Қағаз ақшалар және оның ақша айналысы

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1 тарау. Қағаз ақша айналысының заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Қағаз ақшаның пайда болуы және айналысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Ақша айналысының сипаттамасы және ақша жүйесінің негізгі заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Ақшаның номиналистік теориясы және қағаз ақшалар, олардың айналыс заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2. Қазақстан Республикасындағы қағаз ақшалар және олардың айналысын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1.Қазақстан Республикасындағы ақшалар және ақша нарығы ... ... ... ... .
2.2.Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары ... ... ... ... ... ... ... ... .

3. Ақша айналысының тұрақтандыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе
Ақшаның әрбір қызметі ақшаның тауар айырбастау процесінен туындайтын, тауар өндірушілердің өзара байланысының формасы ретіндегі әлеуметтік-экономикалық маңызының белгілібір жағын мінездейді.Ақша бес түрлі қызмет атқарады: құн өлшемі,айналыс құралы, төлем құралы, қор және қазына жинау құралы, дүниежүзілік ақша.
Ақша құн өлшемі ретінде. Құнның өлшем қызметі тауар өндірісі жағдайында туындайды. Бұл ақшаның барлық тауарлар құнының өлшемі ретіндегі қабілеттілігін білдіреді, бағаны анықтауда делдал қызметін атқарады.Өзінің жеке құны бар тауар ғана, құн өлшемі бола алады. Бұндай тауарболыр өндіруіне қоғамдық еңбек жұмсалған, құнды құрайтын алтын саналады. Яғни, бұл қызметті толық құнды ақшалар атқарады. Ақша еңбек өлшемі- ол жұмыс уақытын емес, осы еңбекпен құрылған құнды көрсетеді.
Ақша құн өлшемі қызметін идеалды, оймен ойлау арқылы орындайды. Яғни тауардың құнын өлшеу ақшаға айырбасталғанына дейін орындалады, сонымен құнның тауар формасынан ақша формасына айналуы үшін тауардың бағасын белгілесек жеткілікті.
Тауар бағасын өлшеу үшін қолма-қол ақшаның болуы қажет емес, себебі еңбек өнімін теңестіру ойша орындалады. Тауарларды ақшаның көмегімен өлшеуге болады, өйткені олар адам еңбегінің өнімі.
Ақша түрінде көрінетін тауардың құны, оның бағасы болып табылады.
Толық құнды ақша айналысы жағдайында алтынның бағасы болған жоқ. Ақшаның өз бағасы болмайды, олардың құны өздерімен анықталуы мүмкін емес. Бағаның орнына ақшалар,кез келген тауарлар санын сатып алу мүмкіндігі бар. Сатып алу қасиеті мен ерекшеленеді. Құн өлшеу қызметі жалпы эквивалент ретіндегі ақшаның тауарға деген қатынасын көрсетеді. Бірақ тауарлардың бағасын анықтау үшін баға масштабы қажет. Металл ақша айналысында (алтын,күміс,мыс) мемлекет заңды түрде баға мастабының тұрақты етіп ұсынады. Металдың салмақтық санын ақша бірлігіне бекітті. Алғаш рет монеталар соғыла бастағанда баға масштабы олардың салмақтық құрамына сай келді. Мысалы, фунт стерлинг алғашында күмістің фунты есебінде пайда болды. Тарихи даму барысында баға масштабы ақшаның салмақтық мазмұнынан ерекшелене түсті.
Құн өлшемі және баға масштабы ретіндегі ақша қызметтерінің арасында едәуір айырмашылық бар. Құн өлшемі-мемлекетке тәуелді емес ақшаның экономикалық қызметі болып табылады. Ол құн заңымен анықталады. Баға масштабы заңды сипатқа ие бола отырып, мемлекет билігіне тәуелді және құнды емес тауар бағасын көрсету үшін қызмет етеді.
Алғашында баға масштабы АҚШ қазынашылдығымен алтынның тройск унциясына (31,1г) 35 доллар есебінде анықталып бекітілді. Ол 1971 жылы және 1973 жылдардағы доллардың девольвациялануына децін сақталды және 1980 жылдың қаңтарында 850 долларға дейін жетті.
Арнайы баға масштабы алтын құны мен мемлекеттік тұрақты бағасының арасы алшақ болып кетуіне байланысты өзінің экономикалық мағынасын жоғалтты.
Ямайка валюта реформасына (1976ж-1978жж). Нәтижесінде арнайы алтын бағасы және алтын паритеті жойылды.Құн өлшеу қызметі нарықтық баға масштабы негізінде орындалады.
Қазіргі уақытта алтын тауарға тікелей айырбасталмайды және бағалар алтынмен көрсетілмейді.Алтынды айналыстан қазынаға қарай ығыстырып тастау жағдайында ақшалы тауар (алтын) тікелей массасына, алтын нарығындағы несие ақшалар мен операциялар жүргізуге қарсы тұрады. Осыдан алтын қағаз және несие ақшалардың құны өлшеу ретінде көрінеді. Несие ақшалар тауардың құнын өлшемейді, өлшенген құнды көрсетеді, өйткені өзінің құны жоқ.
Сонымен алтын белгілерінің, яғни толық құнды емес және қағаз ақшалардың пайда болуы, ақша формаларының олардың алтындық мазмұнынан ажырауына алып келді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Атбаева,Гүлдана. Атауы әріден келген теңге тәуелсіздіктің тарихына айналды: [Қаражат] // Алтын орда. 2005-4-10қараша. -4б.
2. Бағалы қағаздар рыногы туралы. Қазақстан Республикасы Заңының ресми мәтіні. Алматы: Жеті жарғы, 2004. -192б.
3. Байназаров, Ғалым. Теңгенің атасы - бір теңге! Бәрі де содан тарайды: [Қай елдің валютасының тағдыры сол елдің экономикасына, бюджетінің қуаттылығына байланысты болады] // Нұр Астана. -2005. – 17 қараша. -3б.
4. Бисенғазиев, Мұқыш Бейсенғазыұлы. Макроэкономика: (Мемлекеттің экономикалық саясат негіздері). Лекция курс /Батыс Қазақстан мем ун-ті. Орал: [Б.Ж.], 2000ж. -170б.
5. Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы: Қазақстан Республикасының Заңы / жауапты шығ.: Б.Хайдаров, Г.Емелина. –Алматы: Жеті жарға, 2005. -68б.
6. Ғабжәлелов, Хайрола. Теңге-тәуелсіздігіміздің тірегі: [Оны өзгертудің астарында қандай мақсат бар] /Боқаев, Қуанбек //Қазақ әдебиеті. -2006. 15-21 қыркүйек. -6-7б.
7. Жалпы экономикалық теория : оқулық / ө.Қ.Шеденов; Жұбанов аиын. Ақтөбе мем. Ун-ті. Толықтырылған және қайта өңделген 2-басылым.. –Кеулімжаев, Қуантхан Кеулімжайұлы ж.б. Бухгалтерлік есеп принциптері: оқу құралы / Кеулімжаев, Қуантхан Кеулімжайұлы, Эжібаев Зоя Нұртілеуовна, Құдайбергенова, Нұрадин Айыпұлы; рец. Ә.Д. Дәулетбеков, К.А. Тайгашинова.-Алматы: Экономикс С, 2003.-360б: таб.
8. Қазіргі экономикалық орысша-қазақша түсіндірме сөздік-анықтамалық /құрастырған: М.Р. Насырова. –Алматы, 2003.880б.
9. Қасен, С.Д., Әсіл, Б.ө. Бағалар және баға құралуы: Оқу құралы/ҚР білім және ғылым министірлігі С Сейфуллин атын. Қазақ аграрлық ун-ті. – Астана. -2002. – 143б.
10. Қаржылық есеп: оқу құралы / Қ.К. Кеулімжаев, З.Н. Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ғ. Жантаева. –Алматы: Экономика, 2001. 330б.: кесте.
11. Мамыров, Нұрғали, Тілеужанова, Манатжан. Макроэкономика: оқулық /ҚР білім және ғылым министірлігі, Т.Рысқұлов атын. Қазақ Экон. Ун-ті. –Алматы: Экономика, 2003. 432б.
12. Оспанов, А. «Ел экономикасының жақсаруымен бірге теңгеміздің де құны артып, тұрақтанып келеді. [15-қараша-ұлттық ақша –Теңге күні.] //Арқа ажары.- 2006. -14 қараша. -1б.
13. Өмір мен ақша: Ақшаны дұрыс қолданудың негізгі ережелері/ құрастырған: Қ.І. Есенберлин; ред.Б.Ж. Жүсіпова. –Алматы: Көшпенділер; 2002. -128б.
14. Самрат, Жақсыбай. Бғсекегеқабілетті болу-стартегиялық мақсат [Парламент палаталарың бірлескен отырысында депутаттар Елбасының Қазақстанды әлемнің бғсекеге барынша 50 елдің қатарына қосу жөніндегі стратегиясын жүзеге асыру мақсатында жасалған үкіметтің 2006-2008 жылдарға арналған іс-қимыл бағдарламасын мақұлдады.] //Егемен Қазақстан. -2006. -17 ақпан. -1-2б.
15. Теңге: шежіре, естеліктер / құраст. Х.Ғабжалелов.-Алматы.: Атамұра, 2003.-212 Төлешова, Гүлнәр Қуанышқызы. Дамыған қаржылық есеп: Оқулық /ҚР білім және ғылым м-тірлігі. –Алматы: Юрист, 2005. 320б.
16. Уоттс, Майкл. Нарықтық экономика әліппесі/ауд. Н.Оразбеков; ред. М.Әкімжанов. –Алматы: Қазақстан, 1995. -96б.
17. Экономкалық саясат: лекциялар /Д.Қ. Қабдиев, Т.Қ. Оралтаев, Ғ.Е. Ескендіров. –Алматы: Экономика, 2002. 170б.
18. Ілиясов, Қ.Қ., Құлпыбаев,С. Қаржы: оқулық.-Алматы: LEM, 2005.-552б.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министірлігі
Курстық жұмыс
Тақырыбы:Қағаз ақшалар және оның ақша айналысы
Орындаған:
Қабылдаған:.
Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.................................................
1 тарау. Қағаз ақша айналысының
заңдылықтары........................................
1.1. Қағаз ақшаның ... ... ... Ақша ... ... және ақша
жүйесінің негізгі
заңдылықтары............................................................
.........
1.3 Ақшаның номиналистік теориясы және ... ... ... ... ... ... ... және олардың айналысын
талдау..................................................................
........................
2.1.Қазақстан Республикасындағы ақшалар және ақша
нарығы.................
2.2.Қазақстан Республикасындағы ... Ақша ... ... ... ... ақшаның тауар айырбастау процесінен
туындайтын, тауар өндірушілердің ... ... ... ... маңызының белгілібір жағын ... ... ... атқарады: құн өлшемі,айналыс құралы, төлем ... ... ... ... құралы, дүниежүзілік ақша.
Ақша құн өлшемі ретінде. ... ... ... ... ... туындайды. Бұл ақшаның барлық тауарлар құнының өлшемі ретіндегі
қабілеттілігін ... ... ... ... қызметін атқарады.Өзінің
жеке құны бар тауар ғана, құн өлшемі бола алады. ... ... ... ... ... ... ... алтын саналады. Яғни,
бұл қызметті толық құнды ... ... Ақша ... өлшемі- ол жұмыс
уақытын емес, осы еңбекпен құрылған құнды ... құн ... ... ... ... ... арқылы орындайды. Яғни
тауардың құнын өлшеу ақшаға ... ... ... ... ... формасынан ақша формасына ... үшін ... ... ... ... ... үшін ... ақшаның болуы қажет емес, себебі
еңбек өнімін ... ойша ... ... ... ... ... ... олар адам еңбегінің өнімі.
Ақша түрінде көрінетін тауардың құны, оның бағасы болып ... ... ақша ... ... ... ... болған жоқ. Ақшаның
өз бағасы болмайды, олардың құны өздерімен анықталуы мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігі бар. Сатып
алу қасиеті мен ерекшеленеді. Құн өлшеу қызметі жалпы эквивалент ретіндегі
ақшаның ... ... ... ... ... ... бағасын
анықтау үшін баға масштабы қажет. Металл ақша айналысында (алтын,күміс,мыс)
мемлекет заңды ... баға ... ... етіп ... ... санын ақша бірлігіне бекітті. Алғаш рет монеталар соғыла
бастағанда баға ... ... ... ... сай келді. Мысалы,
фунт стерлинг алғашында күмістің ... ... ... ... ... даму
барысында баға масштабы ақшаның салмақтық мазмұнынан ерекшелене түсті.
Құн өлшемі және баға масштабы ретіндегі ақша ... ... ... бар. Құн ... ... емес ... ... болып табылады. Ол құн заңымен анықталады. ... ... ... ие бола ... мемлекет билігіне тәуелді және құнды
емес тауар бағасын көрсету үшін ... ... баға ... АҚШ ... алтынның тройск
унциясына (31,1г) 35 доллар есебінде анықталып ... Ол 1971 ... 1973 ... доллардың девольвациялануына децін сақталды және 1980
жылдың қаңтарында 850 ... ... ... баға ... ... құны мен ... тұрақты бағасының
арасы алшақ болып кетуіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... арнайы алтын
бағасы және алтын паритеті жойылды.Құн өлшеу қызметі нарықтық баға ... ... ... ... ... ... айырбасталмайды және бағалар
алтынмен көрсетілмейді.Алтынды айналыстан қазынаға ... ... ... ... ... ... тікелей массасына, алтын нарығындағы несие
ақшалар мен операциялар жүргізуге қарсы тұрады. Осыдан ... ... ... ақшалардың құны өлшеу ретінде көрінеді. Несие ақшалар тауардың құнын
өлшемейді, өлшенген құнды көрсетеді, өйткені өзінің құны жоқ.
Сонымен ... ... яғни ... құнды емес және қағаз
ақшалардың пайда болуы, ақша формаларының олардың ... ... алып ... тарау. Қағаз ақша айналысының заңдылықтары
1.1.  Қағаз ақшаның ... ... ... пайда болуы мен мәні жайлы біркелкі шешімін тапқан жоқ.
Экономикалық мектеп өкілдерінің бірі ерте дүниедегі грек ... ... ... ... отырып, ақшаны белгілі шарт, адамдар арасындағы
саналы келісім нәтижесі ретінде қарады. Басқа бағыттағы мектептің ...... ... тауарды айырбастауға қажетті құрал ретінде
қарастырған. Үшінші өкілдері ақша өзінің табиғаты бойынша алтын мен ... ... ... ... ... түсіндіру үшін, «тауар құны ... ... даму ... көз ... оның ... ... бейнесін, көзді алатын ақшалай түріне дейін қарау керек. ... оның ... да ... ... ... ... көрінісі төмендегідей түрге ие
болады: алғашқысы жай немесе кездейсоқ, ол ... ... ... ... ірі ... бөлінісінен соң, жалпы алғашқы ... ... ... ... ... ... ... Бір тайпалар малмен айналысса, ал
екіншілері – жермен айналысты, сөйтіп өнімді айырбастау үшін ... ... бола ... ... ... алғашқыда кездейсоқ, бірегей
сипатқа ие болды:
(1 қойға = 1 қап астық) экв.
Бұл мысалымызда бірінші ... (қой) ... ... ... тауарда (бір
қап астық) айрбасын көрсетсе, онда салыстырмалы құн ... ... ал ... ... оның ... ... ... яғни эквивалент түрде болғаны.
Тауар өндірісінің ары ... ... ... айырбасын реттілікпен
жүргізуге алып келді. Айырбаста екі ғана ... ... ... ... ... бұл сату ... ... үшін жасалған еңбек ... ... ... оны ... ... қоғамдық қатынастарын тудыра
отырып, тауар формасын қабылдайды. Заттардың тауарға ... ... ... ... алғы ... құрайда. Бірақ кез келген зат тауар
бола алмайды. Егер ( ... ... ... ... құны өз ... таппаса немесе қоғам тарпынан мойындалмаса онда оны дайындауға
кеткен уақыттың рәсуә болғаны; ... ... ... ... ие ... оның ... ... шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну
құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас
құны ... ... ... құн тауарлардың өзінен бөлініп шыққан ... ... өз ... өмір ... тауар, ол ақша».
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның
құны жасырын түрде болады және тек қана ... ... ... ... және ақшалар бір және осы тауар ... ... ... қарсы
жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір бірін табады және өзара ... ... ... ... ... бір тауардың басқа бір ... ... ... ... ... жай ... кездейсоқ
формалары қолданылады (бір балта бес құмыра, бір қой бір қап ... ... ... ) тауар өндірісінің дамуы барысында кездейсоқ айырбас жиіленді.
Жалпы тауар массасының ішінен барынша жиі айырбасталатын тауардың ... ... жай ... ... ... өте бастады. Мысалы, бидайды
етке, майға, жүнге және т.б. айырбастауға мүмкін ... ... ... байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын тауар
... ... ... ... ... ... құралы бола
бастады. Осыдан келіп, құнының толық немесе кең көлеміндегі формасынан
жалпы құндық ... ... ... өту ... ... оның рөлі ... нық бекітілмеген еді. Біртіндеп ... ... ... ... бір ... ... ... бастады және осы тауарлар ақша ... ... ... ... ... ақша ... ... Тауар
айналысының тарихи эволюциялық даму процесінде жалпы құндық ... ... ақша ... ... ... ... ... шаруашылық уклад өз эквивалентін алға тартады. Бір халықтың өзінде
әр түрлі уақыттарда және әр ... ... бір ... ... болды. Сонымен, бірінші, ірі еңбек бөлінісінің нәтижесінде
мал бағушылардың ... ... мал ... құралына айналды. Олардың
белгілі түрлері табиғи-климаттық жағдайларға ... ... сол ... ... болды. Шалғынды аудандарда- жылқы,сиыр және қой; ал шөп ... ...... ...... ... ... эквивалент қызметін
атқарады. Малды жалпы эквивалент ретінде пайдаланылғаны туралы ... ... ... ... ... нәтижелерінде табылған
заттарда, поэзияларда кездеседі. Гомердің көне Троя батырлары туралы
поэмасында өгізді құн ... ... ... ... ... Осы
уақыттарда металдан жасалған ақшаларда «өгіз» деген атау ойып ... ... ... сөзі ... (ақша) «пекус» («мал») сөзінен
шыққан. «Рупа» («мал») сөзі ... ақша ... ... ... ... ... русьтарда ақша металл ақшаларға ауысқаннан кейін
де «мал» деген атауға ие болды. Ярослав ... 1018 ж. ... ... ... ... : ерлерден төрт кун, старосталардан он гривен
және боярлардан он ... ... ... Ол ... ... ... қазына жинау орны-«малұстайтын орын» деп аталынды.
«Капитал» сөзінің ... да ... ... ескі ... бұл сөз мал басы ... ... ... отырып, меншік иесінің
байлығын көрсетті.
Солстүсік халықтары ең бірінші ... ... ... үшін ... ... скандинавтар көлемі бойынша әр түрлі тауарлар сатып алу
барысында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды (үкі, түлкі т.б.). ... ... ... ... ал аң жүндері Солтүстік ... ... ... эквивалент ретінде қолданылды. Жүн ақшалар
Монғолияда, ... және ... ... кең ... ... ... ... хазарлармен, Византиямен сауда ... ... жүн ең ... ... бірі болды. Ежелгі Русь елінде жүн ақша
жүйесінің бүгіні болып саналды. 1610 жылы ... ... ... әскери
кассасында 5450 руб. Күміс пен 7000 руб жүн табылды.
Жылы теңіздердің жағасын мекендеген тайпалар айналыс ... ... ... ақшаларды пайдаланды. Тарихта бақалшақ алқалардың
келесі атаулары сақталынды, бұлар: чангос, ... ... ... және ... ... ... ... Кари көптеп таралды. Безендірулер
түрінде ... ... ... үнді ... ... ... жағалауларында, Цейлонда және Филиппин аралдарына алғашқы
ақшалардың қызметін атқарады. ... ... ... ... құстардың жырқыш аңдардың келбет кескінін көрсете өрнектеліп,
былғары белдіктерге ... ... б.э. ... 13 ... ... көрсетілген құймалар пайда бола
бастаған. Осындай себепке ... ... ақша ... фунт
стерлинг, ливр,марка салмақ бірліктері атауымен аталады. Алғашқыдағы
белгілі массадағы біркелкі ... бар ... ... ... ... пайда болуы-ақшаның құрылуындағы соңғы кезең болып
табылады.
1.2. Ақша айналысының сипаттамасы және ақша ... ... ... ... ... ... тауарлардың өткізудегі делдал болып
табылады.
Тауарлар бір қолдан екінші қолға ауысып отырып, ... ... ... ақша ... ... атқарады, ал бұл кездегі сатып алу және
сату ... ... ... мен кеңістігі бойынша сай келмейді.
Сатушы, тауарын сатқаннан кейін, басқа тауарды сатып ... әр ... Ол ... ибір ... сатуы, ал басқа ... ... ... ... ... ақшаның көмегімен уақыт пен кеңістіктегі өзара сай
келмеушілік жойылды.
өзінің құнын өткізгеннен кейін, ... ... ... ... ... құралы ретінде барлық уақытта осында қалып
отырады және сату-сатып алу процесіне ... ... ақша ... ... қызметін ... ... ... ... тауарларды сатып
алуы кезінде орындайды. Шет елдерде мұндай шектеулер жоқ. Онда фирмалар мен
корпорациялардың және т.б. қолма-қол ақшамен есептесуіне ... ... ... ... ақша ... ерекшеліктері мыналар:
- тауа мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы;
- оны идеалды ақшалар емес,нақты (қолма-қол) ақшалар ... ... бұл ... ... ... өте тез орындалатын
болғандықтан, оны нағыз ақшалар емес (алтын), оны ауыстырушылар-
ақша белгілері орындайды.
Бірақ бұл, ... және ... ... ақшалы тауармен (алтын)
байланысты емес деген сөз емес. Бұл ... ... ... ... жасырын айналыс болуыменен түсіндіріледі.
Ақша айналыс құралы қызметін атқаратын болғандықтан, ... ... саны ... тиіс тауарлардың бағасы мен массасы
негізінде, яғни өткізілуі тиіс ... ... ... анықталады.
Қанша дегенмен бір ақша бірлігі бір-несие тауар мімілелеріне қызмет ететін
болғандықтан, ақша ... ... көп ... ... үшін ... ... сонша аз болады. Егер ақшаның айналысындағы массасы тауар ... ... онда бұл ... ... яғни инфляцияға алып келеді.
Қайта құру кезеңіне дейін «ақша айналымы» мен «ақша айналысы» ... ... шек ... Ақша ... деп ... ... танылды. Ал ақша айналымы ұғымы одан кең мағына бергендіктен ... және ... ... ... ... Бұл ... ақша қозғалысы тұрғындардың ақшалай табыстарының бөлінуін
қарастырса, қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... ... әр ... ... қамтамасыз етіледі.Қолма-қол рубль
тұтыну заттары және қызметтер жиынтығы мен қамтамасыз ... ... ... ... ... құралдарының жиынтығымен қамтамасыз етіледі.
Мұндай жүйе тек қана орталықтандырылған жоспарлы экономика жағдайында
ғана мүмкін болады, себебі ол ... ... мен ... ... ... ... ... болатыны және олардың қандай бағада сатылатыны
белгілі болған. КСРО-ның ... ... ... ... ... ... және т.б. байланысты жүзеге асыру мүмкін ... ... ... мен ақша айналымы арасындағы шек ... ... ... қолма-қол ақша қозғалысы және төлемақыны жүзеге асыру
кезінде қызмет ... ... ... ... мен ... ... ... қаражаттардың алмасуы –ақша айналысы деп
аталады.
Ақша айналысының объективті негізі-тауар өндірісі мен тауар айналысы
болып табылады. Құн ... ... ... яғни ... ... және
ақшаның жаңа тауар сатып алу үшін қолданылуы, ақшаның әрдайым ... ... ... ... жасайды.
Бірақ ақша айналысы тауар айналысын қайталап қоймайды. Бұл екі
процесс ... ... ... ... ... ... ... айналыстан шығады және тұтынылады, ал ақша айналыста әрқашан жүреді.
Айналыста жүре отырып ақша әрі ... ... әрі ... құралы
функцияларын атқарады. Сонымен, тауарды сатудан түскен ақша ... ... ... өз кезегінде, қарызды төлеуге түскен ақшалар тауарлар ... ... ... ақша ... ... ... бағаларының соммасынан әрдацым
артық болады. Ақшаның қызмет көрсетуі тек ... ... ... Ақша ... ... ... төлеу үшін, бюджетке
төлемдер аудару үшін, банктен қарыз алу үшін және т.б. ... ... ... реттеудің маңызды элементі- қолма-қол ақшаның қолдану
аясын азайту болып ... Бұл ... ... ... кәсіпорындар
арасындағы есеп айырчсуларда қолма-қол ақшаның қолданылуын ... ... ... ... ... ғана шешіледі.
Банк жүйесін реформалау және ақша банкнотасын өндіруге байланысты
өзінің ... ... ... ... ... ақшамен байланысты
жағдайды түбірімен өзгертті. Осыған ... ... жж. ... ... ... ... ... саясаттың орнына
республикамызда қолма-қол ақша айналысын тұрақтандыру және ... ... ... жасалынды.
Дамыған елдерге бұл процесс кеңінен дами түсуде: ... ... ... өріс алып ... ... есеп ... 25-27
пайызы ғана қолма-қол ақшамен, ал қалғаны чек, ... ... ... ... ... ... ақша айналысын айналымнан бөлуге
болмайды. Ақша айналымын қолма-қол және ... деп ... ... онша ... ... екеуі өзара тығыз байланысты, сондықтан оларды бөлу қажет емес.
Ақша өз ... ... ... ... (және керісінше)
өтеді. Мысалы, кәсіпорынның бөлшек саудасынан түскен түсім банкке түскеннен
соң оның есеп ... ... ... ақша ... ... да,
ол бұдан жеткізушілеріне ақша аударуы мүмкін.
Сонымен бүкіл ақша айналысы: қолма-қол және қолма-қолсыз ... ... ... өнімді өндіру және сату процесін, яғни тауарлы сипаттағы есеп
айырысулармен байланысты ақша айналымы;
- тауарлы емес ... есеп ... ... ақша
айналымы;
- ақша айналысы бірнеше тарихи кезеңдерден өтті және металл,
қағаз, несие ақшалар ... ... ... ... ... жасайтын ақша айналымы, ақша айналымының
экономикалық заңымен анықталады және нақты тауар айналымын қамтамасыз ... ақша ... сай ... ... ... ақша саны ... ... фактордың
стихиялы өзара іс-әрекетімен-айналатын тауардың массасымен, ... ... ақша ... ... – анықталады.
Алайда ақша айналым құралы ретінде ғана қызмет жасап қоймай, ... ... де ... ... да жоғарыда қарастырған айналым үшін
қажетті ақша саны формуласы (Аа) кәдімгідей өзгеріске ұшырап, төмендегідей
түрге ие ... ... Аа – ... ... ақша ... ... ... тауар бағасының сомасы;
Н- несиеге өткерілетін тауар бағасының ... ... ... ... ... - өзара есеп айырысу;
Ш- бір өлшемді ақша бірлігі айналымының шапшаңдығы
Тауар массасы мен айналымда болатын ақша бірлігі ... ... ... ... ... ете ... ақша ... болуы инфляцияны білдіреді-ақшаның сатып алу қабілетінің төмендеуі,
құнсыздануы. Бұл тауар бағасының ... ... ашық ... алып ... ... ... не? Инфляция –қағаз ақшаның
құнсызданумен пайда ... ... ... ... жалпы баға деңгейінің көтерілуімен байқалады. Бұның өзі, ... ... ... ... ... баға ... өлшенетін
жалпы деңгейі өседі.
Инфляция- кешенді себептерден туындайды және олардың ең ... ... ... ... ... тапшылығы және оларды жабу
үшін қағаз ... ... ... өндірістік емес шығындар
деңгейінің жоғарылығы тұтыну игіліктерін шығаруды арттырмайтын және ... ... ... байланысты; тауар тапшылығы, оның сұранымды
ұсынымнан алшақтауға алып келуі және ... ... ... өсуі;
бірқатар өндірушілердің монополиялық жағдай болуы, олардың ... ... ... ... ... ... өте қымбат өнімді шығарумен
жүзеге асырылуы; жалақы ... ... ... ... ... және
басқада бірқатар себептер. Бұл себептер мемлекеттік тапшылықтың тұрақты
ұдайы өндірілуін және артық ақша ... ... ... көмектеседі.
Инфляцияның бірнеше түрлері бар. Баға өсуі ... ... ... түре бөлуге болады: а) баяу; ә) қарқынды б) ... ... ... ... баяу ... 10%-аздау) өседі. Инфляция 2-3 %
болған жағдайда, ... үшін ... ... ... ... Мысалы, 1992-ші
жылы инфляция: Францияда -2,7%Германиямен АҚШ-та 3,8 % болды. Қарқынды
инфляция кезінде баға жылдам, ... ... ... инфляцияға жол бермеу
керек, себебі ол өте ауыр әлеуметтік-экономикалық салдарға ұшындырады.Ұшқыр
инфляция кезінде айналымдағы ... саны мен баға ... ... ) ... ... ... ... ұшқыр
инфляцияның таңқаларлық мысалдары баршылық. Инфляция Боливияда 1985 ... % ... 1990 жылы 2000 % ... Аргентина экономикасын ауыл
шаруашылығы құтқарды. Бұл сала бақасына қарағанда елде ... ... ... ... ... ... өмір ... мүмкіндік
туғызды.
Шетел ғалымдары ойынша, «баяу инфляция» ... ... ... Және күрделі қаржының өсуіне ... ... ... жоя ... Американ экономисі А.Манның айтуынша, бағаның
қалыпты әрі ұзақ көтерілуі ... ... ... және ... арттырады. Шынында да инфляцияның бірінші кезеңде, қағаз
ақша қарқынын қамтамасыз ету ... ... ... ... кезінде,
арнайы инфляциялық коньюктура пайда болып, тауар бағасы өсуі ... ... ... айналымын ынталандырады. Алайда ақшаны
құнсыздануының ... ... ... ... ... ... ... бұзатын әскерлерге («қарқынды» инфляция ) тап болды.
Сөйтіп несие қаржы және валюта жүйесінің ... ... ... ... Нарықтық инфляциялық тепе-теңдігінің қандай түрі қабылдануына
байланысты. Инфляция типтерін ашық және ... деп ... ... баға ... ... тән және тауар мен қызмет
көрсетуге үнемі бағаның өсуі байқатады. Егер макроэкономикалы ... ... ... ... және ... ... ... байқалса, онда
бұны ашық инфляция дейміз. Ашық инфляция жекелеген тауар ... ... ... толық сай келеді немесе тіпті болмағанда олардың өсуін
баяулатады. Демек, ашық инфляция нарық ... ... ... ... ... инфляция, оны кейде жасырын инфляция деп те атайды. Ол
бағаны ... ... тән, яғни ... ... ... мен жүзеге асатын инфляция. Сондай-ақ ол ... ... ... ... ... ... ... көлеңкелі экономика,
бартерлік іс-әрекетте байқалды.
Басылыңқы инфляция, мемлекеттің тауарлық бағаны сұраным мен ұсыным
тепе-теңдігінен ... ... ... ... пайда болады. Мұнда ақша
жалпылама сатып алу құралы және ... мен ... ... ... өлшемі
болуды тоқтатады.
Қазақстан Республикасында 1992-ші жылға дейін жасырын инфляция басым
болып, ол кейінірек ашық қарқынды ... ... ие ... ... ... айналды. Республикада 1993-ші жылы инфляция 2260 % құраса,
1994-те 1258, ал ... ... ... ... ... инфляция
төмендеді және 60,3 %-ға қысқарды. ... ... жылы 28,7 % ... болса, 1997-ші жылы -11,2 %,1998-ші жылы 1,9-ға, 1999-шы ... ... жылы -9,8 % ... ал 2003 ... аяғында 5,9 %-ға
тұрақтады.
Шетел экономистері сұраным мен ұсынымға ... ... ... ... а) сұраным инфляциясы ; ә) өндіріс шығынының өсуімен немесе
жиынтық ұсынымының азаюымен ... ... ... ... ... бір ... ... деуге болады: « тауардың өте аз
мөлшеріне өте көп ақша ... ... ... ... ... ... және әкімшілдік -әміршілдік басқарудың
ұзақ билеуі кезінде болады. Олар бұл ... ... ... ... ... ... ... алатын болсақ, ұзақ жылдар бойы
табиғи емес ең төменгі ... ... ... ... ... ... емес кәсіпорындар және артық жұмыс орнын сақтау, еңбекті көп
қажет ететін ... ... ... қол ... ол ... ... әсер ... Қай кезде де жалақының бір бөлшегі ... онда ол ... ... ... және ... ... инфляциясы шығын мен ұсыным нарығының өзгеруі нәтижесінде пайда
болуы мүмкін.
Инфляцияны баланстану ... ... ... ... ... ... және ә) ... инфляция. Баланстанған
инфляцияда әртүрлі тауар мен қызмет көрсетудің бір-біріне ... ... ал ... ... - ... ... мен қызмет
көрсетудің бағасы бір-бірімен салыстырғанда ... және ... ... ТМД елдерінде әзірше баланстанбаған инфляция барынша
белең алуда, ол ... және орта ... ... ... ... ... ... алатын болсақ, кәсіпкерлік қызметтің
дамуына аса қауіпті емес.
Инфляция философиясы мынаған саяды: оның ... ... ... ... факторынан ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... өсу пропорциясы бұзылады,
ақша-несие, қаржы және валюта механизмі бұзыла бастап, елдегі ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіру жағдайын ұйымдастыруды бұзып, ... ... ... және ... арттырады.
Инфляция баға индексі көмегімен өлшенеді. ... ... ... ... ... болып анықталады. Ағым кезеңіндегі баға
индексінен ... ... баға ... ... өткен кезеңдегі баға
индексіне бөлінеді.
Баға индексі = ағым кезіндегі баға- өткен кезеңдегі баға х ... ... ... ... ... бөлігі болып- валюталық нарық болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... билет пен монета түріндегі ақша белгілері) экономикалық
–қаржы ... ... ... ... ... ... брокерлік
биржа арқылы жүзеге асады.
Валюта – бұл ақша бірлігі және оны тауар құны ... ... ... «валюта» ұғымы үш мағынада қолданылады: а) сол ... ... ( ... теңгесі, АҚШ доллары, Ресей рублі, Жапония иені,
Ағылшын фунт стерлингі және т.б.) және оның ... ... ә) ... ... ақша ... ... ақша бірлігі
түріндегі несие мен төлем құралдары және халықаралық есептеуде ... ... б) ... ақша ... ... және төлем құралы
(евро).
Валюта қолдану саласы мен тәртібіне қарай былай бөлінеді:
а) еркін конверсияланатын (толық қайтарымды) және ол ... ... ... балама мен шексіз айырбасталады;
ә) барлық валюталық операция бойынша ішінара ... – тек бір ... ... айналымда болатын
б) басқа шетел валютасына айырбасталмайды. Еркін конверсияланатын
валютаға: АҚШ ... ... фунт ... ... ... ... иені ... дамушы елдердің ұлттық валютасы тұйықталған болып келеді.
Біздің ұлттық валютамыз ... ... ... ол ... бірден бір
конверсияланбайтын, тұйық валютаға жатады. Қазіргі уақытта Қазақстан
Республикасының ... ... ... қол
жеткізуін қарастыруда. Олар экономикалық реформаны тереңдету ... ... ... ... ... ... конверсияланбауы
төмендегідей себептермен түсіндіріледі.а) валюталық курстың жоғарылығы; ә)
ішкі бағаның рационалды ... б) ... ... Соңғысын тек
қана тұтыну нарығын баланстандыру жолымен жоюға болады.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... нарықтың
қалыптасуына және онда бәсекенің болуына көмектеседі, ішкі ... ... ... әлемдік деңгейге көтеруді қамтамасыз етеді,
дәйекті сыртқы экономикалық мамандануды жүзеге асырады. Осы ... ... ... жаңа түрі пайда болып, елдің
халықаралық инвесторға айналуы басталады.
Ұлттық ... ... ... ... ... егеменді
мемлекетінің барлық атрибуттарының толық безендірілуінің соңғы қадамы
болады. Қазақстанның көп ғасырлық ... ... рет ... ... ... – теңгеге ие болды. ұлттық валютаны енгізу туралы шешім ең ... ... ... ... ... конверсиялау жетістік ретінде қарастырылады,
прогрессивті өзгерістер нәтижесін ... ... және ... өмір
деңгейін көтеруге бағытталады. Ашық ... ... ... ... ... ... шаруашылықпен байланыстыруда
интеграциялық факторларды құрудың басты тетіктеріне ... ... ... ... емес айырбастан және экономикалық егемендікті
құрудың басты белгісі бола алды.
Валютаны конверсияландыру дегеніміз алдыменен – ... ... ... ... ... ал ... – қаржы жүйесін сыртқы
сауда мен валюта – несие қатынастарын ... ... сай ... ... ... ... ... құлдырауы кезінде
бюджет тапшылығының барынша аса ұлғайуында және үздіксіз ... ... ... шарты мыналар болмақ: а) өнімнің
технологиялық ... ... ... өндірісінің міндетті дамуын
қалыптастыру; ә) ... ... ... ... б) ... төмендету. Мемлекет қандайда бір қатаң ақша саясатын ... осы ... ... ... ... қол ... емес. Экономиканы көтеру керек, себебі ол ... ... ... ... ... ... Бұл ... валютаның
конверсиялау мәселесін шешуге мүмкіндік жасайды.
Қазіргі уақытта Қазақстан ... ... ... және оның ... жөнделуі үшін жылдар керек, себебі оның ар
жағында нақты тауар массасы жоқ. Тіпті кезкелген әлем ... ... ... ұлттық валютаға абсолюттік кепілдік бере алмайды. Халықаралық
Валюталық Қор (ХВҚ), ... ... ... банк, Еуропалық даму және
қайта құру банктері біздің валютаны қолдайды. Алайда шетелден келген ... ... оң ... ... екіталай. Жаңа технологиялы ірі
инвестиция бұл басқа шаруа, себебі ол ... ... ... Тауар өндірушілер үшін жұмсақ валютаның ... ... ... әкімшілдік емес нұсқаудың ұлғайту немесе өнім
өндіруді қарастыру керек. Кейінірек ... ... ... ... ... құру ... тууы ... мүмкін, себебі соның негізінде елдер
біріктіріледі. Нәтижесінде қандайда болмасын бір килирингтік валюта ... ... ... ... банк ... Бір ... – экономикалық
саясаттың жалпы бағытталуы мемлекеттің ... әрі ... ақша – ... шектен жүргізілген болса, екінші жағынан- барлық шаруашылық
субъектілері өзінің қаржы ... ... ... ... ... және тауарлық конверсиялану жағдайында жүзеге асады.
Қаржылық – бұл шетел мемлекеті валютасына конверсиялануы.
Тауарлық – бұл кезкелген ... шығу ... ... – ақ ... – ақ ... ... бойынша – сыртқы және ішкі деп
жіктейміз. ... ... – бұл ... ... ... ... ... болмауы және оның шетел азаматтарына да ... ... ... бұл жағдайда ішкі нарықтық механизм ұлттық валютаның
(еркін таңдауы бойынша) кез келген валютаға, тауар массасына әртүрлі ... ... және ... ... ... ... экономикалық байланыстар бойынша (шетел валютасын сатып алу,
төлем және ... іс ... ... ... қолдауына
шектеу болған жағдайда онда ішкі ... орын ... ... ... ... ... аралас түрінде өткеріледі.
Әрбір ұлттық валютаның басқа елдің ақша бірлігінде бағасы болады. Бұл
валюталық немесе ... ... ... ... ... ... курс-бұл ұлттық валюта білігінің саны және ол шетел валютасы
бірлігіне айырбасталу мүмкіндігі. Айырбастау ... ... ... ... ... бұл ... ... мен шетел валютасы бірлігі
санының арақатынасы, ол ... ... және ... ... жүзеге
асады.Нақты айырбас курсы –бұл екі елдегі баға деңгейінің арақатынасын
ескеретін айырбас ... ... ... ... салыстырмалы елдегі
баға индексі арақатынасына ... ... ... есептелініп
шығарылады.Қалқымалы айырбас курсы-халықаралық есептесу жүйесі, ... ішкі ... ... ... ... ... ... құқына
ие болады.Тіркелген айырбас курсы- бұл жүйе, онда ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... табылады.
Валюта курсы сұраным мен ұсынымның оған деген арақатынасымен анықталады.
Сұраным мен ұсынымның әсерінен ... ... ... ... ... және ... ... үшін де тән.
1.3. Ақшаның номиналистік теориясы және қағаз ... ... ... ... ... металлизмге қарсы
іс-әрекеті болып табылады. Тауар өндірісі мен айналымының өсуіне байланысты
металл монеталарды, банкнот түріндегі несиелік ... ... ... ... орын ... ... мен ... арасындағы ішкі
байланыстарды жоққа шығара отырып, номиналистер құн ... ... ... ол үшін ... металдық құрамын белгіледі.
Номинализмнің негізгі ережесі төмендегідей:
- ақша идеалды есеп бірлігі болып саналады және ... ... ... құны ... бұл ... ешқандай ішкі құнға ие емес.
Сонымен номиналистер ақшаның құндық жаратылысын толық ... ... ... техникалық айырбас құралы ретінде қарастырады. Адам Смиттің
(1723-1790) айтуынша, ақша- бұл айырбас процесін жеңілдететін техникалық
дөңгелек, ... және ... ... ... құны екі ... ... ие деп санайды:
- қандай-да бір заттың пайдалылығын көрсетеді;
- басқа тауарды сатып алу мүмкіндігі.
19 ғасырдың аяғында ... ... ... ... номинализм үстемдік
ете бастады. Бірақ бұрынғы номинализмнен айырмашылығы оның объектісіне
қағаз ақшалар жатады.
Номинализмнің мәні ... ... ... («государственная
теория денег», 1905ж.) еңбегінде ... ... ... ... құрылды:
-ақша-құқықтық тәртіптің өнімі, мемлекеттік биліктің туындысы;
-ақша- мемлекеттік хартальдік төлем құралы, яғни ол мемлекеттің төлем
күшімен ... ... ... ... ... ... ... құралы.
Кнапп ақшаның мәні оның материалдық белгісінде емес, ... ... ... ... ... деп ... жж. ... дағдарыс тұсында номинализм әрі қарай
дами түседі. Сөйтіп, ... (1930ж. ... о ... алтын
ақшаларды «жабайылық сарқыншағы», «арбаның бесінші дөңгелегі» ... Ол ... ... қоғамның өркендеуін үнемі қамтамасыз етіп
отыратын қағаз ақшаларды жатқызды. Ол ... ... ... ... ... ... жеңісі деп қарастырды. Кейнс барлық
өркениетті ақшалар қарапайым түрінде ... ... ... ... асты деп санады.
Ақшаның номиналдық теориясы жағында ... ... ... да ... Ол ... өткен уақытта ғана тауармен байланысты
болса, ал алдағы уақытта шартты ... ... деп ... ... ... ... ... дәуірі алмастырды. Қағаз ақшалар ақшаның
мәнін, олардың ішкі табиғатын ашады. Ақша дегеніміз ол жасанды ... ... ... ақша ... қағаз ақшалардың
мәні артып отыр, себебі олар барлық тауарлар қозғалысына қызмет ... ... ғана ... ... ... тұра алады және тауарлар бағаларын
меншікті қағаз масштабында бейнелей алады» делінеді.
Қағаз ақшалардың пайда ... ... ... ... мен ... тұсындағы тауарлы өндірістің ... ақша ... ... ... ... ... қағаз ақшаның шығу тарихы б ғ.д. 1 ғ тән, яғни ол кездегі
теріден ... ... ... Бұл ... ... ағаш ... ... кез болды, ол сол уақытта қағаз қызметін атқаратын. Бұл
ақшалардың төрт бұрышы пластин формасы және олардың ... ... ... ... ... ... алу ... де әр түрлі болды.
Нағыз қағаз ақшалардың пайда болуын Шыңғысханның немересі Хубила
ханмен байланыстырды.
17 ... ... ... ... өндірістің дамуымен
қағаз ақшаның қолданылуы өріс ала бастады. Қағаз ақшалар 1690 ж ... ... отар ... 1716 ж ... 1795ж ... 1762 ж
Австралияда пайда болды. Ресейде алғашқы ... ... 1769ж ... бас ... пайда болды. Халық арасында оларды «катенька» деп
атады, ... оның ... ... ... ... дүниежүзілік соғыс кезінде қағаз ақшалар барлық елдерде
болды.
Сырттай қарағанда, ... ... ... ... жасалынған-
толық құнды ақшаның орнын алмастырушылар тәрізді әсер ... ... ой ... олар ... ақшаның номиналды құнының нақты құнынан ауытқуының
көбеюі есесінен пайда болды.
Металл ... ... ... ... ... ақша айналысы өте қымбат болып келеді және ... ... ... себебі қымбат металдарды өндіру айналыс құралдарына
деген шаруашылықтың қажеттілігінен әлдеқайда төмен.
2.Монеталардың тозуы және бүлінуі.
3.Мемлекеттік билік ... пен ... ... ... ... патшасы Алексей Михайловичтің тұсында (Петр 1 әкесі ), яғни 1654-
1662жж. құны ... емес мыс ... ... ... 12 тиын ... фунтынан
– он сомдық монеталар соғылды. Олардың нақты құрамы номиналдың 1-2 ... Бұл ... ... ... ... қатты толқуға, шаруалар,
кәсіпқойлар, саудагерлер ақшаның құнсыздануынан көп зардап ... ... 1868 жылы ... «мыс ... деп ... көтеріліс болды.
Мыс монеталарын жасау тоқтатылды, 100 мыс тиынның ... 1 ... ... ... ... ақшаларды жабу үшін шығарды. Осылайша,
Солтүстік Америка өзінің тәуелсіздігі үшін соғысты қаржыландыруға көптеген
мөлшерде «континентальдық ... ... ... ... атап ... « ... ... ретінде алтын әртүрлі өзгерістерге ұшырады, тіпті жай ғана ... ... ... ... ақшалар ақшаның номиналдық құрамының нақты құрамынан біртіндеп
бөлінуі нәтижесінде ... ... құн ... ... формасы.
Қағаз ақша- мемлекеттің өз шығындарын табу үшін шығарылатын, әдетте
металға айырбасталмайтын, еріксіз номиналға ие ақша белгісі
( құнның белгілері, ... ... ... олар ... және ... ... пайда болды.
Қағаз ақшалар толық құнсыз болып келеді, себебі, өзінің ... ... ... ... ... шығындар өте аз.Заңды төлем құралы болып тұрған
кезде ғана олар өздерінің сатып алу қабілетін сақтай ... Ал ... ... ... олар бар ... ... жай ... айналды.
Егер «нағыз» ақшалар (алтын) айналыста өзінің меншікті құнының
арқасында ... ал ... ... ... ... ... құнға ие
болады. Мемлекет сол елдің шеңберінде ғана оларға еріксіз өзіндік құн
белгілейді. Бұл ... ол ... ... ақша ... ... ... кез ... купюрды шығаруы мүмкін. Осылайша, ... ... ең ірі ... 100 ... 1994 жылы 200 және 500 тенгелік купюрлар
шығарылған болатын.
Алтынның белгілері ретінде қағаз ақша пайда ... Ақша ... ... құрамы (баға масштабы) мемлекетпен ерікті түрде белгіленіп,
бірақ оның құны көрсетілмейді.
Ақшалар ешқашанда алтынға ауыстырылмаған. ... ... ... ... ... ... ақшаларды толық номиналдық ... ... ... кездері болған. Мысалы, 1922 жылы шығарылған «
алтын червонец» алтынға және шетел валютасына сатылып-сатып алынған ... ... ... ... ... ... құны ... да, олар
айналыс саласындағы ақшаның қызметтерін толық құны ... ... ... Алтын стандартын алып тастағаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... құндарының болмауына байланысты олар
өздерінің жаратылысына қарай тұрақсыз және құнсыздануға ... ... ... ... ... байланысты болады: ... ... және ... ... емес ... жабуға артық
ақшалардың шығарылуы; пассивтік төлем ... ... ... ақша ретінде сұраныстың ұлғаюы; еңбек өнімділігінің төмендеуі
және тауар массасының қысқаруы т.б.
Мұның ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
жағынан қорғауды қамтамасыз ету үшін үкімет ... ... ... ... ... ... тауарлар өндірісі өспейінше
баға өсе береді. Баға- жалақы-баға...деген тізбек айнала береді.
Жалпы алғанда ақшалардың құнсыздануы бұл ... ... ... ... ... қағаз ақшалар және олардың айналысын
талдау
2.1 Қазақстан Республикасындағы ақшалар және ақша нарығы.
Қазақстанның жаңа тарихи шежіресінді ... ... ... ... ... ... болды. Нақ 1993 жылдың 15-қарашасында біздің
еліміз нағыз экономикалық және қаржылық ... ... ... ... ... ... соңғы белгісі пайда болды.
Ұлттық валютаны енгізгенге дейін Қазақстанның саяси ұстанымы ТМД
елдерінің экономикасын біріктіруге ... еді. ... ... ... ... кооперацияның артықшылықтарын толайым қолдануға
және өзара тиімділікпен ... ... еді. ... ... пен ... ... Ресейлік рубльдің енгізілуі шын мәнісінде
ыдыраудың ... ... және ... ... өз ұлттық
валюталарын енгізуге итермеледі.
Қазақстан ... тура он үш жыл ... ... Тарихи даму тұрғысынан
бұл мерзім көп емес, бірақ ... ... өз ... ... ... ... да бүкпесіз бағалауға жеткілікті. Теңгені енгізу
түбегейлі эконмикалық түрлендіру жағдайларында ... 1992 ... ... ... реттеу жағдайында жасырынған инфляцияны
босатқан бағаны ырықтану үдерісі басталды. ... ... ... тауарларына, ауыл шаруашылығы өнімдеріне ... ... ... ... бас тартты. 1992-93 жылдардағы ақшы
жыйынының бақыланбай ұлғаюы және банкілердің кәсіпорындарды ... ... ... елге ... ... лақтыра салу инфляция
қарқынын үдете түсті. 1992-1993жылдары еліміздегі инфляция деңгейі 2960,8
пайызды және ... 2165,0 ... ... ... экономикада дағдарысты
тездетті. КСРО ыдырағаннан ... ... ... ... үзілуі, кәсіпорындардың қаржылық ахуалының ... ... және ... ... халықтың жинақ ақшаларының
құнсыздануы республиканың инвестициялық әлеуетіне күрт қысқартты. Халықтың
атаулы ... мен ... ... өсуі ... ... ... Соның нәтижесінде олардың сатып алушылық қабілеті төмендеді,
халықтың негізгі бөлігі қайыршылыққа ... Осы ... ... ... қысқаруына әкеп соқты, ақыр соңында шынайы ішкі ... 1992 жылы 5,3% -ға, ал 1993 жылы -9,2 %-ға ... ... ... ... теріс үрдістерден қорғау
мақсатында Президент пен Республика үкіметі ұлттық валютаны енгізу туралы
шешім қабылдады.
Ұлттық ... ... ... ... ала ... ... ... ретінде
1992 жылдың күзінде басталды. Сол кезде оны енгізу бағдарлама жасақталып,
Қазақстан Республикасының Президенті бекіткен еді. Бұл ... ... ... ... ... ... туралы
Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы
Қазақстан Республикасының Конституциясының 78 - ... және ... ... Кеңесінің 1993 жылғы 29 қазандағы қаулысына сәйкес
қаулы етемін:
1. Қазақстан Респубикасы аумағында 1993 жылғы 15 ... ... ... бастап Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... 1993 ... 18 қарашада сағат 08.00 қарашада сағат 08-00 –ден бастап
теңне ... ... ... ақша ... мен
монеталар түрінде айналыста болады.
3. Теңгені Қазақстан ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалар төлемдердің ... ... ... ... ... мен ... ... банктер қабылдауға міндетті.
4. Осы жарлық қол қойылған сәттен бастап күшіне ... ... ... ұлттық валюта-теңгені енгізу
туралы шешімі жөнінде Қазақстан Республикасының ... ... мен ... ... министірлер кабинетінің қаулысы.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Төреалқасы мен Қазақстан
Республикасы Министірлер кабинеті қаулы ... ... ... ... 1993 жылғы 15
қарашадан ел аумағында ұлттық валюта- ... ... ... ... ... ... ... шығудың бірден-бір дұрыс және дер
кезіндегі жолы деп ... ... ... ... ... ...... Әбділдин.
С. Терещенко.
Міне осы қаулылардан кейін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... республикасының ұлттық Банкі
күрделі, қарама-қайшылық жағдайда 452 млн. доллар ... ... ... құра ... Жаңа ... ... қоры ... олар өз
банкнот фабрикакмыздың жоқтығынан қатаң құпия түрде ең ... ... ... ... ... ... ... Ресей рублі жетпегені, Мәскеуге
күніміз түсіп ... ... ... болар. Ал Егеменді тәуелсіз
Қазақстан республикасы өз теңгесін жасалған туралы Президентіміз Нұрсұлтан
Назарбаев ... рет ... ... ... ... ... Әл-Фарабидің,
Абайдың, Абылай ханның және өзге ... ... ... ... ... алғаш қолына ұстағанда қуаныштан ... жас ... жиі ... ... ... 1993 жылы 15 ... ... халқымыз бұл күнді тарихи мейрам ретінде атап өтіп ... 1997 жылы ... ... ... ... 15 ... Теңге күні
деп жариялады.
Ұлттық валютаны енгізу ұлттық Банкке экономикалық, ақша – ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік жасады. Енгізілген
тұстан бастап теңге құбылмалы айырбас ... ... ... Осы оқиғалардан соң ілезде Қазақстандық Банкаралық Валюта Биржасы
құрылды. Жаңа қаржы институты валюта ... ... мен ... ... ... Биржалық сауда-саттық салдымен аптасына 2-рет, сонан соң 3
рет және ары қарай 1995 ... ... ... ... ... жаңа тарихында алғаш рет егеменді мемлекеттің экономикасы
ұлттық валютаға енгізілді. Бұл жыл ... ... ... ... ... ... бөлінуі тиісті өзара үйлесімсіз, валютаны енгізу
мерзімдерін, бұрын қол ... ... бұза ... ... ... банк ... өркендеуі мен қаз тұру мәселелері
қосылды.
АҚШ ... ... ... ... 1994 жылы 8,6 есе ... Бұл
бірқатар себептердің салдарынан болды. Ең алдымен 1994 жылы ... 1158,3 ... ... ... ... жазу сәтсіз жүргізілді. Теңге
бағамының 12,6 пайызға жеткен өндірістің ... да ... ... ... тауарларға қанағаттанғысыз сұраныстың көлемі едәуір боп қалды.
Ал, сыртқы ... ... ... көлемдерінің өсуін және ... ... ... ... бұл ... ... сұраныстың артуына,
демек, доллар бағамының өсуіне ықпал етті. Осы мезгілде кәсіпорындардың
өкілетті ... ... ... Банкаралық Валюта ... ... ... ... ... ... ... түрде сатуын енгізуін тура келді. Бұл валютаның түсуін көбейтті
және ұлттық валюта бағамен белгілі бір ... ... ... ... ... мынандай түрлері бар: біріншіден, қолда бар:
екіншіден, коммерциялық банктерге салынған салымдар.
Қағаз ақшалар екі ... ... ... жолы монетаны бүлдіру
арқылы. Мысалы, ... XXI – XVII ... бір ... ... 43 ... және 21 долиге төмендеді. Ресейде қағаз ақша 1769
Екатарина II уақытында ... ... Бұл ... ... ... еркін ауыстырылатын (казначеялық билеттер).
Екінші жолы. Қазақшаның коммерциялық кредит арқылы келуі.
Кәсіпкерлер тауар сатып, орнына коммерциялық векцелдер алды.
Ақшаның екінші түрі – ... жоқ ... ... ... ... ... банк ... жазылған, осы жазуға тауар сатып алынады,
сонымен айналым өседі. Ең бірінші олар: чектер мен ... ... ... ... әр бір ұлттық валюта алтынмен қамтамасыз
етілді. Ал кейінде бұл ... мен ... ... ... байланысы жойылды.
Ақшаның құндылығы ақша ... ... ... қол ... Ақшаға сұраныс бойлай болады. Себебі ол ... ал ... ... ... ішінде, кез келген тауарға айырбасталады.
Екінші жағы – шектеулі қол жетушілікті ақша айналымын реттеуші ... болу үшін ақша ... ... ... ... ... ол үшін шекті
қол жетушілік болуы қажет. Ақшаның құндылығы оған сатып алынатын ... ... ... оның ... ... ең ... ақшаның
өзінің ұсынуымен мемлекет ақшаның айналым саясатына жауапты. ... ... 1) ... өндіруге көр шығын керек, ол ресурстарды
ұтымды пайдалануға мүмкіндек бермейді.2) алттынның жер ... қоры ... ... ... ... ... ... Сондықтан алтын стандарттына
көшу мүмкін емес деуге болады. Ал егер бола ... адам ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы ақша реформасы.
Ақша реформасы деп – мемлекеттік ақша ... ... ... Ақша ... жүргізілгенде бір ақша жүйесін екінші ақша жүйесімен
ауыстырады, я болмаса сол ақша жүйесінің ... ... ... ... алу қабілеті төмендеп, ол құнсыздана түскен сайын оның
айналыстағы мөлшері бірнеше есе өсіп, үлкен сандармен (миллиард, ... ... есеп ... ... ... екі рет ... яғни ... көрсеткіштерін кеміту арқылы оған ... ... ... ... Рессейдің ақша белгілерінің
орнына 1922 жылғы үлгідегі рубль шығарылды. Жаңа 1 ... ... ... ... нәтижесінде триллионның төрт нөлі жойылып, орнына 10
млн. рубль келді.
Екінші деноминация барысында 1923жылғы үлгідегі ... ... ... үлгідегі жүз рубльге немесе бірінші деноминацияға дейінгі 1 млн.
рубльге теңгерілді.
Ақша айналысын қалпына келтіру ... ... ... – 1921 ... ... ... ... Социалистік Республикасында
Мемлекеттік Банк ал, Кеңестік республикалық мекемелері ... банк – ... бір ... ... орталығы оның айрықша
міндетті – елде ақша реформасын жүргізуді ұйымдастыру.
Сөйтіп, ақша айналысын қалпына келтіру мақсатында ... ... ... ... ... пен тауар айналымы қалпына келтіріліп, одан әрі
дамыды;
Екіншіден, екі рет жүргізілген ақша ... ... ... ... және ... ... ... ақшаның алтын негізі қамтамасыз етілді. Бұл жұмыстар елде
ақша реформасын жүргізуге дайындық еді.
Ақша реформасының мазмұны. өскелең ... ... ... ... онсыз қала мен ауыл арасындағы тауар алмасуын қалыптастыр, өндірісте
есеп эжұмыстарын ұйымдастырып оған ... ... ... еңбекке
экономикалық ынталандыру мүмкін емес. ... ... ... 1922ж. ... ақша ... жүргізу басталды. Ол екі кезеңде
өтті.
Ақша реформасының ... ... Яғни 1922ж. ... банк ... 1,2,3,5,10, 15 болатын банк билеттерін шығарып
оларды червонецтер деп атады. 1-червонец ... ... ... 6-
монетаға теңгерілді, ал бір монета 7,4234г. алтынға теңеді.
1922-1924 жж. ақша реформасында көптеген адамдар ... ... мыс ... ... ... нәрсе деп баға берді.
Ақша айналысын реттеуді, ақша ... ... ... ұлы Отан соғысына тұрақты ақша жүйесімен қадам басуға
мүмкіндік ... Отан ... ... млрд рубльге шығын әкелді,оның ішінде әскери
шығындар 551,1 млрд рубльді құрады.Соғыстың зардаптарын жою үшін ... ... ... және оның ... алу қабілеттігін көтеру
қажет болды. өнеркәсіпте және ауыл шаруашылығында өндіріс көлемінің ұлғаюы,
тауар айналысының,мемлекеттік кірістердің көбеюі ақша ... ... ... ... ОК ... ... 1947ж. 14 ... «Ақша
реформасын жүргізу туралы және азық-түлік пен өнеркәсіп ... алып ... ... ... жаңа ақша бірліктері
1,3,5,10,25,50,100 номиналдық купюрлар шығарылды. Қолма-қол ақшалар ... 1:10 ... ... ... ... ... ... 10 есеге азайды. Мемлекет жасанды ақшалардан құтылды. Халықтың
жинақ кассаларындағы 3000 рубльге дейінгі ... ... ... ... ... 10000 рубльге дейін 3:2 жеңілдік арақатысымен, 10000 жоғары
2:1 арақатынаспен қайта бағаланды.
Рубль бағамын алтын базасына өткізгеннен ... он ... ... ... ақша ... мемлекеттік бюджеттің мөлшері сондай-ақ
өндіріс ұлттық табыс көлемі және т.б. шамадан тыс өсті. Баға масштабы ... ... ... ... да ... баға ... он ... ірілендіру,
рубльдің алтындық құрамын көтеру және айналыстағы ақшаларды жаңаға
айырбастау ... ... ... ж. ... бастап, айналысқа жаңа үлгідегі мынадай ақша
бірліктері шығарылды: ... ... мен 10,25,50 және ... мемлекеттік банк билеттері, сондай-ақ 1,2,3,5,10,15,20 және 50
тиындық монеталар. Ескі үлгідегі ақша билеттері және ... жаңа ... ... ауыстырылды.
1964 ж. Экономикалық ынтымақтастықтың халықаралық банкінің құрылуымен
байланысты, 1991 ж. ... ... ... ... ... мүше елдердің
арасында көп жақты клирингтік есеп айырысулар үшін қолданылатын ақша
бірлігі – ... ... ... жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан ТМД-ның басқа
мемлекеттерімен ... ... ... қала ... ... рубльдік купюралар шықты. Олардың эмитенті ретінде ... КСРО ... ... атап көрсетілді.1992ж. маусым айында алғаш
рет ресейлік 5000 рубль, ... 50 000 ... ... Республикасында 1993 жылы ақша реформасын жүргізудің негізгі
себебі-ақша белгісін тұрақтандыру.Себебі КСРО ыдырағаннан кейінгі екі жыл
аралығында кеңестік ... (сом) ... ... республикалардың орнына
құрылған тәуелсіз елдерде біртектес ақша ретінде қолданылды. 2003 жылдың 15
қарашасында Қазақстан тарихында ... ... ... ... ... ... Қазақстан басшылары бір жарым жыл ... ... ... ... ... 700 ... ... сома шамасында
алтын құймалары мен шетел валютасы қоры болды.
15 қарашадан-18 қарашаға дейінгі аралықта ... ... және ... есеп ... ... ... ... тұлғалармен, сол сияқты бөлшек
сауданы жүзеге асырушы және халыққа ақылы қызмет көрсететін ... ... ... ... ... 1961- 1993 жж. 1,
3, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 рубльдегі ... 1993 ж. ... ... ... ... ... сомада, 1,3 коэффициентке
түзетілген шамада қабылдады.
1994 жылдан бастап инфляцияның өсуі ... ірі ақша ... етіп 200, 500, 1000 және 2000 ... ... ... 1995 ... ... біртіндеп айналыстан шығып қалды, олардың орнына мыс-никельден
жасалған 1, 3, 5, 10, 20, 100 ... ... шыға ... Қазақстан теңгесі соңғы жылдары тұрақты төлем құралы болып
қана қоймай, еркін ... ... ... ... ... ... ... қатарына кіреді.
Қазақстанға ұлттық валютаның сәтті енгізілуі, әрі қарай оның сыртқы
және ішкі тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... Ақша ... ... ... ... нейтрализациялау мақсатында мемлекет инфляцияға
қарсы саясат жүргізеді.
Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясатты –экономиканы сауықтырудың жалпы
экономикалық баға мен ... ... ... ... ... ... баяулату, ақша эмиссиясын жоюды қарастырады. Асқынған
жағдайда ақша реформасын жүргізеді. Ол бір уақыттың өзінде-ақ ... ... ... және салдары бола алады. Оның ... ... ... жеңу бола қоймас. Осы механизмді емдеу
нәтижесіз болуы ... ... ол ... вирус инфляцияға қарсы
саясатты жасауды жібереді.
Қазақстандағы инфляцияға қарсы саясатты экономикадағы ... ... ... ... ... ... ... басты элементі – қаржыны сауықтыру мен
халық шаруашылығы ... ... ... және ... рентабелді
шаруашылық субъектілерін қысқарту болып табылады. Бұған халық тұтынатын
тауарларға бағаны көтеру ... ... ... ... ... ... көтеру арқасында қол жеткізіледі. Шетел несиелерін
солай пайдаланған маңызды, оларды тезірек иесіне қайтарып, сөйтіп аса ... ... ... ... ... Қазақстандағы аса пайдалы
салаларға- түсті металлургия, ауыл шаруашылығы, мұнай өңдеу өнеркәсібі,
жеңіл ... және ... ... ... осы ... басымдылықпен
дамуы қажет. Сыртқы саудамен айналысатын кәсіпорындарға толық валюталық
өзін-өзі ... ... ... ... Бір сөзбен айтар болсақ, тұрғындардың
өмір деңгейіне әсер ететін инфляцияның келеңсіздігін ... үшін ... іске ... ... ... тұрақтандыруға, ақшаны тұрақтандыруға мына тәсілдерді
жатқызамыз: нолдендіру, девалвациялау, револвациялау деноминациялау.
Нөлдендірудің экономикалық мәні мынада: ... ... ... жарамсыз деп жариялауы керек. Ескі ақша белгілері жаңасына белгілі
бағаммен ... ... ... екі рет жүргізілді: азамат соғысы кезінде
1920-1924 жылдары, ұлы Отан ... соң ... ... Ескі ... ... ... жылы жаңа курс бойынша 10:1 болып
айырбасталады. 1947 жылы ... ақша ... ... ... ... ... ақша ... бекітілді. Қазақстан
Республикасында нолдендіру құнсызданған ресей рублінің орнына ұлттық ... ... ... жылы 15-ші қарашада ендірумен байланыстырылды.
Айырбастау курсы 1 теңгеге 500 рубль бойынша ... ... ... ең көп ... тәсілі деволвация болып
табылды.
Деволвация- бұл ұлттық валюта курсының ... ... ... немесе халықаралық ақша бірлігі есебіне төмендеуі.
Револвация- бұл ұлттық валюта курсының шетел валютасы қатынасына қарай
көтерілуі, егер инфляция ... ... ... қарқынмен дамитын болса.
Және де төлем балансы белсенділік көрсетсе, ал ... ... ... ... ... мен ... мүдделерінен жоғары болып кетеді.
Деноминация- ақша белгісі ұлттық құнының бекемделуі және оларды жаңа
ақша бірлігіне айырбастау, сондай ... ... ... ... ... бірмезгілде есептеуді жүргізу. Бұрынғы КСРО-да деноминация 1961-ші, ал
Ресейде ... жылы ... шын ... ... және ... мекемелердің
(коммерциялық және жинақ банкілерінің ) борыштық қол хаттарының нарықта
сатып алынған тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... ақша ұсынуды тиімді ... ... ... ... ... ... ... сұраныстан және
актив жағынан ақшаға сұраныстан ... ... үшін ... ... ... жалпы ұлттық өнімге тіке пропорционалды, ал актив жағынан
ақшаға сұраныс процент ставкасына кері ... Ақша ... ... пен ... процент ставкасының тепе-теңдігін анықтау үшін
біріктіреді.
Ақша нарығындағы тепе-теңдіктің жоқтығын ... ... ... ... ... ... өзгеруімен процент ставкалары ... ... ... ... ... жағдайда облигацияға баға
тұрақты болады, ал ақшаға сұраныс және ұсыныс тең ... ... ... ... Атауы әріден келген теңге тәуелсіздіктің ... ... // ... ... ... ... Бағалы қағаздар рыногы туралы. Қазақстан Республикасы Заңының ... ... Жеті ... 2004. ... ... ... ... атасы - бір теңге! Бәрі де содан тарайды:
[Қай елдің валютасының тағдыры сол елдің экономикасына, ... ... ... // Нұр ... -2005. – 17 ... ... Мұқыш Бейсенғазыұлы. Макроэкономика: (Мемлекеттің
экономикалық саясат негіздері). Лекция курс /Батыс Қазақстан мем ... ... ... 2000ж. ... ... реттеу және ... ... ... ... Заңы / ... шығ.: ... Г.Емелина. –Алматы:
Жеті жарға, 2005. -68б.
6. Ғабжәлелов, Хайрола. Теңге-тәуелсіздігіміздің тірегі: [Оны өзгертудің
астарында қандай мақсат бар] ... ... ... ... ... қыркүйек. -6-7б.
7. Жалпы экономикалық теория : оқулық / ... ... ... ... ... ... және ... өңделген 2-басылым.. –Кеулімжаев,
Қуантхан Кеулімжайұлы ж.б. Бухгалтерлік есеп принциптері: оқу құралы /
Кеулімжаев, Қуантхан ... ... Зоя ... ... ... рец. Ә.Д. ... К.А.
Тайгашинова.-Алматы: Экономикс С, 2003.-360б: таб.
8. Қазіргі экономикалық орысша-қазақша ... ... М.Р. ... ... ... ... С.Д., Әсіл, Б.ө. Бағалар және баға құралуы: Оқу құралы/ҚР білім
және ғылым министірлігі С Сейфуллин атын. Қазақ ... ... ... -2002. – ... ... ... оқу ... / Қ.К. Кеулімжаев, З.Н. ... А.Ғ. ... ... ... 2001. ... ... ... Тілеужанова, Манатжан. Макроэкономика: оқулық /ҚР
білім және ғылым министірлігі, Т.Рысқұлов атын. Қазақ Экон. ... ... 2003. ... ... А. «Ел ... ... бірге теңгеміздің де құны
артып, тұрақтанып келеді. [15-қараша-ұлттық ақша –Теңге күні.] //Арқа
ажары.- 2006. -14 ... ... Өмір мен ... Ақшаны дұрыс қолданудың негізгі ережелері/ құрастырған:
Қ.І. Есенберлин; ред.Б.Ж. Жүсіпова. –Алматы: Көшпенділер; 2002. -128б.
14. ... ... ... ... ... ... ... отырысында депутаттар Елбасының
Қазақстанды әлемнің бғсекеге барынша 50 ... ... қосу ... ... асыру мақсатында жасалған үкіметтің 2006-2008
жылдарға ... ... ... ... ... -2006. -17 ... -1-2б.
15. Теңге: шежіре, естеліктер / құраст. ... ... ... ... Қуанышқызы. Дамыған қаржылық есеп: Оқулық
/ҚР білім және ғылым ... ... ... 2005. ... ... ... ... экономика әліппесі/ауд. Н.Оразбеков; ... ... ... 1995. ... ... саясат: лекциялар /Д.Қ. Қабдиев, Т.Қ. Оралтаев, Ғ.Е.
Ескендіров. –Алматы: Экономика, 2002. ... ... Қ.Қ., ... Қаржы: оқулық.-Алматы: LEM, 2005.-552б.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары және оның ерекшелiктерi8 бет
Қазіргі несие және қағаз ақшалардың айналымынан туындайтын проблемалар15 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Жалған ақша немесе бағалы қағаздар жасау және өткізу9 бет
Ақша айналымы мен оның құрлымы9 бет
Ақша айналымы туралы түсінік11 бет
Ақша айналымындағы ақшаның ролі және оларды шығару33 бет
Ақша айналымының құрылымы23 бет
Ақша айналысы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь