түтас
көрсеткіштер жүйесін таңдау қажеттілігін алдын-ала ... ... ... басқарудың әдісі ретінде қарыз алушының
несиелік қабілетінің мәселелерін зерттеу өте ... ... ... ... ... беру ... оның несиелік қабілетін анықтаудан басталады.
Қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау - банктің қаржылық ... Ал бұл ... ... ... ... ... ... табылады.
жұмысының негізгі мақсаты - екінші ... ... ... ... ... талдаудың мәнін зерттеу болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін алдыма мынадай тапсырмалар қойдым:
- несиелік қабілеттілік ... ... оның ... ашып ... ... ... ... қабілетін талдау үшін қажетті ... ... және ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін анықтаудың шетел тәжірибесін
қарастыру;
- қарыз ... ... ... ... әдістерімен жете танысу;
- несиелік қабілетті анықтап, несие беру туралы ... ... ... бір ... балансы және басқа да қаржылық
есептерге талдау жасау;
- Отандық банктердің несиелік ... ... ... ... ... қабілеттілікті анықтау тежірибесімен
салыстыра ... ... ... мен ... және ... ... ... зерттеу объектісі ретінде Қазақстан Республикасындағы
екінші ... ... және ... ... ... ... банктердің қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау және
оны бағалау ... ... ... мәселесі болып табылады.
1. Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және
оның маңызы
1.1 Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның ... ... ... пен ... ... ... қатынастар серіктестік
принциптеріне негізделгенімен бұл екі ... ... ... өте ... Себебі банктік тәжірибеде несиелеу процесінде
орын алатын несиелік ... ... ... нәтижесіне тікелей
ықпал етеді. Сондықтан, коммерциялық банктер несие бермес бүрын қарыз
алушының несиелік ... ... ... ... тиіс.
Егер банк клиенттің несиелік қабілетіне неғұрлым терең талдау жасаса,
банктің несиелік портфелінің сапасы соғұрлым ... ... ... ... ... ... келесідей үш түрлі маңызы бар:
1. Несиелік тәуекелді мейлінше азайту.
2. Несиелік портфелдің сапасын белгілі бір деңгейде үстау.
3. Банк өзінің өтімділігін демеп ... ... ... ... байланысты іс-қимыл
әрекеттерінің мазмұны келесі негізгі факторлармен анықталады:
1. Банк пен клиент арасындағы серіктестік қатынастардың ... ... ... ... да бір ... бизнес саласындағы репутациясы.
3. Экономидағы жалпы макроэкономикалық жағдай.
4. Банк менеджментінің сапасы.
Осы аталған факторлар ... ... ... ... де ... ... ... банктерде жеке несиелік
саясатқа байланысты клиенттің несиелік қабілетін анықтаудың өр ... ... ... ... ... ... кезде, клиенттің несиелік
қабілетін анықтаудың әдіс-тәсілдері, жолдары көп жағдайларда ... ... ... ... Міне ... сәйкес қазіргі
кездерде коммерциялық ... ... ... ... ... сол клиенттерді үш түрлі топқа бөлумен ... ... Ірі ... ... ... ... және кіші ... клиенттері.
Осылайша, клиенттерді топқа бөлу дәрежесіне сәйкес ... ... ... ... да үш ... әдісі бар:
1. Несиелік қабілетті ақша ағынын сараптау арқылы бағалау.
2. Несиелік қабілетті қаржы коэффициенттерін есептеп, талдау арқылы
бағалау.
3. ... ... ... ... ... оның несиелік
қабілетін анықтау.
XIX ғасырдың аяғында Бунге Н.Х. «Несиенің теориясы» деген жұмысында
француз банкирі Джон ... ... ... ... арта ... ... ... қарыз алушылардың) адалдығына көңіл аударамыз, ол
біздің сенімімізді нығайтады; мамандық ... ... ... ол ... ... ... қоймайтынына кәміл сендіреді; қызмет
түріне көңіл ... ... ... ... ... ... жоғарыда келтірілген сөздерден, қарыз алушының несиелік қабілетін
бағалауда ең бірінші орьшға-клиенттің моральдық қасиеттері ... ... И.Е. ... ... келтіріп өтуге болады: «. несие берудің
бірінші және маңызды шарты - ... ... ... ... бар ... ... қасиетімен біздің оған деген сенімімізді арттыруында. ... ... ... ... ... және келісілген сомада
қайтарылуы тиіс».
Сонымен қатар, несиелік қабілеттіліктің ең маңызды ... ... ... материалдық жағынан қамтамасыз етілуі. Осылайша, жоғарыда
аталып өткен Н.Бунге, несиелік қабілеттілікті қозғалмайтын мүлікке салынған
капиталмен байланыстырады. Оның ... ... ... ... ең сенімді кепілі».
Соған қарамастан да, сол кездегі көптеген экономистер несиені беру
туралы шешімді қабылдамас ... ең ... ... ... ... баса ... ... Осылайша, И.Ададуров шаруашылықты
несиелеуді, оның ... ... ... және де, ... байланыстырады.
Жалпы клиенттің несиелік қабілеті түсінігі және оның ... ... ... үғым ... жиі ... ... олар ... болғанымен
де, олардың бір-бірінен едөуір айырмашылығы бар.
Төлем қабілеттілік дегеніміз - жеке және ... ... ... ... ... өтеу ... мен қабілеті. Ал, несиелік
қабілеттілік - бұл ... ... өтеу ... Бұл ... несиелік қабілеттілік түсінігі төлем қабілеттілігі үғымына
қарағанда ... тар. ... банк ... ... ... беру ... ... қабылдау үшін тек қана оның несиелік қабілеттілігін ... енді ... ... ... ... әсер ... тоқталып өтейік. Қарыз алушының несиелік қабілеттілігі көптеген
факторларға тәуелді болып келеді. Әр ... ... үшін - ... ... түрде бағаланып, есептелінуі керек. Сонымен қатар, несиелік
қабілеттілік үшін әр фактордың ... ... ... ... ... ... үлкен қиындықтармен үштасып жатыр.
Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін анықтайтын барлық факторлардың
болашақтағы өзгеруін бағалау одан да ... ... ... ... банк үшін қарыз алушының ссудалық карызын өтеу қабілеті
болашақ ... ... ... ... ғана өте ... ... ... Ал,
тәжірибеде негізінен қолданылатьш несиелік қабілеттілікті анықтайтын барлық
көрсеткіштер өткен кезеңге ... ... олар ... ... ... дәл ... мүмкіндік бермейді. Яғни, бұл
көрсеткіштер өткен кезеңдегі ... ... ... ... бір мерзім аралығындағы өнім айналымы туралы динамикалық мәліметтер
берілмей, белгілі бір есеп беру кезеңіндегі ... ... ... Бұл жалпы несиелік қабілеттілік көрсеткіштерінің мәні шектеулі
екенін көрсетеді.
Сонымен бірге, несиелік қабілеттілікті анықтаудың тағы да бір ... - ... ... және бағалауға болмайтын бірқатар факторлардың
экономист халық өмірде орын алуы. ... ... ... алушының
репутациясын және оның моральдық түсарын жатқызуға болады.
Осыған қоса, ссудалық ... өтеу ... ... ... ... ... да айтарлықтай қиындылық
түғызады. Ол ... ... ... оның ... ... капиталға және резервтік қорларға ... ... ... ... және ... ... ... қарыз
алушының несиелік қабілеттілігін бірыңғай және синтетикалық бағалау мүмкін
емес. Ол үшін ... ... ... талдау жасауы қажет.
Жалпы несиелік ... ... ... алушылардың
ерекшеліктеріне, сондай-ақ нақты банк-кредитордың ... ... ... Айта кеткен жөн, несиелік қабілеттілікті бағалаудың келсідей
әдістері бар:
1. Қаржылық коэффициенттерге талдау жасау арқылы бағалау.
2. Ақша ... ... ... арқылы бағалау.
3. Іскерлік тэуекелді талдау арқылы бағалау,
Бұл әдістер бірін-бірі әрқашанда ... ... ... ... ... ... ... осы үш әдісті бірдей ... ... ... ... ... келісім жасау барысында, тек
қана бір ссудалық ... және ... ... ақша ағынына
негізделініп талдау жасауға ... ... ал ... ... болашақтағы тәуекелді болжауға мүмкіндік береді. Қарыз алушының ақша
ағымына ... ... ... ... ... ... қана ... негізінде болашақтағы жаңа қарыздардың шекті мөлшерін ... ... ... ... ... ... ... ойымызша, «несиелік қабілеттілік» категориясының экономикалық
маңызы - бұл несие алу мүмкіншілігі, алған несиені ... ... ... ... шартына сәйкес қарызын берілген мерзімде және ... өтеу ... ... ... ... банк ... ... ететін
активтер жинағымен, банктік портфелімен байланысты тәуекелдерді басқару
болып табылады. ... ... ... ... ... және ... ... ссудалар құрайды. Демек, осы операциялармен байланысты
тәуекел банктер үшін ерекше маңызды болып келеді.
Ссудалық немесе ... ... ... ... ... ... негізгі түрлеріне тәуелді болып келеді: өтімділік бойынша
тәуекел, проценттік ставкалар бойынша ... ... ... ... (несиелік тәуекел). Тәуекелдің соңғы түрі, яғни несиелік ... үшін өте ... ... ... Өйткені, қарыз алушының алған сомасын
төлемеуі немесе белгілеген мерзімде қайтарып бермеуі, банктердің ... ... ... ... ... келеді. Әуелі, несиелік үйымдардың
банкротқа ұшырауының алғышарты.
Несиелік тәуекел дегеніміз - ... ... ... ... ... қарыз алушының несиені қайтармау тәуекелі.
Несиелік төуекелдің пайда болуының алғышарты — қарыз алушының несиелік
қабілетсіздігі болып табылады.
Бүгінгі күні, шаруашылық ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, несиелеу - коммерциялық банктің
активтік операцияларының ең ... ... ... ... Бүгінгі күні,
банктің несиелік портфелінің сапасы - оның ... ... ... ... несиелік портфелін басқару несиелік мәлімдемелер ағынының
ішінен ... және ... ... ең ... ... ... ... тәуекел экзогенді және эндогенді факторларға тәуелді
болып келеді. Яғни, сыртқы фактор-экономикалық ортаның ... ... ... ... ... ... ... Банктердің
сыртқы факторларды басқару мүмкіншілігі шектеулі. Несиелік тәуекелдерді
басқарудың негізгі тетіктері ... ішкі ... ... күні ... ... ... өте көп ... мен
әдістер қалыптасқан. Батыс банктерінде әлеуетті қарыз алушылырдың ... ... ... ... ... ... құрастырылып
жүзеге асырылады. Оның басты мақсаты - қарыз алушыға объективті ... үшін ... ... ... болашақтағы клиенттерді сенімді
және сенімсіз деп бөлу үшін сандық ... ... ... ... ... ... жылдардың соңында американдық экономистердің тобымен
құрастырылып шығарылған, несиелік талдау кезінде банктермен ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Бұл үлгі
фирманың банкроттық ықтималдығын бағалау үшін арналған. Егер коэффициенттің
мөні белгіленген ... ... ... ... онда ... сенімді
кәсіпорындар қатарына жатады. Ал егер ... мәні ... ... ... ... онда ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы қауіп
түғызады және ол ... ... беру ... ... келеді.
«Зет» немесе Е.Альтман коэффициенті төмендегі формуламен анықталады:
Z = айналым капиталы/барлық активгер*1,2+ ... ... ... ... ... ... активтер*3,3+ жай және
артықшылығы бар акциялардың нарықтық ... ... ... ... көлемі/барлық активтер*1.
Егер Z-ң мәні:
1. 1,8-ден төмен немесе тең болса, ... ... ... ... 1,81-2,7 ... ... банкроттыққа ұшырау ықтималдығы жоғары;
3. 2,8-2,9 арасында болса, банкроттыққа ұшырауы мүмкін;
4.3,0 және одан ... ... ... ... төмен.
Көптеген мемлекеттерде Альтман коэффициентін есептеу банкроттыққа
ұшырауды болжау үшін ғана ... ... ... ... өз ... қажеттілігін анықтау үшін қолданады.
Жалпы, банктер несиелеу туралы ... ... ... , қарыз
алушылардың мүмкін болатын ... ... ... алып ... ... ... несиелік тәуекелді болдырмау үшін банк келесідей жағдайларға
көңіл бөлу керек.:
Біріншіден, банк қарыз алушыны ... ... ... жағдай
мүмкіншіліктері түрғысынан жақсы біледі ме? Негізінен ол жаңа клиенттерге
қатысты.
Екіншіден, клиент тарапынан несиелік мәлімдеме дүрыс құрастырылған ба?
экономикалық және ... ... ... күнге лайық па?
Үшіншіден, несие беру банк үшін пайдалы ма? Яғни, банк жаңа ... ... , оның ... ... ... ... ... керек.
Сонымен қатар, бұл несиелік портфелдің диверсификациялануына жағдай жасайды
ма? Яғни банктің несиелік тәуекелін азайтады ма, әлде ... ... ... ... да бір ... ... ... білімі
жеткіліксіз болса, онда бұндай саладағы кәсіпорынға банк тарапынан ... ... ... тағы бір ... ... - ... ... деңгейін бағалау. Іскерлік тәуекелді басқарудың алғышарты
менеджмент деңгейінің жоғары ... ... ... ... анықтау үшін, олардың статистикалық ... ... Ол үшін ... соңғы 3-5 жылдарындағы даму динамикасын,
оның нарықтағы орнын, өткен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істесе, соғұрлым бұл кәсіпорынның менеджмент
сапасы жоғары болады.
Сонымен қатар, карыз алушының ... ... да ... ... негізгі көрсеткіші болып табылады. Қаржылық жағдайды
талдау - банкроттықты болдырмаудың ең басты элементі.
Біздің ... ... ... қаржылық жағдайы және несиелік тәуекел
арасында кері пропорционалды функционалдық байланыс бар. ... ... ... ... ... өссе, соғұрлым несиелік тәуекелдің
дәрежесі азаяды.
Математикалық функциялармен, ... ... ... ... ... жүйесін пайдалана отырып, бұл байланысты
көрсетейік.
Бұл ... үшін ... ... ... коэффициенттер жүйесінің
тек қана екеуін қолданамыз. ... ... ... және ... ... ету коэффициенті. Біз «Евразиалық банктің» ААҚ-ның
қарыз алушының ... ... ... анықтау бойынша әдістемелік
нұсқасында берілген бұл екі коэффициенттің нормативтік мәндерін қолдандық
(өтімділік коэффициентінің мәні ... 1,5-ке ... ... ... ету ... мәні 1-ден 2-ғе дейін).
S - екі берілген коэффициенттің сомасы болсын.
S = К1 + К2,
бұл жерде: К1 - өтімділік коэффициенті;
К2 - ... ... ... ету ... L-дің ... және ... мәнін анықтайық.
Кmax= 1,5+2=3,5
Кmin= 1,2+2=2,2
Бұл мәндер қарыз алушы бойынша ... ... ... нүктелерін
анықтайды.
Талдау жасау үшін келесідей математикалық функцияларды қолданамыз:
1. ФУ=2S - қаржылық тұрақтылық және берілген коэффициенттер арасындағы
байланыс.
Мұндағы:
ФУ - ... ... - ... ... R=1/S - несиелік тәуекелмен ... ... ... тең емес о-ге;
R - несиелік тәуекел.
Несиелік тәуекел мен қаржылық тұрақтылық арасындағы байланысты анықтау
үшін, (1) және (2) ... ... ... ... ... ... (1-ші
сурет).
Ордината өсін қаржылық тұрақтылық деп, ал ... өсін ... деп ... 1. ... ... мен қаржылық тұрақтылық
арасындағы байланыс.
Ескерту – автормен құрастырылған: Сейткасымов Г.С. кітабы. 135 ... ... ... ... (III) ... тұрақтылық және
коэффициенттер арасындағы байланыс графигін құрастырамыз. График түзу сызық
болып шықты. ... ... ... ... ... неғұрлым
коэффициенттердің мәні көп болған сайын, соғұрлым қаржылық тұрақтылықтың
мәні ... ... ... арқылы құрастырылған екінші график коэффициенттердің
мәндерінен несиелік тәуекелдің тәуелділігін бейнелейді. Коэффициенттердің
мәндері өскен сайын, ... ... ... жазықтықтың III және IV ... ... және ... тәуекелдің ФУ(S). R(S) коэффициенттеріне
тәуелділігін бейнелейтін график ... ... ... ... 45 ... ... жүргізілген түзу арқылы, I квадрантада
бізге ... ... ... және ... ... ... бейнелейтін R(ФУ) графигін құрастырамыз. Ол үшін У(S) және ... ... I ... ... ... және ... ... мәндерінің барлық мүмкін болатын қисығының
бейнелейтін геометриялық нүктелер орны. ... ... ... ... көбейген сайын, несиелік тәуекел азая түседі.
Егер де қарыз алушының коэффициенттер мәні 2,2-ден 3,5-ке ... ... ... ... осы ... ... шегінде болады.
Осылайша біз, несиелік тәуекелдің шамасы қаржылық жағдай және қаржылық
тұрақтылық көрсеткіштерімен кері ... ... ... ... ... қызметін экономикалық талдау негізінде келісім-шарт жасау
туралы шешімдер ... ... ... ... нақты
кәсіпорындардың қаржылық жағдайын бағалаудың өзіндік критерийлеріне ие.
Осы мақсатта банктер қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың әр
түрлі ... ... Бұл ... ... ... ... ... орындауға қажетті талаптардан тұрады.
Жалпы, банктер ... ... ... ... ... , қарыз
алушылардың мүмкін болатын ... ... ... алып отыру керек.
Осылайша, несиелік қабілеттілікті ... ... ... ... зор.
1.2 Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін талдау
үшін қажетті ақпарат көздері
Несиелік қабілеттілікті бағалау қарыздың мөлшері мен ... ... ... ... ... ... ... қойылатын мүлікке
және қарыз ... мен банк ... ... - қатынастарға тәуелді.
Мәлімдемелерді талдау барысында банк фирманың жағдайы туралы, атап айтсақ
оның ... ... ... жаңа ... өндіру және сатып ... сату мен ... ... ... ... ... ... Басқару факторы үлкен мәнге ие болғандықтан, фирманың лауазымды
тұлғалары туралы ақпарат та ... ... ... ... бағыты, жабдықтау және өткізу шарттары мен
әдістері, өндірістің сипаты, нарықтың белгісіздік ... және ... үшін ... - ... үшін оның даму ... ... ... маңызды жағдайлар болып табылады.
Банк қаржылық есеп берулерді зерттеудің қажеттілігін ... ... ... ... ақпаратты талап етеді. Мүнда ... ... ... ... , оның сатып алушылармен және
жабдықтаушылармен өзара байланысы да тиімді ... ... ... ... ... ... ... өткізу көлемі мен
алынатын табыс ... ... ... зор. ... ... ... барысында несие беруші - ол төлем қабілетті ме , оның ... ме, таза ... ... бар ма, әлде жоқ па және ол ... ... ... қаржылық қатынасының тұрақтылығы, оның
қаржылық - шаруашылық қызметін жақсартудың болашағы қандай, ол айналысып
отырған ... аясы ... ма, әлде ... емес пе соларды анықтау қажет.
Кәсіпорын есепті кезеңде жақсы немесе нашар жұмыс Істегендігін білу ... ... ... білу ... сүрақтарға жауап беру үшін екі құжат жеткіліксіз. Сонымен
қатар, ... ... есеп ... ... жиі ... туғызуда. Бүгінгі күні екінші деңгейдегі банктер
қарыз ... ... ... толықтылығына және сапалылығына көп
көңіл аударуда.
Банктер жалпы нарықтың жағдайына, бәсекелестік ортаға, экономикалық
және тағы да ... ... ... ... ... отырып, мұнай
ақпараттарды жинайды. Ағылшын экономисті Руттың айтуы бойынша «коммерциялық
несиелерді беру таза ... іс ... ... бұл ... ... ... ... техникалық процестерді түсіну де
маңызды болып келетін күрделі процесс»./10/
Несиелік қатынастарды бағалауды ... ... ... үшін ... қаржылық жағдайы туралы экономикалық ақпараттарды жинап, өңдейтін
және оны банктерге сататын арнайы құрылған фирмалар және рейтингтік бюролар
жүзеге ... ... ... ... ... ... кең ... және олардың мәліметтері коммерциялық банктер тарапынан үлкен
сүранысқа ие. Мысалы, АҚШ ... ... ... туралы мәліметтердің
ең әйгілі көзі - АҚШ пен Канаданың 3 миллионға жуық ... ... ... ... ... тәртібі бойынша беретін «Дан энд Брэдстрит»
фирмасы. Әрбір фирманың несиелік ... ... және ... ... үлттық және аймақтық анықтамаларда жарияланады. Мысалы,
«Роберт Моррис Ассошиэйтис» ассоциациясы шаруашылықтың 300 ... ... ... жиынтық қаржылық есептерді жариялап отырады.
Жекелеген фирмалар жайлы ... ... ... ... ... ... ... есептің кең таралғаны - «Ісқерлік ксәсіпорын
туралы ақпарат».
Бұл есеп ... алты ... ... ... сипаттағы
мәліметтерден тұрады. Яғни, фирманың ... мен ... сала ... ... ... ... меншік нысаны; несиелік қабілеттің
сомалық бағасы (рейтингісі); фирманың шоттарды төлеу жылдамдығы; сатылған
тауарлар ... ... ... ... ... ... ... даму
тенденциялары мен жалпы жағдайлары. Несиелік қабілеттің сомалық бағасы ... ... екі ... (немесе сан және әріптен) және саннан.
Бірінші екі ... ... ... ... ... ал соңғысы -
несиелік қабілеттіліктің бағасын сипаттайды.
Есеп берудің екінші бөлімі жыл бойы алынған максималды ... ... ... ... ... ... ... алынған мәліметтерден тұрады.
Үшінші бөлімге соңғы баланс және сату туралы, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... шоттағы әдеттегі қалдық мөлшерін және
қарыздар бойынша төлемдерді көрсетеді.
Бесінші бөлімде ... ... мен ... жайлы ақпараттар
кездеседі.
Соңғы бөлімінде ... ... ... оның клиентурасы және
өндірістік қуаттылығы нақтырақ сипатталған.
Шетел ... ... ... ... ... ең танымал
әдістерінің бірі - ... бір ... ... ... ... басқа
банктер мен клиенттің іскерлік серіктестерінен мәліметтерді сүрастыру ... ... ... ... ... Кері ... яғни банк
қүпия ақпараттарды белгілі бір ... ... ... бұл ... ... мұндай ақпараттар берілмейді. ... ... ... ... ақпараттарды берудің тәртібі белгіленген. Мысалы,
«коммерциялық кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... Кодекс».
Біздің елімізде, өкінішке ... ... ... ... ... ... қарыз алушылар туралы ақпаратты іздеу, еңдеу
және бағалау бойынша негізгі жұмыс банктердің өздеріне жүктелген. Сонымен
қатар, ... ... ... ... ... өте аз ... Бұл, өз ... несиелік қабілетті талдау процессін қиындатады.
Біздің отандық банктер қарыз алушылар жайлы ақпараттарды Қазақстан
Республикасының Бас прокуратурасындағы ақпараттық ... алуы ... ... ақпаратты, паспорттық бөлімінен немесе адрестік бюродан
тіркелуін тексеру және тағы ... ... ... ... көбінесе
клиенттер өздері алып келеді. Ал, қарыз алушылардың ... ... ... Республикасының Статистика бойынша агенттігінен
алуға болады.
Сонымен бірге, ресми сүрау бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... тіркелген қарыз алушы
жайлы ақпараттарды үсынады. Олар: клиент ... ... ... ... ... ... кепіл зат тұралы мағлүматтар; белгілі бір
қарыз алушының банк - кредиторларының саны (банктердің ... ... ... ... есебі несиелік қабілетті бағалау
үшін ең маңызды ... ... ... ... бойынша қаржылық есептер, ақша
ағындары туралы есептердің негізінде кәсіпорынның қаржылық ... ... ... қана ... ... ... оның болашақтағы алатын
табысын анықтауға да мумкіндік ... Банк ... ... ... ... алушының ақшалай құралдардағы қажеттілігін, оларды өтеу
ықтималдығын, несиелік тәуекелдің пайда болуын бағалау үшін, сонымен ... ... ... үшін ... ... есеп ... ... қорытындылардың дүрыстығы, үсынылған ақпараттардың
сапасына ... ... ... Ол үшін банк бухгалтерлік және басқа да
мәліметтердің нақты ... ... ... ... алып отыруы керек.
Бұл мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... Бұл ... қарыз алушылардың несиелік қабілетін зерттеу үшін
қажетті ... ... ... ... ... банктің әлеуетті клиент туралы ақпаратты жинау және талдау
сызбасы екі негізгі бөліктен ... ... ... бір ... есеп ... өтініштерді алу және олардағы нақты
мәліметтерді ресми және бейресми түрде тексеру.
Қазіргі кезде, банктер ... беру үшін ... ... 9-дан ... ... ... ... талап етеді. Әрбір банк бұл құжаттарды өзінің
меншікті сызбасы арқылы жинайды. Жалпы оларда қарыз ... ... ... ... ... оның заңды мәртебесі, мекен-жайы, банктік
реквизиттері, несиелеу келісімі туралы ... және ... өтеу ... керек. Банк қызметкерлерімен талап етілетін және тексерілетін
құжаттардың негізгі түрлерін қарастырайық:
1. Қарыз алушының ресми сұранысы. ... ... ... оның сомасы,
несиені өтеу және пайдалану мерзімдері, сатып ... ... ... ... туралы мәліметтер көрсетілген.
Бұл ақпаратты тексеру мақсатында банктің ... ... ... келісім-шарттың жобасын сұрайды және әдетте сатушы фирмамен
телефон арқылы байланысады. ... әдіс ... ... ірі ... ... Ал ұсақ ... ... келетін болсақ, онда мұнай жағдайда
консультациялық ... ... ... арнайы зерттеу жүргізуге тапсырыс
берілу керек. Зерттеу барысында алынған мәліметтер , мысалға, ... ... жоқ, оның ... ... ... ... мәліметтер қарыз алушымен
ары қарай келіс сөздерді тоқтатуға ... ... ... ... ... және ... ... көшірмелері,
банкпен келіссөз жүргізуге уәкілеттігі бар лауазымды тұлғалардың ... ... ... ... ... жеке ... пайдалана
отырып, құрылтай құжаттарының сенімділігін тексереді. Банктің қауіпсіздік
қызметі құжаттарда көрсетілген ... ... ... ... ... ... үшін компания қызметкерлерімен
сөйлеседі.
3. Ең маңызды мәселе - қарыз ... ... ... объективті
түрде бағалау. Ең алдымен, несиелік бөлім қарыз ... ... ... ... мен олардың пайдаланылуы туралы есеп беруді,
кәсіпорынның балансына қосымшалар сияқты ресми есеп беру ... ... ... ... есеп беру ... ... үш жылға
сүралады. Содан кейін, салық инспекциясындағы өзінің жеке байланыстарын
пайдалана ... ... ... қызметі үсынған есептіліктің
сенімділігін бекітуге тырысады. Егер ... ... ... онда банктің
несиелік бөлімі құжаттарды және олардағы қаржылық ақпараттарға талдау жасай
бастайды. ... ... ... ... ... және тексеру үшін
арнайы әдістемелер пайдалану керек. Мұнай бағалаудың негізгі принциптеріне
келесілер ... ... ... | ... ... | ... ... |
|Республика-сының | ... ... ... ... | | ... | | ... | ... | | ... қызметтің| ... ... | ... ... |
| | ... ... | ... ... ... | ... қаржылық ... | ... ... | ... есеп ... | ... ... |
|алынатын ақпараттар | | ... және | ... ... | ... ... ... алынған | ... ... | | ... ... |
|ақпараттары |
Сурет 2. ... ... ...... ... ... Г.С. кітабы. 124 б.
• Бағалаудың біртүтастығы принципі.
• Бағалау қарыз алушының өткен және қазіргі қаржылық жағдайын ... ... ... ... бағалау белгілі бір күні өткізіледі,
бірақ болашақта болуы мүмкін ... ... ... кезінде «орташа күтулер» принципін үстану керек.
• Кәсіпорын мүлкінің нақты және ... ... ... ... кіреді: амортизациялық аударымдарды шегергеннен кейінгі негізгі
құралдардың көрінісі; активтерді бағалау кезіндегі ... ... мен ... өзгерісінің көрінісі; биржалық бағамы бойынша бағалы
қағаздар құндарының көрінісі; тауарды алуға кеткен шығыстардың ... ... және тағы да ... ... ... ... ... принципі.
• Салық салудағы мүмкін өзгерістердің есебі.
• Ұқсас жағдайларды пайдалану бойынша бағалау принципі.
• Бағаланатын объектіні нақты ... ... ... қарыз алушының Қаржылық жағдайын талдаудың рейтингтік
жүйесін қолдануға болады. ... ... ... ... баллдардың
санына байланысты кәсіпорындарды класстардың біреуіне жатқызуға болады:
жоғарғы ... - ... ... ... ие ... класс - нормадан маңызсыз ауытқулармен сипатталатын қаржылық
тұрақтылығы бар кәсіпорындар;
екінші ... - ... ... бар ... талдау әдістерін пайдаланудан ... ... ... ... ... ... ... сияқты әдістерін қолдануға
болады. Несиелік бөлім қарыз ... ... ... ... ... етуі мүмкін. Ол қарыз алушы тарапынан берілген
кепілдіктердің бір түрі ... ... ... алушы өзінің валюталық шоттарын растауы қажет Несиелік бөлім
қарыз алушыньщ шоттары бар екенін ... ... ... ... ... ... ... өздерінің жеке байланыстарын
пайдалана отырып, қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... ... ... алу, тексеру және ... - банк үшін ең ... ... ... ... несиені қайтарылуын қамтамасыз ететін кепіл мәселесі
банк үшін ... ... Ол үшін ... ... өте) ... ... және банк үшін қолайлы төлем кепілдер қажет (басқа банктердің
кепілдері, сақтандыру полистері).
Осылайша, банк үшін ақпарат көздері айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың шетелдік
тәжірибесінен
Шетелдік тәжірибеде клиенттің несиелік қабілетін анықтау үшін әртүрлі
тәсілдер қолданылады. Мысалы, 5С мен 6С ... ... ... ... Раrts ... ... елдерінде кеңінен ... ... ... ... тәжірибесінде жеке және заңды тұлғалардың ... ... бір - ... ... екі әдіс ... тапқан.
Біріншісі - логикалық әдіс, яғни ... мен ... ... бұл әдіс ... ... ... қаржылық жағдайына және жеке
қасиеттеріне дүрыс талдау жасауды үйғарады. ... ... ... ... ... ... тұру дәрежесін сипаттайды.
Қолдағы ақпарат негізінде банк маманы қарыз алушының «жалпылама ... оны ... ... яғни ... ... ... ... қабілеттілікті бағалаудың логикалық әдісі әдетте
өлеуетті клиенттің ... ... ... мониторинг жүйесінің дамуымен
нығайтылады. Осы мақсатта экономикасы дамыған ... ... ... бюроның қызметін қолданады. Ол өз кезегінде қарыз
алушының қаржылық және ... ... ... ... бір ... ... ... Осылайша, несиелік бюро келесідей ... ... - ... ... ... ... ақпараттар;
3 басқа банктерден алынатын мәліметтер;
4 сот шешімдері, тағы да басқа көптеген ақпараттар.
Сонымен қатар, клиентке несиелік бюродағы ақпараттарды тексеріп, ... ... оны ... ... ... ... бюрода сақталатын
ақпараттың көлемі мен мінездемесі әрбір мемлекеттің заңдылығымен қатаң
реттелініп отырады.
Несиелік ... ... ... бір ... - ... ... ... елдер тәжірибесінде кең қолданыс тапқан
«несиелік Скоринг» жүйесіне көп көңіл бөлінбейді. Бұл жүйе жеке және ... ... ... ... жеңілдетеді және де «несиелік
Скоринг» жүйесі әрбір ... ... ... заңдылықтарына, несие
алушылар сипатына байланысты жасалуы қажет.
Несиелік Скоринг әдісін 1941 жылы ... ... ... ... ... ... ... және сенімсіздігімен тығыз байланысты
сипаттамаларды айқындап көрсетеді.
Оның көзқарасы бойынша ... ... тобы ... несиесін беру
кезінде барлық тәуекелдердің деңгейін анықтауға мүмкіндік береді:
1 жасы: 20 жастан асқан әрбір ... - 0,1 балл ... ... ... - 0,4 ... ... - 0 ... түрғылықты жерде өмір сүру мерзімі: берілген жерде түрған әрбір жыл
үшін - 0,042 балл;
4 ... ... ... ... мамандықтар үшін -0,55 балл,
төуекелі жоғары мамандықтар үшін — 0 балл, ... ... үшін ... ... ... егер мемлекеттік мекеме, банк немесе брокерлік
фирмалар болса - 0,21 ... ... ... ... бір ... ... ... әр жыл
үшін - 0,059;
7 қаржылық көрсеткіштер: ... шоты ... - 0,45 ... ... ... - 0,35 ... өмірін сақтандыру полюсі бар несие
алушыларға — 0,19 балл беріледі.
Осы көрсеткіштерді ... ... ... ... жене ... арасындағы шекараны анықтауға тырысқан. Егер заңды немесе ... ... ... ... жоғары болса, онда бұл тұлға банк үшін
несиелік қабілетті деп ... және оған ... ... Ал, ... ... ... ... онда мұнай тұлға банк үшін ... ... ... ... банк өзінің клиенттерінің ерекшеліктеріне, ... ... - ... ... ... қатысты
скоринг әдісін жүргізудің дербес саясатын қүру ... ... ... ... банк ... етіп ... ... тиімділігіне талдау жасау
керек. Және де, скорингтік әдіс әлеуметтік - экономикалық жағдайлардың ... ... ... ... ... ... отыруы керек.
Енді Германия, АКДІ елдеріндегі коммерциялық банктердің ... ... ... қабілетін анықтаудың Скоринг жүйесіне тоқталайық..
Неміс банктерінің «Скоринг - формуляры»
1 Клиенттің қаржылық мүмкіншіліктері:
• Басқа банктерден жағымсыз ақпараттың түспеуі - 20 ... ... ... мүмкіншілігіне байланысты: егер 60 ... - 0 ... 80 ... ... - 10 балл, 100 процентке ...... ... ... байланысты: қарыздың 25 процентін жабатын болса
- 1 балл, 50 процентке дейін - 4 балл, 75 процентке ... -7 ... ... дейін — 20 балл.
• Банктердегі салымдар сияқты меншіктері бар болған жағдайда - 10
балл беріледі.
• Өткен уақыттаалған несиелеріне ... ... ... - 5 ... ... ... шартын бүзып, қайтару мерзімінен
кешіктірген болса - 0 балл, несиені ... ... - 15 ... ... ... ... егер ... алушының білімі болмаса
- 7 балл, қызметкер - 9 балл, зейнеткер - 13 ... ... ету ... ... ... ... әлеуметтік
топтарына келетін болсақ: неміс банктер маман ретінде - материалдық өндіріс
саласындағы ... ... ... ... - ... көрсету
саласындағы қызметкерлерді қарастырады. Қоғамды осындай схема бойынша бөлу
Германияның көптеген ... ... Ал ... жоғары балл
берілу себебі, Батыс елдердегі әлеуметтік ... ету ... ... ... ... ... қаражаттары жеткілікті
болғандықтан, оларды қамтамасыз етілген несие алушылар қатарына қосады.
3 Соңғы жұмыс берушідегі еңбек ету ... ... 1 ... ... 0 балл, 2 жылға дейін - 3 балл, 3 жылға дейін - 5 ... 5 ... ... - ... 5 ... жоғары - 12 балл.
4 Қызмет ету саласына байланысты: ... ... ... ... ... сала қызметкері болған жағдайда - 6 балл.
5 Жасына байланысты: 20 жасқа дейін — 0 балл, 25 жасқа дейін — 2 ... жас — 4 ... 35 жас — 8 ... 50 жас — 9 ... 60 жас — 11 ... 60
жастан жоғары - 16 балл.
6 Жанүя жағдайына байланысты: басы бос ... - 8 ... ... ... 14 ... ... болса — 8 балл, түл ер (вдовец) болса -8 балл.
7 Түрғылықты жеріне байланысты: өз баспанасы болса - 10 ... ... не үйді ... ... болса - 5 балл, өз баспанасы мүлдем болмаса
- 0 балл.
8 Асырауындағы ... ... ... егер ... адам ... 10 балл, біреу болса - 7 балл, екеу болса - 5 балл, үшеу болса - 2 балл,
үшеуден көп ... - 0 ... ... ... ... егер ... алушы 80 балл жинайтын
болса, несие беру туралы шешімді несиелік қызметкердің Өзі қабылдай алады.
Ал егер ... ... 61-80 балл ... несие беру туралы шешімді қабылдау
үшін ... ... ... келісімі қажет. Ал егер несие алушы 6
баллдан төмен жинайтын болса, несие бермеу туралы ... ... ... ... ... несие қабілеттілігін анықтау.
1 Кәсіп түрі:
• Бизнесмен, дәрігер, ... - 7 ... ... ... ... ... - 5 ... Медбике, білікті қызметкер, журналист -5 балл;
• Әскери қызметкер — 4 балл;
• Шаштараз - 3 балл;
... ... - 0 ... ... ... ... Жұмыста екі жылдан астам уақыт жұмыс істесе - 2 балл;
• Жеті жылдан астам уақыт жұмыс істесе - 5 ... Он ... аз ... жұмыс істесе - 5 балл.
3 Пәтер - үй жағдайлары:
• Өз үйі ... - 5 ... ... ... ... үйді ... ... болса - 3 балл;
• Ата — анасымен бірге түрса — 3 балл.
4 Берілген жерде түруына байланысты:
• Бес жылдан артық ... ... ... - 3 ... Екі ... бес ... дейін — 2 балл;
• Екі жылға дейін -1 ... ... ... ... ... түл ер ... - 5 ... Жалғыз әйел - 5 балл;
• Жалғыз ер адам ... — 3 ... ... әйел — 2 ... ... ер адам - 0 ... ... ақысына байланысты:
• 200 АҚШ долларынан жоғары болса - 5 балл;
• 101 АҚПІ долларынан 200 АҚШ ... ... - 4 ... 91 АҚШ ... 100 АҚШ ... дейін - 3 балл;
• 76 АҚШ долларынан 90 АҚШ ... ... - 2 ... 61 АҚШ ... 75 АҚШ долларына дейін - 1 балл;
• 61 АҚШ ... ... - 0 ... ... ... ... байланысты:
• Ағымдағы және жинақтаушы шоттар - 6 балл;
• Жинақтаушы шоттар - 3 балл;
• Ағымдағы шоттар - 2 ... ... ... ... несиелік қабілеттілігін анықтау
барысында 30 балл жиналатын болса, онда несие беру өте ... ... Ал егер ... ... 13-тен аз болса, онда несиені бермеу туралы
шешім дәл сол ретте қабылданады.
Сонымен қатар, АҚШ-тың банктік жүйесінде клиенттің ... ... ... Си» ... ... С - ... (қарыз алушының мінезі);
2. С - сарасity (қарызды өтеу қабілеті);
3. С - соllateral ( қамтамасыз ... С - саsh ... ... С - ... ... ... жағдайлар);
6. С - соntrol (бақылау).
1. Қарыз алушының мінезі немесе сипаттамасы. Несиелік инспектордың
несие алушының ... ... ... және ... ... болмауы керек. Егер инспектордың сұралып отырған несиенің ... ... орын ... бұл ... ... ... ... Бұл
жағдайда да несиелік инспектор клиенттің алған ... ... ... сүрақтарға шынайы жауап беретін және несие бойынша
міндеттемелерін ... бар ... ... дайын екенін анықтауы
қажет. Клиенттің жауапкершілігін, шынайылығын, барлық міндеттемелерін жабу
ниетін ... ... ... ... сипаты» деп атайды.
2. Қаржыларды қарызға алу қабілеті. Несиелік инспекторлар несие
алушының несиелік арыз ... және ... ... ... қол ... ... екеніне көз жеткізуі керек. Осыны қаржыларды қарызға алу қабілеті деп
атайды. Мысалы, АҚШ -тың ... ... ... ... жасқа толмағандар (18 және 21 жасқа толмағандар) ... ... ... бере ... ... банк ... сомасын өндіріп
алу кезінде қиындықтарға кезігеді.
Несие инспекторы несие алуға келген басшылардың немесе компаниялардың
өкілетті тұлғаларының компания атынан несиелік ... ... қол ... несие алу туралы келіс сөз жүргізуге қүрылтайшылар құжаттарымен,
директорлар кеңесімен ... ... бар ... көзі жетуі қажет.
Несиелік инспектор несиелік келісім шартқа қол қоюға қүзыры бар ... ... ... ... ... ... ... шарттар,
протоколдар, тіркеу туралы шешімдер) танысу қажет.
3. Ақша қаражаттары. Несиелік өтінішті қарастырғанда қарыз алушының
несиені өтеу қабілеті ... ... ... ... үшін ... ... ... бар:
• қолма-қол ақша ағыны;
• активтерді сату;
• қаржыларды тарту.
Аталған қайнар көздердің ... ... ... қажетті
қаржылардың қалдық сомаларын қамтамасыз ете алады. Бірақ банктер үшін ең
тиімдісі қолма-қол ақшалар болып ... ... ... сату ... ... ... бүзылып, ал қаржыларды тарту банктің кредитор
позициясын нашарлатуы ... ... ... ... жетіспеушілігі
фирманың қаржылық жағдайының және кредиторлармен қатынасының нашарлауының
бірден-бір ... ... есеп ... қарасақ:
Қолма-кол ақша ағыны = Таза пайда + Амортизация + ... ... - ... ... және ... ... ... етілуі. Несиелік инспектор несие алушының берілген
несиені ... ... ... ... ... сапалы активтері
туралы мәліметтердің шынайы екенін анықтауы қажет. Ол ... ... ... ... ... мен ... жұмыс
істеу мерзіміне көп көңіл бөлуі керек. Егер клиенттің активтері - ескірген
құрал-жабдықтар мен ... ... ... ... етудегі
құндылығы шамалы. Себебі, егер қарыз ... ... ... ... ... жетпей қалса, бұндай активтерді ... ... ... ... ... ... инспектор қарыз алушының және сәйкес саланың
экономикалық жағдайын, сонымен қатар ... және ... ... ... ... ... зерттеп отыруы керек. Құжаттар
бойынша несие қамтамасыз етілу жағынан ... ... ... ... ... байланысты проценттік ставкалардың экономикалық
жағдайларға сәйкес өсуіне немесе азаюына байланысты сату ... ... ... ... әсер ... ... экономикалық жағдайын
анықтау үшін көптеген банктер мәліметтер ... бар ... ... ... алушы істейтін сала бойынша информациялық
мәліметтерді және жүргізілген зерттеулердің қорытынды құжаттарын жинайды.
6. ... ... ... ... ... ... соңғы
факторы бақылау болып табылады.Ол мынадай сүраққа жауап ... ... ... және оның ... ... жаңа ... ... саяси өзгерістердің әсері қандай болады?
Ал Англияда несиелік қабілеттілікті ... ... ... Бұл сөз қарыз алушыға несие бермес бүрын ... ... ... тұрады. Оған жататыңдар:
1. Рurpose - мақсаттылық;
2. Аmount - сомасы, мөлшері;
3. ... - ... және ... ... Тerm - ... Security - қамтамасыз етілуі. Бұл жерде келесідей көрсеткіштер
есептеледі:
Өтелген несиенің орташа сомасы = (Дебиторлық қарыздың орташа ... ... ... ... ... = ... орташа құны / Сатылған ... ... ... ... = ... ... ... сомасы /
өзіндік құны бойынша бағаланып, сатылған тауарлардың құны.
Сонымен ... ... ... ... ... «САМРАRІ» ережесіне негізделген. Ол келесідей ... - ... ... - ... қайтару қабілеті;
М - маржа (табыстылық);
Р - мақсат;
А - қарыздың көлемі;
R - қарызды өтеу шарттары;
I - қарызды қайтармау тәуекелін сақтандыру,
Клиенттің ... ... ... отырған клиент өзінін моральдық қасиеттерімен
сенімділік туғызу керек. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... өте көп, сондықтан да, банк пен ... ... ... адал болуы өте маңызды. Жалпы банк клиент
жайлы ақпарат алу үшін негізінен екі ... ... ... өткен кезеңдегі басқа банктермен қарым-қатынасын анықтау.
2. Жеке сүхбат. ... ... ... жайлы мәліметтерді анықтау үшін,
онымен жеке сөйлесу керек. Сүхбаттасу барысында, банк қызметкері ... ... ... ... ... өзі ... ... айтарлықтай
шын берді ме; оның іскерлік тәжірибесі мен ... ... ... ... мақсатқа жету үшін күні-түні жұмыс істеу қабілеті бар ма деген
осындай және тағы да ... ... ... ... аударуы міндетті.
Әрине, жеке сүхбаттасу кезінде банк өте аз ... ... да банк ... ... ... ... нақтылы ақпараттарды
алуға тырысады. Ол үшін ол келесідей жағдайларды талдау керек:
1. ... жеке ... ... ... ... жанүялық жағдайы;
• жұмыс орны.
2. Клиенттің жасы мен денсаулығы.
3. Материалдық жағдайы. ... ... ... ... ... ... көлемі;
• бағалы қағаздарға салынған салымдар көлемі;
• меншік үйінің құны.
4. Шығындары. ... ... оның ... көп ... керек.
5. Байланыс. Яғни, қарыз алушы іскерлік әлемде ... ... кең ... ... мүмкін.
Қарызды қайтару қабілеті.
Бұл клиенттің шығыстары мен кірістеріне жәяе ... ... ... ... ... ... ... (табыстылық).
Жалпы несие табыс табу үшін беріледі. Сондықтан, несиені беру кезінде,
бұл несиеден алынатын табыс ... банк үшін өте ... ... ... ставканың мөлшері әр ... ... ... ... ... ... ... - стандартты клиенттер категориясына белгіленетін
нақты ставка.
• Қалқымалы ставка. ... бір ... ... ... байланысты белгіленетін ... ... ... ... ... кәсіпорынның тәуекелі жоғары болса, соғұрлым
проценттік ставканың мөлшері де жоғары болады.
Мақсат.
Банк ... алып ... ... ... ... жүмсалатынын
міндетті түрде анықтауы қажет. Әр банктің несиелік саясаты несиенің ... ... ... алып отырады. Несие келесідей мақсаттарға
алынуы мүмкін:
1. Айналым капиталды қаржыландыру үшін.
2. Жаңа венчурлық ... ... ... ... өтеу ... Спекуляциялық мақсаттар үшін.
5. Заңсыз мақсаттарға. Әрине, банк бұндай мақсаттарға несие бермеу
керек.
Қарыздың мөлшері.
Клиенттің ... ... ... ... ... түрде несиелік
мәлімдемеде белгіленуі қажет. Бұл жерде негізгі төрт аспектілерді айтып өту
қажет:
1. ... ... ... ... банкир болжау жасамау керек.
2. Клиентке қажетті сомадан артық ақша құралдары берілмеуі ... ... ... ... аз ақша ... ... ... Клиенттің меншікті қаражаттар үлесі міндетті түрде банктен сүрап
отырған ... ... ... ... ... болуы керек.
Қарызды қайтару шарттары.
Қарызды берудің негізгі шарты - оның ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі жақсы болса да, оның
қарызды өтеуге қаражат көздері жеткіліксіз ... оған ... ... ... қамтамасыз етілуі клиент белгілі бір жағдайларға байланысты
банктен алған қарызын өтей алмаған жағдайда қолданылады.
Қарызды төлей қалмау тәуекелін сақтандыру ... ... ... ... ... қарыз алушының активтерінің құны және
несиелік келісім шартында белгіленген, қарызды өтеудің екінші ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда айтып кеткендей,
қамсыздандыру клиенттің алған қарызын қайтармау тәуекелін сақтандыру болып
табылады.
Қорытындылай келе, шетел тәжірибесінде несиелік ... ... ... мен ... - ... алушының несиелік қабілетін
бағалаудың «несиелік ... ... «6 Си» , ... және ... жатады.
2. Коммерциялық банктерде клиенттердің несиелік қабілетін бағалау
тәжірибесіне талдау
2.1 Қарыз алушының қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... жылдық есептегі мәліметтердің
сәйкестілігін анықтаудан басталады. Ол үшін жыл басы мен жыл ... ... ... ... ... ... ... корлар» және
«мақсатты қаржыландырулар және ... ... ... ... ... ... сомасына, өндірісті дамытуға және жетілдіруге
бағытталған ... ... ... ... ... ... арқылы қалыптасқан қорлардың қалдықтар сомасына тең болуы
керек. Олар бюджет және бюджеттен тыс қорлардан ... ... ... ... ... осы ... «Кәсіпорын қаражаттарының
құрамы және олардың шығу көздері туралы есебінде» ... ... ... ... ... талдау - зерттеліп отырған кезең аралығындағы
баланс валютасы мөлшерінің өзгерісін анықтағаннан басталады. Ол үшін ... ... ... ... жыл аяғындағы баланстың жиынтық
сомасымен салыстыру керек. ... ... ... баланс қозғалысының
жалпы бағыты анықталады.
Сонымен қатар, баланстың кейбір баптары мен тарауларының ... ... ... ... активіндегі ақша құралдары қалдықтарының
өсуі, бағалы қағаздардың өсуі, қысқа және ұзақ ... ... ... ... құралдардың өсуі, капиталға салымдардың ... емес ... мен ... ... ... ал пассивіндегі
-бірінші тараудың барлық сомасының және ... ... ... ... табыстарының көбеюі, арнайы қорлар мен ... ... - ... ... ... және кәсіпорын бағалаудың оң мәніне ие
екенін білдіреді. Ал баланс ... мен ... ... ... міндеттемелердің күрт өсуі баланстың «шығындар» бабы бойынша
қалдықтардың болуы және олардың өсуі - кәсіпорын ... ... ... ... теріс мәніне екенін көрсетеді.
Мүлікті бағалау кезінде баланс ... Ш-ші ... ... ... және ... да ... бабындағы мәліметтер, баланс
пассивінің Ш-ші тарауындағы ... ... ... резервтер» бабындағы
мәліметтермен салыстырылады. Күмәнді қарыздар бойынша резервтердің ... ... ... ... ... ... ... динамикасын анықтағаннан кейін, оның өнімді өндіру
және сату көлемінің динамикасына, қарыз ... ... ... ... ... ... ... көлемінің, өнімді сату және
пайда көлемінің өсу қарқыны баланс валютасының өсу қарқынынан қалып отырса,
қаражаттардың тиімсіз пайдаланылуын ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық -
қаржылық қызметті бөлшектеп талдау да ... Ол ... ... ... ... ... оның ... қабілеті және
рентабельділігіне әсер ететін басқару жүйесіндегі ... ... ... анықтауға, несиені қайтару тәуекелін анықтауға,
тәуекелді азайтудың шараларын анықтауға ... Ол ... ... ... және ... ... ... қозғалысын
бағалаудан, ақша қаражаттарының қозғалысын және ... шығу ... ... және ... ... орналастыруды анықтаудан тұрады.
Шаруашылық - қаржылық қызметті бөлшектеп талдаудың ерекше ... пен ... ... және ... өндіріске шығаруды есепке
алудың әдістемесін анықтау ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына дүрыс шығарылуын анықтау.
Есеп ... ... ... оның ... ... ... қаржылық
жағдайын және несиенің банкпен қамтамасыз етілуін теріс бағалауға жағдай
туғызатынын ескерген жөн. ... ... ... ... ... ... ... материалдар мен пайда қалдықтарының өсуіне
әкеліп соғады және керісінше.
Ақша қаражаттары қозғалысы бөлігінің ... ... ... ақша
қаражаттарының қозғалыс жоспары болып табылады. Нақты нәтижелерді ескере
отырып, жоспарлаудың сапасы ... ... ... ... де
тиісті жоспарлаудың болмауы өтімділіктің төмендеп кетуінің бірден-бір
себебі ... ... жөн. ... ... ... бұл ... қосымша
шығыстардың талдануы маңызды орын алады. Өндірістік аймақтар мен өнім
түрлері ... ... ... әр түрлі әдістемелер бойынша
үйлестірілуі тауарлардың әр түрлі өзіндік құны мен бағалардың ... ... ... өзгермелі және шартты-тұрақты деп бөлудің маңызы ... ... ... ... құнындағы әртүрлі қатынас қарыз
алушының оңтайлы нарықтық стратегиясындағы ерекшеліктерді ... ... ... ... ... ... шығындардың үлкен
үлесі жоғары болса, соғұрлым ол шағын шартты-тұрақты шығындары бар ... ... ... ... ... ... ... Өз кезегінде, өзіндік құнында шартты-тұрақты шығыстарының үлес
салмағы төмен қарыз ... ... ... ... ... сезімтал
болады. Көрсетілген тәуелділікті ескере отырып, банк ... ... ... ... оңтайлы нарықтық стратегияны
таңдау бойынша сипаттама бере алады.
Пайданың бір бөлігінде пайданы қысқа мерзімдік жоспарлаудың ... ... ... ... ... ету түрғысынан
қарыз алушының нарықтық стратегиясын талдап ... ... ... ... ... мен оның өндірісіне айнымалы шығындар
сомасының арасындағы айырма ретінде ... ... ... ... қолданудың маңызы зор. Контрибуциялар үғымымен өзін-
өзі өтеу нүктесі деп аталатын есептеу тығыз байланысты, яғни қарыз ... ... ... ... ... сатулар көлемі. Көрсетілген
көлем келесі формуламен анықталады:
Р-Ф , бұл жерде
К
Р- тауарларды сату;
Ф- тұрақты (шартты-тұрақты) ... ... - өзі өтеу ... табу ... маржасын, яғни нақты өндіріс
көлемі (жоспарлы, есепті) мен зиянсыз ... ... ... ... - өзі өтеу нүктесі) арасындағы айырманы анықтауға мүмкіндік береді.
Шығу көздерінің (капиталдың) бөліктерінде капиталдың «байланыстылығы»,
яғни пайдалынылатын ... ... ... үлес салмағы
түрғысынан шығу көздердің ... ... ... ... ... ... ... капиталына
қатысты қарыз тұлғаларға бақылау жағдайы, меншікті міндеттемелерді орындау,
айналым капиталының айналымдылығының, дебиторлық және кредиторлық қарыздың
өтімділік пен ... ... ... ... қабілеттілікті бағалау ... ... ... ... ... ... ... келеді. Несиелік қабілеттілікті бағалаудың келесідей әдістері бар:
1. Қаржылық коэффициенттерге талдау жасау арқылы бағалау;
2. Ақша ағымына талдау жасау арқылы бағалау;
3. Іскерлік ... ... ... бағалау.
Бұл әдістер бір-бірін әрқашанда толықтырып ... ... ... ... ... барысында, осы үш әдісті қолдану қажет.
Отандық кәсіпорындардың қызметін талдау үшін осы ... ... ... ... ... ... ... 2001 жылдың
шілде айында қүрылған «Агронефтеснаб» ЖШС-і алынды. Бұл кәсіпорынның жалғыз
қатысушысы «Агрохимпродукт» ЖШС-і болып табылады.
Бұл кәсіпорын ... ... ... ... жүзеге
асырады:
• халықтың ... ... және ... ... ... сатып алу және өткізу;
• ауылшаруашылық өнімдерді сатып алу, қайта өңдеу және өткізу;
• автокөліктерді, бөлшектерді және жанармайды сатып алу және ... ... ... және ... қызмет көрсету;
• халыққа және кәсіпорындарға сан алуан қызметтің түрлерін көрсету;
• тауарларды сатып алу, ... ... және ... қызметтерді жүзеге асыру;
• инжиниринг, консалтинг, лизинг, маркетинг, «ноу-хау».
Кәсіпорын қызметінің негізгі түрі ... ... ... жүзеге асыру болып ... Бұл ... ... Nidera ... СТС, Аsta ... ... ... шартқа сәйкес Қазакстан бидайын Өзбекістан, Ресей,
Тунис, Иран, Сауд Араб ... ... ... ... Индустриясы» аффинирленген компаниялар тобына
кіреді. Бұл ... ... ... кәсіпорындар кіреді:
Кесте 1. Аффинирленген кәсіпорындар.
|Мелькомбинаттар ... түрі ... ААҚ., ... ... |Ұнды ... ... |
| ... және ... |
|Желаевский КХП» ААҚ., Орал қаласы | ... ... | ... ... қаласы | ... | ... ... ААҚ,. ... облысы |Бидайды қабылдау, |
| ... ... ... ... ААҚ., ... ... | ... және саудалық | ... | ... ... ... ... ... мал |
| ... ... ... ... ААҚ., ... |Макарондық бүйымдарды |
|қаласы ... ... ЖШС, ... ... ... өндірі |
|«Агроэксперт» ЖШС, Қостанай қаласы ... және оны ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... Индустриясы» ЖШС, Алматы қаласы ... ... ... ... ЖШС, ... ... | ... ЖШС, ... ... | ... ... ЖШС, Алматы қаласы | ...... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің мәліметтері бойынша 2003 жылы 1-
ші наурызына «Бидай Индустриясы» кәсіпорындар тобының екінші деңгейдегі
банктер ... ... ... ... ... кәсіпорынның Директорлар Кеңесінің Басшысы «Астана
Моторс» ЖШС-ң Президенті Смағұлов Нұрлан.
Белсенді қаржылық - ... ... ... 2004 ... қаңтарында «Агронефтеснаб» ЖШС-ң валюта балансы 1 913 135 569,90
теңгені ... ... ... ... ... ... ... құрайды. Ағымдағы активтер 1 896 783 405,7 ... ... ... болды, оның ішінде: дебиторлық қарыз - 895 537 525,5 теңге (46%),
қорлар мен шығындар - 994 033 632 ... (51,96 %), ... ... ... қаражаттары) - 7 212 248,00 теңгені (0,38%) қүрды.
Кәсіпорынның ағымдағы міндеттемелері: кредиторлық ... -1 888 ... ... ... ... ... 24 476 291 ... немесе 1,28%, оның
ішінде: меншікті қаражаттар қорлары - 7 727 149 ... (0,40%), ... 16 749 148 ... ... 2. ... ... балансы
|АКТИВТЕР ... ж. ... ... |
| | |% ... Ағымдағы активтер ... ... |7 212 248 |0,38 ... ... |89553725,50 |46,81 ... мен ... |994 033 632,20 |51,69 ... да ... |- |0 ... |1 896 783 ... ... ... құралдар және басқа да айналымеан тыс активтер ... ... және ... |16 352 164,20 |0,5 ... | | ... ... қаржылық салымдар |- |0,00 ... |16 352 164,20 |0,5 ... ... ... ... |1 913 135 569, |100 |
| |90 | ... ... ж. ... ... |
| | |% ... ... капитал ... ... |1 888 659 278, |98,72 |
| |90 | ... ... міндеттемелер |- |0 ... |1 888 659 278, |98,72 |
| |90 | ... ... ... ... қаражаттар қорлары |7 727 149 |0,40 ... ... |16 749 142,00 |0,88 ... |24 476 291,00 |1,28 ... |1 913 135 569, |100 |
| |90 | ... ... ... ... ЖШС-нің балансы |
|негізінде жасалды. ... ... ... ... ... ... 6 - 12 ай ... ішінде пайдаболатын - 59%;
- 3 - 6 ай мерзімі ішінде - 41%.
Кәсіпорынның негізгі дебиторлары:
- «Желаевский КХП» ААҚ - 226 768 мың ... ... ... ЖШС - 72 126 мың ... ... ... элеваторы» АҚ - 213 041 мың теңге (23,79%);
- «Тогузак элеваторы» ААҚ - 82.848 мың теңге ... ... ЖШС - 53 141 мың ... ... ... АҚ - 169 816 мың ... ... «Ақтөбе ЖЭС» - 147,1 млн. теңге.
Жалпы «Агронефтеснаб» ЖШС-ң дебиторлық қарызы 895 537 мың теңгені
қүрды.
Пайда болу ... ... ... ... 3 - 6 айға ... ... ... 3. Кредиторлық қарыз, мың теңге
|Атауы ... ... болу ... |
|Ақ- Бидай Агро ЖШС |1 550 ... 03 ... ... ЖШС |1 050 ... 03 ... ... Corp |194 576 ... 03 ... ЖШС |520 682 ... 03 ... ... |96 486 ... 03 ... International |709 537 ... 03 ... ... АҚ |364 778 ... 03 ... |1 888 659 | ... - ... ... «Агронефтеснаб» ЖШС-нің мәліметтері |
|негізінде жасалды. ... ... ... ... ... ... ... түскен түсім 578.089 мың теңгені, өткізген өнімнің өзіндік құны
-436.502 мың теңгені, негізгі қызметтің ... - 1,32, таза ... мың ... ... 4. Қаржылық-шаруашылық қызмет нәтижелері туралы есеп.
|Көрсеткіштің атауы |мың ... жыл ... ... ... ... |502 011,90 ... өнімнің өзіндік құны |397 766,00 ... ... |104 245,90 ... ... оның ... |71 805,60 ... және басқарумен байланысты | ... |3 643,00 ... ... шығыстар |17 319.00 ... ... ... |50 843,60 ... ... ... |32 440,30 ... кестенің жалғасы
|Негізгі емес қызметтен табыс/шығын |8 044,00 ... ... ... ... ... |24 396,30 |
|Салық ... ... ... ... |24 396,30 ... ... ... зияндар | ... ... ... |0,00 ... ... ... ... мәліметтері негізінде |
|жасалды. ... Ақша ... ... несиелік қабілетті бағалау
Клиенттің ақша ағыны дегеніміз оның ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысында сол ... ... ... ... қарама-қарсы ақша қозғалысы.
Ақша ағыны екі бағытта болады:
а) ақшаның ... ... ... ... шотынан ақшаның аударылуы.
Акцшаның шотқа келіп түсуі - бұл клиенттің ... ... ... ... ... ... ... түлгаларга аударылуы - бұл клиенттің
серіктестерінің алдындағы ақшалай ... ... ... ... ... ... ... Пайда;
• Амортизация;
• Болашақ шығыстарға резервтер құру;
• Қаражаттарды босату:
- қорлардан;
- дебиторлық қарыздан;
- басқа да активтерден;
- негізгі қорлардан.
• Кредиторлық ... ... ... да ... үлғаюы;
• Жаңа ссудалар алу;
• Акционерлік капиталдың үлғаюы.
Осы кезең ішіндегі ... ... ... салымдар жасау:
- қорларға;
- дебиторлық қарызға;
- басқа да активтерге;
- негізгі қорларға.
• Кредиторлық қарыздың қысқаруы;
• Басқа да пассивтерді азайту;
... ... ... Қаржылық шығыстар ( проценттер, салықтар, дивидендтер);
• Қарыздарды өтеу.
Жалпы ақша ағынының мөлшері қаражаттардың келіп түсуі және ... ... ... ... ... ... ... және
кредиторлық қарыздар көлемінің, басқа да активтер және ... ... ... көлемінің өзгеруі ақша ағынының жалпы мөлшеріне түрліше әсер
етеді. Бұл әсерді анықтау үшін ... ... ... ... басы ... ... салыстырылады. Қорлар қалдығының, дебиторлардың және басқа
да пассивтердің өсуі ... ... (-), ал ... ... -
қаражаттардың келіп түсуін (+) сипаттайды Бір уақытта кредиторлар мен ... ... өсуі ... ... ... ... ал олардың бір
уақытта кемуі қаражаттардың азаюы ретінде қарастырылады.
Негізгі қорлардағы өзгерістерге ... ... ... ... ... анықтаудың ерекшеліктері бар. Бір ... ... ... ... ... өсуі (кемуі) ғана емес, сонымея қатар оларды сату
нәтижелері де ... ... Сату ... ... ... ... қаражаттардың келіп түсуі ретінде, ал керісінше ... ... ... ... ... ... екі ... әдісі бар:
1. Ақша ағынын дисконттау әдісі ... ... ... ... ағымдағы құнды анықтау;
2. Ақша ағынын капитализациялау әдісі арқылы бағалау.
Клиенттің ағымдағы таза құны = ... ... ... ақшаның
дисконтталған сомасы - жүргізілген ақшалай аударымдардың дисконтталған
сомасы.
Егер клиенттің таза ... ... мөні ... ... оң сан болса,
онда клиенттің несиелік қабілеті жоғары болады.
Егер клиенттің таза ағымдағы ... мәні 0-ге тең ... ... ... қабілеті орташа болады.
Егер клиенттің таза ағымдағы құнының мәні теріс таңбалы ... ... ... онда ... несиелік қабілеті төмен болады.
Таза ағымдағы құнның мөлшері көп жағдайларда дисконттық ... ... ... ... нәтижесінде қалыптасатын клиенттің түсімдері несиені
уақытында қайтарудың бірінші реттегі көзіне ... ... ... ... ... ... күны анықталса, ал
капитализациялау кезінде нақты ақшаның болашақ құны анықталады.
Нақты ақшаның болашақтағы құнын анықтау қарыз ... ... ... ол ... ... ... мүмкіншілігін және оның болашақтағы
төлем қабілетін бағалауға мүмкіндік береді. Оны біз болжанған ақша ... ... ақша ... = ... ... * ... отырған соңғы үш
жыл ішіндегі ақша ағынының орташа арифметикалық өсу қарқыны).
Болжанған ақша ағынының оңтайлы ... ... ... оны ... ... ... және осы несие бойынша сыйақы сомасымен
салыстыру ... ... ақша ... 1-ден ... ... ке-рек.
Ақша ағынын талдау үшін мәліметтер кем дегенде үш жылға алынуы керек.
Егер клиент қаражаттарының келіп түсуі оның ... ... ... ... ... ... тұрақты екенін білдіреді. Яғни, клиент несиелік
қабілетті. Жалпы ақша ағыны көлемінің ауытқуы (азаюлардың ... ... ... ... ... ... ... деңгейін сипаттайды. Ал
азаюлардың келіп түсулерден жүйелі ... ... ... асып ... ... қабілетсіздігін сипаттайды. Жалпы ақша ағынының тұрақты орташа оң
мөлшері жаңа қарыздарды берудің шегі ... ... ... ол ... бір ... ... қарыздық міндеттемелерін қандай көлемде өтей
алатындығын көрсетеді.
Ақша ағынын талдау кәсіпорынды басқарудын ... ... ... жасауға көмектеседі. Мысалы, қаражаттардың азаюы қорларды, есеп-
айырысуларды (дебиторлар және кредиторлар), қаржылық төлемдерді ( салықтар,
проценттер, ... ... ... ... мүмкін.
«Агронефтеснаб» ЖШС «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-да ашылған несиелік
желіні өзінің жобасын қаржыландыру үшін пайдаланады.
Берілген жоба ... ... ... 32 мың ... және ... 500 - 600 мың ... ... Иран портына бидай тасымалдау
үшін Бидай терминалының қүрылысын қаржыландыруды үйғарады. Сонымен қатар,
Қазақстан бидай нарығында ... ЖШС- ң ... ... ... ... күні ... ... тұрақты таза - экспартерлары бірнеше
ғана мемлекет болып табылады. Төуелсіздік ... ... ... ... 12 ... ... ... бидай өндіретін және оның
айтарлықтай бөлігін көрші мемлекеттерге экспорттайтын халықаралық сауданың
жаңа ... бірі ... ... ... бидайды
тасымалдау мәселелері, мысалы теңізге ... ... ... ... ... ... шек ... Қазақстан тек қана ТМД елдеріне кіретін мемлекеттердің
нарығымен, сондай-ақ Қытай нарығымен шектеледі.
Бидайды ... тура жолы ... ... ... порты және
Ресейдегі Астрахань порты ... ... ... ... қулағаннаң кейін
Ресей үшін Астрахань және ... үшін ... ... манызды
стратегиялық мәнге ие болды. Астрахань порты арқылы ... ... ... ... аса жүк ... Көп ... ... терминалдарының
жоқтығы бидайды экспорттауға шек қояды.
Еуропалық Қайта құру және даму Банкі 1997 жылы Ақтау ... ... ... жанарту үшін 54 миллион АҚШ доллар несие берді. 2001 жылы ... мың ... ... бидай терминалы пайдалануға енгізілді.
Берілген жобаның негізі Астрахань портының бос ... ... 500 - 600 мың ... жететін, сыйымдылығы 32 мың тоннаға тең
жүзеге асырылуы қосымша терминалды салу. Бұл жобаның ... үшін ... ... ... бидай терминалының күрылысынан кейін, бұл ... 300 мың ... ... ... ... бұл ... монополиялық
жағдайы, бәсекелестіктің болмауы, ... ... ... ... шығарудың жылдық айналымының шегін 400 мың тонна деп
анықтап, бидайды ... үшін ... ... ... 1 ... 8,5 - 9,5 - ға ... көтерді.
Қазақстан әр жыл сайын Иранға шығаратын ... ... ... ... жылдары аралығында Қазақстаннан Иранға 1 млн. тоннадан
аса бидай экспортталды.
2001 жылы ... ... «Ақ ... ЖАҚ-мен салынған Бидай терминалы
1 тонна бидай үшін 8,5 доллар ставкамен ақы алады. ... ... ... ... ... болашақта 1 тонна бидай үшін 6,6
доллар ставканы белгілеуді жоспарлайды. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... Бидай терминалымен
бәсекелестікке түсуді жоспарлайды.
Осылай, бұл жобаны іске ... үшін ... ... ... Ақш ... оның ішінде: бидай терминалын салу үшін - ... ... ... ... ... үшін - ... АҚШ долл.
Компания 2003 жылы қазан айына Бидай терминалын іске ... ... ... ... өсіп дамуы қаржы
мекемелерінің ... ... ... ... ... Өйткені,
экономикадағы қаржы секторының дамуы ... ... ... ... ... ... ету мүмкіндігіне ие ... және ірі ... ... ... өз ... ... жолға қоя алмайды. Оларда әр уақытта ақша ... ... туып ... Ол ... банк ... ... мүмкіндігі бар.
Банктердің қаржылық делдал ретінде көрсететін негізгі операциялардың
бірі - несиелерді үсыну болып табылады. Несиелеу - ... ... ... ең ... ... болып табылады. Сонымен қатар,
несиелендіру нақты секторға инвестиция жүмсауды дамыта отырып, мемлекеттің
бірқатар саяси, экономикалық, әлеуметтік бағдарламаларының жүзеге ... ... ... көріп отырғанымыздай, қаржы-несие мекемелердің
банкротқа ұшыраудан қорғаудың адекватты механизмі банктік тәуекелдерді
төмендету ... ... ... ... ... төжірибеден қарыз алушының несиелік қабілетін аналитикалық
бағалаудың тиімділігін көруімізге болады. Әрине, Қазақстан ... ... ... қажеттілігі туындап отыр, атап айтқанда:
1. Кепіл мүлкін экономикалық сараптау жүйесінің дамуы;
2. Банктерде несиелік мониторинг жүйесін ... және ... ... ... секторды несиелендіру ауқымын кеңейту ... оиы ... ... ... Қарыз алушының несиелік тарихын ақпараттандыруды камтамасыз ету.
Клиенттердің несиелік ... ... және ... ... келесідей
түрде жалпылама сипаттауға мүмкіндік береді: «несиелік ... ... ... - бұл ... алу ... ... тиімді пайдалану және несиелік келісімнің шартына сөйкес қарызын
берілген мерзімде және толық ... өтеу ... ... ... ... үш негізғі әдісі бар: қаржылық коэффициенттерді, ақша
ағынын және іскерлік тәуекелді анықтау негізінде.
Банктің несиелік ... ... ... заңды және жеке
тұлғаларға берілетін несиелер құрайды. Несиелік портфель қаржылық қызметпен
ілесетін төуекелдің бүкіл ... ... ... ... ... ... төуекел, проценттік ставкалар бойынша тәуекел, несиелік тәуекел.
Тәуекелдің соңғы түрі, яғни несиелік тәуекел банк үшін өте ... ... ... қарыз алушының қарызға алған сомасын өтемеуі немесе
белгілеген мерзімде қайтарып ... ... ... шығын тартуының және
несиелік ұйымдардың банкротқа ұшырауының бірден-бір себебі болып табылады.
Тәуекелдердің ... алу ... банк ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлу керек. Тәуекелдердің пайда
болуы, олардың сан алуан ... ... банк ... ... өзінің міндеттемелерін орындау ... ... ... ... беретін шаруашылық - ... ... ... жүйесін таңдау қажеттілігін алдын-ала анықтайды.
Нарық жағдайында несиені басқарудың ... ... ... ... қабілетінің мәселелерін зерттеу өте маңызды болып келеді. Қарыз
алушыға несие беру процессі оның ... ... ... ... ... ... қабілетін анықтау - банктің қаржылық тұрақтылығының
негізі. Ал бұл жалпы экономиканы жетілдірудің негізгі ... ... ... ... ... зерттеу отандық банктердің қарыз
алушыларының ... ... ... ... маңызды кемшіліктердің
бар екендігін көрсетті. Бұл ... осы ... ... ... ... қабілеттілігін бағалауды жетілдіру мақсатында оларды
жою жолдары ұсынылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Закон РК "О ... ... ... ... от 30.03.95 г. ...... от 10.07.2003 г. № 483-II).
2. Постановление Правления НБРК "О правилах пруденциальных нормативах для
банков второго ... от 3 июня 2003 года ... ... и банковские операции: Учебник //Под ред. Е.Ф.Жукова.-М.:
Финансы и статистика, 1998.
4. ... и ... дело //Под ред. ... ... ... ... ... России. Настольная книга банкира //Под ред.
Колесникова К.С. - М.: ТОО Инжиниринго-консалтинговая ... ... ... дело //Под ред. д-ра ... наук Г.С. Сейткасимова. -
Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
7. Банковсое дело: стратегическое руководство //Под ред. ... В. ... ... К.Д. ... ... коммерческого банка. Вашингтон
//Институт экономического развития Мирового банка.-1993.
9. Волынский В.С. ... в ... ... ... ... ... М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное
пособие. - Алматы: Экономика, 2001.
11. Денежное обращение и ... ... ... //Под ред. ... Г.В. ... М.: ... и статистика, 2000.
12. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., Жүмағалиева Ж.Г. ... ... ... // ... ... ... ... Г.Т. Кредитное дело //Алматы: Қаржы-қаражат, 1997.
14. Кирисюк Г.М., ... В.С. ... ... ... // ... и ... ... Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. // Алматы: Маркет, 2004.
16. ... Г.С. ... ... ... ... - М.: ИКЦ
"ДИС",1997.
17. Роуз Питер С. Банковский менеджмент. Пер. с англ. со 2-го изд. - ... ... ... ... В.М. ... коммерческий банк: управление и
операции.//М.: ИПЦ "Вазар-Ферро", 1994.
19. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. ... ... ... // М. ... ... ... В.М., ... В.Т., Лукачер Т.Г. Анализ платежоспособности
предприятий и организаций. //М., ... ... А. ... ... ... Республики Казахстан //
Банки Казахстана, № 3, ... ... дело / Под ред. ... – Алматы: Каржы-Каражат,
1998.
23. Банковское дело / Под ред. О.И.Лаврушина. – М.: Финансы и ... ... ... ... гг.
25. Годовой отчет Нацбанка РК за 2002, 2003, 2004 гг.
26. Деньги, кредит, банки / Под ред. ... Г.С. – ... ... Долан Э.Дж., Кэмпбелл К.Д., Кэмпбелл Р.Дж. Деньги. Банковское дело ... ... – М.-Л., ... ... С. и др. Сравнительный анализ денежно-кредитной политики
в переходных экономиках. - М.: ... ... ... периода,
2003.
29. Зиябеков Б. О развитии банковской системы ... ... ... ... № 5. 2003 ... ... Г.Т., Нурсеитова Р.А. Тенденции и перспективы развития
финансового сектора в Казахстане // Банки Казахстана. № 12. 2003 ... ... ... ... ... ... ... Книга II. - М: ТОО
Инжиниринго-кснеалтинговая компания «ДеКА»,1995 г.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыс құрамы49 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның несиелік тәуекелді азайтудағы маңызы62 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
"Банк Центркредит" АҚ-ы мысалының негізінде проблемалық несиелерді талдау және оларды ҚР-да шешу жолдары73 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Банк несиелері мен қарызға алынған қаражаттардың есебі мен аудиті95 бет
Банк ссудаларын беру және қайтару тәртiбi туралы51 бет
Банк қарыздарының есебі және ұйымның несие қабілетін талдау83 бет
Банктiк несиенiң формалары мен түрлерi.Несие қамтамасыздығы72 бет
Банктік несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің формаларына талдау және олардың несиелік тәуекелдерді азайтудағы маңызы66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь