Қазақстандағы тәуелсiздiк жылдары жануарлар дүниесiн қорғау

Кіріспе
1 Қазақстан Республикасында жануарлар дүниесін құқықтық қорғаудың түсінігі мен жалпы сипаттамасы
1.1 Жануарлар дүниесі . құқықтық қорғау объектісі ретінде
1.2 Аңшылық . жануарлар дүниесін пайдаланудың негізгі түрі ретінде түсінігі мен жалпы сипаттамасы
1.3 Аң аулау және аң аулау шаруашылығын жүргізуді құқықтық реттеу
1.3 Балық аулауды құқықтық реттеу
2 Қазақстан Республикасында аңшылық саласындағы экологиялық құқықтық талаптар
2.1 Қызыл кітап және оның жануарлар дүниесін қорғаудағы маңыздылығы
2.2 Жануарлар дүниесін пайдалану барысындағы экологиялық құқықтық талаптар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық зерттеу жұмысы Қазақстандағы тәуелсiздiк жылдары жануарлар дүниесiн қорғау, өсiмiн молайту және пайдалану саласындағы қоғамдық қатынастарды реттеу, қазiргi және келешек ұрпақтың мүдделерiн ескере отырып, адамның экологиялық, экономикалық, эстетикалық және өзге де қажеттерiн қанағаттандыру мақсатында жануарлар дүниесiн, оның биологиялық сан алуандығын сақтау, жануарлар дүниесi объектiлерiн орнықты пайдалану шарттарын қамтамасыз етуге бағытталған болып отыр. Осыған байланысты зерттеу жұмысының тақырыбы жануарлар дүниесі мен оларды қорғаудың құқықтық тәртібіне және аңшылықты құқықтық ретттеу мәселелеріне арналған
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы табиғи ресурстардың орасан зор әлеуетіне, фауна түрлерінің сан алуандығына ие. Бірегей Қазақстан фаунасын сақтау мәселелері жыл өткен сайын зор маңызға ие болып отыр. Бұл орайда жануарлар дүниесін қорғауға және өсімін молайтуға жеке капиталды тарту үшін аңшылық шаруашылықтарын дамытуға зор мән берілуде. Бұл үшін республикада жануарлар дүниесін қорғау және өсімін молайту саласында құқықтық база құрылды. «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы» ҚР Заңы қабылданды және Заңды іске асыру жөнінде Үкіметтің, Ауыл шаруашылығы министрлігінің, Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің нормативтік-құқықтық сипаттағы 30-дан астам актісі әзірленді және қабылданды. Соңғы жылдары барлық 14 облыста шаруашылықаралық аңшылық ісін ұйымдастыру және аңшылық-экономикалық тексеру бойынша жұмыстар жүргізіліп, олардың материалдары бойынша облыстық орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық басқармалары облыстық атқарушы органдармен бірге аң аулау алқаптарының резервтік қорын бекітіп беру жөнінде конкурстар өткізілуде. Мәселен, шаруашылықаралық аңшылық ісін ұйымдастыру материалдары бойынша 2006-2007 жылдары конкурстық негізде 200-ден астам аңшылық шаруашылығы құрылды. Қазақстан Республикасында аң аулау алқаптары 243,7 млн. гектар жерді алып жатыр, оның 109,7 млн. гектары 633 аңшылық шаруашылығына бекітіп берілген. Заңның қабылдануымен аң аулау алқаптарын 10 жылдан 49 жылға дейін ұзақ мерзімді негізде бекітіп беру жүйесі өзгерді. Көрсетілген норма аңшылық ісін пайдаланушыларға аңшылық шаруашылығын дамытуға қаржы қаражатын салуға және инвестициялар тартуға мүмкіндік береді. 2006-2007 жылдары аңшылық шаруашылығын дамытуға 732,8 млн. теңгеден астам қаржы жұмсалды. Бекітіп берілген аң аулау алқаптарында қорықшылық қызметтің күшімен жануарлар дүниесін қорғау күшейтілді. Аумақтық басқармалардың деректері бойынша 633 аңшылық шаруашылығында қорықшылар саны 1879 адамға жетті, оларға 1114 автомашина бекітіп берілген. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 3 тамыздағы № 1176 қаулысына сәйкес аңшылық шаруашылығы ұйымдарының қорықшыларына табельдік қару алып жүру, сақтау және пайдалану, қорықшылық қызметтің арнайы киімі мен айырым белгілерін пайдалану құқығы берілді.
1 Постановление Правительства РК «Об утверждении Программы по сохранению и рациональному использованию водных ресурсов, животного мира и развитию сети особо охраняемых природных территорий до 2010 года» от 8 октября 2007 года № 914 // Справочная правовая система ЮРИСТ 2013.
2 Проблемы экологии в Казахстане //Материалы Министерства экологии и биоресурсов Республики Казахстан. – Алматы, 1997. С.24.
3 Охота за браконерами: Экологиялық Курьердің алғашқы нәтижелері 4.04 2002
4 Гладков Н. А. и др. Охрана природы. — М.: Просвещение, 1975. С. 135-136.
5 Аңшылықта пайдаланылатын аушы жыртқыш құстарды есепке алуды жүргiзу және тiркеу қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 1 маусымдағы № 725 Қаулысы // «Параграф» ақпараттық құқықтық жүйе 2013
6 Республика Казахстан Об охране, использовании и воспроизводстве животного мира Республики Казахстан: Закон от 9 июля 2004 года //Справочная правовая система ЮРИСТ.
7 Шығыс – Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және
табиғи-ландшафтық мұражай-қорығы http://www.vkoem.kz/index.php? option= com_content&view;= article&id=629:ashyly&catid;=
8 Аңшылық http://kk.wikipedia.org/wiki/.
9 Байсалов С.Б., Ильященко Л.В. 200 вопросов и ответов по охране природы. – Алма-Ата: Кайнар, 1987. – 304 с.
10 Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право Республики Казахстан. Учебное пособие. – Алматы. 2004. – С.33.
11 Жануарлар дүниесiн пайдалануға рұқсат беру ережесiн бекiту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1469 қаулысы // Справочная правовая система ЮРИСТ 2013.
12 Приказ Председателя Комитета лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан от 19 ноября 2004 года № 246 Об утверждении Правил выдачи удостоверения охотника Республики Казахстан // Справочная правовая система ЮРИСТ 2013.
13 Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 ноября 2004 года № 629 Об утверждении Перечня хозяйственных целей для использования объектов животного мира (кроме охоты и рыболовства) и Правил использования в хозяйственных целях животных, не относящихся к объектам охоты и рыболовства, а также их полезных свойств и продуктов жизнедеятельности //Справочная правовая система ЮРИСТ 2013.
14 Қазақстан Республикасы Үкіметі. Қазақстан Республикасында балық шаруашылығын жүргiзу ережесiн бекiту туралы 2004 жылғы 31 желтоқсандағы № 1456 Қаулысы
15 Яшин М.И., Оглоблин К.С., Смирнов В.Н. Справочник охотника и рыболова. – М., 2000. С.7.
16 Ожегов С.И., Швецова Н.Ю. Толковый словарь русского языка. – М., 1999. С.485.
17 Советский энциклопедический словарь. – М.: Советская энциклопедия, 1979. С.963.
18 Земельный кодекс Республики Казахстан от 20 июня 2003 года. – Отд. издание. – Алматы, 2003. – С. 25-27.
19 Водный кодекс Республики Казахстан от 9 июля 2003 года. – Отд. издание. – Алматы, 2003. – С. 180.
20 Лесной кодекс Республики Казахстан от 8 июля 2003 года. – Отд. издание. – Алматы, 2003. – С. 96.
21 Экологический кодекс Республики Казахстан от 9 января 2007 года // Казахстанская правда. 2007. 23 января.
22 Республика Казахстан. Об особо охраняемых природных территориях: Закон от 7 июля 2006 года // Справочно-правовая система Юрист 2013.
23 Бринчук М.М. Экологическое право (Право окружающей среды). – М.: Юристъ, 1998. – С.559.
24 Уголовный кодекс Республики Казахстан // Справочно-правовая система Юрист 2013.
25 Ерофеев Б.В. Экологическое право России. – М.: Юристъ, 1996. – С.75.
26 Бюджетный кодекс Республики Казахстан от 24 апреля 2003 года №548-11 // Справочно-правовая система Юрист, 2013.
27 Культелеев С.Т. Экологическое право Республики Казахстан. Алматы, 2003 -328с.
28 Шемшученко Ю.С. Юридическая ответственность в области охраны окружающей среды. – Киев, 1978. – С. 30.
29 Самощенко И.С, Понятие правонарушения по советскому законодательству. – М.1963. – С.18.
30 Бушуева Т.А., Дагель П.С. Объект уголовно-правовой охраны природы // Советское государство и право. – 1977. – №8. – С.80.
31 Дубовик О.Л. Эффективность юридической ответственности в охране окружающей среды. – М.: Наука, 1985. – С.23.
32 Кравченко С.Н. Имущественная ответственность за нарушение природоохранительного законодательства. – Львов, 1979. – С. 75.
33 Петров В.В. Экологическое право России. М., Изд. БЕК. 1995 – 557с.
34 Ерофеев Б.В. Экологическое право. – М.: Новый Юрист. – 1998. – 311 с.
35 Бекишева С.Д. Экологическое право Республики Казахстан. Учебное пособие. Караганда: Арко, 2001 – 256 с.
36 Бектурганов А.Е. Қазақстан Республикасында жер құқық қатынастары. Алматы, Жеті Жарғы. 1997. 240 с.
37 Еренов А.Е., Косанов Ж.Х., Хаджиев А.Х. и др. Совершенствование правовых основ земельной реформы в Республике Казахстан. - А.: Жеті жарғы, 1996. - 210 с.
38 Сулейменова С.С. Правовая охрана вод от антропогенного воздействия. - Дис. канд. юрид. наук. – Алматы, 2001. – 156 с.
39 Жомарткызы М. Қазақстан Республикасындағы орман қорына меншік құқығы: теория және тәжірибе мәселелері. Автореф. дис. канд. юрид. наук. – Алматы, 2004. – С. 24.
40 Байдельдинов Д.Л. Правовая охрана атмосферного воздуха: Автореф. дис. канд. юрид. наук. – Алматы, 1986. – 24 с.
41 Природноресурсовое право и правовая охрана окружающей среды: Учебник / Под ред. В.В. Петрова. – М.: Юридическая литература, 1988. – 149 с.
42 Кодекс РК об административных правонарушениях, 2001 г. с изм. и допол. на 1 апреля 2003 г. – Алматы, 2003. – С. 88.
43 Уголовное право Республики Казахстан (особенная часть). Учебник под ред. А.Н. Агыбаева. А.: Казак университет!, 2006.
44 Уголовный кодекс Республики Казахстан – Алматы: Жетi Жарғы, 1997. – С. 54-56.
45 Комитет лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства. Обобщение практики применения законодательства об особо охраняемых природных территориях.// Архивный материал за 2005 год.
46 Министерство охраны окружающей среды Республики Казахстан. Обобщение практики применения законодательства об охране окружающей среды // Архивный материал за 2001- 2007 гг.
47 Карабулова Р.Х. Гражданско-правовая ответственность за экологические правонарушения. Автореф. дис. канд. юрид. наук. – Алматы, 2000. – С. 24.
48 Еркинбаева Л.К. Правовое регулирование возмещения вреда земле: Автореф. дис. канд. юрид. наук. – Алматы, 1995. – 24 с.
49 Заржевская Т.Д. Эффективность юридической ответственности в охране окружающей среды. – М., 1985. – 130 с
50 Осипов Н.Т. Методы правовой охраны окружающей среды // В кн.: Проблемы правовой охраны окружающей среды в СССР. – Л., 1989. – С. 97.
51 Боголюбов С.А. Экологическое право. – М.: Норма-Инфра, 1998. – 209 с.
52 Комментарий к Уголовному кодексу РК. – Алматы, 2003. – С. 89.
53 Верховный суд Республики Казахстан О применении судами законодательства об ответственности за некоторые экологические преступления: Нормативное постановление от 18 июня 2004 года N 1// Справочно-правовая система Юрист, 2007.
54 Бектурганов А.Е. Правовое обеспечение рационального использования орошаемых земель: Автореф. дис. канд. юрид. наук. – Алма-Ата, 1988. – 24 с.
55 Мухитдинов Н.Б., Мороз С.П. Горное право Республики Казахстан. – Алматы: Юрист, 2004. 88 с.
56 Байсалов С.Б. Водное право Казахской ССР– Алма-Ата: Наука, 1966. – 400 с.
57 Шемшученко Ю.С. Юридическая ответственность в области охраны окружающей среды. – Киев, 1978. – С. 30.
58 Левченко Г.П. Ответственность за нарушение природоохранительного законодательства // Проблемы правовой охраны окружающей среды в СССР . – Л., 1979. – С.98.
59 Мухитдинов Н.Б. Основы горного права. – Алматы, 1993. – 270 с
60 Хаджиев А.Х. Юридическая ответственность, как средство охраны окружающей среды: Автореф. канд. юрид. наук. – Алматы, 1988. – 22 с.
61 Донцов С.Е., Глянцев В.В, Возмещение вреда по советскому законодательству. – М.: Юридическая литература, 1990. – 119 с
62 Бобылев А.М. Проблемы развития экологического права и законодательства // Право и политика. – 2000. – №9. – С.122-128
63 Советское гражданское право.– М.: Юридическая литература, 1987. –Ч.2. – 383 с.
64 Матвеев Г.К. Основания гражданско-правовой ответственности. – М.: Юридическая литература, 1970. – 137 с.
65 Розовский Б.Г. Правовое стимулирование рационального природопользования. – Киев, 1981. – С.73-74,8
66 Тархов В.А. Ответственность по советскому гражданскому праву. – Саратов, 1973. – 130 с.
67 Абдраимов Б.Ж. Экологиялық зиян: сипаттамасы, денсаулыққа әсері, сот арқылы өтелуі. - А.: Юрист, - 112 с.
        
        Кіріспе
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық зерттеу жұмысы Қазақстандағы
тәуелсiздiк жылдары жануарлар дүниесiн қорғау, ... ... ... ... ... ... ... қазiргi және келешек
ұрпақтың мүдделерiн ескере отырып, адамның экологиялық, ... және өзге де ... ... ... ... оның ... сан ... сақтау, жануарлар дүниесi
объектiлерiн орнықты пайдалану шарттарын қамтамасыз етуге бағытталған болып
отыр. Осыған байланысты зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... тәртібіне және аңшылықты құқықтық ... ... ... ... Қазақстан Республикасы табиғи
ресурстардың орасан зор әлеуетіне, фауна түрлерінің сан ... ... ... ... сақтау мәселелері жыл өткен сайын зор маңызға ие
болып отыр. Бұл орайда жануарлар ... ... және ... ... ... тарту үшін аңшылық шаруашылықтарын дамытуға зор мән
берілуде. Бұл үшін ... ... ... ... және ... саласында құқықтық база құрылды. «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін
молайту және ... ... ҚР Заңы ... және ... іске ... ... Ауыл шаруашылығы министрлігінің, Орман және ... ... ... ... ... астам актісі
әзірленді және қабылданды. Соңғы жылдары барлық 14 облыста шаруашылықаралық
аңшылық ісін ұйымдастыру және аңшылық-экономикалық тексеру ... ... ... ... ... ... орман және аңшылық
шаруашылығы аумақтық басқармалары облыстық атқарушы органдармен бірге аң
аулау ... ... ... ... беру жөнінде конкурстар
өткізілуде. Мәселен, шаруашылықаралық аңшылық ісін ... ... ... ... ... негізде 200-ден астам ... ... ... ... аң ... алқаптары 243,7
млн. гектар жерді алып ... оның 109,7 млн. ... 633 ... ... ... ... ... аң аулау алқаптарын 10
жылдан 49 жылға дейін ұзақ мерзімді негізде ... беру ... ... ... ... ісін ... аңшылық шаруашылығын
дамытуға қаржы қаражатын салуға және инвестициялар ... ... ... ... аңшылық шаруашылығын дамытуға 732,8 млн. теңгеден
астам қаржы жұмсалды. Бекітіп берілген аң аулау алқаптарында ... ... ... дүниесін қорғау күшейтілді. Аумақтық
басқармалардың ... ... 633 ... ... ... ... ... жетті, оларға 1114 автомашина бекітіп берілген. Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 3 ... № 1176 ... ... шаруашылығы ұйымдарының қорықшыларына табельдік қару алып жүру,
сақтау және ... ... ... ... киімі мен айырым
белгілерін ... ... ... ... ... ... қызметінің құқықтық мәртебесін айқындау, оларға браконьерлерге
хаттамалар толтыру құқығын беру жануарлар дүниесін қорғауды қамтамасыз ... жаңа ... ... ... ... ... және ... пайдалану мәселелерімен республикада Аңшылар мен балықшылар
қоғамдарының ... ... ... ... ... ... және т.б. қоғамдық бірлестіктері айналысады.
Аңшылық шаруашылықтары жануарлардың аңшылық түрлерінің саны мен ... ... ... ... ... ... практикалық іс-әрекеттер
жасауда. Киіктерді сақтау жөніндегі іс-шараларға мемлекеттік емес қоғамдық
ұйымдарды тарту жөнінде жұмыстар жүргізілуде. «Seimar Social Fund» ... қоры ... ӨБ» РМҚК ... ... және ... ... насихаттау бөлігінде Жабайы тұяқты
жануарлардың сирек кездесетін және жойылып кету қатері ... ... ... ... ... ... ... арналған бағдарламаны іске
асыруға көмек көрсетуде. Киіктерді сақтау жөніндегі іс-шараларға ... қоры да ... ... облысында киіктердің Бетпақдала
таралымын қорғау жөнінде іс-шаралар өткізу үшін ... ... ... ... ... ... өсімін молайту және
пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 19-бабында жануарлардың
сирек кездесетiн және ... кету ... ... ... ... ... ... ортасына шығару арқылы сақтау және ... ... ... ... жасанды түрде өсiру мемлекеттiк бюджеттiң ... ... ... заңдарында тыйым салынбаған басқа ... ... ... ... ... Бұл ... ... (барлық түрлердің, оның ішінде Қызыл кітапқа енгізілген
түрлердің) заңды ... ... өз ... ... ... алады, оның
ішінде басқа иелерге бере алады және сата ... ... ... ... ... ... өсірумен «Сұңқар» ЖШС және Алматы хайуанаттар паркі
айналысады, олар тиісінше жыл сайын 70-90 және 5-10 құс ... ... 2007 жылы ... ... шеңберінде «Сұңқар» ЖШС-да
өсірілген 60 ителгі тұңғыш рет ... ... ... ... ... қорғауға және өсімін молайтуға жеке капиталды тарту жұмысы одан
әрі жалғасуда.
Бүгінде жануарлар дүниесі объектілерін жасанды өсіру – ... ... ... және ... ... жағдайларда ұстау және
өсіру түрінде, оларды қорғау – жануарлар дүниесін, олар мекендейтін ... ... сан ... ... ... ... объектілерін
орнықты пайдалану мен өсімін молайтуға ... ... ... ... қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы құқық
бұзушылықтардың профилактикасы мен оларға қарсы күрес жөніндегі іс-шаралар
кешені ауқымды ... ... ... деп ... та болады, дегенмен бұл
атқарылып жатқан ... оң ... қол ... ... Бұл ... ... және ... ресурстарды ұтымды пайдалану саласындағы
мемлекеттiк саясатты қалыптастыруды және ... iске ... ... ... мән – ... ... осы дипломдық жұмысты
таңдап алынған зерттеу ... өте ... ... ... және ...... бар деп айта ... зерттелу деңгейі. Жануарлар дүниесін қорғау мен құқықтық
қамтамасыз ету, табиғи ресурстарды қорғау мәселелері көп ... ... ... назарын өзіне аударып келеді. Қазақстан ғалымдары ... ... зор үлес ... ... ... ... С.Б.
Байсаловтың, Д.Л. Байдельдиновтың, Ә.Е. Бектұрғановтың, Ә.Е. Ереновтың,
Л.Қ. Еркінбаеваның, Б.Ж. ... А.С. ... ... Ж.Т. ... А.Х. ... Н.С. ... Асылбековтың еңбектерінде осы мәселелерге қатысты құнды ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында аңшылықты және аң
аулау шаруашылығының қызметін құқықтық реттеу ... ... ... ... ... мен пәні ... Республикасындағы
аңшылық қызметті жүзеге асыру мен аталған қызметті құқықтық қамтамасыз
етудегі қоғамдық қатынастар көрініс табады.
Аталған ... қол ... үшін ... ... ... ... ... қорғаудың мазмұнын оқытумен қатар оның экологиялық
нормалар мен талаптарды жүзеге асырудағы рөлі мен орнын;
- нарықтық ... ... ... дүниесінің жекеленген
түрлерін пайдалануды құқықтық реттеудің ерекшеліктерін;
- ... ... ... ... ... реттеу
мәселелерін және аңшылыққа рұқсат алу ... мен ... ... ... ... мен ... ... заңнамаларды бұзғаны
үшін заңды жауапкершіліктің рөлін көрсету.
Зерттеудің ... және ... ... Дипломдық
зерттеудің әдістемелік негізі ... мен ... ... ... ... ... ... құқығы туралы, азаматтар мен қоғамдық
экологиялық бірлестіктердің қоршаған ортаны қорғау саласындағы құқықтары
мен міндеттері, жануарлар ... ... ... ... және ... ... ілімдер құрайды.
Зерттеу барысында ғылыми зерттеудің кешенді, жүйелі – құрылымдық,
салыстырмалы - ... ... ... және тағы да ... әдіс – тәсілдер
пайдаланылды. Қолданылып жүрген заңдар, сонымен ... ... ... құқықты қолдану тәжірибелері, мерзімді баспасөзде
жарияланған материалдар зерттелді.
Диплом ... ... ... ... жұмыстың ғылыми
жаңалығы, зерттеудің мақсаты мен міндеттерімен ... ... ... ... ... жаңа ... саяси, экологиялық және
әлеуметтік жағдайда жануарлар дүниесін қорғау ... ... ... ... ... түрде қарастырылған ғылыми еңбек болып табылады.
Жоғарыда айтылғандардың ... әр ... ... ... ... жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану жөніндегі
өңірлік бағдарламаларды әзірлеу және олардың іске асырылуын қамтамасыз ету;
2) жануарлар ... ... ... ... және ... жөніндегі
ведомстволық бағыныстағы кәсіпорындар мен мемлекеттік ұйымдардың қызметін
үйлестіру мен бақылауды ... ... ... ... бар балық шаруашылығы су тоғандарының тізбесін
бекіту жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу және енгізу;
4) жануарлар дүниесін ... ... ... белгіленген тәртіппен аңшылық алқаптар мен балық шаруашылығы су
тоғандарының (учаскелерін) бекітіп беру ... ... ... ... ... ... отырған ұсыныстар бұл саладағы заң ... ... ... ... ... ... Диплом жұмысында жасалған тұжырымдық
қорытындылар, ұсыныстар мен нұсқаулар жануарлар дүниесін ... ... ... ... ... ... құқық теориясын
тереңдетеді және одан әрі дамытады.
Дипломдық жұмыстың көлемі мен құрылымы. Дипломдық жұмыстың құрылымы
зерттеудің ... ... мен ... ... келеді. Зерттеу жұмысы
кіріспеден, үш ... бес ... ... және ... ... ... жұмыстың құрылымы. Дипломдық жұмыстың құрылымы зерттеудің
негізгі мақсаты мен ... ... ... ... ... кіріспеден, үш
бөлімнен, алты бөлімшеден, ... және ... ... ... Қазақстан Республикасында жануарлар дүниесін құқықтық ... мен ... ... ... ...... қорғау объектісі ретінде
Қазақстан Республикасы әлемде жер көлемі (272,5 млн. га) жағынан
тоғызыншы орынды ... ... Бұл ... мемлекетіміз үшін үлкен
мақтаныш. Осындай ұлан байтақ жердің иесі ... ... ... ... ... зор ... ... түрлерінің сан алуандығына
ие. Бірегей Қазақстан фаунасын сақтау мәселелері жыл өткен сайын ... ие ... ... ... ... ... 830- дан аса
омыртқалы және 50000 омыртқасыз жануарлардың түрлері өмір ... [1], ... 489 ... 3 түрі - ... ... 178 түрі ...... түрлері, 49 түрі – ... 12 түрі – ... ... ... ... Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі «Жануарлар дүниесiн
қорғау, өсiмiн молайту және ... ... ... 1- ... ... сәйкес жануарлар дүниесі – Қазақстан ... ... ... уақытша мекендейтін, сондай-ақ Қазақстан Республикасының
құрлықтағы ... және ... ... ... ... ... жануарлар жиынтығы болып табылады.
Аталған заңға сәйкес жануарларға – құрғақта, суда, атмосферада және
топырақта ... ... ... болатын жабайы жануарлар
(сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, балықтар,
моллюскалар, ... және тағы ... ... ойымызша «жануарлар дүниесі» мен «жануарлар» ұғымына терең мән
беріліп олардың анықтамасын ажырата білуіміз қажет.
Сонымен жануарлар дүниесі – ... ... ... тұрақты
немесе уақытша мекендейтін, сондай-ақ Қазақстан Республикасының құрлықтағы
қайраңының және айрықша экономикалық аймағының табиғи ресурстарына ... ... ... ... ... ... ... жануарлар дүниесі
объектілерін алып қою - ... ... ... ... ... ... ... мекендейтін жануарларды мекендеу ортасынан айыру
(ұстап алу, аулау, атып алу, жинау, соғып алу); ... ... ... өсіру – жануарлар дүниесі объектілерін еріксіз және
(немесе) жартылай ерікті жағдайларда ... және ... ... дүниесін
қорғау – жануарлар дүниесін, олар мекендейтін ортаны және биологиялық сан
алуандықты сақтауға, ... ... ... ... ... ... ... бағытталған қызмет, сондай-ақ жануарлар дүниесін қорғау,
өсімін молайту және ... ... ... ... мен ... қарсы күрес жөніндегі ... ... ... қорғау, өсімін молайту және ... ... ... орган (бұдан әрі - уәкілетті орган) – жануарлар
дүниесін қорғау, өсімін ... және ... ... ... ... ... іске асыруды, сондай-ақ өз өкілеттіктері шегінде
салааралық үйлестіруді жүзеге ... ... ... ... ... ... пайдалану – жануарлар дүниесі объектілерін жануарлар
дүниесінің түрлік сан алуандығының таусылуына әкеп ... және ... ... мен ... және келешек ұрпақтың қажеттіліктерін
қанағаттандыру қабілеті сақталатын тәсілдер арқылы ... ... ...... ... ... ... пайдалы
қасиеттерін мекендеу ортасынан айырып немесе айырмай-ақ пайдалану.
Бұдан шығатын қорытынды жануарлар дүниесі қорғаудың объектісі ... мән мен ... ие ... қажет.
Біріншіден, табиғи пайда болудың қайнар көзі. Жабайы жануарлар –бұл
алдымен табиғаттың табиғи өнімі, адамның қатысынсыз ... ... ... және өмір ... тірі ... өнім. Бірақ, қазіргі уақытта жабайы
жануарлардың түрлерін сақтап қалуда адамдардың бақылаулары қажет ... ... ... ... сақтап қалу заңға сүйенген тәртiппен жүзеге
асырылуы қажет.
Екіншіден, жабайы жануарларды қолға үйрету ... ... ... қалу.
Үшіншіден, жабайы жануарлардың түрлерін табиғи жолмен көбейту және
оларды құқықтық жағынан қамтамасыз ету.
Төртiншiден, ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... қалыптастыру, яғни бұл аталмыш жайттар
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... отырып
жүзеге асырылуы қажет.
Бесiншiден, даралау. Бұл жерде пайдалану мен қорғаудың объектісі ... ... ... ... ... Бұл аталған организмдерді
пайдалану экологиялық заңдар ... ... ... ... ... қорғау, өсiмiн молайту және пайдалану туралы» ... ... ... ... ... белгіленген аумақтық шекараларда ... ... ... қорғау, өсiмiн молайту және пайдалану ... ... яғни ... ... ауыстыру мен қоршаған ортада өмір сүру
қабілеттіліктерін ескере ... ... ... ... ... ... жағынан мынадай ... ... ... ... және ... кету ... ... түрлерi;
2) жануарлардың аң аулау объектiлерi болып табылатын түрлерi;
3) жануарлардың балық аулау объектiлерi болып табылатын түрлерi;
4) ... өзге де ... ... (аң ... мен ... ... ... түрлерi;
5) жануарлардың шаруашылық мақсаттарда ... ... ... және өзге де ... бар ... ... халықтың денсаулығын сақтау, ауыл шаруашылығы және басқа
да үй ... ... ... ала қорғау, қоршаған ортаға зиян
келтiрiлуiн болдырмау, ауыл шаруашылығы қызметiне айтарлықтай зиян ... ... алу ... саны реттелуге тиiс түрлерi.
Жануарлар дүниесін санаттарға бөлу ... ... ие. Әр ... мен ... ... ... қарастырылған. Жануарлардың сирек
кездесетін және құрып кету қаупi төнген түрлерiн қорғау және аң ... ... ... объектісі болып табылмайтын ... ... ... ... ... Аталған жануарлар түрлеріне қол
салу заңмен тыйым салынды және ... ... ... ... бөлу және оларды бiр санаттан ... ... ... түрлiк сан алуандығын сақтау, оларды қорғау, өсiмiн молайту ... ... ... ... ... ... мына төмендегі атқаратын қызметтерімен
ерекшелінеді: экологиялық, экономикалық, мәдени-тәрбиелік, ғылыми және
санитарлық-сауықтыру ... ... ... ... ... отырған себеп, барлық
әлем мемлекеттеріндегі басты мәселе секілді біздің елімізде де ... ... ... ... бір ... ресурстарды игеруді жүзеге
асырғанда арнайы экологиялық талаптар сақталуы ... ... ... ... үшін ... ... бұл мәселелер алдын-ала
келісілуі керек. Алайда экологиялық ... ... ... ... ... ... талаптарды сақтамағаны үшін, әрине
жауаптылық көзделген, бірақ көп жағдайда экологиялық зардаптардың ... ... емес ... ... ... ешқандай ақша сомалары
көмектесе алмайды, табиғи ресурстардың қалпына келуі жүз жылға не одан ... ... ... ... ... бұл ... процесс. Осыған қатысты
мемлекет тарапынан қатаң ... ... ... тексерулерді
ұйымдастыру қажет.
Жануарлар дүниесінің экономикалық қызметі. Жануарлар ... ... ... ... алуға арналған ... ең ... ... ... оның ретiнде болған, өнеркәсiптiк,
техникалық, дәрi шикiзат, басқа заттық құндар айқындалады. Жабайы аңдар ... ... ... және тағы ... ) қымбат терiлi аңдар ... ... ... жеке ... ... табылады.
Жануарлар дүниесінің санитарлық сауықтыру қызметі. Кейбiр оның
өкiлдерiнiң ... ... ... ... санитарлық-
сауықтыруға сырқатта оң әсер етуге ... ... ... ... ... ... түрлерiн қолданылады, малдардың пайдалы қасиеттерi
сонымен бiрге - ... және ... ... ... ... ... ... Сонымен бiрге
мәдениеттi - эстетикалық қызметі әдемi әсем көрiнiс ғажайып ... ... ... мүмкін емес.
Жануарлар дүниесінің ғылыми- танымдық қызметі ... ... ... ... ... және ... ... ғылыми
тәжiрибелердi өткiзумен байланысты болатындығымен пайымдалады.
Жануарлар дүниесiн қорғау, өсiмiн молайту және пайдалану ... ... ... ... ... ... жетістіктерге қол жеткізіп
отырмыз. Жануарлар дүниесiн қорғау, өсiмiн молайту және ... ... ... ... және ... және ... ... ескере отырып, адамның экологиялық, экономикалық, эстетикалық
және өзге де қажеттерiн қанағаттандыру мақсатында жануарлар дүниесiн, оның
биологиялық сан ... ... ... ... объектiлерiн орнықты
пайдалану шарттарын қамтамасыз ету. 
Жануарлар дүниесі қоршаған ортаның құраушы бөлігі және экологиялық жүйе
шынжырының бөлінбес тізбегі ... ... Ол ... ... ... топырақтың құрылымы мен табиғи өнімділігіне, өсімдік
жамылғысының, судың биологиялық құрамының қалыптасуына және жалпы ... ... ... әсер ... табиғат энергиясы мен заттар алмасу
процесінің қажетті құрамдасы болып табылады.
Тек ... ... ... ... ... ... атмосферада және
топырақта тұрақты немесе уақытша ... ... ... ... ... бауырмен жорғалаушылар, балықтар,
сондай-ақ моллюскілер, ... және т.б.) ... мен ... ... ... Ал, ауыл ... және басқа да үй ... ... ... ... эстетикалық және бұдан өзге ... ... ... ... ... ... және ... аңдар бұл обьектілер санатына жатпайды [3].
Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту
және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексіне, ... ... ... ... молайту және пайдалану жөніндегі Заңына
және Қазақстан Республикасының өзге де ... ... ... 9 ... ... ... ... қорғау, өсімін
молайту және пайдалану жөніндегі Қазақстан Республикасының Заңы (бұдан ... ... ... қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы
қатынастарды реттейтін негізгі заңнамалық акт ... ... ... ... ... ... ... және пайдалану
саласындағы қоғамдық қатынастарды реттеуге, жануарлар дүниесін және оның
биологиялық әралуандылығын сақтап ... ... ... ... ... ұрпақтардың мүдделерін ескере отырып, адамдардың жануарлар дүниесі
обьектілерін экологиялық, экономикалық, ... және ... ... ... ету үшін ... пайдалануға бағытталған.
ҚР жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану жөніндегі
Заңының 1 бабында жануарлар дүниесі және қорғалуы, өсімінің ... ... ... ... ... ... ... беріледі.
Жануарлар дүниесі, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... мен ... ... тұрақты немесе уақытша мекендейтін жануарлардың жиынтығы. Бұл
ретте заң, нақты қандай жануарлардың заңның ... ... ... ... яғни олар ... еркін жағдайда құрғақ жерде, суда,
атмосферада және топырақта мекендейтін жабайы ... ... ... ... ... ... ... бунақденелілер және т.б.).
ҚР Конституциясының 6 бабына және ... ... ... ... және ... ... ... сәйкес – Жануарлар дүниесі
мемлекеттік меншікте болады.
Жануарлар дүниесінің тіршілік ету ортасынан ... ... және ... ... ... ... өсірілетін және ұсталатын
обьектілері оларды тапқан, өсіретін және ұстайтын жеке және ... ... ... табылады. Осылайша, ҚР жануарлар дүниесін
қорғау, ... ... және ... ... ... табиғи еркін
жағдайда мекендейтін жануарлар дүниесі обьектілерін қорғау, өсімін молайту
және ... ... ... ... Ауыл ... және үйге
үйретілген басқа да ... ... ... ... ... ... және ... саласындағы қатынастар басқа заңдар мен
нормативті-құқықтық актілермен реттеледі.
Жануарлар түрлерін ... ... және ... бір ... ... жануарлар дүниесінің түрлік алуандылығын сақтау, өсімін
молайту және тұрақты пайдалану мақсатында жүргізіледі (Заңның 3 бабы).
Жануарлар дүниесін қорғау, ... ... және ... ... үшін ... ... ... жай-күйі мен географиялық таралуы,
олардың саны, тұрақты ... ... ... ... мақсатта пайдаланудың көлемі сияқты ... да ... ... ... мемлекеттік есептеу, кадастр және
жануарлар дүниесінің мониторингі жүргізіледі (Заңның 11б.) ... ... ... 2005 ... 5 ... қаулысымен
Қазақстан Республикасында жануарлар дүниесіне мемлекеттік есептеу, кадастр
және мониторинг жүргізу жануарлар дүниесін ... ... ... ... мемлекеттік басқару үшін, сондай-ақ жануарлардың ... мен ... ету ... ... қалу мақсатында жүргізіледі.
Су ресурстары мен басқа да су жануарларын және су ... ... ... ... ... аумағындағы жануарлардың басқа түрлерін
қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы ... ... ... ... ... ... кадастр және
мониторинг жүргізуді жануарлар дүниесін қорғау, ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Жануарлар дүниесі қоршаған ортаның құраушы бөлігі және
экологиялық жүйе ... ... ... ... табылады. Ол қарапайым
қауымдастықтардың жұмыс ... ... ... мен табиғи
өнімділігіне, ... ... ... ... ... және ... ... ортаның сапасына белсенді әсер ететін,
табиғат ... мен ... ... ... қажетті құрамдасы болып
табылады.
Жануарлар түрлерін ... ... және ... бір ... ... жануарлар дүниесінің түрлік алуандылығын сақтау, өсімін
молайту және тұрақты пайдалану мақсатында жүргізіледі.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 5 ... ... ... ... ... ... ... кадастр
және мониторинг жүргізу жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және
пайдалануды мемлекеттік басқару үшін, ... ... ... мен ... ету ортасын сақтап қалу мақсатында жүргізіледі.
ҚР Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және ... ... 1 ... жануарлар дүниесі және қорғалуы, өсімінің
молайтылуы және пайдаланылуы Заңмен реттелетін ... ... ... ... ... ... және ... пайдалану тәртібімен
жүзеге асырылады. Жануарлар дүниесін арнайы пайдалану түріне-жануарлар
дүниесі объектілері мен ... ... ... ... ... алып ... ... дүниесін жалпы пайдалануға – жануарлар дүниесі объектілері
мен олардың пайдалы қасиеттерін ... ... алып ... ... ... аумағында жануарлар дүниесін пайдаланудың
мынадай түрлеріне жол ... ... ... омыртқасыз су ... мен ... ... да ... және ... ... ... жатпайтын жануарларды
шаруашылық мақсатта пайдалану:
жануарларды ғылыми, ... ... және ... ... пайдалы қасиеттері мен олардың тіршілік өнімдерін
пайдалану.
Жануарлар ... ... ... ... ... тегін жүзеге
асырылады.
Жануарлар дүниесін жалпы пайдалануға мерзімі белгіленбейді.
Жануарлар дүниесін арнайы пайдалану Қазақстан Республикасының салықтық
заңнамаларына сәйкес ... ... ... ... ... үшін ... табиғи еркін жағдайда тіршілік
ететін жануарларды табиғи ортадан алғаны үшін төленеді.
Төлемшілер жеке және ... ... яғни ... дүниесін
пайдаланушылар болы табылады.
Төлем ставкасын Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Төлем ... ... ... және ... ... ... ... - жануарлар дүниесін пайдаланудың негізгі түрі ретінде
түсінігі мен ... ... ... ... кәсіп болмаса да, ертеден шаруашылығына
демеу болған. Кедейшілікке ұшыраған бірқатар ... үшін ғана ... ... ... ... ... ... онымен оқтын-тектін 
айналысатын. Байлар үшін аңшылық ... ... көп ... – аушы ... ... ... ... саятшылық құру болған.  Бұл құстарды жем тастап ... ... ... ... ... ... ал балапандарын ұядан екі-үш айлық
кездерінде алған.
Ителгі, қаршығамен қоян, қаз, үйрек, дуадақ және батпақта жүретін, суда
жүзетін басқа да ... ... ... ... қыс ... ... мен
қасқырға ғана салған. Бүркітпен саятшылық құру аса кең ... ... мен ... ... ғана ... маңызы болған, ал оларды тек
бүркіт алатын. Аушы құстарды баптау ісі ұрпақтан ... ... ... білімді қажет еткен. Құсбегілердің аты  сайын далаға кеңінен танымал
болған, олардан жастар тәлім алған. ... ... ... аушы ... ... ... Ал дәулеті шағындау аңшылар ... ... ... түлкілерге және қасқырларға сондай-ақ жүйрік
тазыларды да ... Ірі ...... ... ізіне сойыл
ұстап салт атпен түскен. Осы аңшылық түрлерінің барлығында да ... ... ... ... ... ... тобы ...  Бұрындары,
сондай-ақ садақ пен жебе алып та аңға шыққан. Бірақ ХІХ ғасырдың ортасында-
ақ бұл қару қолданыстан шықты. ... ... ... ... ... қарудың таралуы үлкен әсер етті.
Бірқатар зерттеушілер (Паллас және Ш.Уәлиханов) қазақтардың бұрын білте
мылтықтар ... ... ... ХІХ ... ... ... ұзын ... мылтықтар келді.  Кейінірек зауытта өндірілген
пистон мылтықтар әкеліне бастады [7].
Адамзат алғаш әлемде пайда ... ... өзін ... ... ... ... ... Күн көріс қарекетімен әуелден әртүрлі табиғаттағы
жабайы жеміс-жидекті теріп жей келе, аң-құс ... ... ... ... ... ... ... көне жәдігерлер дәлелдеуде. Әсіресе тасқа
«қашалған» аң-құс аулаудағы бейнелер соның ... ... ... ... ең көне және ең ... ... қарекетінің бірі болғанымен,
уақыт өте келе ... ... орта ... ... ... шаруашылықтың
негізгі бір түріне айналды. Тарихи даму барысында табиғат ананың қорының,
дәлірек айтсақ аң-құс ... ... ... адамзат баласының
санының күрт өсіп, экологиялық апаттың қылаң беруі мен ... кең ... жаюы ... ... ... Әрі діни ... адамдардың ақыл-парасатының арта түсуі, өркениетті қоғам
элементтерінің ... ... ... ... ... Сондықтан аң-
құстарды жөн-жосықсыз, шектен тыс аулауға, құртуға шек қойыла басталды.
Әсіресе, адамдардың ... ... ... мен ... табиғат ананы қастерлеу, оның аң-құсын, әсіресе қазақтар
«Құдайдың малы», «қоңыр аң» деп қастерлеген ... ... ... ... ... және ... құстарды шектен тыс аулауға, жөн-жосықсыз
қыруға жол берілмеді. Осы кезден аң аулаудың көптеген ... ... ... ал ... ... ... ... Аңшылық тәсілдерінің аңды
қыран құспен алу, құмай тазымен аулау, ату қаруларымен (садақ, мылтықпен),
түрлі жабдық-саймандармен ... ... ... ... ... әр алуан
тәсілдермен (құм қақпан, орға жығу, қысаңға ... ... ұру) ... ... ... бар. Осылайша табиғи тәсілдермен аң аулаудың өрісі
тарылып, оның кейбір түрі, ... ... пен тазы ... ... өнер сипатына ие болды. Ұлы Мұхтар Әуезов айтқандай: ... ... көп. ... оттай қызулы минуты көп, мағыналы өмір. Аңшылықта
кісіні ақын күйіне жеткізетін ... күйі көп. Бұл - ... ... ... ... ... сүйген ғашығыңды сағынып келіп, күліп-ойнап өткізген
күндіз-түніндей ыстық сезім өмір. Өйткені бір минуттың ішінде қуантатын да,
жүдететін де ... ... ... ... ... айтып жүргендіктен
аңшының тілі шешен, қиялы жүйрік. Бүркіттің ұшқанына, түлкінің құтылмақ
болған айласына, ... ... ... ... ... ... бар. ... ілгері-соңғыдан қалған талай қызықты, жанды, сұлу әңгімелер ... ... ... ақындық деңгейге жеткізетін «өнер», әрі
халықтың көне ... ... ... ... ел ... - салдар мен серілердің жан жолдасы, жұрттың ермегі ғана ... ... ... ... ... Оның ... аушы құстарға қатысты
толып жатқан ырым-тыйымдар ... ... күні ... дейін өмір
сүріп келеді. Құсбегілікте олжа алу ... ... ... керісінше тұз
тағысын қолға үйретіп (дрессировка) жуасыту ... ... бір құс ... орнитолог-этолог мамандай немесе цирк өнерпазындай тұз тағысына өз
"әмірін" жүргізу маңызды, әрі ... өзі ... аушы ... ... мен оның аспанда қалықтап, шүйіле келіп аңға түсуін тамашалау жанға
ғанибет, саятта қүсбегіге еріп ... ... ... ... ... ... қалықтап ұшу адамзаттың бағзыдан бергі арманы, оны қолға
үйреткен құсы ... ... ... ... ... ... жұрт бұл тамаша көріністің куәсі ғана болып
қоймай, оған ... ... ... ... Өйткені жылы киім, дұрыс
қайырылып үйретілген құс, тазының ұшқырлығы, бапты ат, мықты ... ... ... ... Сондай-ақ серуендеген серілер «ақ қар, көк мұз» аязды
шақта табиғаттың екінің бірі бажайлай бермейтін қыр-сырына тереңірек ... ... ... мәлім болғандай сұңқаршылыққа қатысты дерек
бағзы дәуірдегі мысырлықтарға барып тіреледі. Көне ... ... ... яғни б.д.д. 1580-1350 жылдары жазылған магиялық
мәтіндер арасындағы бір кестеде басына ... ... ... ... ұқсас бөрене үстінде отырған, қарақұйрық жотасына "қонған" бірқатар
сұңқардың бірнеше бейнесі салынған. Мысырлықтарда сұңқар патшалық биліктің
рәмізі, Хорус ... ... ... ... ... жүрді. Түркия
жеріндегі Богазқап қалашығы қиратындылары арасынан ... ... бірі ... ... ... ... ... бауы төмен
салбыраған) қолдарына шабатын қару ұстаған екі жігіт бейнеленген. Ескерткіш
б.з.д. XIII ... ... ... ... ... ... Ал ... ІІ патша заманындағы (б.з.д. 722-705
жылдары) Ассирия барельефінде осыған ұқсас деректер бейнеленген ескерткіш
Лувр ... ... ... ... ... ... ежелгі
мекені туралы мағлұмат береді.
Адамзат тарихындағы аңшы құстарға қатысты заттық айғақ б.з.д. 2400 жыл
бұрын Месопотамия ... ... ула ... ... ... ғұн ... кілем, сырмақтарда тауешкіге түсіп жатқан жыртқыш аңның айқасы,
Есіктегі сақ обасынан табылған «Алтын адам» ... ... ... ... ... ... тоға - Орта ... аушы құс
культінің аса көнеден келе жатқандығының ... ... ... ... емес, сонымен бірге құсты да кие ... ... ... ... ... ... ... қазба жұмыстарының нәтижелері
орта ғасырда адам мүрдесімен ... ... ... қоса ... ... Айталық, Атырау облысы Құлсары кентінің солтүстік
шығысындағы атақты ... Ата - ... ... ... ... ... Аралтөбе қорымындағы үш -қорғанның (II) бірінен ... ... ... аң ... жасалған алтын бұйымдар, бүркіт пен протомалары
бірге жерленген). Үш бөліктен тұратын ... ... құс ... ... ... алып ... деген танымнан туған. Шығыс Қазақстан облысындағы
Маңырақ, Тарбағатай ... ... ... ерте ... ... аттас қорғандарынан табылған алтын әшекейлер арасынан бастары артқа
қайырылған шеңгелі мен жанары перуза тастармен көмкерілген 36 дана ... ... ... ... құйма алтын қапсырмалары ұшырасады. Ал
Алтайдағы ... ... ... ... ... ... төрт
бұрышында «мүрдені күзететін» грифон бейнесі ертедегі ... ... ... ... танымның (бәлкім олардың өмірінде құсбегіліктің)
қаншалықты маңызды болғандығын ... ... ... ... ... қорганының (б.д.д. IV—II ғғ.) бірінен ... ... 4 ... ... ... ... Есік «Алтын адамының бас
киіміндегі стильденген құс бейнелі фигуралар тәрізді көне ... ... ... - ... құстардың қазақ жеріндегі тарихи
тамырының тереңге жайылғандығын көрсетеді [8].
Жануарлар дүниесін пайдалану жалпы және ... ... ... ... дүниесін арнайы пайдалану ... - ... ... мен ... ... ... тіршілік ету ортасынан алып
пайдалану жатады.
Жануарлар дүниесін жалпы пайдалануға - жануарлар дүниесі ... ... ... ... ... ... алып қоймай пайдалану
жатады. Жануарлар тіршілігінің пайдалы қасиеттерін, ... ... ... ғылыми, мәдени-ағартушылық, тәрбиелік, эстетикалық
және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жануарлар дүниесін жалпы пайдалану тәртібімен жүзеге
асырылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... түрлеріне жол беріледі:
аңшылық;
балық аулау, бұған омыртқасыз су ... мен су ... да ... және ... ... ... жатпайтын жануарларды шаруашылық
мақсатта пайдалану;
жануарларды ғылыми, мәдени-ағартушылық, тәрбиелік және ... ... ... ... мен олардың ... ... ... ... пайдалануға мынадай мерзімдер бөлінеді:
аңшылық және (немесе) балық ... ... үшін ... ... ... алқаптары мен балық
шаруашылығы су ... ... ... беру ... қойылатын санаттық талаптардың, аңшылық және балық аулау
шаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... мен балық шаруашылығы су айдындарының (учаскелерін)
бекітілген мерзіміне байланысты тоғыз ... ... ... ... ... түрлеріне – бір жылдан артық емес.
Жануарлар дүниесін жалпы пайдалану ешқандай ... ... ... дүниесін жалпы пайдалануға пайдалану мерзімі ... ... ... ... пайдалану Қазақстан Республикасының салықтық
заңнамаларына сәйкес ақылы негізде жүргізіледі.
Жануарлар дүниесін пайдалану үшін төлем (бұдан әрі – ... ... ... ... ететін жануарларды табиғи ортадан алғаны үшін
төленеді.
Төлем жануарлар дүниесінің келесі ... үшін ... ... болып табылатын жануарлар түрлері;
балық аулау обьектілері болып табылатын жануарлар түрлері;
сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген ... ... ... мақсаттар үшін (аңшылық пен балық аулаудан бөлек)
пайдаланылатын жануарлар түрлері.
Аңшылық пен балық аулау обьектілері болып ... ... ... ... осы ... ... ... ғана төлем белгіленеді.
Сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген жануарлар ... үшін ... ... ... ... осы ... ... ортадан
алуға рұқсат беру кезінде Қазақстан Республикасы Үкіметімен белгіленеді.
Төлемшілер жеке және ... ... яғни ... дүниесін
пайдаланушылар болып табылады.
Төлем ставкасын Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Төлем мөлшері жануарлар ... (су ... ... ... және ставкілерге байланысты анықталады.
ҚР Үкіметінің 2002 жылғы 15 сәуірдегі қаулысымен аң аулау обьектілері
болып табылатын ... ... ... ставкілері; балық аулау
обьектілері болып табылатын ... ... ... ставкілері; басқа
шаруашылық мақсатта пайдаланылатын жануарларды пайдалануға төлем ставкілері
бекітілген.
Жануарлар дүниесін арнайы ... беру ... ... ... ... ... дүниесін пайдалануға рұқсат
ету негізінде жүзеге асырылады.
Осылайша ҚР Үкіметінің 2004 жылы 31 ... ... жеке ... ... оның ... шетелдік ... ... ... ... ... арнайы падалануға рұқсат беру
тәртібін анықтайтын жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсат беру ... әрі - ... ... ... ... рұқсат беретін уәкілетті органдар:
жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және ... ... және ... да су ... ... - Қазақстан Республикасы
Ауыл шаруашылығы министрлігінің орман және аңшылық шаруашылығы ... ... және ... да су жануарларын қорғау, өсімін молайту және
пайдалану саласында - ... ... Ауыл ... ... шаруашылығы комитеті.
Рұқсат беру талаптары және тәртібі. Уәкілетті ... ... ... ... ... ... пен балық аулау обьектілері болып
табылмайтын жануарларды шаруашылық ... ... ... мақсатта пайдалануға; жануарларды мәдени-ағартушылық, тәрбиелік және
эстетикалық мақсаттар үшін пайдалануға; жануарлар тіршілігінің өнімдерін
және ... ... ... мақсатына.
Аңшылық шаруашылығы ұйымдарына аң аулауға рұқсатты тиісті уәкілетті
органның аумақтық органдары бекітілген жануарларды алу ... ... ... алқаптарының резервті қорында аң аулауға рұқсат беру
уәкілетті орган тарапынан ... ... ... ... ... аулауға рұқсатты тиісті уәкілетті
органның аумақтық органдары бекітілген жануарларды алу квоталары шегінде
береді.
Саны ... ... ... ... ... алуға рұқсат тиісті
уәкілетті орган анықтаған, жануарлар ... ... ... ... ... аңшылық пен балық аулаудан бөлек, жануарлар
дүниесін пайдаланудың түріне қарай ... ... ... ... ... уәкілетті органға немесе аумақтық органдарға өтінім табыс
етеді.
Өтінім формасы тиісті уәкілетті органмен бекітіледі. Өтінімде:
өтініш беруші туралы мәліметтер (заңды ... үшін ... ... үшін ... ... ... үшін ... – келу, кету
датасы көрсетілген Қазақстан ... болу ... келу ... бағыты, уақытша тұратын мекен жайлары);
жануарлар дүниесін пайдалану түрі;
алып қою ... ету ... алып ... жоспарлаған жануарлар дүниесі
обьектілерінің тізімі және мөлшері;
жастық, жыныстық құрамы (қажет жағдайда);
алып қою ... қою ... ... ... және учаске шекаралары;
алып қою тәсілдері (аулау, ату, жинау) көрсетілуі тиіс.
Өтінімге келесі ... ... ... ... ... ... ... немесе
заңды тұлғаның білімінсіз кәсіпкерлік қызметпен айналысуға ... ... ... ... ... ... нотариалды куәландырылған
көшірмелері, (алғашқы өтінім беруде);
жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін ... ... ... ... алып ... қатысатын адамдардың тізімі;
алып қою және аулау құралдарының, жүзуші құралдардың тізбесі;
сирек ... және ... кету ... ... ... ... алып
қоятын жағдайда Қазақстан Республикасының шешімі;
берілген рұқсаттар туралы есеп (алдын рұқсаттар берілген жағдайда).
Жануарлар дүниесін пайдалану түріне байланысты көрсетілген құжаттардан
бөлек, ... ... ... құжаттар тіркеледі:
аң аулау және балық аулауға (алғашқы өтінім беруде):
облыстық атқарушы ... ... ... су ... ... жөнінде шешімінің көшірмесі;
облыстық атқарушы органның аңшылық алқаптарын ... ... ... ... ... шарттың көшірмесі;
аңшылық шаруашылығын жүргізуге келісім шарттың көшірмесі;
балық шаруашылығын жүргізуге келісім шарттың көшірмесі;
жануарлар дүниесі обьектілерін алып қою ... ... ... – аңшылық шаруашылығы ұйымымен шетелдіктердің аң
аулауды ұйымдастыру ... ... ... ... ... мен ... ... обьектілеріне жатпайтын жануарларды
шаруашылық мақсаттарға пайдалану үшін (алғашқы өтінім беруде):
аң аулау мен ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызмет атқаруға негіз ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметті жүргізуге құқық беретін басқа да
құжаттардың нотариалды куәландырылған көшірмелері);
жануарлар дүниесі обьектілерін алып ... ... ... негіздеме, мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындысы);
жануарларды ғылыми мақсатта пайдалану үшін (алғашқы өтінім ... ... ... ... ... ғылыми-тақырыптық
жоспардан үзінді көшірмесінің нотариалды куәландырылған көшірмесі;
аймақтық уәкілетті орган бекіткен ихтиологиялық жұмыстар жоспарының
көшірмесі ... ... ... ... ... ... алып ... негіздейтін материалдар
(биологиялық негіздеме, мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындысы);
ғылыми-зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... – уәкілетті органмен арадағы келісім шарттың көшірмесі.
Рұқсаттама беру кезінде:
өтінімде көрсетілген мәліметтердің ... ... ... ... ... ... еместігі;
экологиялық сараптаманың теріс қорытындысы рұқсат беруден бас тартуға
негіз болып табылады.
Уәкілетті орган және оның аумақтық ... ... мен оған ... ... 10 күн ... Рұқсаттама беруді жүзеге асырады немесе бас
тартқан жағдайда себебін түсіндіріп кері қайтарады.
Рұқсаттама ... ... ... ... ... ... адамға
рұқсаттама жүргізу журналына қол қою арқылы беріледі.
Рұқсаттаманы басқа ... ... жеке ... ... тапсыруға жол
берілмейді. Рұқсаттама формасын, соған қатысты түгендеу және есеп ... ... ... ... ... шарттың ережелеріне сай балық аулау бірнеше балық ... ... ... онда Рұқсаттаманың иесіне уәкілетті органның
аумақтық органымен расталған уәкілетті ... ... ... ... ... берілген Рұқсаттаманың көшірмесі беріледі.
Рұқсаттамада:
Рұқсат берген уәкілетті органның аумақтық органының атауы;
заңды тұлғаның ... және оның ... ... аты, ... әкесінің
аты немесе Рұқсаттама берілетін жеке тұлғаның аты, жөні, әкесінің аты;
жануарлар дүниесін ... ... қою ... қоюға рұқсат етілген жануарлар дүниесінің түрі немесе олардың
тіршілік өнімдері, ... ... ... ... ... жағдайда);
алып қою мерзімі;
алып қою тәсілдері (аулау, ату, жинау);
алып қою көзделген аудан (аймақ) және учаске шекаралары;
жануарлар дүниесінен немесе ... ... ... алып ... және ... ... жүзуші құралдар;
жануарлар дүниесі обьектілерін алып қоюға қатысатын адамдардың саны;
аңшының куәлігінің нөмірі мен берілген күні (тек ... ... ... жағдайда);
жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төленген төлемдер сомасы, төлем
фактісін ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Аңшылық пен балық аулау обьектілері болып ... ... ... ... ... ... ... де болуы мүмкін. Маркада:
әрекет мерзімі, жануардың бейнесі мен атауы, бір ... ... ... ... ... ... ... марка түрінде болуы
мүмкін аңшылық пен балық аулау обьектілері ... ... ... тиісті уәкілетті орган бекітеді.
Рұқсаттама беру тиісті уәкілетті ... ... ... ... ... ... ... беру есебі мен тіркеуі» журналында
тіркеліп отырады [9].
Журнал формасы тиісті уәкілетті органмен бекітіледі.
Бір жыл көлемінде берілген ... ... ... ... беріледі.
Аңшылық пен балық аулау обьектілері болып табылатын жануарлар ... ... ... ... ... ... жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану
саласындағы заңнамаға сәйкес белгіленеді.
Рұқсаттаманың жарамды уақыты ... соң бір ай ... ... ... оны ... нәтижелері туралы есеп беріледі.
Жануарлар дүниесін пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері
Жануарлар дүниесін пайдаланушылар арнайы пайдалану кезінде:
жануарлар дүниесін пайдаланудың оларға ... ... ... ... ... ... обьектілерін олардың ұсынылу жағдайларына сәйкес
пайдалану;
өндірген жануарлар дүниесі обьектілері мен сол кезде ... ... ... ... ... ... ... үшін жеке және ... ... ... ... құқығына ие.
Арнайы пайдалану кезінде жануарлар дүниесін пайдаланушылар:
Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту
және пайдалану ... ... ... ... Республикасының салық заңнамасында көзделген тәртіп бойынша
жануарлар дүниесін пайдалану үшін төленетін төлемдерді уақтылы жүргізуге;
шаруашылықішілік аң аулау ұйымдастыруға;
шаруашылықішілік ... ... ... ... ету ортасының нашарлауына жол бермеуге;
жануарлар дүниесін пайдалану ... ... пен ... ... ... ... бүтіндігін бұзуға және жануарларға
қатыгездік танытуға жол бермейтін әдіс-тәсілдерді пайдалануға;
жануарлар дүниесі обьектілерінің сандық ... ... ... ... тәртіппен есеп беруге;
жануарлар дүниесі обьектілерін, оның ішінде сирек кездесетін және құрып
кету қаупі төнген ... ... мен ... молайтуды қамтамасыз етуге;
биологиялық-экономикалық зерттеулердің нәтижелеріне сәйкес жануарлар
дүниесі обьектілерінің ... ... ... ... қажетті іс-
шаралар өткізуге міндетті.
Жануарлар дүниесін пайдаланушылар жалпы пайдалану кезінде өздерінің
мәдени және ... ... ... ету үшін ... ... пайдалануға құқылы.
Жануарлар дүниесін пайдаланушылар жалпы пайдалану кезінде:
Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін ... ... ... ... ... ... ... орындауға
жануарлардың тіршілік ету ортасының нашарлауына жол бермеуге;
Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жануарлар
дүниесін ... ... ... және ... ... ... ... орындауға міндетті [10].
Жануарлар дүниесі обьектілерін биологиялық қару ... ... ... ... 23 ... органдар, жауапты тұлғалар мен ұйымдар тарапынан жануарлар
дүниесін пайдаланушылардың қызметіне заңсыз араласуға ... ... ... ... және ... ... мақсатында жануарлар дүниесін
пайдалануға лимиттер мен квоталар белгіленеді.
Жануарларды алып қоюға лимит дегеніміз, ... ... ... ... ... алып ... жол берілген шекті көлемі.
Жануарларды алып қоюға лимит, жануарлардың өткен жылғы ... ... ... ... ... және ... тіршілік ету ортасына
жүргізілген мониторингтің, ... ... ... ... ... негіздемеге сәйкес анықталады және мемлекеттік
экологиялық сараптаманың оң ... ... ... ... ... ... ... аумағында жылыстайтын немесе мемлекетаралық
маңыздағы су айдындарында мекен ететін ... алып ... ... келісімдер негізінде, ал ол болмаған жағдайда Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес анықталады.
Жануарлар дүниесі ... алып ... ... жыл ... ҚР Үкіметімен
бекітіледі.
Жануарларды алып қоюға квота –жануарларды алып қоюға аңшылық және балық
шаруашылығымен айналысатын ұйымдар үшін белгілі бір ... ... ... ... ... өсімін молайту және пайдалану саласындағы
ғылыми зерттеулер кезінде мемлекеттік тапсырысты ... үшін ... ... ... тағайындайды (Заңның 29б.).
Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану ... ... ... ... ... ету ортасын сақтауды және
оны тұрақты пайдалануды қамтамасыз етуге қажетті ... ... ... ... ... ... ... қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы
нормативтер ғылыми зерттеулердің ... ... және ... қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласында жүргізілетін іс-
шараларды өткізу мен шаруашылық және басқа да қызмет ... ... ... ... ... табылады (Заңның 31б.).
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №3 ... ... зиян ... ақшалай мөлшерін анықтауда судьялар ... жан ... ... тән ... ... берілетін
субъективтік бағаны, сондай-ақ объективтік мағлұматтарды да, атап ... ... емес ... ... мен ... ... ... өмірі, денсаулығы, ар-намысы және қадір-қасиеті, жеке
бостандығы, тұрғын үйге қол ... және ... ... ... ... ... дәрежесін және құқық
бұзушылық зардаптарының ауырлық дәрежесін (денеге ... ... ... ... ... ... жақын туыстарынан айырылу және
т.с.с.);
үшіншіден, моральдық зиянды өтеу үшін оның болуы қажетті жағдайларда
зиян ... ... ... ... ... ... ... алуы тиіс [95].
Егер моральдық зиянды өтеу мөлшерін анықтауда сот азаматтың мүліктік
емес өзіндік құқықтарының бұзылуына байланысты нақты мән-жайлардың ... ... ... ... ... өтеу ... әділ әрі жеткілікті
деп ескеру қажет.
Нақтылай түскенде, азаматтың тиіесілі мүліктік емес өзіндік ... ... ... ... ... бұзу, кемсіту немесе олардан айыру
нәтижесінде оның ... жан ... ... тән ... ... зиян деп
түсіну керек. Жәбірленуші өзіне ... ... ... ... ... кешетін қорлану, ашулану, қысымшылық көру, ашу-ыза, ұят,
түңілу, залал шегу, жайсыздық ... ... ... ... жан ... деп ... жөн. Азаматтың өзіне қарсы құқыққа ... күш ... ... денсаулығына нұқсан келтіру арқылы жасалған
әрекеттен қиналуын тән азабы деп ... ... ... ... ... ... төндірумен байланысты жұмыс
жүргізетін кәсіпорын, мекеме, ұйымдар зиян келтіргенде, залал толық көлемде
алынады. ... ... ... ... ... қауіп төндірумен
байланысты заңды және жеке тұлғалар келтірілген зиянды ... ... ... Сондықтан да нысанды экологиялық ... ... ... ... ... өтеу ... ... шешу тәжірибесі
үшін маңызды саналады, сондықтан оны егжей-тегжейлі қарастырған жөн.
Әсер ету тетігіне ... ... ... қатысты әрекет заң
саласындағы әдебиеттерде былай жіктеледі:
1) қоршаған ортаға тура әсер ету, яғни ... мен ... ... арасындағы тікелей себептік байланыс бар әрекет;
2) жанама әсер ету, яғни нәтижесі өзге тұлғалардың аралық іс-қимылымен
жанамаланатын ... ... ... ... ... іске асырмау нәтижесінде әсер ету,
яғни әсер ету әрекетсіздік болып табылады [46, 93 б.].
Азаматтық құқық теориясында айналадағыларға төндіретін ... ... адам ... ... бақылаудың болмауы салдарынан іске асуы зиян
келтіру ықтималдығын жоғарылататын қызмет жатқызылады. Сонымен қатар ... ие ... ... ... және басқа мақсаттағы өзге
де нысандарды пайдалану, тасымалдау, сақтау қызметі де ...... ... ... мақсаты азаматтық құқықтық
экологиялық құқық бұзушылықтардан толық немесе бір бөлігінде ... ... ... ... ... өтеу.
Өтеуге жататын шығын көлемін анықтау үшін маңызды болатын: осы жылдың
егініне қарсы жер учаскелерінде ... ... ... ... ... ... қашан бұзушылық жасалды. Аяқталмаған
өндіріс немесе егін құнын немесе бір мезгілде ... ... ... егін құнын пайдаланылған шығындарды өтеп алу соған байланысты.
Келтірілген шығындар үшін өтемақы көлемін ... үшін ... ... ... Ол ... ... ... келтірілген шығындарды
өтеу көлемін есептеу үшін:
1) ағаштарды, екінші дәрежелі орман материалдарын дайындау;
2) ағаш дайындаумен ... емес ... ... ... ... питомниктерін, плантацияларын, бақтарын жою немесе зақым
келтіру;
4) барлық санаттағы орман қорларының жерлерін ... ... ... ... ... архитектуралық формалар, коммуникациялар объектілерін жою
және зақым келтіру немесе ормандарды ластау;
6) орман ... өмір ... ... ... келтіру;
7) Қызыл Кітапқа енгізілген өсімдіктерді заңсыз алу.
Өрт қою немесе отты салақты түрде пайдалану арқасында орманды
жою немесе зақым ... ... ... отты ... ... ... оған орай плантацияларды, ағаштарды және т.б. өрт қою арқылы жою
немесе зақым ... ... ... үш есе ... келе, экологиялық құқық бұзушылықтар үшін азаматтық-
құқықтық ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға келтірілген нақты зиянды өтеу көп ... ... ... аударады [32, 104 б.] себебі «мүліктік айналымның
қалыпты ... ... ... ... ... ... ... ал оның
өзі, әдетте, зиян өтеушінің құзырында жоқ» [35, 44 б.]. Осының негізінде
зиянды ... өтеу ... ... ... жоқ, ... экологиялық
зиянды өтеудің негізгі тәсіліне шығын үшін өтемақы төлеу жатады.
Демек, қоршаған ортаға келтірілген зиянның орнын толтырудың өтемақылық
сипаты ... ... ... ... мен ... ... немесе олардың
жоғалтқан салдарларын жоюға қажетті ақшалай қаржы өндіру ... ... өтеу ... ... орны ... ... ... қойылатын
жағдайларда қоршаған ортаға зиян келтіргені үшін жауапкершілік өтемақылық
емес, жазалау және ескерту ... ие ... ... 2000 ... 28 ... ... ... түрлерін пайдалану тәртібі туралы» Ережелерді бекітті. Оған
сәйкес, арнайы уәкілетті ... ... ... Республикасы Ауыл
шаруашылығы министрлігінің Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің және
ғылыми-зерттеу мекемесі – ... ... ... және ... Зоология институтының ұсынысы бойынша, Қазақстан
Республикасының Үкіметі өсімін ... ... және ... да ... ... жағдайларда, табиғаттан құс аулауға (алып қоюға)
байланысты әрбір жеке ... ... беру ... ... ... органның Республика Үкіметінің тиісті шешімінсіз немесе
Республика Үкіметінің шешімінде көрсетілмеген тұлғаларға құс аулауға, ... ... ... ... ... ... тыйым салынады [11].
1.3 Аң аулау және аң аулау шаруашылығын жүргізуді құқықтық реттеу
Жануарлар дүниесін пайдаланудың негізгі ... бірі аң ... ... ... ... ... аң аулау;
әуесқойлық аң аулау;
Өндірістік аң аулау-аңшылық оъектісі болып табылатын жануарлар түрлерін
кәсіпкерлік ... ... аң ... ... ... жануарлар түрлерін спорттық, эстетикалық ... үшін және ... ... азық ретінде қолдану мақсатында
аулау.
Аңшылық уәкілетті орган немесе оның ... ... ... ... ... ... ... аңшылыққа аңшының мынадай құжаттары болған кезде ғана жол
беріледі. Аңшының аңшылық минимумнан ... ... және ... ... ... ... ... куәлігі, рұқсаттамасы,
аңшылық оқ ату қаруымен жүргізілетін жағдайда ҚР-сы ішкі істер органдарының
аңшылық оқ ату ... ... және алып жүру ... ... ... ұйымымен келісімшарт, аңшылық шаруашылығы ұйымының жолдамалары,
және өндірістік журналы ... ... ... ... - аң ... ... болып табылатын жануарлар түрлерiн
мекендейтiн ортасынан алу ... ... ... ... арнайы
пайдалану түрi [31].
Олжалау мақсатымен жануарларды iздеу, аңду және iзiне ... ... ... ... әрекет жасау, аң аулайтын жерлерде
адамдардың қабынан алынған аңшылық атыс қаруымен және аң ... ... ... ... аңшылық өнiмiмен, қарғыбауы алынған аң
аулайтын иттермен және қыран құстармен жүруi аң аулауға ... ... ... ... ... кәсiпшiлiк аң аулау;
2) әуесқойлық (спорттық) аң аулау.
4. Кәсiпшiлiк аң аулау - кәсiпкерлiк ... ... аң ... ... ... ... ... олжалау.
Әуесқойлық (спорттық) аң аулау - спорттық, эстетикалық қажеттiлiктердi
қанағаттандыру ... және ... ... жеке ... үшiн аң
аулау объектiсi болып табылатын жануарлар түрлерiн олжалау.
Аң аулайтын жерлер - бұл аң аулау және ... ... ... асырылатын немесе жүзеге ... ... аң ... объектiсiн
бiлдiретiн жануарлар түрлерiнiң тiршiлiк ортасы болып табылатын ... ... ... ... аң ... және ... ... жүргiзу үшiн жануарлар дүниесiн
пайдаланушыларға бекiтілiп берiлген;
2) аң аулайтын жерлердiң резервтiк қорында аң ... және ... ... үшiн ... дүниесiн пайдаланушыларға бекiтiлiп
берiлмеген;
3) Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленген тәртiппен аңшылық
шаруашылығын ... және аң ... жол ... ... ... ... орналасқан жерлер болып бөлiнедi.
Егер жануарлар дүниесiн қорғау, өсiмiн молайту және ... ... және ... ... жүзеге асыратын мемлекеттiк
орган (бұдан әрi - ... ... ... ... аң аулау бекiтiліп
берiлген аң аулайтын жерлерде жүргiзіледi.
Аң аулау минимумы бойынша емтихан ... және аң ... ... берiлгенi үшiн мемлекеттiк бажды төлегені ... ... ... куәлігі мен жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсаты болған жағдайда
Қазақстан Республикасының аумағында тұратын немесе оған ... он ... ... жеке ... ... әрі - ... Ережеде рұқсат берiлген
олжалау құралдарының түрлерiн, иттер мен ... ... ... ... ... ... бар. Бұл ретте аңшылық атыс қаруын қолдана отырып, он ... ... ... атыс ... ... және алып жүруге рұқсаты болған
жағдайда жеке тұлғалардың аң аулауға ... бар ... ... ... шетелдiктер үшін аң аулау құқығы
аңшылық шаруашылығы ұйымымен аң аулауды ұйымдастыруға жасалған ... ... ... ... аң ... ... және жануарлар дүниесiн пайдалануға
рұқсат алғандығын куәландыратын құжаттың негiзiнде туындайды.
Шетелдiктердiң қатысуымен әуесқойлық (спорттық) аң аулауды ... ... ... тәртiппен жүзеге асырылады.
Аңшылық атыс қаруы, қыран құстар, иттер және аң ... ... ... ... ... ... салынбаған барлық
техникалық құралдарды қолдана отырып, ... ... ... жануарларды олжалау құралдары болып танылады.
Жануарлардың терiлерi (мамық жүнді тері, тері ... ... ... еті, ... қауырсыны мен мамығы, бұғы мүйiзi, мускус, өтi,
бас сүйектерi, мүйiздерi (табиғи жолмен тасталған немесе мерт ... ... азу ... және ... ... басқа да
бөлiктерi, құстар мен ... ... ... ... ... ... аң ... өнiмдерi деп танылады.
Аң аулау уәкiлеттi орган немесе оның аумақтық органдары аң аулауға
беретін тиiстi рұқсаттың ... әрi - ... ... ... мынадай құжаттар болған кезде кәсiпшiлiк аң аулауға жол беріледі:
1) уәкілетті органның аумақтық органында жыл ... ... және ... құқығына рұқсат берілгені үшін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... аң ... минимумы бойынша
емтихан тапсырғаны туралы белгісі бар аңшылық куәлігі;
2) рұқсат;
3) аңшылық атыс ... ... аң ... ... - ... iшкi iстер органдарының аңшылық атыс қаруын сақтау және алып
жүру құқығына берген ... ... және ... ... аң ... ... - уәкiлеттi орган
белгiлеген тәртiппен берiлетiн оларды тіркеу туралы құжаттар;
5) ... ... ... ... ... аңшылық шаруашылығы ұйымының жолдамасы;
7) кәсiпшiлiк журналы.
Кәсiпшiлiк аң аулаудың ұжымдық (топтық) нысаны ... ... ... ... ... үшiн ... ... тағайындайды.
Аңшыда мынадай құжаттар болған кезде әуесқойлық (спорттық) аң аулауға
жол берiледi:
1) уәкілетті органның аумақтық органында жыл ... ... және ... ... ... ... үшін Қазақстан Республикасының салық
заңнамасы белгілеген ... ... ... аң ... минимумы бойынша
емтихан тапсырғаны туралы белгісі бар аңшылық куәлігі;
2) рұқсат;
3) аңшылық шаруашылығы ұйымының жолдамасы;
4) аңшылық атыс ... ... аң ... ... - ... iшкi ... ... аңшылық атыс қаруын сақтау және алып
жүру құқығына берген рұқсаты;
5) иттермен және қыран құстармен аң аулаған ... - ... ... ... берiлетiн оларды тiркеу туралы құжаттар.
Тұяқты жануарлар мен аюды әуесқойлық (спорттық) аулаудың ... ... ... рұқсатты пайдалануға жауапты аңшының ... бет ... ал ... ... ... олардың аңшы
куәлiктерiнiң нөмiрлерiн көрсетумен артқы жағына енгiзіледi.
Егер бұл рұқсат ... ... ... аң ... ... ... ... аңшылық шаруашылығы ұйымының қорықшысы немесе ол болмаған кезде
аңшының өзi рұқсатқа немесе ... ал ... аң ... ... ... ... нақты олжаланған жануарлар туралы белгi жасайды [38].
Мынадай жағдайларда:
1) жануарлар ... ... ... ... және ... ұйымдарының лауазымды тұлғалары, сондай-ақ аңшылық
шаруашылығы ұйымының ... ... ... асырған;
2) адамның денсаулығына және өмiрiне қауіп төнген, ауыл шаруашылығы мен
үй жануарларына айтарлықтай ... ... ... ... ... ... рұқсаты болған кезде қасқырлар
мен шибөрiлердi олжалауға рұқсат талап етiлмейдi.
Аң аулау:
1) тегiс ұңғылы аңшылық атыс ... ... ... ойық ... ... атыс қаруын;
3) қолдан жасалған құралдарды (қысқыш қапқандарды, құстар мен ... ... ... ... қысқышты, қаусырманы);
4) иттер мен қыран құстарды қолданып жүргiзiледi.
Iрi жыртқыш жануарларды және саны ... ... ... аулау
мерзiмiнен тыс олжалау Қазақстан Республикасының заңнамасы талаптарының
негiзiнде ... күшi ... ... тыс жерде аңшы иттердi iздеген
және шақырған кезде аңшы оғы ... ... және ... ... қаруымен болады.
Жолдаманың күшi қолданылатын аймақтан тыс жерде ... ... ... мен ... iзiне ... және ... ... алуға
жараланған жануар жүрген аң аулайтын жерлерде аңшылық шаруашылығы ұйымының
уәкiлеттi ... ... жол ... аулау аяқталғаннан кейiн, аң аулау аралығындағы үзiлiстерде, бiр
жерден екiншi жерге ... ... ... ... тұлғалар аң аулаудың
заңдылығын тексеруi кезiнде аңшы аңшылық атыс қаруын оғы алынған ... ... оқ ... және ... ... болмаған кезде оғы
алынып тасталған болып есептеледi.
Ен ... ... ... ... ... ... ... кезiнде олжалаудың күнi мен орны көрсетiлген ақпарат, сақина,
микрочип және басқа да ... ... мен ... ... ... жүзеге асыратын уәкiлеттi мемлекеттік органға ... беру үшiн ... ... ... ... ... немесе
уәкiлеттi органның аумақтық органына тапсырылады.
Аң аулау:
1) уәкілетті органның аумақтық органында жыл ... ... және ... ... ... ... үшін Қазақстан Республикасының салық
заңнамасы белгілеген ... ... ... аң аулау минимумы бойынша
емтихан тапсырғаны туралы белгісі бар аңшылық куәлігінсіз;
2) iшкi ... ... ... атыс ... ... және алып ... берген рұқсатынсыз, ал шетелдiк ... - iшкi ... ... атыс ... ... және әкетуге рұқсатынсыз;
3) уәкілетті орган белгiлеген тәртiппен иттердi және қыран ... ... ... егер ... ... ... ... аң аулайтын жерлердiң
резервтiк қорында;
5) аңшылық ... ... ... мақсаттарда жасалған
шартсыз;
6) оларды қолдану Ережеде көзделмеген олжалау құралдарымен;
7) тегiс ұңғылы аңшылық ... ... елдi ... жерлерiнде,
сондай-ақ онымен шектесетiн аумақтарда, олардың айналасында екі шақырым
және ойық ұңғылы ... ... ... алты ... ... ... ... рұқсатынсыз өнеркәсiп, көлiк, байланыс, қорғаныс
жерлерiнде;
9) өнiмдi жинау аяқталғанға дейiн ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... пайдаланудың жекелеген
түрлеріне жол берiлетiн аумақтарды қоспағанда, ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарда;
11) авиа-, авто-, мото-, көлік ... оның ... ... ... ... ... ... қолданып, әуесқойлық (спорттық)
мақсаттарда;
12) алкогольдiк немесе нашақорлық мастық немесе өзге де ... ... ... ... және ... ... ... су тасқынынан, өрттен
бас сауғалаған, су тоғандары арқылы жүзіп өту ... ... ... ... ... ... суда ... құстарға)
жануарларға;
14) жануарлардың сирек кездесетiн және құрып кету қаупі төнген түрлеріне
(оларды заңнамаға сәйкес аулау ... ... өзен ... ... ... ондатрға аңшылық қаруды қолданып;
16) кейiннен оларды қалпына келтiре отырып, аң аулайтын ... ... ... ... ... жануарлардың тұрағын бұзып және зақымдап;
17) құндыз бөгеттерін бұзып;
18) қозғалтқышы iске қосылған шағын көлемдi кемелердi қолданып;
19) ... ... және ... ... ... ... нысана көрсеткiштi қолданып;
20) жарықтандыру приборларын қолданып (уәкілетті ... ... ... ... ... қарсақты кәсiпшiлiк олжалауды
қоспағанда);
21) ... ... ... құрылғыларды қолданып;
22) пневматикалық, лақтыратын қаруды қолданып (жануарлар ... ... және ... ... ... ... алу ... жүргiзу үшiн садақтар мен арбалеттерді пайдаланудан
басқа);
23) сауыт бұзатын, өртегіш немесе жарғыш ... ... ... ... бар ... ... тегiс ұңғылы аңшылық мылтығына қолдан жасалған иір ойықты салмалы
(қосалқы) ұңғыны қолданып;
25) бос жерлерді, су ... ... ... ... да
өсімдiктерді түбiрiмен қопарып және жойып;
26) ... ... ... қысқышты, қаусырманы, қапсырманы,
кескiштi қолданып, құлама, аулау орларын құрып, адам байқамайтын айқындаушы
белгілерінсіз ірі ... ... ... iлмектердi,
найзаларды, сүңгі құс желiмін орнату жолымен, түтін салып, жылтыр мұзға,
қатқыл мұзға, терең ... және ... ... ... ... ... шығарып, аюды, тұяқты жануарларды және құстарды аулау кезiнде
қақпанды ... ... ... тағамен аулап;
27) торларды қолданып, су құю арқылы iннен шығарып (уәкiлеттi ... ... ... ... ... ... немесе оларды ырықсыз
ұстау үшін оларды ... ... ... ... улы ... ... ... органмен
немесе оның аумақтық органымен келiсім бойынша тышқан тектес кемiргiштердi,
саршұнақтарды, сұр егеу құйрықтарды, аламандарды жойған ... ... ... ... және басқа аурулары ... ... ... ... ... ... саннан тыс аң аулау өнiмдерiн және рұқсатта
көрсетiлмеген жануарлардың басқа да түрлерiн олжалау ... ... ... ... ... ... ... елдерден әкелінген қыран құстарды пайдалана отырып.
  Жануарлардың популяциясын ... ... ... ... ... ... ету және шаруашылық пайда алу мақсатында Қазақстан
Республикасында аң аулау мерзiмдерi белгiленедi.
Өңiрдiң табиғи-климаттық ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық қызмет саласындағы ... ... ... ... ... ... бойынша аң аулауды бастауды
белгiленген мерзiм шегiнде 15 күнтiзбелiк ... ... ... кеш ... ... шешiм қабылдай алады.
3. Балық аулауды құқықтық реттеу
Балық аулау ережелері Қазақстан Республикасының балық шаруашылығы су
айдындарында балық аулауды ... мен ... ... ... ... су ... ... маңызына қарай 3 ке бөлінеді:
халықаралық, республикалық, жергілікті.
Балық аулау мынадай түрлерге бөлінеді: ... ... ... ... ... ... жүргiзу деп заңды және жеке тұлғалардың балық
ресурстары мен ... су ... ... ... оларды қорғау,
өсiмiн молайту, өсiру, аулау, қайта өңдеу және сату жолымен ... ... ... ... шаруашылық қызметiн ... ... ... ... ... балық ресурстары мен басқа да су
жануарларын қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы уәкiлеттi
орган ... әрi - ... ... жүзеге асырады.
  Балық шаруашылығын жүргiзумен байланысты қатынастарды құқықтық peттeу
мынадай қағидаттарға ... ... ... ... ... ... және өзге де
мүдделердi оңтайлы үйлестiру негiзiнде жүргiзу;
2) балықтардың және басқа да су жануарларының түрлiк сан ... ... ... жүргiзу үшiн берiлген суаттарды қоспағанда,
оларды пайдаланудың ғылыми ұсынымдарға негiзделген режимiн белгiлеу;
3) ... ... ... ... су ... пайдалану
құқығынан бөлу;
4) балық қорларын қорғау мүддесi үшiн балық шаруашылығы суаттарын ... ... ... ... ... ... ... немесе тигiзуi мүмкiн шаруашылық
және өзге де қызметтiң мемлекеттiк экологиялық сараптамадан ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға келтiрген зиянын толық өтеуi.
Балық шаруашылығын жүргiзуге қойылатын негізгi талаптар:
1) балық ... мен ... да су ... ... негізделген
түрде және тұрақты пайдалану;
2) суаттардың ... ... ... және ... да ... ... өрiс ... жолдары мен олар шоғырланған жерлерiнiң
оңтайлы жағдайларын қамтамасыз ету;
3) Ереженiң талаптарын сақтау;
4) балық ресурстарының өсiмiн молайту;
5) ... ... пен ... да су ... есебiн жүргiзу және
Қазақстан Республикасының заңнамасында ... ... ... есеп ... ... шаруашылығы ұйымдарының қорықшылық қызметтi құру және оны ұстау
есебiнен бекiтiлген суаттарын (учаскелерiн) және сирек кездесетiн ... кету ... ... тұрған жануарларды қоса алғанда, жануарлар дүниесi
объектiлерiн қорғауды қамтамасыз ету;
7) Қазақстан Республикасының балық қорлары мен басқа да су ... ... ... және пайдалану саласындағы заңнамасына сәйкес басқа
да талаптарды орындау.
Балық шаруашылықтары өз қызметiнiң ... ... ... ... ... ... шаруашылығы - негізгi ... ... ... оларға балықты және басқа да су жануарларын аулау
лимитiн ... ... ... және ... ... бар
табиғи суаттарда балықты және басқа да су жануарларын аулау, қайта өңдеу
және өткiзу болып табылатын шаруашылық;
2) ... ... - ... ... пен балық орналастыру материалын
шығару және оларды одан әрi сату ... ... ... ... ... ... шаруашылық.
Тоғандық шаруашылық шабақ өсiру мен жайып семiрту ... ... және тек ... өсiру немесе тек жайып семiрту бөлiмдерi бар
шаруашылық болып бөлiнедi.
Шабақ ... ... ... ... мен суаттардың балық қорларын
толықтыруға, сондай-ақ тауарлық өнiм алу ... ... ... ... ... ... арналған балық орналастыру материалдарын
өсiру жүргiзiледi.
Жайып ... ... ... ... мөлшерге дейiн өсiру
жүргiзiледi.
Тоғандық шаруашылықтарға ... ... ... балық
питомниктерi, сондай-ақ тауарлық өнiмдi ... ... ... ... ... ... - тоғандық шаруашылықтың
балықтардың сирек кездесетiн және жойылып кету қаупi ... ... ... ... ... ... балықтарды жасанды жолмен өсiру ... ... ... балық ресурстарын толықтыру мақсатында кейiннен
балық орналастыру материалын ... ету ... ... отырып,
ихтиофаунаны қалыптастыруға бағытталған түрi;
3) көл-тауар балық өсiру шаруашылықтары (бұдан әрi - ... - ... алу үшiн ... және ... да су ... ... және ... құрылатын шаруашылық.
Көл-тауар балық өсiру шаруашылығына жатқызу үшiн суаттарды анықтау және
кейiннен оларға балық ... ... ... ... ... ... ... саласындағы ғылыми ұйымдардың биологиялық
негiздемесiнiң, мемлекеттiк ... ... оң ... және ... ... ... ... немесе жеке тұлғалардың
бастамасы бойынша су шаруашылығы суаттарының (учаскелерiнiң) резервтiк
қорынан ... ... ... органның балық шаруашылығы суаттарын (учаскелерiн)
бекiтiп беру туралы шешiмi;
уәкiлеттi ... мен ... ... ... ... шаруашылығын
жүргiзу шарты (қосымша) жеке және ... ... ... ... үшiн негiздемелер болып табылады.
Балық шаруашылығы суаттарын (учаскелерiн) пайдаланушыға бекiтiп ... ... ... ... ... өткiзген балық
шаруашылығы ... ... ... беру ... ... негiзiнде облыстық атқарушы органның шешiмiмен жүзеге
асырылады.
Балық шаруашылығын ... ... ... шарттың мәнi;
2) балық шаруашылығын жайластыру және суатты (учаскенi) биологиялық-
экономикалық тексеру iс-шаралары;
3) балық шаруашылығын жүргізу құқығын беру ... ... ... ... ... ... мерзiмi;
5) тараптардың құқықтары мен мiндеттерi;
6) балық ресурстары мен ... да су ... ... өсiмiн
молайтуды және тұрақты пайдалануды қамтамасыз ету шарттары көзделедi.
Орал-Каспий бассейнiнiң ... ... ... ... ... ... ... уәкiлеттi орган белгілеген кәсiптiк уақыт
бойынша (сағат бойынша) жүзеге асырылады.
КТБШ ... ... ... ... пайдаланушыларға
бекiтiп берудi жергілiктi атқарушы органдар ... ... ... берiлген балық шаруашылығы суаттарын (учаскелерiн) және
жануарлар дүниесi объектiлерiн қорғауды балық шаруашылығы ... ... ... ... ... объектiлерiн қорғау режимi
туралы және қорғау режимi мен ... ... ... ... ... пайдалану саласындағы заңнаманы бұзғаны үшiн жауаптылық туралы ақпарат
беретiн плакаттар орнату;
2) қорықшылық қызметiн құру және оның ... ... ... ... қарсы (алдын-алу) шаралар жүргiзу;
4) жергiлiктi тұрғындардың арасында жануарлар дүниесiне ұқыпты қарау
идеясын насихаттау;
5) балық шаруашылығын жүргізудiң iшкi ... ... ... ... ... ... (учаскелерiнде) балық шаруашылығын
жүргізу кезiнде жануарлар дүниесiн ... ... ... тәртiбiмен
жүзеге асырылады.
Жануарлар дүниесiн арнайы пайдалануға жануарлар дүниесі объектiлерiн
және олардың тiршiлiк ету ... ... ... коммерциялық,
ғылыми және қолданыстағы заңнамада тыйым салынбаған басқа да ... ... ... ... ... ... кезiнде балық ресурстарын және басқа да су
жануарларын арнайы пайдалануға балық шаруашылығы суаттарын (учаскелерiн)
бекiтiп беру ... ... ... 49 ... дейiн мерзiмдер белгіленедi.
 Шаруашылықiшiлiк балық шаруашылығын жайластыру - олардың негiзiнде
балық шаруашылығын ... ... ... ... ... суаттарын
(учаскелерiн) түгендеу, олардың табиғи және ... ... ... ... ... есепке алу, балық өсiру-мелиоративтiк,
пайдалану, қорғау мен өсiмдi ... ... ... ... iс-
шаралар кешенi.
Шаруашылықiшiлiк балық шаруашылығын жайластыруды жүзеге асыру ... ... ... ... болып табылады.
Шаруашылықiшiлiк жайластырудың мемлекеттiк экологиялық сараптамадан
өткен материалдары бойынша әзiрленген балық ... ... ... ... ... ... балық шаруашылығы ұйымы бекiтедi ... ... мен ... да су ... ... ... молайту және
пайдалану саласындағы мемлекеттiк бақылау объектiсi ... ... ... ... ... ... ... жүргiзу шартының жасалу мерзiмiне әзiрленедi.
Шаруашылықiшiлiк балық шаруашылығын жайластыру:
1) балық ресурстары мен басқа да су ... және ... өмiр ... ... ... ... ... сондай-ақ осы қызмет түрiне
құқығы бар ғылыми ұйымдар жүргiзетiн алудың ... жол ... ... ағымдағы мелиорация жүргiзу және бөлектенiп қалған суаттарда жас
балықтарды құтқару бойынша ... ... ... ... әзiрлеудi;
3) биологиялық-экономикалық негіздемелердiң ... ... ... ... ... мен ... ... молайтуды
қамтамасыз ететiн iс-шаралар әзiрлеудi;
4) балық шаруашылығы қызметiнiң неғұрлым тиiмдi ... ... ... және т.б.) ... қамтиды.
  Балық шаруашылығын жүргiзу саласындағы экономикалық тетiктер:
1) ... ... мен ... да су ... ... бағалау және
пайдаланушыларға бекiтiлiп берiлген балық ... ... ... оңтайлы жол берiлетін көлемдерiн айқындау
жөнiндегі ғылыми ... ... ... ... пайдаланушының балық және басқа да су биоресурстарын қорғау мен
өсiмiн молайту бойынша iс-шараларды жоспарлауын және ... ... ... салық заңнамасына сәйкес пайдаланушының
балық және ... да су ... ... үшiн төлемдердi
қамтамасыз етуiн;
Балық ресурстары мен ... да су ... ... ... және ... жөнiндегі iс-шараларды қаржыландыру үшiн Қазақстан Республикасының
заңнамасымен тыйым салынбаған өзге де көздер тартылуы ... ... ... ... саласындағы экологиялық
құқықтық талаптар
2.1 Қызыл кітап және оның жануарлар дүниесін қорғаудағы маңыздылығы
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... молайту және пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының Заңына
сәйкес ... және ... ... аумағында жануарлар мен
өсiмдiктердiң сирек кездесетiн және құрып кету қаупi төнген түрлерiнiң ... ... ... ... оларды зерделеу, қорғау, өсiмiн молайту
және орнықты пайдалану жөнiндегi қажетті шараларды ... ... ... ... ... және ... кету ... төнген түрлерi
тiзбесiнiң суретті басылымы болып табылады. Қазақстан Республикасының ... ... бiр ... ... мен өсiмдiктер әлемi мемлекеттiк
кадастрының құрамдас бөлiгi болып табылады.
Қазақстан Республикасының Қызыл кiтабына жануарлар ... ... мен ... ... және ... Қазақстан
Республикасының аумағында құрғақта, суда, атмосферада және ... ... ... ... ... және айрықша
экономикалық аймағын тұрақты немесе ... ... ... ... ... ... және ... кету қаупi төнген түрлерi ... ... ... және ... ... ету жағдайлары олардың өсiмiн молайту мен
табиғи еркiндiк жай-күйiнде тектiк қорын сақтау ... ... ... ... ... ... мен ... түрлерi (шағын
түрлерi, популяциялары) Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кiтабы екi томнан тұрады: жануарлар (1-
том) және өсiмдiктер (2-том). Әр том бiр ... ... ... ... топтары немесе жеке бөлiмдер бойынша) түрiнде шығарылуы және
қосымша ретiнде - ... мен ... ... кеткен түрлерiнiң және
шағын түрлерiнiң аннотация жазылған тiзбесiн, Қазақстан ... ... ... ереженiң және жануарлар мен өсiмдiктердiң ... және ... кету ... төнген түрлерi жөнiндегi басқа да
нормативтiк құқықтық кесiмдердiң мәтiндерiн қамтуы мүмкін.
Қазақстан ... ... ... ... және орыс ... кез келген шетел тiлiне аударылуы мүмкiн.
Жануарлар мен өсiмдiктер түрлерiн сипаттау тәртiбiн тиiсiнше ... ... ... ... ... және ... ... әрi - Зоологиялық және Ботаникалық комиссиялар)
белгiлейдi.
Қазақстан ... ... ... ... жануарлар мен
өсiмдiктердiң әрбiр түрi ... түрi, ... үшiн ... ... ... ... латын, қазақ және орыс тiлдерiндегi ... ... ... ... ... ... ... бұрын және қазiргi таралуы; саны және оның өзгеру үрдiсi;
лимиттеудiң негізгі ... және саны мен ... ... ... ... және ... жағдайларда өсiру мүмкiндігі туралы
мәлiметтер; Қазақстан ... ... ... ... ... ... қорын сақтаудағы рөлi; ... және ... ... ақпарат көздерi. Қажет болған
жағдайларда сондай-ақ, организм дамуының жасы мен ... ... ... ... ... қуыршақ, өсiмдiк бөлiктерi және басқалар)
бейнелеу де келтірiледi ... мен ... сол ... өзге де ... (шағын түрiн,
популяциясын) Қазақстан Республикасының Қызыл ... ... және ... айқындау үшiн оның санының қауiптi түрде қысқаруы, ареалының
азаюы, тiршiлiк ету жағдайларының ... ... ... ... оны ... мен ... ... жөнiнде шұғыл шаралар қабылдау
қажеттiгі туралы куәландыратын кез келген басқа да ... ... ... ... ... одағының жануарлар мен өсiмдiктердiң сирек
кездесетiн және ... бара ... ... ... ... және
Қазақстан Республикасының аумағын мекендейтін жануарлар мен өсiмдiктердiң
түрлерi (ХТҚО-ның ... ... ... ... ... кiтабына
бiрiншi кезекте енгiзіледi.
Зоологиялық және Ботаникалық комиссиялар жануарлар мен өсiмдiктердiң
түрлерiн ... ... ... ... ... ... енгiзу, одан алып тастау туралы, сондай-ақ олардың әрқайсысына
қандай да бiр ... беру ... жеке және ... ... ... ... мәселелердi қарау кезiнде Зоологиялық және Ботаникалық
комиссиялар жазбаша сараптамалық қорытынды әзiрлеу үшін де, ... ... ... ... ... үшiн де зоология мен
ботаниканың әр түрлi бөлiмдерi бойынша мамандарды тартады.
Жануарлар мен өсiмдiктердiң сол ... өзге де ... ... популяцияларын) Қазақстан Республикасының Қызыл кiтабына ... алып ... ... ... Зоологиялық және Ботаникалық
комиссиялар жануарлар мен өсiмдiктердiң сирек кездесетiн және ... ... ... ... ... жобалары түрiнде олардың мәртебесiн
көрсете отырып, жануарлар дүниесiн қорғау, ... ... және ... ... ... ... әрi - ... орган) енгiзедi.
Уәкілеттi орган жануарлар мен өсiмдiктердiң сол немесе өзге де түрлерiн
(қосымша түрлерiн, популяцияларын) Қазақстан ... ... ... ... одан ... ... ... және Ботаникалық
комиссиялардың ұсынымын белгіленген тәртiппен қарағаннан кейiн жануарлар
мен өсiмдiктердiң түрiн ... ... ... сирек кездесетiн және
құрып кету қаупi төнген түр санатына жатқызу немесе сирек кездесетiн ... кету ... ... ... ... ... ... шешiмнiң жобасын
Қазақстан Республикасының Үкiметiне бекiту үшiн енгiзедi.
жануарлар мен өсiмдiктердiң сирек кездесетiн және құрып кету ... ... ... ... үшiн ХТҚО-ның Қызыл кiтабының
санаттары мен өлшемдерiн пайдалану туралы;
Қазақстан Республикасы Қызыл ... ... және ... ... ... ... Қызыл кiтабының зоологиялық және ботаникалық
бөлiмдерiндегі ақпарат көлемi туралы;
Қазақстан Республикасының Қызыл ... ... ... ... ... бiр ... бiрнеше бөлiмдердi қоса отырып) және Қазақстан
Республикасы Қызыл кiтабының дубликаттарын қайта ... ... ... ... ... жөнiндегi ұсыныстарды Зоологиялық және ... ... ... ... және ... ... құрамына олардың жұмыс
орындарына қарамастан, зоологиялық ғылымның ... ... ... ... ... және ... және
ботаникалық ғылымның (флористика, геоботаника, альгология, лихенология және
басқалар) негiзгі ... ... ... ... кiредi.
Зоологиялық және Ботаникалық комиссиялардың қызметiн ұйымдастыруды
Уәкiлеттi орган жүзеге асырады.
Уәкілетті орган Ережеге сәйкес Қазақстан ... ... ... және оны ... ... қамтамасыз етедi.
Қазақстан Республикасының Қызыл кiтабының түпнұсқалық бiрдей күшi бар
үш данасының бipeуi - ... ... ... ... ... ... үшiншiсi - ғылым және ғылыми-техникалық қызмет саласында
басшылықты жүзеге асыратын ... ... ... ... ... тәртiппен қабылданған толықтырулар мен өзгерiстер үш мәтiнге
бір мезгiлде енгiзіледi. Барлық қалған даналар Қазақстан Республикасы Қызыл
кiтабының ... ... ... ... ... ... ... таралу тәртiбiн
Уәкілетті орган белгілейдi [31].
Қазақстан ... ... ... ... басып шығару
Уәкiлеттi орган шешiмiнiң негiзiнде жүргiзiледi.
Қазақстан Республикасының Қызыл кiтабына ... ... ... ... ... ... ... жай-күйi туралы
ақпарат бұқаралық ақпарат құралдарында ... және ... ... ... ... дүниесін пайдаланушылар Қазақстан Республикасының Қызыл
кiтабына енгiзiлген ... мен ... ... саны ... ... ... олардың өлу мен ауыру ... ... бар ... ... орган мен оның аумақтық органдарына
ұсынады.
Жануарлар мен өсiмдiктердiң таралуы, саны, ... ... ... бар ... ... ... ... Республикасының
Қызыл кiтабына енгiзілген жануарлар мен өсiмдiктердiң әрбiр түрі ... ... үшiн ... ... ... мен ... сипаты
бойынша, Уәкілетті орган мамандандырылған ғылыми-зерттеу мекемелерiмен
бiрлесіп, осы жануарлар мен ... ... ... және ... ... ... әзiрлейдi.
Жануарлар мен өсiмдiктердiң сирек кездесетiн және құрып кету ... ... ... ... мақсатындағы ғылыми зерттеулер басым
бағыттардың бiрi болып табылады. ... мен ... ... және құрып кету қаупі төнген ... ... ... ... ... ... және ... арнаулы
бағдарламаларын әзiрлеудi Уәкілеттi ... ... мен ... саласындағы басшылықты жүзеге асыратын уәкiлеттi мемлекеттiк
органмен бiрлесiп жүзеге асырады.
Аң ... мен ... ... ... жатпайтын жануарларды, сондай-ақ
олардың пайдалы қасиеттері мен ... ету ... ... ... ... (бұдан әрі Ереже) «Жануарлар дүниесін
қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы» Қазақстан ... ... ... және ... олардың пайдалы қасиеттері мен
тіршілік ету өнімдерін шаруашылық мақсаттарда пайдаланудың (аң аулау мен
балық ... ... ... ... ... ... сәйкес жеке және ... ... ... объектілерін шаруашылық мақсаттарда
пайдалануға құқығы бар.
Аң аулау мен балық ... ... ... ... ... ... ... мен тіршілік ету өнімдерін ерекше қорғалатын
табиғи аумақтарда шаруашылық ... ... ... ... табиғи
аумақтар туралы Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптары ескеріле
отырып жүргізіледі.
Аң аулау мен балық аулау объектілеріне ... ... ... ... ... ... мен ... ету өнімдерін шаруашылық
мақсаттарға ... ... ... ... және ... ... ... асырылады [29].
Аң аулау мен балық аулау объектілеріне ... ... ... ... ... ... жануарлардың пайдалы қасиеттерін
және олардың тіршілік ету өнімдерін мекендейтін ортадан ... ... ... ... ... ... ... зиянкестеріне
қарсы күрес үшін және басқа) жатады.
Жалпы пайдалану ақы алынбай және рұқсат берілмей жүзеге асырылады.
Жануарлар дүниесін ... ... ... пайдалануға, аң аулау
мен балық аулау объектілеріне жатпайтын жануарлар дүниесі объектілерін,
сондай-ақ олардың пайдалы қасиеттері мен ... ету ... ... алып ... ... ... ... мақсаттарға арнайы пайдалануға:
1) жануарларды олардың тіршілік ету өнімдерін алу ... ... ... үшін ... ... ... ... жағдайларда өсіру
және (немесе) ұстау үшін (аң аулау мен балық аулау объектілеріне жатпайтын
жануарлар дүниесі объектілеріндегі аң шаруашылығы, ... ... ара ... және ... ... ... ... мекендеу ортасына жібере отырып, тіршілік ету
өнімдерін және олардың ... ... ... ... биологиялық белсенді заттарын алу және басқалар) алу үшін
аулау;
3) ... ... ... ... ... ... ... ет,
терілер, түбіт, қауырсын, сүйектер, баданалар, хитин жамылғылары, қан және
басқалар) немесе олардың тіршілік ету ... ... ... ... ... ... және тіршілік ету өнімдерін (құстардың
ұясы, ара ... ... ... және ... жинау жатады.
Арнайы пайдалану Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша ақылы
негізде жүзеге асырылады.
2.2 Жануарлар дүниесін пайдалану ... ... ... ... жалпы пайдалануды жүзеге асыру кезінде жануарларды
алып қоюға, олардың ... ... және ... да ... ... ... кезеңінде мазалауға, жануарлардың тіршілік ету ортасын
бұзуға және олардың көбею жағдайларын нашарлатуға тыйым салынады.
Кәсіпорындар, ... мен ... да ... ... ... ... дүниесінің жай-күйіне әсер ететін және әсет етуі мүмкін
жаңа техниканы, ... ... мен ... ... ... ... өсімін молайту және пайдалану және қоршаған ортаны қорғау
саласындағы уәкілетті ... ... ... және олардың тіршілік ету ... ... ... етпей обьектілерді пайдалануға беруге және технологияларды
қолдануға тыйым салынады [27].
Елді ... ... ... мен ... да ... жобалау және салу, өндірістік процестерді жүзеге асыру мен
көлік құралдарын ... ... ... процестерді
жетілдіру және олардың ... ... ... ... ... және ... ... енгізу, пайдаланылмайтын,
жағалау маңындағы, батпақты, бұта басқан аумақтарды ... ... ... ... орман ресурстарын және су обьектілерін
пайдалану, геологиялық-барлау ... ... ... ... ауыл ... ... ... және оларды айдап өтетін
жерлерді айқындау, туристік маршруттарды әзірлеу мен ... ... ... ұйымдастыру кезінде жануарлар дүниесі обьектілерінің тіршілік ету
ортасын және көбею жағдайларын, жануарлардың өріс аудару ... ... ... ... ... ... көзделуге және жүзеге
асырылуға, сондай-ақ жабайы жануарлардың тіршілік ету ортасы ретінде ерекше
құнды болып табылатын учаскелерге қол ... ... ... ... ... мен ... да ... салу мен
реконструкциялау жобаларын экологиялық сараптамадан өткізу, жаңа техника,
технология, ... мен ... ... ... ... ... ... тіршілік ету ортасына, жануарлардың өріс аудару
жолдарына және көбею жағдайларына әсері міндетті түрде ескеріледі.
Темір жолдарды, автомобиль ... ... ... ... және ... желілерін, сондай-ақ каналдарды, бөгеттерді және өзге де
гидротехникалық құрылыстарды жобалау мен салу кезінде жануарлардың ... ... ... ... ететін іс-шаралар әзірленуге және
жүзеге асырылуға ... ... ... жоғары шуыл көздері болып табылатын жару
және басқа да жұмыстар жүргізуге Қазақстан Республикасының заңнамасымен шек
қойылады.
Су обьектілерінде ... және ... да ... ... ... гидрологиялық режимі мен олардан су ... ... ... ... тіршілік ету ортасының жай-күйіне әсер ететін
және әсер етуі мүмкін басқа да ... ... ... ... ... балық және аң шаруашылығы ... ... ... ... ... шабу мен ... ... немесе оның қалдықтарын өртеуге
жабайы фаунаның сақталуы жөніндегі іс-шаралар әзірлене отырып, жануарлар
дүниесін қорғау, ... ... және ... саласындағы уәкілетті
мемлекеттік орган мен ... ... ... қызметі органдарының тиісті
рұқсаттарына сәйкес шаруашылыққа қажетті жағдайда ғана жол беріледі. 
Өсімдіктерді қорғау құралдарын, минералдық ... мен ... өзге де ... пайдаланылатын басқа да препараттарды тасымалдау,
сақтау мен ... жаңа ... ... ... жеке және ... ... препараттарды тасымалдау, сақтау мен қолдану ережелерін сақтауға
және жануарлардың ауыруы мен қырылуын болдырмауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... жасаған кезде оларды қоршаған ... ... ... тиіс [25].
Жануарлардың қырылуын және олардың тіршілік ету ортасының нашарлауын
болдырмау мақсатында ... ... ... ... ... ... дүниесін қорғау, өсімін молайту және ... ... ... ... ... ... пестицидтердің (улы
химикаттардың) қолданылуы шектелетін немесе оған ... ... ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті органмен және халықтың
санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы ... ... ... ... ... және ... ... саласындағы
уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен пестицидтердің (улы химикаттардың)
тізіміне енгізілген пестицидтерді (улы ... ... ... (улы химикаттарды) тізімге енгізуге уыттылық зерттеулер,
олармен жұмыс істеуге гигиеналық регламенттеу ... ... ... ... ... және осы ... (улы
химикаттарды) мемлекеттік тіркеу жүзеге асырылғаннан кейін жол беріледі.
Пестицидтерді (улы химикаттарды) ... ... ... ортаны
қорғау саласындағы уәкілетті органмен және ... ... ... ... ... ... келісім
бойынша өсімдіктерді қорғау және олардың карантині саласындағы уәкілетті
мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен жүргізіледі.
Минералдық тыңайтқыштар мен басқа да ... ... ... және ... ... ... ... өсімдіктерді қорғау және
олардың карантині саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган жануарлар
дүниесін ... ... ... және ... саласындағы уәкілетті
мемлекеттік органның немесе қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті
органның ұсынысы бойынша уыттылық зерттеулерін жүргізіп, ... ... ... тыңайтқыштар мен басқа да препараттар бойынша ... ... ... ... ... ... ... жаппай құтыру
індеті және басқа аурулары болған жағдайларда жануарлар дүниесін қорғау,
өсімін молайту және пайдалану ... ... ... ... бойынша улы химикаттар қолдануды қоспағанда, жануарлар дүниесі
обьектілерін улы химикаттар қолдана отырып аулауға;
пестицидтерді (улы химикаттарды), минералдық ... мен ... ... ... ... аумақтардағы қорық режимі аймақтарында;
өріс аудару және көбею кезеңінде жануарлар жаппай топтасатын жерлердегі
белгі қойылған тыныштық аймақтарында, ... ... ... ету ... ... ерекше құнды болып табылатын учаскелерде;
жануарлардың сирек кездесетін және ... кету ... ... ... ... ... ету және ... өсіру орындарында қолдануға;
ауыл шаруашылығы және басқа да алқаптарда топыраққа ... ... ... қоректенуі мүмкін уланған ... жер ... ... ... [23].
Балықтардың және басқа да су жануарларының тіршілік ету орталарын
пестицидтермен (улы ... ... ... мақсатында су
шаруашылығы су айдындарының қазіргі бар жағалауларынан екі ... ... ... және арам ... ... ... ... тәсілін қолдануға;
пестицидтер (улы химикаттар), минералдық тыңайтқыштар мен ... ... ... ... ... ... жұмыстар
жүргізу үшін ұшу-қону жолақтарын, сондай-ақ жер бетіндегі ... (улы ... ... ... және қой тоғытуға
арналған әуіттер орнатуға тыйым салынады. 
Жануарлар ... ... жаңа ... ету ... ... фаунасы үшін жаңа жабайы жануарлар түрлерін жерсіндіруге, сондай-
ақ жабайы ... ... ... ... ... ... мақсаттарында мемлекеттік экологиялық сараптаманың оң
қорытындысы алынғаннан ... ... ... ... ... ... және
пайдалану саласындағы мемлекеттік уәкілетті органның рұқсатымен ғана жол
беріледі.
Жеке және заңды тұлғалардың жабайы ... өз ... ... және ... ... ... жануарларды, сондай-ақ жабайы жануарлармен будандасуы мүмкін үй
жануарларын жартылай ерікті немесе ... ... ... ... жеке және ... ... осы жануарлардың табиғи ортаға шығуын
болдырмау жөніндегі іс-шараларды жүргізуге міндетті.
Еліміздің ... ... ... – тұрғын халық үшін, сондай –
ақ, болашақ ұрпақ үшін ... ... ... ... ... ... табиғи ортаны және табиғат ресурстарын мақсатқа сай пайдалануды
қорғау.
Қоғамдық өмірдің нақты бір саласын ... ... ... ... ... пәні мен әдіс – тәсілдерін, қағидаларын
нақтылаудан ... ... ... ... ... мен ... табиғи
ортаны қорғауға байланысты қоғамдық ... ... ... негізі болып экологияны оқу танылады. ... ... ... ... құқықтық реттеу әдістерінің болуымен
қарастырылады. Жалпы, құқық теориясынан мына жайт белгілі: ... ... ... қоғамдық қатынастарға қатысушыларға ықпал ету тәсілдері, осы
қатынастарды реттеу тәсілдері ... ... ... ... мыналар жатады:
1. Экологияландыру әдісі. Бұл әдістің мазмұнынан экологиялық құқық
қатынастарын құқықтық реттеу тәсілін ұғынған жөн, бұл ... ... ... ... оның ... ... пайдалану немесе кез ... және өзге де ... ету ... табиғат сапасын сақтау мақсатына
бағындырылуға ... ... ... байлықтарды өндіру, ... салу ... ... ... ... ... әкелу кезінде, ғарыш объектілерін пайдаланған кезде және
тағы басқа да кездерде барлық жерде экологияландыру ... ... ... ... ... Бұл ... егер экологиялық құқық
қатынасының мазмұны азаматтық құқықтық мәмілелер, келтірілген ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл қатынастардың
субъектілері, әдетте бірдей жағдайда болады, бір-біріне тәуелсіз құқықтар
мен міндеттердің ... ... ие ... ... тек шарт ... ... ықпал ету әдісі. Бұл әдіс субъектілер бағынышты, тәуелді
болған, олардың құқықтары мен міндеттерінің ... ... ... ... ... экологиялық құқық қатынастарында қолданылады. Айталық,
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... қатынастары іс жүзінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бұл ... осы
қатынастың туындауына, өзгеруіне және тоқтатылуына ықпал етеді. Биліктің
ықпал ету әдісі табиғат ... ... ... ... ... тарту жөнінде министрліктер мен ведомстволар басқаруды
жүзеге асыру кезінде, ... ... ... ... ... ... ... Мәжбүрлеу әдісі. Бұл әдіс кінәлі адамды жауапкершілікке тарту
жөніндегі қатынастарды реттеу ... ... Бұл әдіс ... ... әдісінің құрамдас бөлігі ретінде толық заңды түрде қарастырылады,
себебі кінәлі адам ... ... ... ... бұзған кезде құқық
қатынасын реттеу болып табылады.
5. ... ... Бұл ... ... ... ... ... қоршаған табиғи ортаны ластағаны үшін ... ... ... ... ... Бұл ... аясында
6. Халықаралық-құқықтық әдіс. Экологиялық қатынастарды реттеудің
халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... ... табиғат
ресурстары қорғалады және пайдаланылады, олар бірнеше мемлекеттің ... ... ... Объектиті құрылым ретінде ... ... ... режимге тәуелді болмайды, бірақ ол ... ... ... олар әр ... ... аумағы арқылы
өтеді. Бір мемлекеттің меншігі болмайтын ... ... бар, ... ... ... ... (әлемдік мұхит, ауа, озон қабаты және т.б.).
Сонымен қатар, қоршаған табиғи ортаға келтірілген ... ... ... ... олар төмендегідей:
а) экологиялық сақтандыру – сақтандырылған жеке және заңды тұлғалардың
мүліктік құқықтарын ... ... ... ... адам ... ... және өзге тұлғалардың мүлкіне зиян келтіру салдары нәтижесінде
сақтандыру ... ... ... ... ... ... және өзге де ... түрлерімен айналысатын жеке және заңды
тұлғалардың қызметі ... ... ... ... Міндетті
сақтандыру шарты тек ... ... ... ... бар ... белгіленуі мүмкін. Міндетті экологиялық
сақтандырудың мақсаты апатты ластану салдарынан ... ... және ... өміріне, денсаулығына, мүлкіне келтірілген зиянның орнын
толтыру болып табылады. Міндетті экологиялық сақтандыру  ... ... ... ... негізінде өміріне,  денсаулығына,
мүлкіне  зиян келтірілуі мүмкін ... ... және ... ... жүзеге асырылады [16].
Ерікті экологиялық сақтандыру жеке және заңды ... өз ... ... ... ... Ерікті экологиялық сақтандырудың
түрлері, шарттары және тәртіптері сақтанушы мен сақтандырушының арасындағы
келісім-шартпен анықталады.
Жалпы, экологиялық ... ... ... ... ... басқа тұлғалардың мүлігіне зиян келгенде, келісім-шартта көрсетілген
міндеттемелерге жауапкершілік қатері төнгенде жеке немесе заңды ... ... ... ... ... ... болып табылады. Экологиялық сақтандыру - өзіндік белсенді дамуды
талап ететін маңызды ... жіті ... ... ... келтірілген шығынның мөлшерін немесе тазалау жұмыстарының ... ... ... қатар қайталанып тиюі ... ... ... ... ... ... ... экологиялық сақтандыру
жүйесін дамыту ... ... ... демек олардың жүзеге асырып жатқан өндірістік ... ... ... ... апат ... аз қауіп келтіретін болса,
кәсіпорындар аз ... ... ... ... ... ... зиянды әкімшілік нысанда өтеу – яғни бұл дегеніміз
қоршаған ортаға келтірілген ... ... ... және ... – ақ,
құзыретті органдардың шешімі негізінде жүргізілуі.
в) Экологиялық ... та ... ... ... құралы болып
табылады. Талаппен сотқа жәбірленуші ... оның ... бір ... – ақ, проркурор, мемлекеттік басқару органдары, ... ... ... ... ... ... Өз кезегінде істі
қарау барысында жәбірленуші өзінің талаптарын ... және ... ... зиян ... ... ... ұсынуы қажет.
Экологиялық зиян құқық бұзушылық орын алған жағдайда бірден емес,
біршама уақыт өткеннен кейін ... ... да ... ... ... бұл
ерекшелігі шығындардың туындауымен, яғни оны анықтау ... ... ... ... ... ... ... қорғау органдары қандай
жағдай болса да қандай да бір ... ... ... ... беріп
отыруы қажет. Экологиялық зиянның ең қауіптісі болып ... ... Яғни өз ... бұл адам ... ... ... ... дамуының физиологиялық және генетикалық жағдайларының нашарлауына алып
келеді. Осы ... ... ... сәйкес, азаматтар мен заңды
тұлғалардың мүлiктiк немесе мүлiктiк емес игiлiктерi мен құқықтарына заңсыз
iс-әрекеттермен келтiрiлген зиянды, оны ... ... ... көлемiнде
өтеуге тиiс.
Экологиялық зиянның негізгі нысандарына табиғи ресурстарды ластау, жою,
табиғи экологиялық жүйенің бұзылуы жатады.
Экологиялық құқық ... ... ... ... ... ... міндетті. Демек:
1) табиғи ресурстарды жою мен бүлдірудің;
2) табиғи ресурстарды өз бетімен және ұтымсыз пайдаланудың;
3) қоршаған ... өз ... ... оның ... ... ... шығарындылар мен төгінділердің, өндіріс және тұтыну
қалдықтарын орналастырудың;
4) қоршаған ортаны нормативтен тыс ... ... ... ... ... жеке және ... ... мемлекеттің
мүлкіне келтірілген залал өтелуге тиіс.
Сондай-ақ, қызметі қоршаған ортаға ... ... ... және ... тұлғалар, егер зиянның ... күш ... ... пиғылы салдарынан туындағанын дәлелдей алмаса, жоғары
қауіп көзі салдарынан келтірілген зиянды өтеуге міндетті. 
Экологикалық құқық бұзушылық салдарынан ... ... ... ... әдіс-тәсілдер қолданылады. Олар, төмендегідей:
а) бұзылған, зиян шеккен мүлікті ... ... ... ... ... пайдаланушыға келтірілген зиянды өтеттіру;
в) қоршаған ортаны сауықтыру мақсатында ... ... ... өңдеу, қалпына келтіру.
Қоғамдық пайдалы қызметті жүзеге асыру барысында табиғи ортаға ықпал
ету ... ... ... ... ... Қалыпты экологиялық
тәуекел шарттарын ... ... ... қызметін шектеу немесе
тоқтата тұруға алып келеді. Бұл жағдайда қоршаған табиғи ортаға келтірілген
экологиялық зиян ... беру ... ... ... ал өз ... ... ... келтірілген зиянның
қауіптілік деңгейі мен көлеміне байланысты қылмыстық немесе әкімшілік
жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
Келесі ... ... ... Жалпы, құқық саласының
принциптерімен негізгі басшылыққа алатын ережелер ... ... ... бір қатынастар реттеледі. Құқық қағидалары құқықты анықтайтын мән –
мағыналарын ... ... ... идеялары болып табылады.
Қағидалар тікелей құқық нормаларында жазылуы ... не ... ... көрініс табуы мүмкін. Құқық қағидалары дегеніміз - бұл құқықтың
мәнін ... ... ... ... мен ... Ол ... ... әділеттік пен бостандықтың сара ... ... ... ... ... дұрыстық көрсеткіші болғандықтан
тұрақтылығымен ерекшеленеді [18, 269 б].
Құқық қағидадаларының мәні заң шығармашылық процесінде заң ... көз ... ... етуі ... ... – ақ, құқық қолдану
қызметінде субъектілер қолдануы үшін негізге ... ... ... ... алынатындығымен ерекшеленеді. Кеңес ғалымы Шестерюк
А.С.: «Құқыққа ... ... ... рөлі ... ... шығару сол саланың нормаларын дұрыс қолдануға мүмкіндік
туғызады, ... ... оның ... ... ... ... көрініс табады», - деп қорытындылайды [19, 42 б].
Құқық теориясында барлық құқық салаларына тән жалпы ... ... ... салалары үшін аралас болып табылатын салааралық қағидалар және
жекелеген құқық салаларына тән салалық ... ... [20, 150 ... әдебиеттерінде, оның ішінде экологиялық ... ... ... қазақстандық ғалымдармен Байсалов С.Б., ... ... Б.Ж., ... Д.Л., ... Л.К. және т.б., ... бірге
ресейлік ғалымдармен Ерофеев Б.В., Колбасов О., Петров В.В., Бринчук М.М.,
Мисник Г.А. және т.б. барынша жеткілікті ... ... атап ... Байсалов С.Б. «құқық қағидалары барлық құқық салаларының
институттарымен жанасатын басшылыққа алынатын идеялар мен ... ... ... [21, 144 ... ... ... ... дүлей зілзала және төтенше
экологиялық жағдайлар туындаған жағдайда, жануарлар дүниесі ... ... ... ... ... және бұл ... ... қорғау, өсімін молайту және пайдалану саласындағы және қоршаған
ортаны қорғау ... ... ... органдарға дереу хабарлауға
міндетті.
Жануарлар дүниесі обьектілерін Қазақстан Республикасына әкелу және одан
тысқары жерлерге әкету ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік уәкілетті орган белгілеген ережелер
бойынша жүзеге асырылады.
Сулы-батпақты алқаптар мен су жануарларының тіршілік ету ... ... ... ... ... ... сараптамадан өткеннен кейін жануарлар дүниесін қорғау, өсімін
молайту және пайдалану саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның рұқсаты
бойынша жүзеге ... ... ... ... мен ... ... алып қоймағанда және жоймағанда, олардың тіршілік ету ортасын
нашарлатпағанда және жануарларға зиян келтірмегенде, жол ... ... ... ... ... алу ... жануарларды алып қоймағанда және жоймағанда және олардың
тіршілік ету ... ... жол ... [22].
Жабайы жануарларды олардың тіршілігінің өнімдерін алу ... ... ... ... ... және пайдалану саласындағы
уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген ережелер бойынша жүзеге асырылады. 
Жеке және ... ... ... табиғи ортадан алу жолымен
зоологиялық коллекцияларды (жануарлар дүниесі ... ... ... мен бөліктерін, жануарлар дүниесі обьектілерін,
оның ішінде жабайы жануарлар зоопарктерін, ... ... ... ... океанарумдарды) жасауды және
толықтыруды жануарлар ... ... ... ... және ... уәкілетті мемлекеттік орган беретін рұқсаттар негізінде жүзеге
асырады.
Ғылыми, мәдени-ағартушылық, қоу-тәрбиелік немесе эстетикалық құндылық
болып табылатын және жалпымемлекеттік маңызы бар ... ... ... ... тиіс.
Зоологиялық коллекцияларды жасау, толықтыру, ... ... алу мен ... ... алу, ... сауда жасау, сондай-ақ
оларды Қазақстан Республикасына әкелу, одан тысқары жерлерге жөнелту мен
әкету жануарлар дүниесін ... ... ... мен ... ... мемлекеттік орган белгілейтін ережелер бойынша жүзеге ... ... 2004ж. 29 ... ... ... ... мен
мемлекеттік есепке алу Ережелерінде бекітілген.)  
Халықтың денсаулығы мен қауіпсіздігі, ауылшаруашылық және басқа ... ... ... ... ... ... және басқа
қызметке зиян келтіруді болдырмау мүддесіне жабайы жануарлардың жекелеген
түрлерінің санын реттеуге бағытталған іс-шаралар ... ... ... жабайы жануарлардың тіршілік ету ортасының сақталуын қамтамасыз
ететін және ... зиян ... жол ... ... ... ... ... санын реттеу тәртібін қоршаған ортаны қорғау
саласындағы ... ... ... ... ... ... қорғау,
өсімін молайту және пайдалану саласындағы ... ... ... және ... ... ... кезіндегі экологиялық талаптар:
жануарлар дүниесі обьектілерін ұтымды пайдалану, өз ... ... ... ету ... ... ... жол бермеу, өндірістік процестерді жүзеге асырған уақытта
табиғат қорғау технологияларын қолдану;
жабайы жануарлардың саны мен ... ... ... ... ... және аңшылық алқаптарының сипатын зерделеу, ол ақпаратты
жануарлар дүниесін ... ... ... және ... ... мемлекеттік органға беру;
аурулардың алдын алу мен оларға қарсы күрестің ... ... ... жануарлар ауруларының анықталуы, олардың тіршілік ету ортасы
жай-күйінің нашарлауы, ... ... кету ... ... және
қырылу жағдайлары туралы жануарлар дүниесін қорғау, ... ... ... ... ... ... ... санитарлық-
эпидемиологиялық қызметтің мемлекеттік органдарына дереу хабарлау;
жануарлар дүниесі обьектілеріінің жай-күйі мен олардың ... ... ... ... көбею қабілеті төмендеген және олардың
құрып кету қаупі туған жағдайда оларды ... өз ... ... және олардың тіршілік ету ортасына теріс әсерді жою ... ... ... да жаңа ... ... ... ... генетикалық түрлендірілген организмдерді жасап шығару,
басқа да биотехнология ... ... ... ... ... ... оң қорытындылары болған кезде
жүзеге асырылады. Мұндай қорытындылар болмаған ... ... мен ... ... ... ... (ЭК ... дүниесінің және олардың тіршілік ету ортасының жай-күйіне
әсер ететін немесе әсер етуі мүмкін жануарлар ... ... ... және ... ... ... жүзеге асырған кезде мынадай
негізгі талаптардың ... ... ... ... ... ... ... бүтіндігін және биологиялық әралуандылығын сақтау;
жануарлар дүниесі обьектілерінің ... ету ... мен ... өріс ... ... мен ... орындарын сақтауды;
жануарлар дүниесі обьектілерін пайдалану және өсімін молайтуды ұтымды,
ғылыми негізделген түрде жүзеге асыруды;
табиғаттағы биологиялық тепе-теңдіктің сақталуы үшін ... ... ... реттеуді;
жануарлар дүниесінің, оның ішінде сирек кездесетін және құрып кету
қаупі ... ... ... ... ... ... ... қосқанда,
оларды кейіннен тіршілік ету ортасына жіберуді қамтамасыз ету керек.
Жануарлар дүниесін ... ... ... және пайдалану саласындағы
мемлекеттік, салалық (секторлық) және аймақтық ... ... ... ... ... көрсетілген талаптар ескерілуі тиіс
(Заңның 12 ... және ... ... ... ... ... әсер ... әсер етуі мүмкін кез-келген қызметті жүзеге ... ... ... ету ... мен ... ... мен өріс ... және шоғырлану орындарының қорғалуын қамтамасыз етуге;
өндірістік процестерді жүзеге асырған уақытта, оның ішінде ... ... ... заттар мен қоспаларды сақтау, тасымалдау,
қолдану, қалдықтарды жинап қою, жою, ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы,
ағаш ... және ... ... ... ... ... электр
желілері мен көлік құралдарын пайдалану кезінде ... ... ... ... ... ... ... белгіленген ережелерін, нормаларын, лимиттері мен
мерзімдерін сақтауға;
бекітіп берілген аумақтағы ... ... ... оның
ішінде құрып кету қаупі төнген жануарлар ... ... ... асыруға;
жабайы жануарларды өсіруге, оның ішінде қолдан ... ... ету ... ... және ... ... ... іс-
шараларды жүргізуге;
жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану мәселелері
бойынша жалпымемлекеттік, өңірлік, республикалық және ... да ... ... ... ... ... ... асыруға
міндетті.
Дүлей зілзалалар кезінде және басқа да себептер ... ... ... ... мен ... шаруашылығы су айдындарындағы
(учаскелеріндегі) ... ... ... ... қырылу қаупі төнген
жағдайларда жануарларға аңшылық шаруашылығы және балық ... ал ... ... мен ...... ... атқарушы органдары көмек көрсетуі тиіс. Аумақтың және оқиғаның
маңыздылығына қарай көмек ... ... ... мен ... ... ... ... жағдайлар аумағындағы және қырылу қаупі төнген жануарларды
аулауға жол берілмейді (Заңның 21 б.).
Ерекше қорғалатын ... ... ... ... қорғау ҚР
Экологиялық кодексіне (37, 38 Тараулар), Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
туралы ҚР Заңы және ... ... ... ... ... ... да
заңнамалық актілерге сәйкес жүзеге асырылады. Бұл аумақтардағы жануарлар
дүниесін қорғаудың ерекшеліктері Ерекше ... ... ... ... ... ... ... қорғау:
жануарлар дүниесі обьектілерін қорғау, өсімін молайту және ... ... мен ... ... және ... ... обьектілерін пайдалануға шектеулер мен тыйымдар
белгілеу;
сирек кездесетін және құрып кету қаупі ... ... ... ... ... ... ... бұзылуының алдын
алу;
жануарлардың тіршілік ету ортасының, көбею жағдайлары мен өріс ... және ... ... ... ұйымдастыру;
пайдаланушыға жануарлар дүниесі обьектілерін қорғау жөніндегі міндетті
жүктеу және аумақтар мен ... ... ... қорғалатын табиғи аумақтарды құру;
жануарларды қолдан өсіру;
жануарлардың тіршілігіне қатер төндіретін дүлей ... ауру ... да ... туындаған жағдайда жануарларға көмек көрсету;
жануарлар дүниесін қорғау, ... ... және ... ... ... ... ... обьектілерін қорғау және тұрақты пайдалану идеясын
насихаттау;
жануарлар дүниесін қорғау ... жеке және ... ... ... ... дүниесіне аялы күтіммен, ... ... ... ... ... ... ... 13 б.).
Жануарлар дүниесі обьектілерін сақтау мақсатында: тыйым салынады
өсімдіктерді жою және жануарлардың тіршілік ету ... ... ... да әрекеттерге;
уәкілетті органмен келісіп, жануарларды алдын ала басқа жерге
көшірместен, топтасып өмір ... ... ... олардың індері
орналасқан жерлерді периметрі бойынша ... ... ... қашықтықта
жыртуға;
жануарлардың ұялары мен індерін бұзып, қиратуға, жұмыртқаларын жинауға;
көбею маусымында балықтардың уылдырықnfvf және суда жүзетін құстардың
жаппай ұя салу ... деп ... ... ... ... ... қайықтармен және басқа да жүзгіш құралдармен жүзуге;
уәкілетті органмен келіспестен жабайы тұяқты жануарлар мен ... ... ... ... және өзге де ұшатын
құралдардың бір километрден төмен ұшуына;
жануарлардың тіршілік ету ... ... ... ... ... ... ... жемсауыттарын, анықтама белгілерін,
аңшылық және ... ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің шешімінсіз сирек ... ... кету ... ... ... ... алып ... дүниесі обьектілерін жануарлар ... ... ... ... тыс уақытта және белгіленген
лимиттен артық аулауға;
жануарлар ... ... ... және ... аулау ережелерінде
көзделмеген құралдар, әдіс-тәсілдерді пайдалану ... ... ... ... ... ... мен улы ... отырып аулауға (дала кеміргіштерін құрту ... ... ... ... індеті және басқа аурулары болған жағдайларда
уәкілетті мемлекеттік органмен келісім бойынша улы ... ... ... ... жануарларды жерсіндіруге және
будандастыруға, сондай-ақ қайтадан көндіктірілген жануарларды алып ... ... ... ... ... ... ... және пайдалану
жөніндегі Заңның 14 бабы).
Қазақстан Республикасының заңнамалық актісінде белгіленген тәртіппен
жануарлар дүниесін арнайы ... ... ... жеке және ... ... ... болып табылады. Төлемақы ставкалары республикалық
бюджет ... ... ... және ... ... күнi қолданыста
болған айлық есептiк көрсеткiш мөлшерi негiзге алына отырып айқындалады.
Сүтқоректілер үшін ... және ... аң ... ... ... үшін 4
айлық есептік көрсеткіштен - 16 айлық есептік көрсеткішке ... ... ... мөлшері бұланның еркек, ұрғашы және жас төл ... ... ... ... үшін ... сарыалақаз, барылдауық,
ысылдақ шүрегей, қырылдақ шүрегей, боз үйрек, сары айдар үйрек, қылқұйрық,
даурықпа шүрегей, ... ... ... ... ... ... ... айдарсыз теңіз сүңгуiрі, ұшқыр үйрек, сусылдақ, айдарлы
үйрек, қара тұрпан, кiшi бейнарық, секпiлтөс бейнарық, ... ... аң ... үшін 0,010 АЕК, ал ... және ... аң ... 0,020 АЕК мөлшерінде алынады. Жануарлар дүниесін арнайы пайдалану
Қазақстан Республикасының ... ... ... ақылы негізде
жүргізіледі.
Жануарлар дүниесін пайдалану үшін төлем ... ... ... тіршілік
ететін жануарларды табиғи ортадан алғаны үшін төленеді.
Төлем жануарлар дүниесінің келесі категориялары үшін белгіленеді:
аңшылық обьектілері болып табылатын ... ... ... обьектілері болып табылатын жануарлар түрлері;
сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген жануарлар ... ... ... үшін ... пен балық аулаудан ... ... ... пен ... ... обьектілері болып табылатын жануарлар түрлерін
пайдалану үшін, осы жануарлардың құнды түрлеріне ғана төлем белгіленеді.
Сирек кездесетін және ... кету ... ... ... ... үшін ... әрбір бөлек жағдайда, осы жануарларды табиғи ортадан
алуға рұқсат беру кезінде Қазақстан Республикасы Үкіметімен белгіленеді.
Төлемшілер жеке және ... ... яғни ... ... ... ... ставкасын Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Төлем мөлшері жануарлар санына (су жануарларының кейбір түрлерінің
салмағына) және ... ... ... ... 2002 жылғы 15 сәуірдегі қаулысымен аң аулау обьектілері
болып табылатын жануарларды пайдалануға төлем ... ... ... ... ... ... ... төлем ставкілері; басқа
шаруашылық мақсатта пайдаланылатын жануарларды пайдалануға төлем ставкілері
бекітілген.
Жануарлар дүниесін арнайы пайдалануға беру Қазақстан Республикасының
зағнамасында бекітілген ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Осылайша ҚР Үкіметінің 2004 жылы 31 желтоқсандағы қаулысымен жеке және
заңды тұлғаларға, оның ... ... ... ... аумағында жануарлар дүниесін арнайы падалануға рұқсат беру
тәртібін анықтайтын ... ... ... ... беру ... әрі - Ережелер) бекітілді.
Жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсат беретін уәкілетті органдар:
жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және ... ... және ... да су ... ... - ... ... шаруашылығы министрлігінің орман және аңшылық шаруашылығы комитеті;
су ресурстарын және басқа да су жануарларын қорғау, ... ... ... ... - Қазақстан Республикасы Ауыл ... ... ... ... беру ... және ... Уәкілетті орган пайдаланудың
мынадай түрлеріне рұқсат береді: аңшылық пен балық аулау обьектілері ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға; жануарларды мәдени-ағартушылық, тәрбиелік және
эстетикалық мақсаттар үшін пайдалануға; жануарлар тіршілігінің өнімдерін
және ... ... ... ... шаруашылығы ұйымдарына аң аулауға рұқсатты тиісті уәкілетті
органның аумақтық органдары бекітілген жануарларды алу квоталары ... ... ... ... ... аң ... рұқсат беру
уәкілетті орган тарапынан жүзеге асырылады.
Балық шаруашылығы ұйымдарына балық аулауға рұқсатты тиісті уәкілетті
органның аумақтық ... ... ... алу ... шегінде
береді.
Саны реттеуді қажет ететін ... ... ... ... ... ... ... жануарлар санын реттеу тәртібіне сәйкес
беріледі.
Әуесқойлық (спорттық) аңшылық пен ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға Рұқсат алуды көздеген
тұлғалар ... ... ... немесе аумақтық органдарға өтінім табыс
етеді.
Өтінім формасы тиісті уәкілетті органмен бекітіледі. Өтінімде:
өтініш беруші туралы мәліметтер (заңды тұлғалар үшін ... ... үшін ... ... ... үшін қосымша – келу, кету
датасы көрсетілген Қазақстан ... болу ... келу ... ... ... тұратын мекен жайлары);
жануарлар дүниесін пайдалану түрі;
алып қою мақсаты;
тіршілік ету ортасынан алып ... ... ... ... тізімі және мөлшері;
жастық, жыныстық құрамы (қажет жағдайда);
алып қою мерзімі;
алып қою көзделген аудан ... және ... ... қою ... ... ату, ... көрсетілуі тиіс.
Өтінімге келесі құжаттар қосылып тапсырылады:
құрылтайшылық құжаттардың нотариалды куәландырылған көшірмелері ... ... ... ... ... айналысуға құқық беретін,
тиісті мемлекеттік орган берген құжаттардың нотариалды куәландырылған
көшірмелері, (алғашқы ... ... ... ... үшін ... ... дүниесі обьектілерін алып қоюға қатысатын адамдардың тізімі;
алып қою және аулау құралдарының, жүзуші құралдардың тізбесі;
сирек ... және ... кету ... ... ... ... ... жағдайда Қазақстан Республикасының шешімі;
берілген рұқсаттар туралы есеп (алдын рұқсаттар берілген жағдайда).
Жануарлар дүниесін пайдалану түріне байланысты ... ... ... ... ... ... тіркеледі:
аң аулау және балық аулауға (алғашқы өтінім беруде):
облыстық атқарушы органның ... ... су ... ... жөнінде шешімінің көшірмесі;
облыстық атқарушы органның аңшылық алқаптарын ... ... ... ... ... шарттың көшірмесі;
аңшылық шаруашылығын жүргізуге келісім шарттың көшірмесі;
балық шаруашылығын жүргізуге ... ... ... ... обьектілерін алып қою шетелдіктердің қатысуымен
жүргізілетін жағдайда – аңшылық шаруашылығы ... ... ... ұйымдастыру туралы келісім шартының көшірмесі;
аң аулау мен балық аулаудың обьектілеріне жатпайтын ... ... ... үшін ... ... ... аулау мен балық аулаудың обьектілеріне ... ... ... ... ... атқаруға негіз болатын құжат
(лицензиялардың және/немесе патенттердің, куәліктердің, ... ... ... қызметті жүргізуге құқық беретін басқа да
құжаттардың нотариалды куәландырылған көшірмелері);
жануарлар дүниесі обьектілерін алып қоюды ... ... ... ... ... сараптаманың қорытындысы);
жануарларды ғылыми мақсатта пайдалану үшін (алғашқы өтінім беруде):
ғылыми ұйымның ғалымдар кеңесімен ... ... ... ... нотариалды куәландырылған көшірмесі;
аймақтық уәкілетті орган бекіткен ихтиологиялық жұмыстар жоспарының
көшірмесі (бақыланатын балық аулау ... ... ... алып ... негіздейтін материалдар
(биологиялық негіздеме, мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындысы);
ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге мемлекеттік ... ...... ... арадағы келісім шарттың көшірмесі.
Рұқсаттама беру кезінде:
өтінімде көрсетілген мәліметтердің толық көлемде берілмеуі;
өтінімде көрсетілген мәліметтердің дұрыс еместігі;
экологиялық сараптаманың теріс ... ... ... бас ... болып табылады.
Уәкілетті орган және оның аумақтық органдары өтінім мен оған қосылған
құжаттарды қарап, 10 күн ... ... ... жүзеге асырады немесе бас
тартқан жағдайда себебін түсіндіріп кері қайтарады.
Рұқсаттама өтініш берушіге ... ... ... ... ... ... ... қол қою арқылы беріледі.
Рұқсаттаманы басқа заңды немесе жеке тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... түгендеу және есеп жүргізу
тәртібін тиісті уәкілетті орган белгілейді.
Келісім шарттың ... сай ... ... ... балық шаруашылығы
су айдындарында жүргізілсе, онда Рұқсаттаманың иесіне уәкілетті органның
аумақтық ... ... ... ... ... органында
тіркелген әрбір учаскеге берілген Рұқсаттаманың көшірмесі беріледі.
Рұқсаттамада:
Рұқсат берген уәкілетті органның ... ... ... ... ... және оның жауапты тұлғасының аты, жөні, әкесінің
аты немесе Рұқсаттама берілетін жеке тұлғаның аты, жөні, әкесінің ... ... ... ... қою ... ... рұқсат етілген жануарлар дүниесінің түрі ... ... ... ... ... ... ... (қажет жағдайда);
алып қою мерзімі;
алып қою тәсілдері (аулау, ату, жинау);
алып қою ... ... ... және ... шекаралары;
жануарлар дүниесінен немесе олардың тіршілік өнімдерін алып ... және ... ... ... ... ... ... алып қоюға қатысатын адамдардың саны;
аңшының куәлігінің нөмірі мен берілген күні (тек ... ... ... жағдайда);
жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төленген төлемдер сомасы, ... ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Қорытынды
Қазіргі таңда табиғат сырын, терең білмей, оған немқұрайлы қарау үлкен
даулы мәселеге алып келуде. Бір кездерде ... ... ... ... ... балталанды, аң – құстар шамадан тыс ауланды, жер жөн
– жосықсыз жыртылып, топырақта эрозия пайда ... ... ... ... адам баласына экологиялық апат аса үлкен қауіп төндіріп отыр.
Сондықтан да, қоршаған ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға келтірілген зиянның орнын толтыруды
құқықтық қамтамасыз ету мәселелерін қарастыру тек ... ... ... болуы
тиіс деп ойлаймын. Осы зерттеу ... ... ... ... зиян туралы, жекелеген табиғат объектілеріне келтірілген зиянды
өтеу ... ... ... ... келтірілген құқық бұзушылықтар үшін
жауапкершілік түрлері талданды. Және ... ... ... ... келе Қазақстан Республикасының заңнамасын жетілдіру туралы ұсыныстар
жасалынды.
1) «Экологиялық зиян» ... мен ... ... шығын» ұғымының айырмашылықтарын талдай
келе, экологиялық заңнамаға ... зиян ... ... деп ... ... ортаға келтірілген зиянның орнын толтыру туралы
нормалар жеке құқық институтын ... ... да ... ... ... ... үшін негізгі
критерийді ескеру қажет: біркелкі қоғамдық қатынастардың
болуы және біркелкі реттеу әдістерінің болуы. Құқықтық
институттар ... ... ... ... мен ... реттеуге
бағытталғандығын білеміз. Яғни мұнда қоршаған ортаға
келтірілген зиянды өтеу туралы қоғамдық қатынастар ... ... ... зиянмен байланысты қоғамдық
қатынастар және осы қатынастарды жалпы зерттеу әдістері
мен қағидалары. Сол себепті де ... ... ... өтеу ... ... ... ... отырғанын қолдаймыз.
3) Табиғи ресурстарды құқыққа қайшы, мақсатына ... ... ... ... ресурстарды
тиімсіз пайдаланғаны, қоршаған ортаны қорғау шараларын
тиісінше ... үшін ... ... ... қатаң талаптар енгізу қажеттігін
ұсынамыз.
Сонымен қатар, қоршаған ортаны және экологиялық қауіпсіздікті ... ... және ... ... ... ... және
болашақ ұрпақтың қажеттіліктерін қамтамасыз етуге арналған тұрақты дамуды
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қажет.
Экологиялық қауіпсіздік – жеке адамның, қоғамның өмірлік маңызды мүдделері
мен құқықтарын қоршаған ортаға ... және ... ... ... туындайтын қатерден корғалуының жай-күйі.
Жалпы, қазіргі таңда қоршаған ортаның және халықтың ... ... ... ... өзекті мәселелерді шешу көптеген
жұмыстардың атқарылуын ... ... Ал бұл ... жету үшін ... ... ... ... зымырандардың ұшырылуын сирету;
- егінді жинау және бау-бақшалардың гүлдеуі ... ... ... ... зымырандарды ұшырмау;
- аймақтың суы, топырағы, өсімдіктеріне жан-жақты ... ... ... бөлшектері құлайтын аймақтардағы халықтың денсаулығын
медициналық тексерулерден өткізу және тағы ... ... ... ... ... ... сақтау және қалпына келтіру жөніндегі
шаралардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету керек, олар:
-қоршаған ортаның сапасын басқару ... ... ... басқаруда экожүйелік көзқарасты пайдалану;
-мемлекеттік, өндірістік және қоғамдық бақылау жүйесін, ... ... ... ... озон ... мен климатқа антропогендік әсерді азайту;
-биологиялық әралуандықты сақтау және орнықты пайдалану;
-антропогендік іс-әрекеттен ... ... ... ... объектілердің жұмыс істеу циклі аяқталысымен табиғи
ландшафтарды толық ... ... ... ... ... етуді қолдану;
-өндіріс және тұтыну қалдықтарын қайта өңдеу мен кәдеге жарату
көлемін біртіндеп ұлғайту;
-халықаралық ынтымақтастықты кеңейту жолымен іске ... ...... ... ... етілген
әлемдегі ең бай мемлекеттердің бірі. Сондықтан да, ... ... ... жағдайда мемлекет, тіпті әрбір азамат өз кезегінде ол
қауіптілікті жою және ... ... ... қайта орын алуын
болдырмауын қамтамасыз ететін шараларды ... алуы ... ... ... ... ... ... әрбір азаматтың
экологиялық құқықтық ... ... ... ... ... ... табиғи ортаға қамқорлық жасау, оның бар
байлығын адам игiлiгi үшiн мейлiнше ұтымды пайдалану, қорғау және ... ... күн ... сай ... ... келелi мәселе. Адамдардың
табиғатпен қарым-қатынасқа түсудегі мақсаты табиғатты рационалды, мақсатқа
сай пайдалану ... ... ... ... мен ... ... ... экологиялық дағдарыстың орын алары анық. Сол ... де ... ... болу ушін ... ... ... ... және қайта қалпына келтіру шараларын, сондай-ақ, қоршаған ортаның
сандық және сапалық көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... бай ... оның сан ... ресурстарының қай-қайсысы
болмасын шексiз емес екендiгiн күнделiктi өмiрдiң өзi дәлелдеп отырған
тұста әрқайсысымыз да Жер – ... ... ... ... ... жадымызда ұстанғанымыз абзал.
Бүгінгі таңдағы ғаламдық экологиялық ахуалдың нашарлауы өз еліміздегі
экологиялық мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... ... қажет. Өркениетті елдердің көтеріп отырған
экологиялық проблемалары, климаттың өзгеруі, өзен – ... ... ... ... ... тіршіліктің жұтаңдануы, демография, адам
денсаулығы сияқты ғаламдық экологиялық апаттар ... ... ... ... ... да, ... ... ең бір түйінді мәселелердің
бірі – бұл экологиялық ахуалды жақсарту болып отыр.
Қоршаған табиғи ... ... ... ... ... ... және ... ресурс қорғау және қоршаған орта жағдайын
материалдық және мәдени ... ... ... ... үшін және ... ... үшін ... басқаша
айтқанда, табиғатты қорғау – адам және ... ... ... ... жүйесі. Сондықтан экологиялық проблемаларды шешу
жеке адамның ғана емес, ... мен ... де ... ... ... шешу үшін, олардың пайда болу ... ... ... оның ... алу ... қолға алу қажет. Қазақстан жер
қаншалықты ұлан-ғайыр болса, оның қойнауындағы табиғи байлық та соншалықты
мол әрі ... ... Өзге ... ... ... ... ... сақтай білейік!
Табиғат – күллі тіршілік атаулының ... ... ... ... ... құт-берекесі. Және табиғатқа аялы алақан, жылы ... ... ... ... қажет екендігін ... ... ... нұр ... нұр ... анық. Белгілі жазушы Л.Леонов: “Адам
баласының ... ... ... ... екі ... ... және ... қорғау, екеуі де болашақ өмір сүрудің
шарты” деген көзқарасына сүйене отырып, табиғатты ... ... жөн ... ... – Жер атты бір ... ...... Антуан де Сент-Экзюперидің ... ... сөзі нақ ... ... ... отыр. Ендеше, бұл кеменің жүзу сапары сәтті
болуы үшін ... ... ... ... табиғатымызды сақтай
білейік деп қорытындылаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Постановление Правительства РК «Об утверждении Программы по сохранению ... ... ... ... ... мира и ... ... охраняемых природных территорий до 2010 года» от 8 октября 2007 года
№ 914 // ... ... ... ... ... ... в ... //Материалы Министерства экологии и
биоресурсов Республики ...... 1997. ... за ... ... Курьердің алғашқы нәтижелері 4.04 2002
Гладков Н. А. и др. Охрана природы. — М.: Просвещение, 1975. С. 135-136.
Аңшылықта пайдаланылатын аушы ... ... ... ... жүргiзу және
тiркеу қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы ... ... 1 ... № 725 Қаулысы // «Параграф» ақпараттық құқықтық жүйе
2013
Республика Казахстан Об охране, ... и ... ... Республики Казахстан: Закон от 9 июля 2004 года ... ... ...... ... сәулет-этнографиялық және
табиғи-ландшафтық мұражай-қорығы http://www.vkoem.kz/index.php? option=
com_content&view= article&id=629%3Aashyly&catid=
Аңшылық http://kk.wikipedia.org/wiki/.
Байсалов С.Б., Ильященко Л.В. 200 ... и ... по ... ... ... ... 1987. – 304 с.
Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право Республики Казахстан.
Учебное пособие. – Алматы. 2004. – ... ... ... рұқсат беру ережесiн ... ... ... Үкіметінің 2004 жылғы 31 ...... // ... ... система ЮРИСТ 2013.
Приказ Председателя Комитета лесного и охотничьего хозяйства Министерства
сельского хозяйства Республики Казахстан от 19 ... 2004 года № 246 ... ... ... ... охотника Республики Казахстан //
Справочная правовая система ЮРИСТ 2013.
Приказ Министра сельского хозяйства ... ... от 5 ... 2004
года № 629 Об утверждении Перечня хозяйственных целей для использования
объектов животного мира ... ... и ... и ... использования
в хозяйственных целях животных, не относящихся к ... ... ... а также их полезных свойств и продуктов жизнедеятельности
//Справочная правовая система ЮРИСТ ... ... ... ... ... ... жүргiзу ережесiн бекiту туралы 2004 жылғы 31 желтоқсандағы №
1456 Қаулысы
Яшин М.И., Оглоблин К.С., Смирнов В.Н. ... ... и ... ... 2000. С.7.
Ожегов С.И., Швецова Н.Ю. Толковый словарь русского ... – М., ... ... ... – М.: Советская энциклопедия, 1979.
С.963.
Земельный кодекс ... ... от 20 июня 2003 ... – Отд.
издание. – Алматы, 2003. – С. 25-27.
Водный кодекс Республики Казахстан от 9 июля 2003 ... – Отд. ... ... 2003. – С. ... кодекс Республики Казахстан от 8 июля 2003 года. – Отд. ... ... 2003. – С. ... кодекс Республики Казахстан от 9 января 2007 года ... ... 2007. 23 ... Казахстан. Об особо охраняемых природных территориях: ... ... июля 2006 года // ... ... Юрист 2013.
Бринчук М.М. Экологическое право (Право окружающей среды). – М.: ...... ... ... Казахстан // Справочно-правовая система Юрист
2013.
Ерофеев Б.В. Экологическое право России. – М.: Юристъ, 1996. – ... ... ... Казахстан от 24 апреля 2003 года №548-11 //
Справочно-правовая система Юрист, 2013.
Культелеев С.Т. Экологическое право ... ... ... ... Ю.С. ... ... в ... охраны окружающей
среды. – Киев, 1978. – С. 30.
Самощенко И.С, ... ... по ... – М.1963. – ... Т.А., ... П.С. Объект уголовно-правовой охраны природы //
Советское государство и право. – 1977. – №8. – ... О.Л. ... ... ... в ... ... – М.: ... 1985. – С.23.
Кравченко С.Н. ... ... за ... ...... 1979. – С. ... В.В. ... право России. М., Изд. БЕК. 1995 – 557с.
Ерофеев Б.В. Экологическое право. – М.: Новый Юрист. – 1998. – 311 ... С.Д. ... ... ... ... ... пособие.
Караганда: Арко, 2001 – 256 с.
Бектурганов А.Е. ... ... жер ... ... ... Жарғы. 1997. 240 с.
Еренов А.Е., Косанов Ж.Х., Хаджиев А.Х. и др. ... ... ... ... в Республике Казахстан. - А.: Жеті жарғы, 1996. -
210 с.
Сулейменова С.С. Правовая охрана вод от антропогенного воздействия. - ... ... ...... 2001. – 156 ... М. ... ... орман қорына меншік ... және ... ... Автореф. дис. канд. ... ... ... 2004. – С. ... Д.Л. Правовая охрана атмосферного воздуха: Автореф. дис.
канд. юрид. наук. – Алматы, 1986. – 24 ... ... и ... ... ... ... Учебник / Под
ред. В.В. Петрова. – М.: Юридическая литература, 1988. – 149 с.
Кодекс РК об ... ... 2001 г. с изм. и ... ... ... 2003 г. – ... 2003. – С. ... право Республики Казахстан (особенная часть). Учебник под ред.
А.Н. Агыбаева. А.: Казак университет!, 2006.
Уголовный кодекс Республики ...... Жетi ... 1997. – С. 54-
56.
Комитет лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства.
Обобщение практики применения законодательства об ... ... ... Архивный материал за 2005 год.
Министерство охраны окружающей среды Республики ... ... ... ... об ... ... ... // Архивный
материал за 2001- 2007 гг.
Карабулова Р.Х. Гражданско-правовая ответственность за экологические
правонарушения. Автореф. дис. ... ... ... – Алматы, 2000. – С. 24.
Еркинбаева Л.К. Правовое регулирование возмещения вреда ... ... ... ... ...... 1995. – 24 с.
Заржевская Т.Д. ... ... ... в ... ... – М., 1985. – 130 ... Н.Т. Методы правовой охраны окружающей среды // В кн.: ... ... ... ... в ... – Л., 1989. – С. ... С.А. ... право. – М.: Норма-Инфра, 1998. – 209 с.
Комментарий к Уголовному кодексу РК. – ... 2003. – С. ... суд ... ... О ... ... законодательства об
ответственности за некоторые экологические преступления: ... от 18 июня 2004 года N 1// ... ... ... А.Е. ... ... ... использования орошаемых
земель: Автореф. дис. канд. юрид. наук. – ... 1988. – 24 ... Н.Б., ... С.П. ... право Республики Казахстан. – Алматы:
Юрист, 2004. 88 с.
Байсалов С.Б. Водное право Казахской ССР– Алма-Ата: ... 1966. – 400 ... Ю.С. ... ответственность в области охраны окружающей
среды. – ... 1978. – С. ... Г.П. ... за ... ... // Проблемы правовой охраны окружающей среды в СССР . ... 1979. – ... Н.Б. ... ... права. – Алматы, 1993. – 270 с
Хаджиев А.Х. Юридическая ответственность, как средство ... ... ... канд. юрид. наук. – Алматы, 1988. – 22 с.
Донцов С.Е., Глянцев В.В, ... ... по ... ... М.: ... ... 1990. – 119 с
Бобылев А.М. Проблемы развития экологического права и законодательства ... и ... – 2000. – №9. – ... гражданское право.– М.: Юридическая литература, 1987. –Ч.2. –
383 с.
Матвеев Г.К. ... ... ...... ... 1970. – 137 ... Б.Г. ... стимулирование рационального природопользования. –
Киев, 1981. – ... В.А. ... по ... гражданскому праву. – Саратов,
1973. – 130 с.
Абдраимов Б.Ж. Экологиялық зиян: сипаттамасы, денсаулыққа әсері, сот ... - А.: ... - 112 с.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Патенттер және лицензиялар4 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Айша Ғарифқызы Ғалымбаева5 бет
Аң алау ұғымы және түрлері.10 бет
Броконьерлікке, аңшылық және балық аулау ережелерін бұзушылықтарға қарсы күрес бойынша ішкі істер органдарының жұмысын ұйымдастыру29 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Жануарлар дүниесі. Көп клеткалы жануарлар. Оларды қорғау9 бет
Жануарлар дүниесін пайдаланудың түрлері және жануарлар дүниесін пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь