Құқықтық мемлекет теориясы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1 ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ТҮСIНIГI ЖӘНЕ ДАМУ ЭВОЛЮЦИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.1 Құқықтық мелекеттiң ұғымы мен белгiлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Демократия және халық билiгi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
1.3 Ұлттық құқықтық мәдениеттің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 27
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ҚҰРУ ЕРЕКШЕЛIКТЕРI ... ... ... ... ... ... ... ...40
2.1 Заң шығарушы билiк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
2.2 Атқарушы билік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48
2.3 Сот билігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... 57
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
Ата-бабамыз ғасырлар бойы аңсаған тәуелсiздiгiмiзге жеткен уақыт iшiнде ғана елiмiздiң бар болмыс бiтiмi, бүкiл кескiн келбетi кереметтей өзгердi. Бәрiнен де бұрын егемендi ел атанып, ес жиып, еңсемiздi тiктедiк, халық болып қалпымызды танып, империя тозағының астында қалған тарихымызды ашып алдық. Бүгiнде Қазақстан келесi адамзат тарихының алып айдынына адаспай жол тауып, өзiнiң ертеңiне екпiндеп еркiн жүзiп келедi.
1991 жылдың желтоқсанында Кеңестiк Социалистiк Республикалар Одағы ыдырады. КСРО құрамына кiрген Одақтас Республикалар өз егемендiгiн алып, тәуелсiз жеке дербес мемлекеттер болып бөлiне бастады. Кеңестiк Социалистiк Қазақ Республикасы жойылып, оның аумағында Қазақстан Республикасы деп аталатын жаңа мемлекет пайда болды.
Қазақстан мемлекетi – республикалық басқару нысанында болып, республикада мемлекеттiк билiк белгiлi бiр мерзiмге халық сайлаған өкiлеттi органдармен жүзеге асырылды. Қазақстан президенттiк республика болып табылады.
Қазақстан Республикасы құрылған кезден бастап бiрталай құқықтық актiлердi қабылдап, олар жаңа мемлекеттiң заңды негiзiн қалай бастады. Оларға жататындар Қазақ КСР-нiң Мемлекеттiк Егемендiгi туралы Декларация Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк тәуелсiздiгi туралы заң 1993 жылғы және 1995 жылғы Конституциялар.
Аталған Конституциялық актiлер Қазақстанның тәуелсiздiгiн дербестiгiн жариялап демократиялық құқықтық мемлекет құру туралы мақсатты алға қойды.
Қазақстан Республикасының Конституция ережесiнде Қазақстан Республикасы өзiн демократиялық, зайырлы, құқықтық, әлеуметтiк мемлекет деп орнықтырудың екi негiзгi бастауы бар: бiрiншiден, Конституцияда болып табылады, өзiнiң қолданылуы арқылы Қазақстан Республикасының мемлекеттiлiгiн қалыптастырудың басталуы негзiнде екендiгiн бiлдiредi; екiншiден, стратегиялық бағыт, мынадай Қазақстан Республикасы демократиялық зайырлы, құқықтық және әлеуметтiк мемлекет құру жолында дамуы тиiс. Демек Қазақстан Республикасының демократиялық бағытта дамуының Конституциялық негiзi қаланды.
Атап айтқанда, бiртұтас Қазақстан Республикасының Конституциясында баянды етiлген, өзiн демократиялы, зайырлы, құқықтық мемлекет етiп жариялағаны туралы толық ақпарат Ұйымдасқан қоғамда жоғары деп саналатын және мемлекеттiң iшкi және сыртқы саясаттағы қызметтiң жүзеге асыруға жаралған мемлекеттiң негiзi феноменi – мемлекеттiк билiк жайлы.
1. Нормативтi актiлер

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 ж. 30.08.
2. Қазақстан Республикасының Сот жұиесi мен судьялардың мәтебесi туралы Конституциялық заңы. 2000 ж. 25.12.
3. Қазақстан Республикасының Соттар және судьялардың мәртебесi туралы Конститциялық заң кiшi бар жарлығы 26. 02. 94.
4. Мемлекеттiк егемендiк туралы деклорация 25.10.1998 ж.
5. Конституциялық заң мемлекеттiк тәуелсiздiк туралы 16.12.1991ж.
6. Қазақстан Республикасының ¶кiметi туралы Конституциялық заңы. 18.12.1995 ж.
7. Парламент және оның депутаттарының мәртебесi туралы Президент жарлығы. 16.09.1995 ж.

Арнайы әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасы Конституциясына тұсiнiктеме ғ.Сапарғалиев. Алматы, Жетi жарғы, 1999 ж.
2. Мемлекет және құқық негiздерi. Е. Баянов. Алматы, Жеты жарғы 2001 ж.
3. Егемен Қазақстан құәығы. З.О.Ашитов, В.З.Ашитов
4. Қазақстан мемлекеттi: хандық билiктен Президенттiк Республикаға дейiн. Е.К.НҒрпеисов, А.К.Котов. Алматы, Жетi жарғы, 1996 ж.
5. Саясаттану негiздерi. Д. Жамбылов. Алматы, Жетi жарғы.
6. Мемлекет жәәне құқық теориясы. ғ.Сапарғалиев, А.Ибраева Алматы, Жетi жарғы, 1997 ж.
7. Таныс бейтаныс тәуелсiздiк. Қ.СҒлтанов.
8.Глава Государства Суверенного Казахстана. В. Малиновский 1998 г.
9.Парламент Республики Казахстан в системе органов государственной власти. Ж.Н.Байешов Алматы 1997 г.
10.Конституция и Парламент. С.З.Зиманов алматы 1996 г.
11.Назарбаев Н. Ә. “Қазақстан - 2030” – Алматы: Білім, 1997
12.В.П.Сальников “Социалистическая правоая культура” Саратов. Изд: Сарат. универ. 1989. С5.
13.Кунгажинов С.Т. “Правовая культура работников органов внутренних дел и ее влияние на профессиональную деятельность” Алматы 2003. С.11
14.Балюк Г.И. “Взаимосвязь правовой культуры демократии в социолистическом обществе” диссер. канид. юрид. наук. Киев. 1986. С. 18
15.Венгеров А.Б. “Теория государства и права” Учебник. М. 1998. С.585
16.Синюкова Т.В. “Правовая культура”// В книге “Теория государства и права” курс лекции/ под. ред. Н.И. Матузова и А.В. Малько - Саратов, 1995 С.473
17.Русинов Р.К. “Правосознание и правовая культура” // В книге Теория государства и права: Учебник/ под.ред. В.М.Карельского и В.Д. Переволова - Москва, 1997. С.150-151
18.Семитко А.П. “Правовая культура социолитического обществ. понятие, структура, противоречия”: автореф. дисс. канд. юрид. наук - Свердловск, 1988. С.10
19.Балюк Г.И: “Взаимосвязь правовой культуры и демократии в социолистичеком обществе”. дисс.канд. юрид. Наук. Киев, 1986. С. 21. Федорин В.П. “Правовая культура как фактор укрепления социолистической законности”. Москва, 1986. С.19
22. Ибраева А.С. “Правовая культура: проблемы теории и практики”. Алматы: Жеті - Жарғы, 2002. С.111
23. Алексеев С.С “Проблемы теории права”. Курс лекции. Свердловск, 1972. Том 1 С. 179-780
24. Каминская В.И., Ратинов А.Р. “Правосознание как элемент правовой культуры” // В сборнике “Правовая культура и вопросы прававого воспитания”. Москва, 1973. С. 43
25. “Теория права и государства”: Учебник // пед.ред. проф. В.В. Хазарева - Москва; Новый юрист, 1997. С. 185
26. Лисовский В.Т. «Методология и методика изучения идеалов и жизненных планов молодежи. автореф. канд. диссерт. Ленинград 1968. // цит. по:
27. Социалогия молодежи: учебник // под.ред.проф. В.Т. Лисовского, Спб С-ПБ универ. 1996. С 32-33
28. Тесленко А.Н., Калетаев Д.А. «Научные основы социолизации казахстанской молодежи. Астана. МКИОС РК. 2002. С. 9
29. Громов И.А., Иконникова С.Н., Лисовский В.Т. «Молодежь в обществе // Человек и общество: социальные проблемы молодежи // под.общ.ред. Б.Г. Анапьев, Д.А.Керимова; ЛГУ. Вып. // Ленинград. изд. Ленинград. университета, 1969. С. 3-12
30. Бовкин В.В. «Образ жизни советской молодежи: тенденции, проблемы, перспективың. Москва: 1988. С 22
31. Золотухин С.А. «Молодежь в социальной структуре общества. диссерт. кан. соц. наук. Алма-Ата; 1993. С.31
32. «Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 28 июня 1991 года. «О Государственной молодежной политике в Казахской ССРң // Юрист - справочная правовая система. Юрист 4.0. документ “Закон Каз ССР” от 28.06.91. 722-XІІ С.1
33. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің “Дарын” мемлекеттік жастар сыйлығы туралы // Қазақстан Республикасының Үкіметінің қаулысы 1996 жылы 7 тамыз № 983 // Юрист С.1
34. Тагиев А.С. «Социальные функции юридического всеобучаң диссерт. канд. юридич. наук Москва 1991. С.31
35. Царева Т.А. «Методологические проблемы анализа правовой социализации студенческой молодежиң. диссерт. канд. соц. наук. Алматы 1999. С.3
36. Касымова Л.Н. «Проблемы социализации казахской студенческой молодежи сельского происхождения в условиях переходного периодаң. диссерт. канд. соц. наук Алматы 1997. С.49
Царева Т.А. диссерт С. 18
37. Кадыржанов Р.К. «Восприятие демократии населением современного Казахстанаң. // Журнал. Саясат июль-август 2001. С.57
38. Шайкенова А.Т. «Отношение казахстанцев к реформам в условиях современной политической обстановкиң // Журнал Саясат январь 2001. С.51
39. Батова С.А. «Правовое сознание рабочей молодежи и основные факторы его формированияң. диссерт.канд. юрид. наук. Москва 1989. С.78
40. Жаназарова З.Ж. «Семья и изменения системы ценности у молодежиң // «Равенство неравных людей: проблемы социального взаимодействия // материалы межвузовской научно-теоретической конференций, посвященной памяти Н.А. Аитова Алматы 2000. С.41
41. Шаймерденов Е.Ш., Шаукенова З.К., Ракшиева Б.И. «Языковая ситуация в Республике Казахстанң // Саясат январь 2001 С.28
42. Галинайтите Ю.В. «Правовая социализация рбочей молодежи: проблемы и решенияң. диссерт. доктор юрид. наук. Москва 1988. С.78
43. Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1997 45 бет.
44. Оксамытный В.В. «Социально-правовые исследования уровня правосознания молодежиң - Киев: «Знаниең УССР, 1982 С.2
45. Батова С.А. «Правовые сознание рабочей молодежи и основные факторы его формированияң. диссер. канд. юрид. наук Москва, 1989. С.2
46. «Қазақстан жастары бағдарламасы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 ж 17 ақпандағы №249 қаулысы // Юрист - справочная правовая система. Юрист 40. Документ «Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2001ж. 17 ақпандағы №249 қаулысың. С. 4
47. Сахипова Л.А. «Проблемы формирования правосознания субъектов педагогических вузовң. диссер. канд. юрид. наук. Алма-Ата, 1989. С. 19-20
48. Долгова А.И. “ Правовое воспитание молодежи” Москва: “Знание”, 1979. С.13
49. Кадыржанов Р.К. “Восприятие демократии населением современного Казахстана”. // Саясат июль-август 2001 С.56-57
50. Шайкенова А.Т. “Отношение казахстанцев к реформам в условиях современной политической обстановки”. // Саясат январь 2001 С.51
51. Голубева Л.М. “Формирование правосознания несовершеннолетных”. Фрунзе мектеп 1986. С.41
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ     БІЛІМ   ЖӘНЕ     ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ДИПЛОМДЫҚ ... ... ... ... 2008
МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ..........................................................| |
| ... |5 |
| | | |
|1 ... ... ... ЖӘНЕ ДАМУ |6 |
| ... |
| ... | ... ... мелекеттiң ұғымы мен |7 |
| ... | ... ... және ... |25 |
| ... |
| |.... | ... ... ... ... |27 |
| ... | |
|2 ... РЕСПУБЛИКАСЫНДА ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ҚҰРУ | |
| ... |40 ... |Заң ... |42 |
| ... |
| ... | ... ... |48 |
| ... |
| ... | ... |Сот |62 |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... |59 |
| ... | ... ... бойы ... тәуелсiздiгiмiзге жеткен уақыт
iшiнде ғана елiмiздiң бар болмыс бiтiмi, бүкiл кескiн келбетi кереметтей
өзгердi. ... де ... ... ел ... ес ... ... тiктедiк,
халық болып қалпымызды танып, империя тозағының астында қалған тарихымызды
ашып алдық. Бүгiнде Қазақстан ... ... ... алып ... жол ... ... ... екпiндеп еркiн жүзiп келедi.
1991 жылдың желтоқсанында Кеңестiк Социалистiк Республикалар Одағы
ыдырады. КСРО құрамына кiрген Одақтас ... өз ... ... жеке ... ... ... ... бастады. Кеңестiк Социалистiк
Қазақ Республикасы жойылып, оның ... ... ... деп
аталатын жаңа мемлекет пайда болды.
Қазақстан мемлекетi – республикалық басқару ... ... ... билiк белгiлi бiр мерзiмге халық сайлаған өкiлеттi
органдармен ... ... ... ... ... ... ... құрылған кезден бастап бiрталай құқықтық
актiлердi қабылдап, олар жаңа мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттiк Егемендiгi туралы ... ... ... тәуелсiздiгi туралы заң 1993 жылғы
және 1995 жылғы ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мемлекет құру туралы мақсатты алға қойды.
Қазақстан Республикасының Конституция ... ... өзiн ... ... ... ... мемлекет деп
орнықтырудың екi негiзгi бастауы бар: бiрiншiден, Конституцияда болып
табылады, ... ... ... ... Республикасының
мемлекеттiлiгiн қалыптастырудың басталуы негзiнде ... ... ... ... ... ... ... демократиялық
зайырлы, құқықтық және әлеуметтiк мемлекет құру жолында дамуы тиiс. Демек
Қазақстан Республикасының демократиялық ... ... ... қаланды.
Атап айтқанда, ... ... ... ... ... өзiн ... зайырлы, құқықтық
мемлекет етiп жариялағаны туралы толық ақпарат Ұйымдасқан қоғамда жоғары
деп саналатын және мемлекеттiң iшкi және ... ... ... ... ... ... негiзi феноменi – мемлекеттiк билiк жайлы.
30.08.1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституцияның ... ... ... мәнi мен ... сипаттама жасайды, оның
ұйымдасуы мен жүзеге асуы нысандары мен тәсiлдерiн бекiтедi. Сондай-ақ
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... билiктiң бiрден бiр бастауы халық деп, ... ... ... ... ... ... ережелерден, құқықтық және
демократиялық мемлекет құруды көздейтiн Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... билiк органдарын
ұйымдастыру және оларды қызметiнiң негiзiн бекiтетiн ... ... ... ... ... билiк тармақтары туралы және
оның белгiлерi, ... ... ... ... барлық түсiнiктеме,
ақпарат төмендегi атап көрсеткен кiтап жинағы көмегiмен дипломдық жұмыс
жобасы әзiрлендi.
Олардың ... ... ... және құқық негiздерi”
2001 жарық көрген, онда мемлекеттiк билiк түсiнгi ұғымы, және оның түрлерi
жөнiнде ... ... ... ... ... ... ... Ғ.Сапарғалиев. “Қазақстан Республикасының
Конституциялық құқығы” Ғ. ... ... ... ... ... тағы басқа көптеген авторлар, ғалым, заңгерлердiң ұғымдары ... ... ... басқа айта кететiн мәселе, ол осы дипломдық ... ... ... ... сүйене отырып орындалды, және де
көптеген нормативтi актiлер, оның ... ... және ... мәртебесi туралы” тағы басқа көптеген нормативтi актiлер
жинағы номерiмен орындалды.
Билiк тармақтарын ... ... бөлу және ... бiр
бiрiмен қарым-қатынасын ұштастыру әлемдiк ... ... ... ... ... Ал билiктiң барлық ұш тармағын
ынтымақтастырып отыратын жауапты органға айналды. Ол халық алдында ... ... ... ... билiгiнiң бiрден-бiр кепiлi.
1 ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ТҮСIНIГI ЖӘНЕ
ДАМУ ЭВОЛЮЦИЯСЫ
1. Құқықтық мемлекеттiң ұғымы мен ... ... ... ... құру жолына түстi.
Құқықтық мемлекет ұзақ ... даму ... ... ... ... мен ... жаппай тарату қазiргi уақыттың құбылысы
болды, ... бұл ... ... және ... ... ... ... адамгершiлiктiң жетiстiктерiн
байланыстыруда. Осыған байланысты ... ... ... ашу, ... мен ... сипаттарын баяндау, қоғам өмiрiндегi ақиқат ролiн
көрсету үлкен теориялық және практикалық мәнге ие болды.
Құқықтық мемлекет ... ... ... ... шығып отыр, сондықтан да тек қана ресми органдар мен лауазымды
тұлғалардың ниетiн емес, сондай-ақ азаматтардың және қоғамдық ... ... ... ... мен мүдделерiн қамтамасыз етiп,
кепiлдiк берiп қажеттiгiнде ескеретiн құқықтық нысандар мен ... ... ... ... барлық экономикалық, әлеуметтiк және
рухани процестерге, сондай-ақ жеке тұлғалар арасындағы өзара қарым-қатынас
санасына кiрiсу жат құбылыс. Ол ... ... ... арасындағы
әрекетке айтарлықтай автономия мен бостандық бере отырып, олардың құқықтық
мәртебесiнiң нығаюына айрықша қамқорлық көрсетедi және оның ... ... ... ... барлық азаматтар мен қоғамдық ... ... ... түрде және сөзсiз бағынуына есептелген қатал
басқарушылық және ... ... ... мен ... ... ... ... мемлекет оған қарама қарсы болып табылады. Бұдан басқа,
аталған субъектiлердiң бостандығы мен ... ... ... автономиялығы жоққа тән. Мемлекеттiң ролiнiң шеттен тыс, кейде
қалыптан тыс ұлғаюынан, экономикалық, ... ... ... азаматтардың жеке өмiрiн тiкелей өз қарауына жеке бағынысына
алуға деген талпынысынан екiншi ... жеке ұсақ ... ... ... ... ... ... басқа ерекшелiгiнде осымен
байланысты. Жеке тұлғаның және ... ... ... ... тек ... да ... заң нұсқауларынан ғана емес, олардың
күнделiктi араласып отырған мемлекеттiк органдар мен ... ... ... да ... ... пайда болуы мемлекеттiк-құқықтық процестердiң
ұзақ эволюциясының заңды сандары, реакциялық институтардың ... ... және ... ... өзiнен ерекше селекциясы мен мүқият
iрiктелгендiгiнiң нәтижесi болып табылады. ... ... ... нысаны, әмiршiлдiк-әкiмшiлдiк және полицейлiк – бұйрықтық
нысандарынан басымдығын және ... ... ... ... болды.
Құқықтық мемлекеттiң теориялық бастаулары түбiрiмен өткен шаққа айналды
деуге болады. Көне ... озық ... ... ... және
басқалары) “құқықтың позитивтi ролiн ескермегiнше, мемлекеттiң құрылымы
мықты, тұрақты және ... ... ... ... деген пiкiрлер айтып кеткен.
Қылмыстың ролi мемлекетiк басқарушылардың озбырлығына тепе-теңдiк ретiнде
қарайды: заң ... ... ... ... ... ... органдарды,
лауазымды тұлғалардың және азаматтардың әрекетін басқарып отыруға арналған.
Құқықтық мемлекеттiң ... ... ... ... өмiр ... практикадан өткiзу консервативтiк күштердiң
қарсылығына тап болды және оны күресте жеңе ... ... ... ... ... ... терең жаңғыруымен бiрге жердi –
мемлекеттiк ... ... ... жеке ... ... айқын
мазмұнмен толықты, құқықтық құндылықтар бiрiншi дәрежелi маңызға ие болды,
шектеулiктердiң бассыздығы азайып, олардың қызметi бiртiндеп ... ... ... түсе ... ... ... дамудың жаңа кезеңiнiң белгiсi құқықтық
мемлекеттер отбасының пайда болып, көбеюi. Бұл – ... - ... мен ... ғажап жетiстiгi, бүгiнгi ... ... ... ... мынадай жалпы белгiлерi ерекшелiнген.
Дамыған азаматтық ... ... ... ... -
құқықтық нормалар негiзiнде ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... дiни, қоғамдық - саяси институтар мен
мекемелерден ... ... ... ... мемлекетке тек барлық азаматтардың заң тұрғысындағы теңдiгi
ғана емес, сондай-ақ оны қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... да ... ... мемлекетте заң үстемдiк етедi. Бұл заң барлық ... ... ... әр ... ... отыру құралы ретiнде
пайдаланылады деген сөз ... ... ... ... ... көмегi мен әр азаматтың, тұтас ... ... ... ... және өзге де мүдделерiн қанағаттандыру үшiн маңызды
және қажет қоғамдық қатынастар реттеледi: ... ... ... басқа нормативтiк құқықтық актiлер қоғамдық прогресстiң объективтi
қажеттiлiгiмен ерекшелендi, имандылық, ... ... ... тиiс; үшiншiден, мемлекет өз қызметiн тек ... ... ... ... ... ... онда белгiленген
шеңберде әрекет етудi, азаматтарды және басқалардың қорғауы ... ... ... кең ... ... ... ... құқықтырмен бостандықтарға ғана ие болып ... ... ... ... сұрақтар да жүктеледi. Саяси және құқықтық
сананың жоғары деңгейiн ... ... ... ... iсiн ... қатысып, өзiнiң аман-саулығына өзi жауап беруi, заң ... ... ... ... бостандықтарына нұқсан келтiрмеуi
тиiс.
Мемлекет билiгi -келесi белгiсi болып табылады. Осы принцип әр тұрлi
қызметтердi атқаратын ... ... ... өкiлеттiлiктi
қамтамасыз етедi, мемлекет пен қоғамды мемлекетiк билiктiң бiр ... ... ... ... ... ... құқық тәртiбiнiң
орнығуына алғы шарттар жасайды.
Құқықтық мемлекеттiң бiрiншi көрсеткiшi – ... ... оның ... ... ... ететiндiгi. Қоғамдық өмiрдiң
неұғрлым маңызды жақтары арәылы реттелiп отыруға тиiс, ... ... ... осы ... қарай нұсқайды. Конституцияға сәйкес
Қазақстан Республикасының Парламентi аса ... ... ... және ... ... құқық субúектiлерiне азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарына, мемлекеттiк органдармен ... ... ... ... мен олардың қызметiнiң, мемлекеттiк және әскери
қызметтiң ... ... ... ... мен ... ... ... т.б. өкiлдi органы.
Құқықтық мемлекеттiңң тағы бiр маңызды принципi – барлық мемлекеттiк
органдарға, лауазымды тұлғаларға заң талаптарының ... ... ... органдар, әсiресе тұтас алғанда мемлекетте қолданылып
жғрген заңдарды Бұзатын ... ... өзi ұшiн ... ауыр ... Жақсы-жақсы де мемлекеттiк органдар ... ... ... ... ... құру ... кейiн шегерiп тастайды, ал екiншi жағынан,
халықтың ғкiметке органдар мен сенiмсiздiгiн ... ... ... ... ... ... әлi де Ғзақ уақыт орын ... ... ... деп айтуға боларлық ең дамыған мемлекеттiрде де
кездесiп жғр. ... Бұл ... ... ... сол ... ... жөнiнде, ал екiншiден, мемлекеттiң сол ... ... ... ... бекемдiгi жайында болып отыр. Егер заң бұзатын
жолсыздықтар жалпылама сипат алып кетсе, ал ... ... ... ... ... ... байқамағансып отыра беретiн болса, ондай
жағдайда құқықтық мемлекет орнату туралы сөз қозғау қиын.
Мемлекет – ... ... ... ... ... тек оның ... ... арқасында ғана құқықтық деп танылмайды. Сонымен қатар
мемлекеттiң құқықтық ... ... ... демократиялық, прогрестi
және адамгершiлiктi құқықтық идеяларды өз бойына жинаған ... ... ... қарайтандығымен де анықталады. БҰл мәселеге Конституция
ерекше назар аударады.
Құқықтың мемлекетте ... ... ... және ... ... ... тұлға өз қызметiнде жеке алғанда құқықтық ... ... ... ... ... ... ... мемлекет құқық пен заңның арасындағы этатистiк мемлекетке тән
мұндай үлкен ... ... Онда ... ... ... ... өзiнiң мазмұны және бағыттылығы, қабылдау және
рәсiмдеу процедурасы, iске қосу ... ... ... тәртiп
бұзушылықпен күрестiң асырылуы мен онан қорғау жөнiнен ... ... әлi ... мемлекет нормативтiк нҰсқауларды қабылдап оны ... ... ... ... ... шаруасы мемлекеттiң нормативтi
актiлерiнiң әрекет етуiнiң субординациясын сақтау болып табылады.
Құқықтық мемлекетте жеке адамның және ... ... ... ... ... ... кезекте олардың қалыпты
тiршiлiк әрекетiн және олардың алдында тұрған мiндеттердi табысты шешудi
қамтамасыз етуге ... ... мен ... кең кешенiн
қарастыруы.
Барлық мемлекеттiк және қоғамдық ... мен ... ... деп
тану - құқықтық мемлекеттiң ерекшелiк белгiлерiнiң бiрi.
Құқықтық мемлекетте ... болу ... ... және ... ... сәйкес бiртұтас мемлекеттiк билiк шеңберiнде бiр ... ... ... ... өзара iс әимыл жасайтын дербес әрi тәуелсiз
ұш тармаққа- заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... ... iшкi заңы мен ... ... көпшiлiк
таныған принциптерi мен нормаларының арасындағы тиiмдi ара қатынасты орнату
жөнiндегi шаралар жғзеге асырылуы.
Құқықтық қоғам ұшiн азаматтардың мемлекет алдындағы және ... ... ... жауапкершiлiгi тән.
Құқықтық мемлекеттiң жоғарыда аталған белгiлерiн бiр бiрiнен ... ... ... алып ... дұрыс, яғни осы аталған критериилер
сақталмаса, құқықтық мемлекет туралы пiкiр толған сөз ... ... ... ... ... ... чина. негiзi жасалған.
Әлеуметтiк мемлекет Ұғымы алғаш рет екiншi ... ... ... ... ... ... және ... кейiн Еуропада көптеген мемлекеттер
үшiн үлгiлi айналған Беверидж жоспарында ... ... үш ... ... ... ... Онда әлеуметтiк қамсыздандыру дарашылдыққа және
корпоративтiк мүдделердi қорғауға негiзделген. ... ... ... ... құрамы болып қана қалады.
2. ЖҒмыспен толық қамту саясаты жғргiзiлетiн, кепiлдi ең төменгi ... және ... тең ғмiт ... ... жеке ... ... ... қызмет етушi әлеуметтiк саясат ... ... ... мемлекет. Мұндай мемлекетте теңдiк, корпоративтiк және
ынтымақтастық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... әркелкiлiктiң азаюы, жҒмыспен ... ... ... ... саясаттағы өктемдiк жағдайы
қамтамасыз етiлуi тиiс.
Қазақстан Республикасы Конституциясының принциптерiн, идеологияларын,
нормаларын ... оның ... ... ... ұшiн, адам мен
азаматтық құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету ұшiн ... ... ұшiн, ... ... органдардың, лауазымды
адамдардың саяси және құқықтық жауапкершiлiгiн iске асыру ұшiн, мемлекеттiк
билiктiң барлық тармақтарының келiсiмдi ... ұшiн ... ... ... ... және ... мемлекет қалыптастыру -
ұзақ ... ... ол ... субúектiлердiң: халықтың, әлеуметтiк
топтардың, азаматтардың, ... оның ... ... ... құқықтық қатынастарға тұрақты тұрде кұш жҒмсауын
талап етедi.
Демократиялық, зайырлы, ... және ... ... ... ұшiн ... оның ... құқықтары мен бостандықтары жоғары
құндылық болып табылады. Саяси ой әлемiнде ... ... ... аса ... ... ... құндылықтарын мемлекеттiк құрылысқа
нақты сiңiру ... ... ... Оған – ... ... ... мен бостандықтары жатады. Оларды жоғары ... деп ... ... ... оған ... игiлiк жасаудан артық мiндет
жоә екендiгiн бiлдiредi. Мемлекет адамның қалыпты тiршiлiк ете алуы ұшiн
өзiне қатысты барлық ... ... ... ... адам ... ... де заңсыз әрекеттерден қорғауына мүмкiндiк бере ... ... қол ... ... ... ... да бекiтiлген,
ағымдағы заңдарда нақтыланған адам ... мен ... ... ... кезекте iске асыруға жан-жақты көмек ... ... ... ... ... ... барлық
азаматтарға тең құқық бере отырып, олардың тату тұруына заңды негiз құрады.
Сондықтан Қазақстан – Бұкiл халықтық ... БҰл ... ... ... оның ... ... ... анық
айтылған. Бiрiншiден, мемлекет, оның органдары қоғамдық татулық пен ... ... ... ... тануы қажет. Қоғамдық татулық дегенiмiз
- қайшылыққа, әлеуметтiк топтар арасында, тұрлi Ғлттар арасында ... жол ... ... ... ... ету ... әр адамның тыныш өмiр сғрiп, оәуының, жҒмыс iстеуiнiң алғы
шарты. Екiншiден, мемлекет ... ... ... ... ... ... тек бiр топ ... емес, Бұкiл халықтың
тұрмыс жағдайын жақсартуға бағыттауы керек. үшiншiден, мемлекет органдары
мемлекет өмiрiнiң ... ... ... ... ... ... ... ең маңызды мемлекеттiк мәселелердi тек қана өмiрлiк және референдум
арәылы ... ... ... ... алатын орны зор. Қазақ тілінде бұл термин
арабтың «маданият» - қала, ... ... ... ... ... көп
мағыналы, түсіндірүге қиын болып ... ... ... Ол адамның
өткендегі жасағанын және болашақтағы жасайтынын қамтиды. Қарапайым еңбек
құрылғыларынан, әдет – ... ... ... ... ... ... мен өнер, дін мен атеизм, мораль мен философия сияқты ұғымдарға
дейін тамырын ... ... ... ... ... ... ... жіне
материалдық құндылықтар адам өмірінде үлкен роль атқарады, өйткені олар
адамның өз - өзіне ... ... – деді ... ... – мәдениетті
қай жағынан қарастырсақ та, осы факторға көз жұма алмаймыз».
Қазіргі заман сөздіктерінде ... ... ... мәдениет – белгілі бір хаплықтың қол жеткен ... ... ... ... адамзат қауымының белгілері бір тарихи кеңістіктегі қызметі мен
өзіндік ... ( ... ... ... ... ... жіне ... агромәдениет ( дәнді – өсімдіктер мәдениеті, цитрустық мәдениет және
т.б.).
«Мәдениет» жер жырту, бау – ... ... яғни ... ... ... ... айтқанда, егіншілік пен ауыл шарашылығымен
тығыз ... ... Оған қоса ... ... ... ... ... тәрбие мен білімімен байланыстылығының тамыры да сонау
көне заманда жатыр. Білімсіз және ... адам еш ... ... ... ... ендеше білім мен тәрбие барлық халықтар мәдениетәнәң
қайнар бұлағы болып табылады. Сонымен ... ... сөзі « ... ... ... ... ... мағыналарға да ие. Олардың ішіндегі ең
бастысы – дінге табынушылық. Көне замандағы адамдар әр ... да ... ... ... ... ... ... орын алды. Міне, сондықтпн
да болар, белгілі ... Марк ... ... патриотизмді ерекше
дәріптеді. Полис дегеніміз – шағын ғана халқы бар қала, ал қала ... ... ... ... ... мен ... ... дәуірінен бастап зерттеле бастаған көне
заманның тарихи, философиялық, ... және ... ... ... назарынан археологиялық ескерткіштер, халық мәдениетінің
шығармалары, ... ... әр ... ... ... ... жайындағы мәліметтері тыс қалған жоқ.
Осыншама бай фактілерді есепке ала отырып, Фғфртушылық дәуірінде адамзат
мәдениетін ... ... ... ... ... мән ... ... дүниежүзілік күштердің батыл іс - ... ... ... ... ... ... ... есептелді. Бірақ сол кезеңнің өзінле – ақ ... пен ... ... шүбә ... , ... бір- ... ... қою сарыны
байқала бастады, бұл, әсіресе Жан – жак Руссоның еңбуктерінде көрінді.
Руссо сол ... ... – ақ ... мен ... ... табиғатын өзгерте
алатынына күмән келтірді. Оның бұл көргендігін бүгінгі күнгі ... ... яғни ... ... ... ... салдарлары айқын
көрстіп отырған сияқты. Руссо ғылым мен өнердің жандануы ... ... ... Оның бұл ... дәлелдеуге тырысты. Оның ойынша,
ғылым мен өнердің дамуына байланысты адамдардың ... ... ... кері ... ... теңсіздік орын алып, адамның бостандық
сезімі аяққа басылады. Ол былай деп көрсетті: ... ... ... ... ол өз тіршілігін әрқашанда күреспен өткізеді». ... ... ... бас ... ... яғни ... ... шақырған екен
деген түсінік туып қалмауы керек. Ол адамзат ... ... ... ... алғашқы қауымдық құрылыстан бастап өркениетке деген
құлшыныс жолындағы тарихи қозғалысының ...... ... ... ... ... болғанда да Руссо жаңа ғана туындап келе
жатқан ... ... ... ... «табиғи адам» ретінде көне
заманның «тағы» адамдарын ерекше бағалаған. Бұзылған және моральдік жағынан
азғынданған «өркениетті» ... ... ... даму ... ... ... қоғамдарының «тазалығы» мен адамгершілік қасиеттерін қарама
– қарсы қойды.
Адамзатты қоғамдық – тарихи ... ... бірі ... ... Ол ... ... үйлесімділік мәселелеріне, оның
заңдары мен ережлеріне баса назар аудару негізінде ... ... ... ... ... рет ұсынған болатын, бұл идея бойынша барлық
ұлттар өз ... үш ... ... ...... ... ... және «адамдар ғасыры».
Ұлы неміс философы Кант (1724-1804) «ақыл - ойға» ... ... ... негізі «ақиқат», «қайырымдылық», «сұлулық» ... ... ... ... ... ұғымын моральдық тұрғыдан басқаша
қарастыруға әрекет жасады. Осы орайда Канттың «мен үшін екі ... ... ... ... ... мен ... ішкі рухани дүниесі» деген
қағидасының кенінен ... атап ... жөн. ... ... ... мән бере ... ол ... адамдардың айуандардан айыруға
мүмкіндік беретін құдайдың адамға берген ерекше қабілеті деп қарастырып,
адам бойындағы қайырымдылық пен ... ... ... ... ... бұл ... ... императив деп атады. Кант этикасының негізгі
заңы бойынша – адамға тек ... деп ... ... ... ... Дәл ... идеяларды Спиноза, Фейербах, Маркс, Фрейд сияқты да ... ... ... ... ... – табиғаттың бостандық патшалығына»
барар жол, ендеше ККант ілімінің ... – оның ... ... ... ғасырда мәдениет мәселелерімен тығыз айналысқан ғалымдардың бірі
– ағылшын ойшылы Эдуард ... ... ... ... Ол ... ғылым – реформалар жөніндегі ғылым» деп тұжырымдай ... ... даму ... процесс деп қарастырды. ... ... ... ... береді: «Мәдениет пен өркениет кең,
әрі этнографиялық мағынада – ... ...... ... ... салт – ... және ... мүшесі
ретінде адамның игерген дағдылары мен түрлі қабілеттерінен құралады». Нақты
идеалды ... ... ... – жеке адам мен ... ... ... мен болашағы жолындағы құндылықтарды дамыту арқылы адамзат
баласын жан – жақты жетілдіру ... ... ... ... мәдениетке
адамның ақыл – ойы мен еңбегінің ... ... ... ... және ... ... ... қарады. Тайлордың ілімінде
барлық заттар мен идеялар «бір – бірінен туындап» жатады. Мұндай көзқарасты
эволюциялық деп атау ... ... Оның ... ... ұлы ... бұрынғы әріптестерінің шығармашылық дәстүрін жетілдіріп, не соған
сүйеніп отырады. Тайлордың ... ... бірі – ... ... ... негізі болып табылатын «діннің шығуының ... ... ... ... ... ... дін ... да «тағы
философтың» жанның қабілетіне, рухтың адам ленесінен бөлініп ... ... ... деген тұжырымға негізделген.
Егер Кантта, мәдениеттің мағынасы – адам бойындағы хайуандық сезімді
ақыл ... ... ... ... ... ... ... ұлы
ойшылдардың бірі Фридрих Вильгельм Шеллинг (1775-1854) мідениетті
эстетикалық ... ...... ... ... ... ... мазмұны: адамдарың көркемдік қызметі деп жариялады. ... ... оның ... ... ... атты еңбегінде
толық баяндалған. Көне заманнан бастап XIX ғасырдың аяғына ... ... ... ... ... ... отырып, мынандай
қысқаша қорытындылар жасауға болады. Еуропада кеңінен тараған мәдениет
жөніндегі ұғым діни ... ... және ол ... ... келдіп
тірелді:
А) мәдениетті – ақыл – ойдың не табиғи езімнің көмегі ... ... ішкі ... ... ... тану(Кант); мәдениетті
эстетикалық, көркемдік шығармашылық қызмет ... білу ... ... ... ... ... ... және оның абсолюттік идея
мен дүниежүзілік рухты жүзеге асырудың құралына айналғандығы (Гегель);
Б) ... ... ... дамып - өркендей ... ... ... ... ... ... бағынды. Бірақ біз қарастрған кезеңде
мәдениеттің материалдық негізіне мән берілмей , ... тек ... ғана ... бұл ... мәдениеттің – ғылым,
адамгершілік, өмір, философия, құқық және т.б. ... ... ... ... ... ... ... оған мағыналық жақындығы бар
кейбір басқа ұғымдармен арақатынасын қарастырып өтейік. Осы сипатта біздің
зердемізге бірінші түсетін ұғым - ... ... ... жағынан
алғанда азаматтық дегенді білдіреді. Римдіктер бұл ... ... ... ... ... ... мен ... айырмашылықтарын
көрсету мақсатында қолданылған. Яғни, өркениет олардың түсініктері бойынша
азаматтық қоғамы, қалалық мәдениеті, ... ... ... тәртібі бар
Рим империясының даму дәрежесін білдіреді.
Ғасырлар бойы қалыптасқан осы екі ... ... ... ... ... Мәдениет пен өркениет бір. Олар синонимдер (И. Гердер, Э.Б. Тайлор).
2. Өркениет – ... ... оның ... ... ... антиподы
(Ж.Ж. Руссо, Ш. Фурье, О. Шпенглер).
3. Өркениет – ... ... ... бой ... ... деңгейі (Ф. Вольтер, Д. Белл).
4. Өркениет – тағылық пен ... ... ...... саты ... ... – этностар мен мемлекеттерге тән мәдениеттің оқшау түрі ... Н.Я. ... ... т.б.).
6. Өркениет мәідениеттің техникалық даму деңгейі, оның материалдық жағы.
Бұдан көретініміз, ... пен ... бір – ... ... ... ... Т. Чайлдтың өркениетке еңбектің қоғамдық ... ... ... ... ... ... дамуы, қолөнер мен
сауданың өркендеуі, азаматтық қоғам мен ... ... ... ... екі ... ... меңгеру арқылы өндіргіш қатынастарды өркендету.
Білім мен техникалық дамуы нәтижесінде қалыптасқан өркенитпен байланысты.
Н. Бердяеи өркениет ... ... ... ... ... та, руханилық тата жоқ, оның негізі -
машиналық».
1. Адам руханилықтың дамуы.
Ол адамның ішкі ... оның ... ... ... щй - ... ... ... батыс
2. шығыс
батыс адамы дүниемен, табиғатпен, өзі сияқты басқа адамдармен күрессе,
шығыс адамы өзімен - өзі, өзіндегі төмендегімен күресүде. ... пен ... ... ... ... болды. Олардың өзгешіліктері
географиялық, саяси, шекаралық, ... ... ... ... ... ... ... Батыс адамы өз белсенділігін сырт
ортаға бағыттаса, шығыс адамы өз - өзіне, адам мәселесіне ... ... ... ... ... ... алып келді. Ал ... ... ... техника және көптеген жаңалықтар алып келді. Қорта
келгенде: шығыс мәдениетті жаратса, батыс ... ... ... ... өмірдің басты факторы болып христиан діні болып
саналғанда, еуропалық адамның санасында Шығыс артта қалған экзотикалық жер
деп ... әр ... ... ... ... батыс
өркениеті пайда болады.
Батыс мәдениет қоғамында қарама – қайшылықтар ... ... ... Жан ... ... XX ғасыр соңында адамдар қарама –
қайшылықтарды ... ... ... ... ... мен ... шындық пен ... ... ... ... ... ... қалыптасуына үш проблема қиыншылық туғызады:
1. аномия
2. мәдениеттік артта қалу
3. бөтен ықпал
аномия қазақстандық қоғамда да бар. Батыстық өмір үлгісі,
эгоизмге бағытталған ... ... ... бір – ... ... ... принциптерін қамтитын ... ... ... ... ... ... ұстанбау, шылым шегу, есірткі және тағы да ... ... ... ... мен ... ... ... орын алуда.
Аномияның Қазақстанда бар екнін социологиялық зерттеулер дәлелдейді:
қоғам ойынша, бай адамдардың ықпалын біздің ... ... отыр ... ... ... баю ... емес деп ... Ал өркендеудің
бірде – бір тәсілі – бұл бай ... мен ... ... ... – XVIII ... бастап қазіргі кезге дейін құқықтық мемлекет
проблемасы барлығының көңілін аударуда. Адамдар бұл құбылыспен мемлекеттік
және ... ... ... ... ... ... ... байланыстыруда. Осыған байланысты құқықтық
мемлекет ұғымын ашу, оның ерекшеліктері мен ... ... ... ... ақиқат ролін көрсету үлкен теориялық және тәжірибелік
мәнге ие болды.
Құқықтық ... ... зор үлес ... Платон мен
Аристотель болып табылады. Аристотель аналитика ғылымының ... ... заң ... ғылымды қалыптстырды. Аристотель үшін құқық– бұл саяси
әділеттік және адамдар арасындағы саяси ... ... ... ... ... әль – Фараби да бақыт қаласын салғысы келді. ... ... және ... ... атты ... ... ... тұрғындарының қөзқарастары туралы трактатын жазады.
Ойшы, заң шығару шығармашылығы, басқару өнері, сөзсіз, философиялық
мәдениет негізінде болу керек деп ... ... ... ... ... деген сөздер бір түсінікті ... ... ... мол, ... ... ... болып, заңдарды құрметтеп,
сақтап, қасындағы ... ... ғана ... мемлекетті құрып,
нағыз патша болады деп тұжырымдаған әль – ... ... ... ... ... құқықтық басымдағы идеясынан шығып отыр, сондықтан
да тек қана ресми органдар мен лауазымды тұлғалардың ... ... ... ... ... және ... ... басқа субьектілерінің құқықтарын,
бостандықтары мен мүдделерін қамтамасыз етіп, ... беру ... ... ... ... мен әдістерге басымдық береді. ... ... ... , ... және ... прцестерге, сондай
– ақ жеке тұлғалар ... ... ... – қатынас саласына ... ... Ол ... ... ... ... әрекетке
айтарлықтай, автономия мен бостандық бере ... ... ... ... ... ... көрсетеді және сақталуын қадағалап
отырады.
Құқықтық мемлекеттің пайда болуы мемлекеттік – ... ... ... ... ... ... ... орнына озат,
прогрессивті және тиімді институттардың өзіндік ерекше «санкциясы» мен
мұқият ... ... ... табылады. Бұған мемлекеттік
басқарудың құқықтық нысанының әміршілдік - ... және ... ... ... ... және пайдалалығын теориялық ұғыну ... ... ... ... ... ... өткен шаққа
айналды деуге болады. Айтып кеткеніміздей, көне ... ұзақ ... ... ролін ескермейінше, мемлекеттің құрылымы мықты, тұрақты
және сенімді болуы мүмкін емес деген пікірлер айтып кеткен. Заң ... ... ... ... барлық органдардың, лауазымды тұлғалардың
және азаматтардың әрекетін бағыттап отыруға арналған.
Алғашында бытыраңқы және ... ... ... ... ... кейінен осы ойлардың негізінде құқықтық мемлекеттің ... ... Оның ... ... ретінде ДЖ. Локкты, И.
Кантты, В. Гумбольды, Г. Еллинекті, К. ... және ... ... ... мәселелер бойынша бұл ойшылдардың ... ... ... ...... ... мемлекет өзі сөзсіз
орындап отыруы қажет екендігінде және қоғамдық өмірге ... ... ... ...... ойы бір ... ... отырды.
Әйгілі шығыс ойшысы Баласағұн «құтадғу білік» атты кітабында құқықтық
мемлекет мәселесін қарастырды. Бұны «адамдарды басқару ... ... ... ету ... ... мен тәртіптер» және т.с.с. бөлімдері
дәлелдейді. Баласағұни патша, елші, бек, ... ... алу ... болу ... ... туралы ашып айтады.
Голландық заңгер, социолог, ірі ... ... ... ... (Гуго де Грут) «бейбітшілік пен соғыстың ... (1625) ... ... пен халықтар құқығы және жария ... ... сөз ... ... ... үшін ... ... ондағы құқықты орындау ... ... ... ... ... ... деп түсіндіреді.
«Демократия анархияға айналған кезде, азаматтарды тыныштандыру тәсілі
- монархия» деген ойды итальян ойшысы Жамбатиста Вико ... ... ... бір адамның – монархтың ... ... ... мен ... прерогативтің тек кейбір нақтылы
тегістілігімен сипатталады. Монархияның ерекшеліктерінің қатарына ... көп ... ... ... ... кейде – сайлау
жолымен келетіндігі жатады, монархтыңміндетті атқаратын белгілі бір ... Ол өмір бойы ... ... ... ... ... саясатында да монархия белгілері байқалады. Мысалы: АҚШ – тың
президентінің билігі Ұлыбритания басшысының билігіне ... ... тұр. ... АҚШ – та ... түрі – ... та, ал Ұлыбританияда
- монархиялық. Сонымен ... ... ... қалай түсіндіруге болады?
Этимологиялық жағынан бұл шексіз билік па, ... ... ... болуы ма, логикалық мағынада белгілі бір түрмен шектелуі ме?
Жамбатиста Вико айтты: «Демократияның монархияға айналуы – мәңгілік
және ... ... ... ... ... ... ... авторитетін бұзады,
өйткені азаматтар, өздері сайлаған адамдарға бағынудан бас тартып, өздері
де билік басында тұра ... ... ойға тап ... «Адамдар, бірінші,
бағыныштықтан шығуды армандайды» деп жазады Жамбатиста Вико. Оның ойынша,
олар содан кейін ... тең ... ... ... Аяғында заңнан
да жоғары шығуды мақсат ... ... ... ... ... ма? ... асып ... тирандықтар жоқ.
Құқықтық мемлекетті тереңірек түсіну үшін, ағылшын ойшысы Джон
Локктың идеялары зор роль ... Оның ... ... ... құқық әрқашанда бәрінен жоғары тұру керек.
Билікті:
1. заң беруші
2. атқарушы
3. федеративтік
деп үшке ... Локк заң ... ... ... ... Оның міндеті –
заңдарды шығару. Қалған екі билік түрлері қосымша жұмыс атқарады.
Ойшы Шарл Луи Монтескье билікті заң ... ... сот ... ... жаңа ... құрайды. Монтескьенің айтуынша, биліктің
осылай бөлініп және бірін – бірі бақылауы – еркіндіктің басты кепілі ... ... ... ... ... бола ... ... тек
заңмен бақыланып, реттеліп, бекітілетін еркіндік түрі беріле алады.
Құқықтық мемлекетті құруда Канттың да қосқан үлесі де ... ... ... ол ... деп ... ... – бұл заңдарға бағынып,
белгілі бір құқықтарға ие адамдардың бірлескен ұйымы».
Құқықтық мемлекеттің идеясы мен ... ... ... ... ... ... ... бұл құбылыспен мемлекеттік және қоғамдық
өмірдің демократияландыру перспективасын, әділдік пен ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және рухани
процестерге, сондай – ақ жеке тұлғалар ... ... ...... ... жат ... бүкіл қызметінде барлық азаматтар мен қоғамдық қатынастың
басқа ... ... ... және бағынуына есептелген ... және ... ... ... мен әдістері басым болып
келетін этатистік мемлекет оған қарсы ... ... ... мен ... мемлекеттен
айырмашылығы:
1. құқықтық мемлекетте биліктің бүкілмеханизмі және әрбір орган,
әрбір лауазымды тұлға өз ... жеке ... ... принциптер және
нұсқаулармен байланысты, өздерінің барлық ... ... ... ... ғана ... сондай – ақ мемлекеттік
органдар мен лауазымды тұлғалар үшін де ... ... ... ... кетуі мүлде болмайды және мүмкін емес нәрсе.
2. құқықтық мемлекет құқық пен заңның арасыендағы этатистік
мемлекетке тән мұндай үлкен қарама – ... ... Онда ... ... ... ... ... мазмұны және бағыттылығы,
қабылдау ерекшеліктері, қолдану сипаты, тәртіп бұзушылықтың жүзеге асырылуы
мен ... ... ... ... ... сай ... құқықтық мемлекет нормативтік нұсқауларды қабылдап оны
жариялаумен ғана шектелмейді. Ол осы нормативтік ... ... ... асуына барлық және заңды тұлғалардың, мемлекеттік және
қоғамдық органдардың, кәсіпорындардың , ... мен ... ... ... ... қамтамасыз көп көңіл бөледі.
4. құқықтық мемлекеттің айрықша атқаратын шаруасы мемлекеттің
нормативті актілерінің әрекет етуінің субординациясын ... ... Онда ... ... иерархиялық қатал жүйесі қалыптасады,
әрекет етеді және дамиды.
5. құқықтық мемлекетте жеке адамның және қоғамдық
қатынастардың басқа ... ... ... ерекшеленеді:
біріншіден, олардың қалыпты тіршілік әрекетін және олардың алдында тұрған
міндеттерді табысты шешуді ... ... ... ... ... кең ... қарастырады. Екіншіден, құқық пен ажырамас
бірлікте болу онымен шамалас ... және ... ... ... – тең
болуын міндеттейді. Үшіншіден, оны міндетті ... ... ... ... ... ... барлық мемлекеттік және қоғамдық институттар мен
құрылымдары заңды деп тану – ... ... ... ... ... ... заң ... арқа сүймейтін институттармен
құрылымдар аз кездеседі. Егер алда – жалда ... ... ... ... уақыт тіршілік етуге, жұмысын ... ... ... және ... болмайтын қиындықтарға кездескен соң өзі де сахнадан
тез – ақ кетеді.
7. құқықтық қоғам үшін азаматтардың мемлекет алдындағы ... тән. ... ... ... ... берілетін, ешкім айыра
алмайтын құқығы мен бостандықтарын мойындап қана қоймайды, сондай – ... ... ... жүзеге асуы, қол сұғушылықтан қорғау үшін барынша
қолайлы жағдай туғызуға талпынады.
Құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғам табиғи ... ол ... ... етіп өркендей алмайды. Азаматтық қоғам – құқықтық
мемлекеттің маңызды ... ... ... ... ... мен ... ... жетілдейтін және олар үшін
өзіндік бір «тіршілік ету ортасы» болып табылатын, оларға ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық қондырма. Құқықтық
мемлекет құрудағы табыстар, бұл процестің өрісі мен қарқыны оның оң ... ... ара ... ... ... ... ... тура прпорционалтәуелді болып табылады. ... ... мен ... өз ... азаматтық қоғамның нығаюы мен жетілуін
жеңілдетеді, құқықтық емес ... ... ... ... процесі
біріншісінен екіншісіне айналуы неғұрлым кең өріс алса, азаматтық қоғамға
тірек болатын және оған қызмет ... ... мен ... ... ... болады.
Құқыөтық мемлекет пен азаматтық қоғам бір – біріне жақын болғанымен
әр ... ... ... ... Егер ... ... ... лық
және заң актілерінде жеке адамның құқықтық қоғам оны жоғары әлуеметтік
мәртебемен ... ... ... бұл екі түрі жеке ... өмір
тіршілігінің әр түрлі жақтарына акцент береді, ... – бірі ... оған ... ... мен ... қол ... ... әлеуметтік мәртебе материалдық, ұйымдастырушылық – техникалық
мүмкіндіктерді, сондай – ақ әрбір ... тән ...... ... ... ... ... мен қатынастардың артықшылықтарын өзінің
мүшелерін араластырады. Қоғамның қармағында мұндай мүмкіндікиер ... ... көп ... ... оны ... ... ... Республикасының заңгерлері, философтары, тарихшылары,
политологтары да ... ... ... ... ... ... ішінде: З.К. Аюпова, М.Т. Баймаханов, К. Бейсембиев, Е. Бекмаханов,
А.У. ... Л.В. ... К.Д. ... С.З. Зиманов, З.Ж. Кенжалиев,
А.А. Матюхин, С.Н. ... Г.С. ... С.С. ... О. ... ... А.Н. ... С.Ф. Ударцев және Т.Б. айтып кетуге болады.
Құқықтық мемлекет тек парасаттылықтың, ... ... ... ... ... бірге адамның бостандығын, қадір – қасиетін, ар –
намысын, теңдігін ... ... ... күш. ... ... осы мүдде – мақсаттыорындау мемлекеттің міндеті, ал осы
бағытта қалыптасқан құқықтық ... ... сол ... ... ... ... ... үлес қосу адамдардың міндеті.
Батыс өркениетті мемлекеттерде құқықтық мемлекет теориясы шындыққа
айналды, ... ... ... ... құруабстракті әділдікке жету
сияқты мүмкін емес ... ... ... ... негізгі мақсаты
әлеуметтік істерді шешу болып табылады. Сондықтан да ... ... ... да пайда болуы ғажап емес те.
Демократиялық даму нәтижесінде пайда болған қоғамның құқықтық ... ... даму ... ... ғана шын ... ... мемлекет бола алады. Дамымаған ... ... ... ... ... ... жүзеге аспайды.
Құқықтық мемлекеттің негізгі мағынасын, ішкі ... ... үшін ... ... ... ... базалық
мағынасын анықтап алу қажет. Түсіндірме ... ... ... ... арқылы ұғыну, тану, түсіну, жете түсіну, мағынаны жөнді ойға
салу, ... және ... ... сияқты анықтамалар ... ... ... ... түсіну» термині тек құқықтың не
екенін анықтауды ғана білдіріп қана қоймайды, сонымен бірге құқықты ... ... ... ... даму ... ... болып табылады.
Осыған байланысты Л.И. Петражицкийдің айтқан сөздері дәлме – дәл
келеді. Оның ... ... ... «құқықтық ғылыми анықталмауынсыз» бола
алмайды; біріншіден, бұл түсініксіз құқықтану ... ... ... ... ... ... ... басқа ғылымдардың ішінде
құқық ғылымының орнын анықтау қолымыздан келмейді, оны оқу мен танудың ... ... ... ... ... ... ... прблемалардың бірі болып
қана табылмайды, ол ... ... ... ... ... ... түсіну прблемасы баяғы кезден – ақ философтарды толғандырған.
өйткені құқық әрі қиын, әрі ... ... ... бірі.
Құқықтың тек бір ғана мағынамен, белгімен сипатталмайтыны Рим
заңгерлерінің ... ... жоқ. ... ... ... ... ... құқық әрқашан да жақсылық пен әділеттілікті білдірсе, екінші
жағынан, әр ... әр ... үшін ... ... - деп жазады сол
заңгерлердің бірі.
Осы проблеманың ертеден – ақ көрініс тапқанына қарамастан, ол өзінің
маңыздылығын ... ... де ... ... ... ғалымдарды
толғандыратын, әлі ашылмаған сиқыр бар, ол сиқырды шешү үшін әр ... ... осы ... ... ... ... таппауда.
М.Т. Баймахановтың айтуынша: «құқықты ... ...... ... ... ... сөзсіз. Ол құқық саласының негізгі
проблемалаларымен байланысып қана қоймайды, ... ... ... ... ... ... (талдау), құқықты реттеу шекаралары мен
ғылыми ізденістердегі бағыттар мен жолдарына ықпалын тигізеді».
Құқықтың негізін, ... ... ... ... мен тірегін,
құндылықтар мен маңыздылығын, адам, қоғам мемлекет, халық тағдыры ... ... ... ... ... ... құқықтық міндеті
болып табылады.
«Парасат мақсаты – шындық. Сондықтан да, философиялық құқығы, құқық
жайындағы ... ... ... ғылыми шындық өнегелі жетілгендік, діни құрмет сияқты ... ... тұра ... Оның ... тым ... оның мазмұны
экономикалық және әлеуметтік жағдайларға ... ... ... ... ... ... ықыласы, оған парасат, әділеттік,
шындық, дұрыстықты анықтаудағы тәсіл ретінде қараудан болар.
Құқықтың ... ... ... шығу себебінің критериі ... ... ... ... жатқызуға болады. Негізгі
концепциялардың бірі – ... ... ... ... концепциясы.
Онда құқық қоғам мүшелерінің заңдар мен нормативтік актілерде көрініс
табатын жүріс – түріс ... ... ... Бұл түсінік
бойынша құқық түсінігі - бұйрық арқылы, ... ... ... ... ... ... ... азамат пен адамның құқықты орындалмауы, билік
апологиясы мен оның нормативтік ... ... ... ... ... жағдай емес.
Нормативистік концепциясында құқық ... ... ... ... ... жүзеге асады деп түсіндіріледі. ... XIX ... Дж. ... Ш. Амос – ... Б. Виндшайд, К.
Гербер, К. Бергом, Л. ... А. ...... ... – Франция;
Е.В. Васьковский, А.Х. Гольмстен, Д.Д. Гримм, С.В. Пахман, Г.Ф. Шершеневич
– Ресей; сияқтылар ... ... XX ... бұл ... ... ... шын ... Г. Харттың «құқық концепциясы», В.Д. Катковтың
«жалпы тіл ... ... ... атты ... ... табады.
Дж. Остиннің құқықты саяси билік басындағы тұрғанмен ... ... деп ... және оны ... ... ... көптеген
ғалымдар ішінде қолдау тапқан болатын.
Ш. Амос та «құқықты қоғамдағы ... ... ... ... ... бұйрығы» деп таныды.
Г.Ф. Шершеневич соларға ұқсас бағытты ұстанып: «әр құқық ... ... ой ... ... ... ... ... концепциясы қойылады. Мұнда заң мен
құқық арасындағы айырмашылық қарастырылып, құқықтық және құқықтық еміс
критериі ... ... ... ... ... ... принципі ретінде «табиғиның» «жасандыдан»
жоғары болуы ... ... ... ... бойынша позитивті құқық пен
мемлекет ... ... ... ... пен ... ... ... қасиеттері бойынша, табиғи құқық абсолюттік әділеттік ... Оған ... ... пен ... ... салалары сай болу
керек.
Құқық, әлеуметтік түсіну бойынша, құқықтық қатынас жүйесі ретінде
қарастырылады, оның қайнар көзі ... ... ... ... ... С.
Гамбаров, Б.А. Китяков, С.А. Муромцев, Р. ... ... ... ... ... ... ретінде құқықтық нормалар емес
құқықтық қатынастар болып қаралады, субъектілік құқықтар мен ... ... ... ... ... атқарады.
Құқықты түсінудегі психологиялық концепциясы құқықты құқықтық сана,
психика, эмоция, ... ... ... ... концепцияны әлеумекттік концепцичға қосады, - мысалға, ... Л.И. ... ... ... ... ... ... ойымызша, бұл позицияның дұрыс емес жақтары бар. өйткені ... ... ... ... ... ... ... онда құқық сыртқы ортаға тәуелсіз, кенеттен пайда болады, ал
әлеуметтік концепцияда жауапкершіліктің ... ... жеке ... ... ... мемелекетінде құқық мемлекет мүддесін қанағаттандыруға
бағытталды. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... жоғалып, субъективты сипат асып түсті, кейде тіпті
құқықтық қатынастарда субъектілерге ақырғы тәсілдер қолданылды.
Қазіргі кезде ... тек ... ... ... ... ... жалпылау керек. Адам құқығы қоғам құқық саласы; ... ... ... адамдардың жүріс – түріс ережелері; әділдік
пен гуманизм сияқты адамзаттық құндылықтар компоненттерін ... ... өз ... ... керек.
Нормативтік сығылымдықты және оған сәйкес құқықтық сананы ортамыздан
жою керек. ... ... ... ... 4 ... да бар: ... Республикасында қолданылатын
құқық Конституцияның, соған сәйкес заңдардың, өзге де нормативтік құқықтық
актілердің, ... ... ... және өзге де
міндеттемелерінің, сондай – ақ ... ... ... ... Соты ... ... нормалары болып табылады». Мұнда
құқық ретінде нормативтік құқықтық актілері болып табылады, олар екі түрлі
түсініктердің ... пен заң ... ... А. ... пен Д. ... күші бар ... жүйені күші бар нормативтік актілердің ... ... ... ...... ... пен ... теңістіруге болмайтынын
қолдайды. Өйткені олардың бір – бірінен айырмашылықтары үлкен. ... ... ... ... заңдық талаптарға сай келетін
нормативтік актілердің құқықтық емес, ... ... ... ... ... зияндық жасаған оқиғалар көп. ... ... ... ... актілері жатады, оларда антиадамдық жәйттар ашық түрде
көрсетіліп, адамдар өмірін репрессияға ұшыратқан ... ... ... ... ... «герман халқына қарсы қастандық», «неміс қаны мен
намысын қорғау туралы», «рейхтың азаматтығы туралы» және т.б. ... заң ...... ... ... ... үшін міндетті, нақты және айқын, табиғи құқыққа ... ... – бұл ... құбылыс, онсыз өркениетті құру мүмкін емес. Ол
нормативтік нысанда жалпы адамдардың талаптарын, индивидуалды ... ... ... қамтып көрсетеді.
Мәдениет қоғамдық қатынастардың сапалық өркениетін ... ... ... пен ... қоғам тұрғысынан осы ... ... ... ... ... ғасырлар бойы жиналған этникалық ... ... ол ... ... ... түзетіп, заң
шығаруды ... ... заң ... толықтырып отырады.
2. Демократия және халық билiгi.
Қазақстан Республикасы демократиялық мемлекет ... ... ... ... Мұндай мемлекет құрудың негiзi шарты барлық ... ... тең ... ... бiрiктiру.
Осы интернационалдық идеяға сұиене отырып, Конституция “халық” деген
Ұғымды ... ... ... ... ... ... – мемлекет көлемiнде
саяси әрекеттерге қатысуға хақысы бар, барлық кәмелетке ... ... ... ... ... Президенттiң Қазақстан
Республикасының сайлау туралы жарлығына сәйкес азаматтар, саяси партиялар,
басқа ... ... ... ... ... ... Ұсынуға ерiктi олардың жан жақты таләылап, қолдап
немесе қарсы ғгiт жғргiзуге хақылы. Барлық ... ... теә ... ... ... да ... ... немесе артықшылық берiлгендi.
Азаматтар өз қалауымен саяси партиялардың бiреуiн қолдай алады ... ... ... ... ... ... Мұның өзi халықтың ой
пiкiрiн айәындауға мүмкiндiк бередi.
Демократияның бiр көрiнiсi – ... ... ... органдарының заңсыз қол сҰғуына тыйым салу.
Қоғамдық бiрлiстiктердi ... ... ... ... ... ... ... дiни, қажеттiлiктерiн қанағаттандыру ұшiн
құрады.
Заң тұрғысында, нақтылық тұрғысынан да ... ... ... ... ... ... ... құрылтайшысы ретiнде әрекет еттi.
Қазақстан Мемлекетiнiң демократиялығы халықтық жоғары саяси -
құқықтық мәртебесiнен ғана емес, адам мен ... ... ... ... бекiтiлген кең ауәымды демократиялық құқықтар мен
бостандықтар ... сөз, ... ... ... ... ... басқаруға қатысуға, қоғамдық бiрлестiктер құруға және
тағы басқаларына заңдық мүмкiндiктер бередi. Құқықтар мен бостандықтар тек
азаматтардың әр ... жеке ... мен ... ... ... ... Әр тұрлi әлеуметтiк, Ғлттық, конфессиональдық, кәсiптiк
және басқа топтарға жататын азаматтар ... ... ... ... ... өздерiнiн корпоративтiк мүдделерiнде
бiлдiре жәәне қанағаттандыра алады. Конституция демократиялық ... ... iске ... ұшiн ... ... және заңдық
кепiлдiктердi де қарастырған.
Қазақстан мемлекетiнiң демократиялығы мынадан да көрiнедi:
Конституция ... ... ... ... ... халықтың
мүдделерiн, әлеуметтiк және Ғлттық азшылықтың мүдделерiн, жеке азаматтардың
заңды мүдделерiн бiлдiретiн және сол мүдделердi қорғауға ... әрi ... өз ... ... және ... мүмкiндiк туғызатын
демократиялық нормаларды белгiлейдi.
Қазақстан ... ... ... ... ... көрiнедi. Референдум мынадай принциптерге
негiзделедi: 1) азаматтардың референдумүа қатысуға және одан өзiнiң ... ... 2) ... ... ... дауыс беру
жағдай баршаның тең және тiкелей қатысуға құқықтылығы; 3) ... ... ... азаматтардың, олардың
бiрлестiктерiнiң, мемлекеттiк органдардың ... ... және ... ... ... ... өз мүдделерiн көздеп ықпал
етуге ... ... да ... Ол ұшiн ... белгiлi бiр
шарттар көзделген. Солардың iшiндегi ең маңыздысы – ... ... ... ... ... дегенiмiз – қоғамдағы саяси билiктi жғзеге асыру
әдiстерiнiң, тәсiлдерiнiң, тұрлерiнiң жұиесi. ... ... ... ... оның қоғаммен, жеке адам мен арадағы реттелген, ең ... ... ... ... ... қарым-қатынасын бiлдiредi.
Саяси режим– Конституциялық нормалардың ...... ... ету
дәрежесiн айәындап көрсетедi.
Қазақстан Республика Конституциясы демократиялық саяси режим
болуын көзделедi, ... ... ... ... өкiлеттi және
тiкелей демократия институттарының орнатылуынан көрiнедi. Екiншiдiн,
демократиялық саяси ... кең ... ... ... ... ... етiлуiнен көрiнедi. ¶шiншiден, Конституция тәуелсiз
Бұқаралық ақпарат құрамдарының жасақалуына кең жол ашады. Тоталитарлық
режимнiң ... ... ... ... ... ... ... Цензураның
болмауы – демократиялық саяси, режимнiң өмiр сғруiнiң айәын ... ... ... ... ... ету ... ... кемшiлiктердi, лауазымды тұлғалардың заңды ... ... ... ... ... нығайтады. Төртiншiден,
Қазақстан Республикасының Конституциясында танылған ... ... ... ... әр ... ... ... iшiнде
мемлекеттiк органдардың, iс әимылын сынайтын оппозициялық Ұиымдардың да
қалыптасуына мүмкiндiк туғызады.
Мемлекет демократизмнiң негiзi, бiр ... ... және ... ... болып табылады. Ғлттық тәуелсiздiк, ... ... өзi ие ... ... ... және ... ... өзiн-
өзi билiк ету мүмкiндiгiнен көрiнедi.[2] Қазақстан Республикасының ... ... ... бар. Олар ... сондай ақ Қазақстан
Республикасының «Дiни сенiм бостандығы және дiни бiрлестiктер ... ... 15 ... заңында көрсетiлген. Дiни бiрлестiктер мемлекеттен
бөлiнген. Барлық ... мен дiни ... заң ... ... немесе дiни бiрлестiктердiң ешқайсысында бiр бiрiне қатысты
артықшылықтарды пайдаланбайды. Дiни ... ... бер ... ... егер ... ... ... мемлекет дiни
бiрлестiктердiң ... ... ... дiни ... Дiни ... мемлекеттiк ғҮкiметоргандарын сайлауға
қатыспайды. Саяси партиялар және дiни негiздегi өзгеде құрамалар ... ... ... ... ... ... ... қаржылай
көмек көрсетуге жол берiлмейдi. Дiни бiрлестiктерге ... ... ... ... ретiнде тек өз атынан саяси өмiрге ... ... ... ... мемлекеттiк бiлiммен тәрбие беру жұиесi дiни
бiрлестiктерден ... және ... ... ... Дiни ... ... мемлекеттiк емес оәу және тәрбиелiк орындарда ерiктiлiк жағдайында
енгiзiлуi мүмкiн.
Қазақстан мемлекетiнiң зайырлы ... дiни ... ... ... бiлдiрмейдi. Олар дiнге сенушiлердiң дғние ... ... ... ... ... дiни ... жөнiндегi мемлекеттiк органдар құрылады. Олар Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... дiни ... дiни сенiм бостандығы жөнiндегi заңдардың сақталуы туралы ақпарат
бередi, дiни Ұиымдардың, қоғамдық бiрлестiктердiң, мемлекеттiк ... дiн ... ... және адам ... мен ... басқа да мамандардың қатысуымен дiни сараптама ... ... ... ... ... ... мәдениет бұл тарихи процесс. Сондықтан да, әрбір елдің,
мемлекеттің құқықтық мәдениетінің әр ... жеке ... ... ... мазмұнын екі бөліктен қарастыруға болады:
жалпыадамдық және ... ... ... ... өзінің бастауынан
бүгінгі күнге дейін ... ... мен ... ... ... ... ... мен мемлекет пен құқық теориясы алдында әралуан құқықтық
мәдениеттерді уақыттық және әлеуметтік – мәдениеттік масштабтарда белгілеу,
жүйелеу, ... ... ... тұр. Бұл мәселені
өркениет жолымен шешпесек болмайды. Бұл ... ... ... ... мен ... құқықтық мәдениет туралы көп мәліметтер алуға
болады. Әрбір мемлекеттің ... ... әдет – ... салт ... ... ... ... өміріне байланысты қалыптасады. Міне,
осыдан әр мемлекеттің құқықтық жүйесі қалыптасады. Ол әр елдің этникалық,
құқықтық ... ... пен ... ... ... ... этностың өзінің қайталанбас менталитеті болғандықтан, оның
құқықтық ... де ... ... өзгешіліктерімен өзге болады.
Қазіргі заман құқықтық мәдениеті XX ғасырға дейін, ... ... өмір ... ... ... құқықтық мұра болып табылады. Құқықтық
мәдениет жүйесіне тек әдет – ... ... ... қана ... ... ... халқы заманынан бастап – ақ жасалған хандардың нормативтік
актілері мен ... ... роль ... Ереже, өз жағынан, ... ... ... ... ... күштеу әдістері тек ... ғана ... Бұл ... ... ... ... ... – ғұрыптың құқықтың әлеуметтік – психологиялық әсер етуі ... ... ... ... болған. Мысалы, құқықты бұзғандардың ... ... Бұл – ... деп аталды.
Құқықтық мәдениет құқықтық еркіндіктен көрінді, адамға деген
құрметтілік, құлдықтың ... ... ... мен ... ... әдебиетінің дамуы осыған дәлел.
«Қазақтардың барлық ... ... ... ... өмір сүріп, құлдықтан зардап шексе,онда қазақтардың өздері ... ... адам ... ... ... де. ... үшін ... жағдай»! – деп жазады А.И Левшин.
Қазақтар ауызекі тілді қолданып, тілдік шеберлік пен мақал –
мәтелдер арқылы әлем ... ... оны сол ... бейне арқылы қабылдап
отырған. Осылай құқықтық – мәдениеттік әдет – ғұрып ... ... ... халық шығармашылығы мен фольклорында
кең етек алады. Халық шығармашылығында, көптеген ... ... ... ... мен ... ... канондар көрініс тапқан: жауапқа
тартылудың міндеттілік ... бір ... ... үшін екі рет ... ... ... өш алу ... кінәсіздік призумпциясы және т.б.
Қазақ қоғамында маңызды оқиғалар мұра ретінде ... ... ... соттық істерді айтып кетуге болады. Осыған ... ... ... деп ... «XIX ... екінші жартысына дейін билер
өздерінің шешімдерін жазбаша түрде жасамаған, бірақ олар ... ... ... ... сүйеніп отырған».
Атақта қазақ жазушысы Сәкен Сейфуллин билер сотының шешімдерін «билер
сөздері» деп ... ... ... жанр ... ... ... Б.
Адамбаев оларды «шешендік дау (сөз)» деп атаған.
Халықтың тұрмыстық, әлеуметтік – ... ... ... ...
мәтелдерінде көрсетілген, олар ғажайып нақтылықпен ... ... ... ... әр ... ашып анықтайды. Қазақтың көшпелі өмірдегі
құқықтық өмірдегі мәдениетті зерттеудегі мақал – ... ролі ... олар ... ... ... ...... әлемнің қуанышы
мен өкінішін көрген, жүрегі мен ... ... сезе ... адамдар
шығарған.
Ғылыми кітаптарда мақал – мәтелдерді қайнар көзге жатқызады.
«Қазақтың әдет – ... ... ... ... ... мен
көптеген қысқа, есте оңай сақталатын материалдық және процессуалдық
нормалардан құралған» - деп ... ... С.З. ... ... ... әдет – ... ... аксиомалық аспектісін
қарастырғанда, құқықтық түсініктер мен принциптердің ...... ... ... ... мәдениет ежелгі кезеңнен бастап – ақ қалыптаса бастады. ... пен салт – ... әдет – ... ... ... ... ... пайда болады. Қазақ хандығының қалыптасу барысында
құқықтық түсінік ... ... ... ... ... ал ... ... ретінде билер соты болып танылды.
Тәуке ханның «жеті жарғысы» құқықтық ... ... ... ... ... құрылысы мен атқару қызметі бойынша батыстың заң
жинақтарынан қалмайды. «Жеті жарғы» қазақ ... ... ... ... ... көрсетеді. Мұнда жекеменшік, неке, жер, өмір
сүру және т.б. құқықтар көрініс ... Бұл ... ... ... ... басынан кешіріп отырғанда жазылған. Мемлекетте ... хан, би, ... ... ... мен ... әсіресе,
ат ұрлағандар үшін қатал жазалар қолданды.
Қазақ қоғамының негізгі құрамдас бөліктерін қарастырайық.
1. Түсініктер. Олар ... ... ... ... және ... ... ... Мәдениеттің үш негізгі символы – мән,
нормалар, темперамент; құндылықтар, мінез, белгі; ынта, идеялар, мағына –
арқылы қазақтардың құқықтық мәдениетін келесі ... ... ...... нормаларынан идеяларға, ал идеялардан құндылықтарға қарай
ауысу. Басты институт - ... ру мен ... ... ... ... ... бай лексикасын, мысалы, туысқандарының атауларының
көптігін айтпай кетуге болмайды. ... ... ... ... ... кім екені белгілі болып отырған. Мысалы, әке, бала, ... ... ... Бұл ... қоғамында туыстық қатынас тығыз
болғандығын дәлелдейді. Әрбір адамның өзінің атауы болған.
Күйеү жағынан туыстарды – ... әйел ...... деп
атайды. Күйеуінің үлкен туыстары үшін әйелі – келін, кіші туыстары үшін –
женге болып ... Бұл ... ... ... қарым –
қатынастарды, яғни бір – ... ... ... ... Қарым – қатынастар. Қазақ қоғамында қарым – қатынастар
келесі постулаттармен белгіленіп отырған: адал – ... обал – ...... ...... ... мен ... жүріс – түрісті
реттеу үшін қолданылды. Олар ... ... ... ... ... қалыптастырды. Адамды, әйелдер мен балаларды,
табиғатты, жануарды және т.б. қорғайтын тиымдар мен ырымдар бар. ... ... Бұл – ... ... қу ... басқа құшақтар
қалмады» деген жаман ырымды білдіреді. Ауруға шалдыққанда ғана тізе мен
табанды ... Бала ... ... ... ... беру керек. Үйге келген
кісіге төрден орын беру керек. Бос бесікті тербетуге болмайды. ... ... ... ырым ... және т.б.
3. Құндылықтар. Олар құқықықтық принциптерді құрайтын ортақ
мәселе болып табылады. Қазақ қоғамында басты құндылықтар ... ... ... ... ... ... пен ... еңбек ету, ынта;
мақсаттылық, мақсатқа талпынушылық;ойлампаздық, философиялық ойлау;
ауызекі тіл ... ... ... ... ... ... ... қайырымдылық және т.б. Олардың барлығы мақал –
мәтелдерде өз ... ... ... ... атап өтейік: Отан үшін
отқа түс – ... Ерді ... ... қоянды қамыс өлтіреді; таудай
талап бергенше – бармақтай бақ берсін; өнер алды – қызыл тіл және ... ... ... ... ... реттейтін
нормалардың ролін әдет – ғұрыптар атқарады. Әдет - ғұрыптарды сақтаудың
әдетке кіруі - ... ... ... ... ... құқықтық мәдениетінде ерекше орынды
адамгершілік нормалары алады. Ол ... кең ... пен ... ... ... ... ... Кейін олар батыста
кешірім, амнистия, лайықсыз өш, гуманизм әділеттілігі және т.б. ... ие ... Бір ... мысалға келтірейік: «Алдыңа келсе,
атаңның құнын кешір».
«Дат» деп аталатын сөз бостандығының ... да ... ... құқық бұзғандар мен қылмыскерлер пайдаланған. Ең бірінші әдет –
ғұрыптың адалдығы мен адамгершілігіне ... ... ... ... ... институттарды қарастырып, соған байланысты ойлар айтып,
қазақтың құқықтық мәдениетін ... ... ... ... бойынша қазақ халқы «анархиялық», «басшысыз»,
«варварлық» халық деген. Бірақ шын мәнінде олардың анархиясы – еркіндік,
басшысыз дегендері - өздік басқару, ...... ... ... ... ... ... еркіндігі бар қазақ қоғамы
қазіргі кездің азаматтық қоғам түсінігін бермей ме?
әдет – ғұрып құқығы билердің ... ... ... Олар әдет ... ... мен рубасшылар қызметін атқарған.
Халықтың ойынша шындық билік тек билер қолында болған. Олар ... ... ... сол қара ... ... тұрмысын,
әдеттерін, мақсаттары мен армандарын жақсы білген. Билер шешімі ... ... ... бірі А.К. ... «Билер соты әрі
әділетті, әрі риясыз болды, ... ол тек ел ... ... лауазымды
тұлғалар арасында да үлкен құрметке ие болған».
Қазақ ұлттық парламентеризмі «хан кеңесі» мен ... ... ... ... ... ... билігіне ұсас келеді.
Келесі билік – билер соты. Бұл соттың беделі жоғары және халық ішінде
танымал болған. Билер сайланбаған, олар ... ... ... ... өнерімен осындай дәрежеге жетіп отырған. Ел ішінде «тура ... жоқ, ... биде иман жоқ» ... ... ... ... дәлел.
Төртінші билік – қоғам ойы мен қоғамдық ... Егер ... 300 ... ... онда «Қасым ханның қасқа жолы» мен ... ескі ... ... ... қалды. Осы ережелер жинақтарының
өздерінде сөз еркіндігі туралы айтылды. Халықтың «бас кесу – бар, ... - жоқ» ... сөзі де ... ... ... ... көшпелі өмірі
кейбір қарама – қайшылықтар туғызған болатын. Ол, әсіресе, жайылым жерлер
мен мал, суға ... ... ... ... те, ... ... ... мәселелердің бірі. әмеңгерлік дегеніміз – күйеуінің өлімінен
кеінгі әйелдің құқығының реттелуі. Күйеуінен қалған жесір ... ... ... бұл ... ... үшін ғана жасалған жоқ, сонымен ... өмір ... ... мен ... ... үшін жасалған.
Құқықтық мәдениеттің қалыптасуының келесі кезеңі XIXғасырдың аяғы мен
XX ғасырдың басына жатқызылады. Бұл кезең – ... ... ... ... кезең.
Орыс ғалымдары қазақ демократиясы мен өмірін көп талқылаған болатын.
М.А. Герентьев XVIII ... ... ... қауымдық қоғам» мен
«варварлық номадтар» деп ... ... ... ... деп атап, бағалап, сыйлаған А.Л.
Левшиннің өзі қазақтардың өмірін «ежелгі адам» өміріне теңістіріп, ... мен ... ... пен ... ... ретінде
көріп: «бұл халықта билік деген түсінік жоқ, ал ... ... қай ел ... өмір ... деп ... қосады.
Қазақстанда 1898 жылғы реформалар жүргізіле бастайды. Олар ... ... ... мен мемлекет құрылысына өзгерістер енгізеді.
Бұл реформа Ресей патшалығының отаршылдық саясатымен жүргізілген. Бірақ,
XIX ғасырда жүргізілген реформалардың ішінде осы реформа ең ... ... ... бөлініп, сот институттары құрылды. Алайда, сот
қызметкерлерінің тәуелсіздігі басқару соты үшін ... ... ... ... сот ... ... бөлінген саяси процесстердің
әскери трибуналдар мен әскери соттарға өтуінен көрінді.
Ресей патшалығы Қазақстан шекарасында өзінің саясатын кеңінен ... ... ... ... ... ... жойып,
жерін жеке территорияларға бөліп тастады. ... ... ... аумағы генерал ө губернаторлыққа бөлінді.
Осы саяси қиыншылықтарға қарамастан, қазақ халқы ішінен интеллигенция
шыға ... I ... ... ... ... ... – биримжанов
А.К., Уфим облысынан – Жантореев С.С., Орал облысынан – ... ... ... – Ноян – ... Д.С., және Семей облысынан –
Бөкейханов А.Н. қазақ депутаттары қатысты. II мемлекеттік Дума ... ...... А.К., ... ...... ... облысынан – Аллабергенов Т., Орал облысынан – Каратаев Б., ...... ... ғалымдардың қосқан үлесі аз емес. Олардың ... ... ... ... ... С. ... ... С.С.
Сартаев, Г.С. Сапаргалиев, З.Ж. Кенжалиев, С. Өзбекұлы, Н.У. Өсерова, М.
Құл – Мұхаммед және т.б. айтып ... ... ... ... ... ... пен азаматтық қоғамның
белгілену, диалектика кезеңі 1991 жылы ... ... ... ... ... ... адам құндылықтары мен
демократиялық институттарын мойындайды және құқығы мен ... ... ... ... ... ... өзі ... Қазіргі мәдениет пен өткен
заманның мәдениеті арасындағы айырмашылық жер мен көктей. ... ... бойы ... ... ... ... демократиясы, қоғамның ғылыми,
технологиялық дамуының қиыншылықтарын шешуге көмектеседі. ... ... ... қазақ халқымыздың рухани байлықтарымызға оралуымыз керек.
әрбір халық, ұлт өзінің ұлттық мәдениетін сақтап, ... ...... ... арқылы жақсы жақтармен ауысып, өзінің мәдениетінің
өздігін жоғалтпағанда ғана дами алады. Тарихта өзінің тілі мен мәдениетін
ұмытқан ... жер ... ... аз ... Мәдениет болса, қандай
қиыншылық болмаса да, халық аяғына тұрып, басқа елдер ішінде беделді
орынға ие бола ... ... ... ... да төніп отыр. Батыс технологиясын
игеру мен еуропалықтануымыз бізге қымбатқа түсер.әлемдік мәдениетте өз
орныннан айырылу оңай, ал оны ... ... ... ... ... асыо мұра ... ... біз оны дұрыс
пайдаланбаудамыз, сондықтан қазіргі ... ... осы ... одан ... көбейту міндеті тұр.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ҚҰРУ ЕРЕКШЕЛIКТЕРI
1. Заң ... ... ... ... және ... теориясында танымал нәрсе
– ол саяси Ұиымдасқан қоғамда жоғарғы деп ... және ... ... ... ... қызметiн жғзеге асыруға жаралған мемлекеттiң негiзi
феноменi – мемлекеттiк билiк.[3]
Мемлекеттiк билiк – Бұл мемлекеттiк- құқықтық құралдар, әдiстер
мен ... ... ... ... билiк етушi субúектiлердiң еркiн
жiгерi iске асырылады немесе ... ... ... ... және
рухани саналарын басқару жғзеге асырылады. Билiк мемлекеттiк буындар ... ... Олар ... ... ... ... – белгiленген
тәртiппен құрылған азаматтар Ұиымы, ол бiрiңғай ... ... ... ... Оған ... ... тән: ... орган
мемлекет орнатқан тәртiпте қғрылады; екiншiден, органға мемлекет ... мен ... ... ... үшiн ... ... Бұл орайда
ол жекелеген қызметтi де, қызметтер ... ... ... мүмкiн; үшiншiден, органға мемлекеттiк билiк берiлген.
Қазақстан Республикасында мемлекеттiк органдарды құру ... ... ... ... негiзi қағида билiктi бөлу теориясы болып
табылады, ол билiктi органдар және адамдар, әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ... ұшiн амалдар жасайды.
БҰл орайда олардың әрқайсысы дербес әрi бiрiн-бiрi ... әрi ... ... бола отырып, өз қызметтерiн органдардың айрықша ... ... ... ... ... асырады.
Тежемелiк және тепе теңдiк жұиесi (аса маңызды қағидаттың бiрi)
– онда әлде бiр ... ... ... ... ... бiр ... мүмкiндiк берiлуi, мемлекеттiң әлдебiр тұтқасының билiктi өз
қолына ... ... ... ... бөлу ... Парламент (IV бөлiм), ... ... ... ... iске ... нақтылынған.
БҰл қағидалардың мазМұны олардың өзара iс әимыл жасау қағидаларына
сәйкес жғзеге асырылуын бiлдiредi.
Республикадағы мемлекеттiк билiк бiртұтас, өйткенi оның ... ... ... ... және ... егемендiгi бөлiнбейдi, өйтседе
Бұл билiк бөлiнуiнiң принципiне сәйкес заң ... ... және ... ... ... ... әрi ... жұиесiн пайдалану
арәылы жғзеге асырылады.[4]
БҰл принцип барлық билiктi толық бiр органның қолына шоғырландыруды
болдырмайтын мемлекеттiк билiк құрылысын ... ... ... заң ... атқарушы және сот
тармақтарының арасындағы қандайда бiр ұстемшiлiктен аулақ болуы шарт.
БҰл ... ... ... ... рет жаңа ... 1993 ... ... Конституциясында құқықтық көрiнiс тапты.
Алайда ол ... ... ... ... ғлгiсiндегi Қазақстан Республикасы
жоғарғы кеңесiнiң мiндетiн анықтайтын басқа конституциялық нормалар мен ... ... ... Оған қоса ... ... құқықтық -
Ұиымдастыру ролiне сұиiнген ол кезде билiк бөлу ... ... ... және ... ... ... ... нығайтылған жоә.
Мұның өзi Бұл мемлекеттiк билiктiң бiрлiгi ұшiн ... едi; яғни ... ... ... мен ... толық мәнде айәындалмады.
1995 жылғы Конституцияда Бұл проблемалар тек ... ... ғана ... ... ақ ... ¶Үкiметпен жоғарғы соттың
мiндеттерiн дәл белгiлеп, шек ... және бiр ... ... ... тармақтарының ұилесiмдi жҒмыс iстеуiн қамтамасыз етудегi Қазақстан
Республикасы Президентiнiң ... ... оның ... ... нақтылы нормаларында әисынды шешiмiн тапқан. Кез келген
мемлекеттiң атқаратын қызметi белгiлi бiр ... ... ... ... (саяси), информациялық (ақпарат), сондай ақ
адамгершiлiк пен ... өмiр ... ... ... тиiс. ... егемендi мемлекет қоғамүа тиiмдi тұрде жан-жақты ықпал етуi қажет. ... Бұл ... өзiн ... қарым-қатынас каналдары арәылы
нормативтi ... ... ... ... жеке ... пен ... ... нормалардың iске асуын қамтамасын ету қажеттiгi
туады. БҰл әрекет өмiрдiң ... ... ... ... олардың орындалуына бақылау жасалмай, дәлелдер мен құқық
қолданысын заң тұрғысынан жұиелемей ... аса ... ... ... ... - Қазақстан қоғамында
бiрiңғай билiктiң мәнi жағынан, ... ... ... ... ... ... Бұтiннен ажыратпайды бiрақ жаңа тәуелсiз мемлекеттiң саяси
және заңдық тұрғыдан икемдi болуына ... ... ... ... ... ... ... мүмкiншiлiктерiнiң жай ғана шектелуi, ара жiгiнiң ашылуы емес.
Мемлекет билiгiнiң әрбiр тарамдары жоғары дәрежеге ие ... ... ... ... ... ... ... Бұл олардың мемлекетте толық
билiктi жғргiзетiндiгiн бiлдiрмейдi. Мемлекеттiк билiктiң әрбiр ... ... ... ... болғанымен, бiрi екiншiсiнiң
қызметiне, мiндетiне ... ... ... ... ... ... ... ғана олар жеке бостандық пен қоғамдық қажеттiлiк арасындағы
қатынасты бiр қалыпта Ұстап, ... ... ... ... ... ... билiктiң әр тармағы өз әрекетiн егемен Қазақстан
Республикасының немесе оның ... ... ... өз
қызметтерi барысында жалпы мемлекеттiк мүддеге сай бiрiңғай саяси ... ... ... ... ... ... Республикасының
Конституциясын басшылыққа алып отыруға тиiс. Мемлекет әрекетiнiң iшкi және
сыртәы бағыттарының ... ... ... ... мемлекеттiк ғкiметтiң
бiрлекте болуына әкледi.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... және сот билiгiн ... ... ... мемлекеттiң шын мәнiндегi функциясын iске асыру ұшiн ... ... ... ... ... органдардың өзара байланысын
заңды тұрде ... мен ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi. Немесе оны, екiншi сөзбен,
мемлекеттiк ... iшкi ... ... келтiру деп айтуға болады. ... ... ... ... ... ... анық байқалған
жағдайда оларды бырыңғай әлеуметтiк мемлекет қатарында ретке келтiрiп
отыратын дербес жұиелi ... ... ... ... болады.
Мемлекеттiк билiктiң бiрнеше тармақтарға бөлiнуi, мемлекетке құқықтық
сипат берiп, әлеуметтiк ... ... ... ... мен ... ... ... бағындырады.
Мемлекеттiк билiктiң бiрнеше тармақтарға ... ... ... ... өз әрекеттерiн жғзеге асыруы оның азаматтар мен
қоғамнан алшақтауына жол бермейдi.
Қазақстан ұшiн билiк бөлiнiсiнiң ... ... ... ... қайсысы өз бетiнше дербес, бiрақ бiр-бiрiне қатысты алғанда толық
билiкке ие бола ... ... ... Қазақстан қоғамының нақты
тарихи өткелi кезеңiнде ... ... ... ... жан-жақты
қамтуында жатыр. Толық билiк мемлекетке ғана ... ... ... ие. ... ... ... ... билiк өкiлеттiгiнiң,
“ауырлық орталығының” мақсатты тұрде ауысып отырып және бiртұтас Қазақстан
мемлекетiндегi белгiлi уақытқа тән басқару формасын ... ... ... ... арасында динамикалық тепетеңдiгiн сақтап отыруды
көздейдi. Қазақстанның Бұкiл мәнi оның ... мен ... ... ... ... ... тармағына қызмет
әрекетi ол шығаратын жарлықтар, қаулылар мен өкiлдердi ғана ... ... ... ... қол ... және ... және шығарушы
тармақтарының бiрiмен ... ... ... ... ... ... ... ґйткенi, билiк тармақтарының жалпы алғандағы
кұшi, мемлекет тұтастығы осы заңңдардыңң жалпыұға бiрдей мiндеттiлiгiмен,
жоғарылыұғымен ... ... ... ... көрiнiсi.
Мемлекеттiң тұтастығы билiктiң бiрлiгiн арттырады. Кәсiби, саны жағынан
ойға сыйымды болып келетiн ... ... ... ... ... ... қатысты нақты бiр бақылау жәәне қарсы шығу ... ... ... ... органдары атқарушы билiктiң құрылымына
кiредi
Кәзiргi кезде билiктiң ұш ... ... ... ... әр ... көзқарастар бар. Олардың кейбiреуi билiк санын көбейткiсi
келсе, екiншiлерi кемiткiсi келедi.
Билiк санын көбейткiсi келгендер ... ... деп ... айтады. Олардың қазiргi кезде ... ... ... алар орны зор. ... ... деп ... билiгiн айтады.
Мұнда сайлаушылардың еркi, ... ... мен ... ... ... соты ... ... тиек етедi. Алтыншы билiкке бақылау
билiгiн ... ... ... - ... билiк. Мұнда билiктi ... ... ... ... сөз ... ...... iс әрекетiнiң әисындылығымен кәзiргi кезеңде
соңғы қорытынды ... айта ... де ... зор.
Мемлекеттiк билiктiң бiрегей Қазақстан Республикасының ... ... ... ... шарты және егемендiгiнiң көрiнiсi болып
табылады. Бiртұтас Қазақстан мемлекетiнде ... ... ... органдардың: Парламенттiңң, жоғары Соттыңң, ¶кiметтiң бiрегей жұиесi
бар ... ... ... ... ... Республикасында
мемлекеттiк билiктiң бiрегей жұиесiнiң әртұрлi тармақтарын көрсете келе; әр
тұрлi байланыстар мен қатынстарға бола ... ... ... ... ... ... асырады.
Жоғарыда айтылып кеткендей өз өкiлетiгiн жғзеге асыру кезiнде ... ... ... ... контституциялық және басқа да нормативтiк
құқықтық нормаларының ... ... ... ... ... ... және, айналып келгенде билiктiң ... ... ... ... және тепе ... ... белгiленген.
Тежемелiк – ол билiк тармақтарының қызметiн заң шеңберiнде Ұстаудың
Конституциялық әдiсi. Парламент заң шығарушы ... тек ... ... ... жғзеге асыра алады. ... ... ... ... ... ... актiлермен реттеледi.
Жоғарғы сот тек сот тәжiрбиесi, тағы басқа мәселелер бойынша нормативтiк
қаулылар қабылдауға құәылы.
Тепе-теңдiк – ол ... ... ... қорғау және
Конституциялық Бұзылуына жол бермеу ұшiн бiр билiк тармағының екiншi ... ... ... ... жасайтын конституциялық әдiстер. Парламенттiң
Конституцияға қарсы әрекет келетiн қабылдауына ... ... ... ... ... салу ... ... Егер ¶кiметтiң алдында тұрған және
басқа мiндеттерге анық бағдарламасы жауап алмаса Парламент оны ... ... ... ... ... ұш тармаққа
бөлiнуi сөзсiз.
Қазақстан Республикасының мемлекеттiк тәуелсiздiгi ... ... ... заң ... ... және сот тармақтарына бөлу принципiн
жариялады.
Осының нәтижесiне Паламент - Қазақстан Республикасының заң шығару
қызметiн жғзеге ... ... ең ... ... ... Парламент
тұрақты негiзде жұмыс iстейтiн екi Палатадан: Сенаттан және ... екi ... ... 1. Депутаттың бiр бөлiгi әр облыстан,
республикалық дәәрежедегi қалалардан және республика астанасынан ... ... ... ... ... ... және
республика астанасынан барлық өкiлеттi органдар депутаттарының бiрлескен
отырыстарында сайланған депутаттардан тұрады; 2. ... жетi ... ... ... ... ... ... Сенат
мүшелiгiне тағайындалғандардың өкiлеттiгi алынған немесе тоәтатылған
жағдайда Президент 10 ... ... ... ... ... ... мерзiмiне Сенат депутаттарын тағайындайды.
Азаматтығына кем дегенде бес жыл болған, отыз жасқа ... ... және кем ... бес жыл ... тәжiрибесi бар, тиiстi облыс,
республикалық дәрежедегi қала не республика астанасы аумағында кем ... жыл ... ... ... ... депутаты бола алады.
Мәжiлiс республиканың әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiсiн және шамамен
сайлаушылардың сан жағынан тең келуiн ескере отырып ... бiр ... ... ... 25 жасқа толған республика азаматы Мәжiлiс ... ... ... ... қос ... ... мүше бола ... өкiлеттi органға депутат болуға, оәытушылық ғылыми немесе ... ... ... ақы алатын лауазымды атқаруға, кәсiпкерлiк
қызметi жғзеге асыруға, басшы органның ... ... ... ... ... ... құәығы жоә. Осы ереженi Бұзу депутаттың
өкiлеттiлiгiн тоәтатуына әкелiп соәтырады. Парламент депутатының өкiлеттiгi
тоәтатылған ... ... ... ... өтуi бойынша оның бұрынғы
қызметiнiң сақталуына кепiлдiк берiлмейдi.
Депутаттың ... ... ... ... ... Республикасының Парламентi және оның депутаттарының
мәртебесi туралы” конституциялық заң кұұшi бар ... және ... ... ... ... ... өкiлеттiгi Республикалық Орталық сайлау
комиссиясы оны Парламент, депутаты етiп ... ... ... [6]
Депутат парламент сессияларында және ол оның ... ... ... ... барлық мәселелер бойынша ... ... ... ... және оның ... және ... ... сайлауға және сайлануға ... кғн ... ... ... мен ... ... ... Палаталарға есеп беретiн лауазымды адамдардың ... ... ... ... ... сауал салуға, Парламент қабылдайтын
заңдар, қаулылар, басқа актiлердiң ... ... ... ... ... бар ... ... таныстыруға,
басқа да өкiлеттiктердi жғзеге асыруға құәылы. Парламент депутатының
өкiлеттiгi: ол ... ... ... ... ... деп танылған;
парламент таратылған; депутат болып сайланғаннан кейiн лауазымды ... ұшiн сол ... ... тиiс болған жағдайда тоәтатылады.
Парламент Палаталарының бөлек отырысында мәселелердi әуелi мәжiлiсте,
ал содан соң ... өз ... ... ... ... қабылдайды;
республикалықә бюджеттi және оның атқарылуы ... ... ... ... мен ... ... ... салықтар
мен алымдарды белгiлейдi және ... алып ... ... ... ... ... ... шешу тәртiбiн
белгiлейдi; азаматтарға рақымшылық жасау туралы актiлер шығарады ... ... ... 54 – ... ... ... ... асырады.
Республиканың Мұндай заңдары Республика Президентi қол ... ... ... ... пен оның ... Заң актiлерi, егер
Конституцияда өзгеше көзделмесе, Палаталар депутатары жалпы ... ... ... ал Конституциялық заңдар ... ... ... әәр ... ... ... санының кемiнде
ұштен екiсiнiң көпшiлiк дауысымен қабылданады.
Қаралған заң жобасы бойынша Сенаттың Президент сияәты ... ... бар. ... алғанда, Сенат депутаттары жалпы санының көпшiлiк
дауысымен қабылданбаған жоба ... ... ... органдарының iс әрекетi мемлекеттiң өзге ... ... бiр ... нысанды
құрылатындығы белгiлi. БҰл iс ... оның ... ... ... ... құқықтар берiп, мiндеттiер жғктейдi, оның ... ... ... ... ... жайт, Бұл нысандары таңдау
мемлекеттiң жетiлу деңгейiне, оның жұиесiнiң даму дәрежесiне, Конституция
бойынша Парламенттiң мемлекеттiк билiк ... ... орны ... ... ... белгiлi бi тарихи кезеңдерге жғктелетiн
мiндеттерге тiкелей байланысты. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... жарияланғанымен, шын мәнiнде олар партияның
саясатын жғргiзушi, солардың шешiмдерiн заңңастырушы ... ... едi. ... ... Кеңесте-өзiне тән бiртұтас Ұиымдастырушылық
нысандары бар ... жұие деп ... БҰл, жұие ... ... ... ... ... құқықтың статусымен де анықталып,
соған байланысты белгiленедi.
Мемлекетiмiздiң қазiргi даму ... ... ... заң ... кәсiбилiгi мейлiнше айәын әрi нақты
көрсетiлген. БҰл, ... өз ... ... ... өкiлеттi
органдарында қалыптасқан дәстұрлi Ұиымдық шаралардың барлығын ой елегiнен
қайта өткiзiп, жаңа көзқарас негiзiнде ... ... еттi. ... ... ... тек ... ... сонымен қатар ола
қабылдайтын заңдардың ... да ... әсер ... ... ролi мен мәнiнiң қаншалы арта ... ... ... ... мемлекет басқару жөнiндегi ғылым парламенттiк тыңдаудың
проблемаларына жеке көңiл бөлмей отыр. Тiптi, осы ... ... ... ... ... ... БҰл мәселе бiздiң заңнамаларымызда да
толық ашылмаған. Мысалы, “Қазақстан ... ... және ... ... туралы” Конституциялық заңда Парламент палаталары
өз құзырлары негiзiнде ... ... ... ... және ... ... комитеттер бюросының шешiмi арәылы асыратындығы ғана
айтылған.
Алайда, ... ... ... төрт ... ... ... ... институтың мүрат-мақсаты мен парламенттiк
тыңдаулардың мән-мағынасы ... ... ... жасауға болатын
сияәты. Ең алдымен, парламенттiк тыңдауларға жiберiлетiн ... ... ше ... ұш ... ... болады. Бiрiншiсi-құқықтық
даму мен құқықтық реформа бағдарламасының мәселелерi. Екiншiсi ... ... ... ететiн, қоғамда қайшы пiкiр тудыратын заңдар
жобасы. БҰған, мысалы, жерге жеке меншiк құәын беру ... ... ... ... аймақтарға байланысты халықаралық шарттарды бекiту
туралы, т.б. құжаттарды ... ... ... орындалуын
қадағалау мәселелерi. БҰған ¶Үкiметмүшелерi де кiредi. Мұндай мүмкiндiктi
бiзге Конституциямыз берiп отыр (57 ... 6 ... ... ... ... ... тыңңдап ұштен екi бөлiгi дауыс,
жағдайында Президентке ... ... ... ... ... Бұл екi нысан
бiрдей ортақ мақсатты ... Ол ... ... ... ... ... ... алу, көтерiлген мәселе жөнiнде көпшiлiктiң ... ... ... ... ... ала ... ... байқау.
Осы айтылғандарға дәлел ретiнде Сенаттың Заң және ... ... ... ...... ... жобасының
арнайы таләылауын атап өтуге ... едi. ... ... ... ... ... және қауiпсiздiк, экономика, қаржы және бюджет,
аймақтық және жергiлiктi өзiн-өзi басқару ... ... ... Бас прокуратураның жауапты қызметкерлерi,
Қазақстан Республикасы жоғары сотының судьялары, Әдiлет ... ... ... сондай ақ басқа да ... ... ... мамандары қатыстырылады. Белгiленген ... ... ең ... ... ... орынбасаының “Азаматтық iс жғргiзу
кодiксiнiң жобасы” туралы баяндамасы тыңдалып, артынан ... ... ... ... депутаттар көптеген сҒрақтар қойып,
оларға министiрдiң орынбасары, жобаны әзiрлеушi ... ... ... қызметкерлерi, жоғарғы соттың судьялары, сарапшылар жауап
қайтарды.
Парламенттiңң ... ... ... ... ... ... ... тұрде тапәыланатындығын ескерсек, әрине,
Мұндай мысалдарды көптеп келтiруге болады. Мәселен, ... ... төрт ... ... ... 500 ден ... жаңа заң қабылдаған
екен.
Шындығын айту керек, Сенат пен Мәжiлiс тыңдауларды ... тым ... ... ... де, олардың әрқайсысы Парламент
өмiрiнде өзiндiк iз ... БҰл ... ... ... заң ... бойынша өткiзiлген тыңдауды еске алса да жеткiлiктi. БҰл
шараны дайындау кезiнде ... ... ... ... ... ... ұшiн анайы депутаттар ... бiлiм ... ... ... ... шығып, Ұстаздармен, мектеп
басшыларымен, жоғары және арнайы оәу орындарының жетекшiлерiмен ... ... ... ... бағытталған заңдарды қабылдау
барысындағы парламенттiк тыңдау ... де ... ... ... ... ... Бұгiнге өз жемiсiн бередi деп айтуға толық негiз бар.
Алайда, бiздiңше, ... ... тым көп ... дҒрыс. Сонымен
қатар, заң жобаларын таләылау ... ... ... да,
комитеттердiң тездетiлген мәжiлiспен де министiрлiктер мен ведомстволардың
жауапты қызметкерлерi, заң жобаларын әзiрлеушi жҒмысшы ... ... ... ... ... ... Әрi олардың
барлығына өз пiкiрлерiн ауызша немесе жазбаша тұрде ортаға ... ... ... қатар, депутаттардың өз сайлаушыларымен ... ... есеп беру ... атап өту ... ... өзi бiр халық шын
мәнiнде ... ... ... бiр ... ... ... ... деуге болады.
Жоғарыда әңгiме арқауы болған пiкiрлердi қорытындылай келе айтарымыз,
Қазақстандық парламентарийизмнiң даму мәселелерi ... ... ... ... да әлi де ... ... ... ететiндiгi.
2.2. Атқарушы билiк
Қазақстан Республикасының ¶кiметi – Қазақстанның ... ... ... ... органдардың жұиесiн басқаратын және олардың
қызметiне басшылық жасайтын ... Оның ... ... ... ... Контситуциясында бекiтiлген.[7]
¶кiметтiң құзiретi, Ұиымдастырылуы мен қызметiнiң тәртiбi Республика
Конституциясына сәйкес “Қазақстан Республикасының ¶кiметi ... ... ... ... ... ... ... Назарбаевтың жарияланған
“Казақстанның егемендi ... ... ... мен ... ... ... туралы былай делiнген: “өтпелi кезеңде
атқарушы билiктi кұшейту тенденциясы ... ...... ... ... ... Азаматтар тарапынан болсын, сондай ақ
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк ғкiметтiң дәйектi iс-әимылы ерекше сипатта
болуға ... ... ... ... ... Республикасының
Конституциясында көзделген тәәртiппен құрады.
Республика Премьер министiрi өзi ... ... он ... ... ... мен құрамы туралы ... ... ... ¶кiметi – алқалы орган. Оның құрамына ¶Үкiметмүшелерi –
республиканың Премьер-министрi, оның орынбасарлары, ... ... өзге де ... ... ... ... жоғарғы органы ретiнде ¶кiметке ... ... және ... ... ... ... заң кұшi бар ... орнықтырылған кең өкiлеттiктер
берiлген.
Экономика саласында ¶Үкiметмемлекеттiң экономикалық саясатының негiзi
бағыттарын, оны ... ... ... ... тактикалық шараларын
әзiрлейдi: экономикалық баұғдарламаларды, республикалық ... ... оның ... ... ... ... оның ... қамтамасыз
етедi; республикалық қаржы жұиесiн әзiрлеп, оны нығайту жөнiндегi шараларды
жғзеге асыратын; валюталық қаржылық және материалдық ресурстарды құру ... ... ... ... мемлекеттiк бақылауды қамтамасыз
етедi; құрылымдық және ... ... ... ... ... ... ... саясатты әзiрлеп, жғргiзедi, мемлекетпен
реттелушi баға ... өнiм, ... және ... ... мемлекеттiк меншiктi басқаруды Ұиымдастырады, оның қорғалуын
қамтамасыз етедi.
Әлеуметтiк салада ... ... ... ... ... әзiрлейдi: еңбекке ақы төлеудiң жұиесi мен
шартын, азаматтадың әлеуметтiк қорғалуын, мемлекеттiк тұрғыдан ... ... мен ... ... ... ... дамыту мәселелерiн шешудi қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... ... проблемаларын шешуге
ықпал етедi.
ғылым, техника, бiлiм мен мәдениет саласында ¶Үкiметғылыми ... ... ... және ... ... ғылым мен техниканы, мәдениет
пен бiлiмдi дамыту, жаңа технологияны енгiзу жөнiндегi мемлекеттiк саясатты
әзiрлеп жғзеге ... - ... ... ... ... кеңесшi
органдарды құрып, таратады, ¶кiметтiң құрамына кiрмейтiн министiрлiктердiң,
мемлекеттiк комитеттердiң, орталық атқарушы органдарын басқарады, олардың
Президент пен ... ... ... ... ... ... тағайындап, қызметтен босатады; жергiлiктi атқарушы
органдардың мемлекеттiк басқарады, олардың заңдарды ... ... пен ... тәртiбiн нығайту саласында ¶Үкiметқұқықтық
реформаның жғзеге асырылуын қамтамасыз етедi; азаматтардың құқықтары ... ... мен ... ... пен ... тәртiбiн,
республиканың қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлiтiн, мемлекеттiк шекараның
аумақтық тұтастығы мен қорғалуын қамтамасыз ету ... ... ... ... саясат саласында ¶Үкiметкелiссөз жғргiзiп, өкiметаралық
келiсiмдерге қол қою туралы ... ... ... ... ... және ... Ұиымдармен өзара қарым-қатынасын
дамытуды қамтамасыз етедi; сыртәы ... ... ... ... ... ... сыртәы сауданы дамыту жөнiнде шаралар қолданады;
халықаралық қаржы Ұиымдармен өзара ынтымақты қарым-қатынас ... ... ... ... оның ... Республика
Конституциясымен және Президенттiң ¶Үкiметтуралы жарлығымен бекiтiледi.
Премьер-министрдiң мынадай өкiлетiгi болады:
- ... ... ... және ... ... ... қызмет мiндетiн бөледi;
- Президентпен, Парламентпен, Конституциялық кеңеспен, Жоғарғы сотпен, ... ... да ... ... қатынаста ¶Үкiметатынан
сөйлейдi немесе оны ¶кiметтiң өкiлдiгiне тапсырады;
- Халықаралық ... ... ... ... Мұны ғкiметтiң
өкiлдiгiне тапсырады және халықаралық шарттар мен келiсiмдерге қол қояды;
- ... ... ... ... мен ... ... ¶кiметтiң
құрамына кiрмейтiн министiрлiктердi, мемлекеттiк комитеттер мен ... ... ... қайта құру және тарату туралы ¶Үкiметаппаратының
басшысы, министр қызметiне ... ... ... комитеттiң төрағасы, облыс, республикалық дәрежедегi қалалар
мен республика ... ... ... ... қызметтерiнен босату
туралы Ұсыныс тұсiредi;
- Президентке Республикалық мемлекеттiк бюджетiмен қаржыландырылатын барлық
органдардың қызметкерлерiн қаржыландырып, ... ... ақы ... ... ... ... Президентке ¶Үкiметқызметiнiң негiзгi бағыттары және оның барлық ең
маңызды шешiмдеi ... ... ... ... және ... атқарушы органдар
басшыларыныңң есебiн тыңдайды;
- ... оған заң ... және ... ... ... ... ... қатысты басқа да өкiлеттiктердi орындайды;
- Президенттiң “Қазақстан Республикасының ¶кiметi туралы” жарлығымен
Премьер-министр ... ... ... Олар лауазым
бойынша ... ... және ... ... ... кiрмейтiн тиiстi ... ... ... ... ... сондай ақ жғктелген шекте
мемлекеттiк басқару салаларының қызметiн ұилестiредi; мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... заңдардың,
Президент және ғҮкiметактiлерiнiң орындалуына бақылауды жғзеге асырады;
- Премьер-министiрдiң және ¶кiметтiң қарауына ¶Үкiметқұрамына ... ... ... ... ... ... тағайындау және
қызметiмен босату туралы Ұсыныс ... ... ... ... тапсырмасы бойынша
басқа да қызметтер атқарады;
- Министрлер, мемлекеттiк комитеттердiң ... ... ... Олар ... ... ... ... басшылық
жасайды және тиiстi министрлiктер мен мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... жай ... жауап
бередi. Сонымен бiрге ¶Үкiметмүшелерi, тiптi, ... ... ... шешiмнiң қабылдауына дауыс бермеген болса да ¶Үкiметқабылдаған
шешiм ұшiн алқалы тұрде жауапты болады;
- Республиканың Премьер-министiрiнiң ... ... ... ... ... ретiнде төралқа құралады. ¶кiметтiң төралқасының құрамына
лауазым бойынша Премьер-министрдiң орынбасарларын және ¶ҮкiметАппаратының
басшысы кiредi. Премьер-министр Төралқа ... ... ... ... ... ... отырыстарын әзiрлеу және өткiзу
тәртiбiне ... ... ... айна кем ... бiр ет өткiзiледi. Отырысты ... не ... ... Аса ... мәселелер бойынша
¶Үкiметқарауы кезiнде оның отырыстарына Президент төрағалық етедi. ... оның ... кем ... ... екiсi қатысса ол құәылы болып
есептеледi. Пезиденттiң не Премьер-министрдiң ... ... ... ... ... ... де мүмкiн;
- ¶Үкiметпен премьер-министрдiң қызметiн ақпараттық - талдап, құқықтық,
Ұиымдық және ... ... ... ... асырылуын қамтамасыз
ететiн өз Аппараты құрылады. Аппарат басшысын Премьер-министрдiң ... ... ... тағайындап, қызметiнен босатады. ... ... ... әкiмшiлiгiмен, Парламент
Аппаратымен, ... ... ... ... ... органдары мен өзара қарым-қатынасын
Ұиымдастырады;
- Қазақстан Республикасының ¶Үкiметөз қызметiнде Унитарлық ... ... ұш ... бөлу, заңдылық, жариялылық, келiсiммен
саяси ... ... мен ... ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасының ¶кiметi,
бiрiншiден, Парламент пен ... ... ... заң ... ... ... өз ... шеңберiнде норма шығарушылықты жғзеге
асырады; ұшiншiден; министрлiктер мен ведомстволардың норма ... ... ... атқарушы билiктiң жергiлiктi органдарының
норма шығарушылық қызметiн бағылайды.
¶Үкiметатқарушы билiк жұиесiндегi жоғарғы орган ретiндегi ролi ... ... ... iске асырылатын және барлық орталық және жергiлiктi
атқарушы ... ... ... көрiнедi. Сонымен бiрге
¶Үкiметдербес шешедi.
Экономика саласында ¶Үкiметмемлекеттiң экономикалық саясатының негiзгi
бағыттарын, оны ... ... ... және тактикалық шараларын
әзiрлейдi; экономикалық бағдарламалар жасайды т.б. жоғарыда айтылған
әрекеттер ... ... ... ... бiрi ... ... ... айтылғандай, оның құзiретiнде жатқызылған мәселелер
бойынша қабылданады. ¶Үкiметөзiнiң құзiретiне ... ... ... ... ... ... екi тұрi ... нормативтiк және
нормативтiк емес. Нормативтiк қаулылар құқық нормаларынан ... ... ... ... ... ... ... қалыларының
әртұлi қосымша тұрлерi болуы мүмкiн: а) ... ә) ... ... ... тәртiптер, регламенттер т.б.) бекiтiлген нормативтiк
қаулылар.
Премьер-министрдiң құзiретiне жатқызылған ... ... ... ... ... мен ... ... заңға
сәйкес актiлер болып табылады. Олар Конституция, Конституциялық және ... ... ... мен ... ... және орындалу ұшiн
әзiрленуi және қабылдануы тиiс. [9]
Қазақстан Республикасының атқарушы органдар жұиесiн ... ... ... ... ... қатынас жасайды. Республика
Конституциясы, Президенттiк Республика ¶кiметi туралы, Парламентi туралы,
соттар мен ... ... ... ... туралы жарлықтары
¶кiметтiң басқа мемлекеттiк органдармен ... ... ... ... ... ... осы нормативтiк құқықтық актiлерде ¶кiметтiң
басқа мемлекеттiк органдармен өз құзiретiне және мемлекеттiк билiктiң әр
тұрлi тармақтарға ... ... ... өз ... орай ... ... нысандарын айәындайтын ережелер қамтылған.
¶кiметтiң Президентпен қатынасы.
¶кiметтi Президент құрады. ¶кiметтiң құрылымын және құрамын бекiтедi.
¶Үкiметмұұшелерi ... және ... ... ... акт ... ... мен Республика президентi ... ... ... ... тапсырмасының орындалуы туралы және өз
қызметiнiң басқа бағыттары туралы Президентке Ғдайы хабарлап ... ... ... ... Ұиымдастырады
және министрлiктедiң, мемлекеттiк комитеттердiң, өзгеде орталық, сондай ақ
жергiлiктi; атқарушы органдарды ол ... ... ... ... заң жобасын еңгiзу туралы Президент тапсырмасын
орындайды. Мемлекеттiк ... және ... ... өзi ... ... ... Ұсынады. ¶ҮкiметПрезидент
пен заң жобалау жҒмыстарының жоспары туралы ... ... ... ... ... ... немесе
жекелеген тұстарын тоәтата тұруға құәылы. БҰл жҒмысты Президент өзiнiң жеке
бастамасы ... да, Бас ... ... ... да ... асыруы
мұғмкiн.
¶кiметтiң Парламентпен қатынасы. ¶кiметтiң шығаруға бастамашылық
құәығы бар екенiн айтқанбаз. БҰл құқықты ¶Үкiмет тек ... ... ғана ... ... яғни ... қаулы шығару жолымен
Мәжiлiске заң жобасын енгiзедi. Парламент қабылдайтын Конституциялық және
жай ... ... ... ... негiзi болып табылады. Сондықтан
¶кiметтiң өзi ... ... ... ... және басқа орталық және жегiлiктi атқарушы органдардың заңды
орындауын бақылауы ... ... ... ... құрады, оны Паламенттiң
бекiтуiне бередi. Сонымен ... оның ... ... есебiн бередi.
Мемлекеттiк кiрiстененi әысқарту немесе мемлекеттiк шыұғында ненi Ғлғайту
керектiгiн Парламент шеше алады. Мұндай ... ... ... ... әзiрлеуi ұшiн берiлуi керек. Тек оң қорытынды болғанда ғана
Парламент Мемлекеттiк кiрiстi әысқарту немесе ... ... ... заң ... ... ... ... Конституциясы
¶ҮкiметПарламент алдында жауапты болатын жағдайда да қарастырады. Егер
Парламент ¶ҮкiметБағдарламасын екiншi рет қабылдамай ... ... ... ... ... және ... ... ¶кiметi ¶кiметтiң құрамына кiрмейтiн министiлiктердiң,
мемлекеттiк комитеттердiң және орталық атәқатушы ... ... ... Ол аталған органдардың заңңдарды, Президенттiң, ¶кiметтiң
өзiнiң актiлерiн орындауын қадағалайды. ¶Үкiметөз ... ... ... ... ... орталық органдар туралы
ережелердi, олардың құрылымын, ... ... ... мен ... Ұстауға республикалық бюджеттен бөлiнетiн қаржының ... Тек ... ... ... ... ғана ... Оның мәртебесi ¶кiметпен емес, Парламенттiң заң қабылдау
жолымен белгiленедi. Мұндай ерекшелiк экономикалық өрлеуiнде ... ... ... және ... ... бiр ... ... тұсiндiрiледi.
¶Үкiметқұрамына кiрмейтiн министрлiктрден, мемлекеттiк комитеттерден,
орталық атқару органдарынан басқа республикалық органдар құрылады, олар
ведомстволар деп ... ... ... ... ... жауапкершiлiгiн белгiлейтiн нормативтiк актiлер қабылдайды;
ведомстволарды Ұстауға ... ... ... ... ... ... ... қызметке тағайындайды немесе
қызметiнен босатады.
¶Үкiметжергiлiктi атқарушы органдармен: аудандық, қалалық ... ... ... бiр ... болады. ¶Үкiметатқарушы
билiктiң жоғарғы буыны болып табылады, сондықтан жергiлiктi ... ... ... ... ... ... құрылады.
¶Үкiметжергiлiктi атқарушы органдарға басшылық қызметiн мемлекеттiк басқару
мәселелерi бойынша жғргiзедi, жергiлiктi ... ... ... пен ... ... оындауын бақылайды; ¶Үкiметотырысында
жергiлiктi атқарушы органдардың ... ... ... есебiн тыңдайды;
жергiлiктi атқарушы орган актiлерiнiң қолданылуын толық немесе оның ... ... ... ... не керi ... не тоәтата тұру туралы
Президент қарауына Ұсыныс тұсiредi.
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес Республиканың ... ... ... ... ... бiрi болып
табылады.[10]
2.3. Сот билiгi
Қазақстанның 1995 жылғы 30 тамыздағы жаңа ... 3 – ... ... ... және оның заң ... ... және
сот билiгi тармақтарына бөлiнуiн, сондай ақ тежемелiк әрi тепе-теңдiк
жұиесiн пайдалана отырып, ... ...... ... ... бердi. Сол
сәттен бастап сот билiгiн нығайту процесi шынайы көрiнiс таба бастады. БҰл
тәуелсiз ... ... ... ... ... жасаудан, судьялар мен
соттардың материялдық қамтамасыз етiлуiн арттырудан, сотты сыйламағаны ұшiн
жауапкершiлiк ... сот ... ... ... айәын
байқалды. Әсiресе азаматтардың Конституциялық құәығы мен бостануығын шектеу
қауiпi бар жағдайларда, әылмыскерды iздестiрумен және ... айту ... ... ... ... органдары әрекеттерiнiң заңдылығы
мен негiздiлiгiн ... ... ... ... ... ... сот билiгi мемлекеттiк билiктiң бiр тармағы
ретiнде қаралады және ол ... ... ... әр ... ... ... және де ... да нормативтiк құқықтық
актiлерге негiздей отырып шешедi.
Мемлекеттiк билiктiң бiр ... ... сот ... бiр ... мемлекеттiк құрылымүа ортақ белгiлерi бар. Оның ... ... ... ... ... асатыны жөнiнде Қазақстан
Республикасының Конституциясында негiзделген.
Оның ... ... ... ... ... Сот ... шешiмдерi
олардың құзiретiнiң шегiнде ғана қабылдануы тиiс.
Сот органдарының ... ... ... ... мен ... ... ... органдары заңдылықтар мен құқықтық тәртiптердi нығайтуға кұш
салады. Соттар ... ... мен өзге де ... ... аумағында мiндеттi кұшi болады, оларды орындамау, сол
сияәты сотты сыйламаудың өзге де көрiнiстерi заң ... ... ... ... 76 ... ... Республикасындағы
соттар және судьялардың мәртебесi туралы” Президенттiң 2694 заң кұшi ... 1-шi ... Сот ... ... iс жғргiзудiң азаматтық, әылмыстық
және заңмен белгiленген өзге де нысандары арәылы ... ... ... ... ... ... ... органдары пирамидасының жоғарғы
сатысын айғақтайтын соттар болып табылады.[12]
ґзiне заңмен көзделген соттылығын оның ... ... ... ... өз ... тыңдатуға құәылы, ешкiм өзiне-өзi, ... және ... ... ... ... ... ... айғақ
беруге мiндеттi емес. Дiни қызметшiлер өздерiне ... ... ... ... ... мiндеттi емес, әылмыстық заңды ... ... жол ... ... ... презумциясы принципiн ерекше атап өту керек.
Оның мәнi адамның кiнәлi екендiгi заңды кұшiне ... сот ... ол ... ... ... емес деп есептеледi.
Сот билiгiнiң ерекше сипатын айғақтайтын тағыда бiр принцип – ... ... ... ... ... ... ... Сондай ақ Қазақстан ... 79 ... ... ... ... ие болып табылады.
Қазақстан Республикасы өз егемендiгiн алғанан кейiн құқықтық мемлекет ... сот ... ... ... бiр ... ретiнде қарай
отырып, оның атқаратын ролiн ... ßғни Бұл ... ... құқық қорғау
органдарына қарағанда адамдардың құқықтары мен бостандықтарын негiздедi деп
толық айта ... ... сот ... ... ... қақтығыстарды
және олардыңң құқықтарының Бұзылғандығы туралы қаулы немесе шешiм ... ... ... ... ... ... ... қояды.
Қазақстан Республикасының Президентiнiң “Сот және судьялар мәтебесi”
туралы Конституциялық заң кұшi бар ... 4 – ... ... ... ... ... ... баршаның заң және сот
алдында теңдiгi, ... ... мен тең ... iстердi қараудың
жариялығы принциптерiнiң негiзiнде құрылады” деп көрсетiлген.
Заңдылық принцип. Азаматтық және әылмыстық ... ... ... ... ... бойынша қабылданған республикалық заңдарды және
солардың негiзiнде қолданылатын кодiкстердi басшылыққа алуы тиiс. ... ... ... ... ... ... ... әылмыстық
кодiксiн басшылыққа алады. БҰл әылмыстық заң ... ... ... ... ... iс-әрекеттiң қандай әылмысты екенiн анықтайды
және әылмыс жасаған адамдарға қолдануға ... ... ... ... ... ... және әскери әылмыстар ұшiн, қажет болған
жағдайда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ұшiн де жауапкершiлiктi белгiлейтiн Республикалық заңдылықтарды
қолданады.
Ал, ендi, судьялардың ... мен ... тек қана ... ... ... ... әбiр ... да бiр азаматтық, әылмыстық,
шаруашылық және әкiмшiлiк iстердi қараған ... тек қана ... ... ... ... ғкiм, ... шығарады.
Судьялардың тәуелсiздiгi және олардың тек қана Конституцияға және
заңға бағынуы сот төрелiгiн ... ... ... ... iстiң ... келiлi болып табылады.
Қазақстан Республикасында сот төрелiгi сот процесiнiң ... ...... жҒмысын орындау тәуелсiз болатындай етiп құрады.
Сатыларға бөлiнетiн сот процесiнде:
- соттың шешiмi, ғкiмi, ... ... ... ... кассациялық iс жғргiзу;
- қадағалау iсi жатады.
1955 жылғы 29 қараша мен 13 ... ... ... ... Бас ... ... отырысының тәуелсiздiгi жөнiнде” арнайы
мәселе қаралып, онда мынандай принциптер ... ... сот ... ... ... ... ... және ол
Конституциясымен, заңмен баяндалады. Барлық мемлекеттiк ... ... сот ... ... ... және ... ... Сот органы өздерiне берiлген iстердi кiмнiң тарапынан болса да ... ... ... ниеттiң,әысым көрсетудiң, кұш көрсетудiң немесе тiкелей
не ... ... ... ... ... бiр ... ... қарамастан фактiлердiң негiзiнде және заңға сәйкес тәсiлдермен
шешедi;
- Сот төрелiгi процесiне заңсыз немесе рҒәсатсыз ... жол ... және сот ... ... ... ... ... қарауға жатпайды.
БҰл принцип заңға сәйкес сот жолымен қайта қарауға немесе сот ... ... ... кедергi жасамайды;
- Сотты iстi әдiлеттi жғргiзу мен ... ... ... ... қамтамасыз ету құәығы берiледi;
- Судьялар өздерiнiң ассоциаларын және басқа да ... құру және ... ... ... ... даярлығын жетiлдiру және тәуелсiздiгiн
қамтамасыз ету ұшiн кiру еркiндiгiне ие;
- Сот лауазымына ... ... ... ... ... ... сондай-ақ құқық саласындағы даярлығы мен бiлiктiлiгi ... ... ... ... ... ... мерзiмiне, олардың тәуелсiздiгiне, қауiпсiздiгiне,
тиiстi сыйақысына, қызмет жағдайына, зеинетақысына, зейнетке шығу ... ... ... ... ... тиiс;
- Судьялардың соттың және кәсiби мiндеттерiн орындауы кезiнде ... ... ... мен ... ... тәртiп бойынша жедел және
әдiлеттi тұрде қаралуы тиiс;
- Судьялар өздерiнiң ... ... ... ... ... ... лайықсыз терiс мiнез құқықтарына байланысты
қызметiнен уақытша босатылуы мүмкiн;
- тәртiптiк жаза ... ... ... ... ... ... ... тәуелсiз тексеруден өтуi тиiс.
Қазақстандағы сот жұиесiнiң тәуелсiздiгiн кұшейту туралы осы Қазақстан
Республикасы Президентiнiң жарлығы шыққан. ... ең ... ... ... ... сот қызметiн материалдық-техникалық және
өзгедей қамтамасыз ету жөнiндегi уәкiлеттi ... ... ... ... ... жанынан Сот әкiмшiлiгi жөнiндегi комитет құру
көзделген. Демек, Бұл дегенiмiз сот жұиесiнiң атқарушы ... ... ... және ... ... жағдайларының
келешекте әлдеқандай жақсаратындығын көрсетсе керек.
Ал, ендi, азаматтардың заң мен сот ... ... ... ... ... ... ... (14-бабтың 2-бөлiмi)
елiмiздiң сот әдiлдiгi азаматтардың шыққан тегiне, әлеуметтiк, лауазымдық
және мүлiктiк ... ... ... ... ... дiни
көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жерiне байланысты немесе кез ... ... ... ешкiмдi де кемсiтуге болмайтындығы көрсетiлген.
Сот билiгiн ... тағы бiр ... ... ... ... мен ... жатады.
Тараптардың, яғни, сот iсiне ... ... ... ... ... олардың сот алдында өзара сөз
жарыстыруын туғызады.
Ал ендi сотта iстi ... ... ... ... Бұл ... ... ... асыруға салалы тұрде әсерiн тигiзедi. Сотқа қатысып
отырған былайғы жҒртшылыққа және сот iсiне ... ... ... ... ... адам ... ... және дҒрыс
тұсiнiктемелер мен ... ... ... ... коммерциялық құпияның жариялануына жол бермеу,
сондай-ақ он алты ... ... ... ... ... ... не iске ... адамдардың жеке немесе отбаслық өмiрiнiң
сыры ... ... ... ... ... ... ... туралы немесе басқада әылмыстық және ... ... ... ... ... ... iстердiң жабық мәжiлiсте қаралуына жол
берiледi.
Соттың ... ... ...... ... ғкiм немесе
шешiм әрқашанда барша жҒрт алдында жарияланады, тек сот мәжiлiсiнiң жабық
жғргiзiлу ... ... ... iстiң жариялығы-сот жұиесiнiң демократиялық көрiнiсi
және халықтық сот билiгiн бақылап отырудағы ... деп ... ...... ... ... ... заңды тұрде алынды ма, заңсыз
алынды ма, ... ... ... ... ... ... ... негiзiнде
сотталуы тиiс емес. Сондықтан заңда дәлелдемелердi мойындаудың мынандай
шарттары ... ... сол iс ...... ... ... бар адам ... Дәлелдеме осы iс жғргiзу барысында алынуы тиiс;
- Нақты деректер осы заңда көрсетiлген негiз бойынша алынуы ... ...... нормаларында көрсетiлген ережелердi сақтай отырып
алынуы тиiс.
Сотта iс қараудың тағы бiр ... ...... ... алу ... ... жарыс сөз аяәталған сөз төрағалық етушi сотталушыға
соңғы сөз ... ... Ал, ... ... ... соңғы сөзiне қарап,
оның өз әрекетiне баға беруiн негiзге ... ... сөзi ... ... ... қоюға жол берiлмейдi.
Сот сотталушының немесе айылталушының соңғы сөзiнiң мөлшерiн белгiлеудi
құәылы емес.
Қорыта ... сот ... тек ... ғана ... ... ... шынайты әрi әдiлеттi қорғалатындығына көз жеткiзу
әиын болмаса керек.
Сот билiгiмен оның ... ... зор әсер ... ... сот ... және судьялардың мәртебесi туралы Конституциялық
заңның нәтижесiнде судьялық лауазымүа тағайындау ... ... ... ... ету ... тұбегейлi шешiм тапты. Тәртiптiк
билiктiлiк алқаларының өкiлдiгi едәуiр кемейтiлiп судьяларға ... ... де сот ... ... ... ... қоса Қазақстан Республикасы Президентiнiң жарлығымен бекiтiлген
“Судьялыққа кандидаттық ... өту ... ... ... және ... ... бiлiктiлiк алқалары туралы ереже
“Қазақстан Республикасы судьяларының бiлiктiлiк сынаптары ... ... ... мен ... ... ... бекiтiп бердi.
Мұндай маңызы зор заң актiлерi жедел атқарылатын басым заңдардың
қатарына ... ... ... ... жатқан сот құқықтық
реформасына ерекше назар аударып отырғанын көрсетедi. БҰл сот ... ... ... ... ... ... ... сот жұиесi мен судьялардың мәртебесi туралы”
қабылданған Конституциялық заңның бiр ерекшелiгi, республикадағы ... ... рет ... тарапынан судьялардың еңбегiн бағалау ресiми
енгiзiлген. Қазақстан Республикасының Президентiне судьяларды мемлекеттiк
наградалармен ... және ... ... атау беру ... ... ... Дегенмен сот реформасына бағытты атқарылатын iстер әлi
аяәталған жоә. Мiне өзiмiз ... ... бiр ... ... iстер ауыз
тартып айтарлықтай. Бiрақ бiткен iстi мақтанып қамсыз ... ... ... ... жғзеге асыру судьяның жоғары лауазымды атағына
лайық емес адамдарды сот ... ... сот ... ... Сот шешiмдерiнiң мезгiлiнде орындалатын шараларын жетiлдiру тағы
басқа әыруар шаруа ... ... ... ... мәселенiң бiр сот iсiне алқа
заседательдерiн (присяжный) қатыстыруды ... ... ... сот iсiне қатыстыруды iске асырмас бұрын, оның қандай құқық
тұрiн таңдау керектiгiне жете көңiл бөлу қажет.
Халқымыздың ... ... ... әдет ... мен ... берiк Ұстай отырып жғзеге асыру тиiмдi болмақ. Халық ... ... ... алқа ... саны 4-5 ... ... Республикасынң Конституциясының сот билiгi бөлiмiнде және
“Сот жұиесi мен ... ... ... ... ... ... сот ... жғзеге асырғанда тек қана заңға ғана ... ... ... ... ... ескертiлген.
Сот жұиесiнiң атқарушы билiктен бөлiнгенiнде бiр жыл ... ... сот ... сот ... ... ... жабдықтармен толық қамтамасыз етедi.
Қандай маңызды iстi атқарғанда оның ... ... ... ... қол ... болмауы керек.
Тоәсаныншы жылдардың ортасында сот орындаушылары ... ... ... ... ... ... атқаратын. Сот орындаушылары
әдiлет министiрлiгiнен шығарылып жоғары сот ... сот ... ... ... ... екенiн уақыт көрсеттi.
Ендi Сот орындаушыларының атқарушылық қызметi және мәртебесi туралы
заңда ... ... ... ... ... сот
орындаушыларының санын сәйкестендiру ... ... ... ... билiк санаға қол жеткiзу әиын. Сот приставтарының санын арттыру да
маңызды мәселе. Сот қаулыларын ... ... ... жғктелер
жғк аз емес.
Судьялардың қызметi билiк өкiлеттiктерiн iске асырумен ... ол ... ... ... ... ... ... бойынша аудандық (қалалық) сотқа тек мыналар ғана судья бола алады:
- Қазақстан ... ... ... кiр келтiрмеген, беделдi азаматтар;
- 25 жасқа толғандар;
- ... ... ... бар;
- Заңгерлiк мамандығы бойынша кемiнде 2 жылдық стажы барлар;
- Бiлiктiлiк емтиханнан ойдағыдай тапсырғандар және ... ... ... ... қоса, мыналар жоғары тұрған ... ... бола ... ... кемiнде 5 жыл жҒмыс стажы бар, оның екi ... ... ... ... және тергеу органдарында судья
болып iстеген заңгер, ... ... ... және ... ... ... ... соттың судьясы, сонымен қатар, әскери қызметкер болуға тиiс.
Жас мөлшерi Конституцияға сәйкес белгiленедi және 60 ... ... ... ... Бұл ... 5 жылдан аспайтын уақытқа Ғзартылуы
мүмкiн.
Жоғарғы ... сот ... ... және ... Сот ... сот ... ... бойынша республика Президентi қызметке
тағайындайды. Сот учаскелерiнiң және басқа соттардың ... ... мен ... әдiлет бiлiктiлiк ... ... ... министiрiнiң Ұсынуы бойынша ... ... ... ... ... бiр ... ... Мәселен, олардың
мыналарға құәығы жоә:
- депутат болуға;
- ғылыми оәытушылық ... өзге ... ... ... ақылы қызметтер атқаруға;
- кәсiпкерлiк қызметтi жғзеге асыруға;
- коммерциялық Ұиымдардың басшы органының немесе бақылау кеңесiнiң құрамына
енуге;
- партия, кәсiпкер одақтар мүшесi ... ... да бiр ... ... ... ... оған ... өкiлеттiгiн тоәтата тұруды, оны қызметтер босатуды және
тәртiптiк жауапқа тартуды заң ... ... ... банашалық
қарастырмайды. Осыған орай, әртұрлi оәуға және өзiнше ... ... ... Бұл ... ... ... ... айәын
дәйектелген. Нормаларды рәсiмдеуге Мұндай көзқарас судьялардың тәуелсiздiк
кепiлдiгiн кұшейте тұседi.
Мәселен, “Қазақстан Республикасындағы ... және ... ... жарлықтың 46-бабына сәйкес, мына жағдайларда судьялардың
өкiлеттiгi тоәтатыла ... ... ... ... ... ... немесе ауыр әылмыс жасағаны ... ... ... ... ... ... пен ... немесе оны
әылмыстық жауапқа тартуға немесе тұтәынға алуға келiсiм берiлгенде;
- Судья ... ... ... ... ... ... ... немесе әрекет қабiлеттiгi шектеулi деп танылғанда;
- Судья сот шешiмi ... ... ... деп ... ... ... кандадат болып тiркелгенде.
Судья кызметiнен босатылады (жарлық 47-8):
- өз қалауы бойынша;
- денсаулығына байланысты;
- қызметте болудың ақтық жасына жетуiне байланысты;
- қайтыс ... ... ... ... сәйкес келмеуiне немесе Жоғарғы Сот Кеңесiнiң немесе
әдiлет бiлiктiлiк алқасының Ұиғарымы бойынша судья ... ... ... деп ... егер ... оған қатысты айыптық ғкiмi заңды кұшiне енген жағдайда;
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... талаптарын және азаматтар мен
Ұиымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды ... ... ... ... Шешiм бойынша әркет қабiлеттiлiгi шектеулi ... ... ... ... Басқа судьялық қызметке тағайындалған, сайланған немесе мемлекеттiк
органдардың басқа қызметiне ауыстырылған ... өз ... есеп ... және ... алынбайды, алайда
заңда белгiленген жағдайларда олар тәртiптiк жауапкершiлiкке тартылады.
Жоғары соттың тәртiптiк ... ... ... Сот судьялары
қатарынан екi жыл мерзiмге жасырып дауыс беру ... мен ... ... ... ... тәртiптiк алқасы сот алқалары
төрағалары мен Жоғарғы судьяларына, ... және ... ... төрағаларына, осы соттардың сот алқалары төрағаларына, ... және ... ... ... ... шешiмдерi туралы
шағымдарға қатысты тәртiптiк мәселелердi қарайды.
Облыстық жне соларға теңестiрiлген тәртiптiк ... ... ... ... соттар судьяларына, сондай-ақ аудандық (қалалық) және
соларға ... ... ... мен ... ... аға ... ... тәртiптiк iстердi қарайды. Заң
талаптарын өрескел Бұзған ... ... ... ... ... ... Жоғары соттың төрағасына немесе Жоғарғы Соттың тәртiптiк
алқасына, сондай-ақ министiрлiгiне жолдануға тиiстi.
Алқа мәжiлiстерiне материалдарды қарау мiндеттi ... ... ... ... ... ... ... керек.
Тәртiптiк iстi басталғанға дейiн қосымша ... ... ... алқа қажеттi құжаттар мен материалдарды, оның iшiне лауазымды
адамның пiкiрiнше, тәртiптiк iстi қозғауға ... ... iстi ... ... талаптары Бұзылды деп саналған сот iстерiн талап етуге құәылы.
Судья мынандай жағдайларда тәртiптiк жауапкершiлiкке тартылуы ... Сот ... ... ... ... ... ... ұшiн;
- атына кiр келтiретiн терiс әылығы ұшiн;
- iстi қараудың заңда ... ... ... ... ... ... тәртiбiн Бұзғаны ұшiн.
Мұнымен қоса, соттардың, алқаларының төрағалары және учаскелердiң аға
судьялары ... ... ... ... ... ... ... мiндеттерiн лайықты орындамағаны ұшiн тәртiптiк
жауапкершiлiкке тартылуы ... ... ... iс Қазақстан Республикасы Президентiнiң
“Қазақстан Республикасындағы соттар және ... ... ... заң кұшi бар ... 52-бабында қарастырылған негiздер
бойынша ғана ... ... Осы ... 53-бабында көзделгендей тәртiптiк
iстi құқығы бар лауазымды ... ... ... Сот ... сот жұиесiнiң құрамына кiрмейтiн
тәуелсiз, автономды орган ... ... Ол ... құрған
консультативтiк-кеңесi орган болып есептеледi. Оның құрамына мемлекет
билiктiң ... ұш ... да ... ... ... ... ... Төрағасы; Бас прокурор; Әдiлет министiрi; Сенаттан екi
депутат; Жоғары Соттың Пленумында ... алты ... ... ... ... ... соттардан, екеуi аудандық (қалалық) соттардан);
Президент тағайындаған екi мүше.
Жоғары Сот ... ... ... ... Соттың, облыстық және соған теңестiрiлген соттардың құрамына
кiретiн судьялар қызметiне судья ... осы ... ... ... ... ... жасауға;
- Бiлiктiлiк алқасының шешiмдерiне жасалған шағымдарды қарауға;
- судьялардың тәуелсiздiгiн және қол сұғумаушылығын қамтамасыз етуге.
Әдiлет бiлiктiлiк алқасы автономды, тәуелсiз ... бола ... ... ... ... ... алқасы судьяларға кандидаттарды iрiктейдi. [13]
Қорытынды
Республикадағы мемлекеттiк билiк бiрегей, ол ... ... ... жғзеге асады. Оның бөлiну принциптерi заң шығарушы, атқарушы
және сот тармағы болып қалыптасады әрi олар бiр-бiрiмен ... ... ... ... ... ... ғана емес,
көптеген заң актiлерiнде және одан туындайтын ... заң ... ... ... және одан ... ... ... мемлекеттiк
билiк тармағының бiр-бiрiне әсер етуi нақты көрсетiлген.
Мемлекеттiк билiктiң заң шығарушы және өкiлдi органдары белгiлi бiр
дәрежеде ... ... ... ... бiр ... ... бiр ... болып табылады. Қазақстан
Республикасының Конституциясында былай ... ... ... бiр ... ... ... бiр ... жоғарғы мемлкеттiк
билiкке бiрiктiрiлген органда жұиесiнiң өмiр ... ... Ол ... ... және сот тармақтарына бөлiне келе өз өкiлетiгiнiң
шеңберiнде Бұкiл мемлекеттiң қызметiн атқарады.
Парламентке, ғкiметке және сот ... ... ... олар ... ... ... ... деген сөз емес. Олар бiр
мемлекеттiң ... ... ... ... тұрып бiр-бiрiне ықпал етедi.
Парламент заң шығарушылығынан басқа бiр ... ... де ... ... және оның ... ... ... ғҮкiметпен басқа атқарушы органдардың ... ... ... бiр ... ... ... ... тұлғаларын сайлау
немесе тағайындау жғзеге асырады.
Атқару органдары жұиесiндегi маңызды ... ... Ол ... ... жғзеге асыратын ... ... ... органдардың қызметiн бiрiктiрiп және бағыттар отыратын
мемлекеттiң жоғарғы атқарушы органы болып табылады.
Қазақстан Республикасында сот билiгi мемлекеттiк ... бiр ... ... және ол ... ... болатын әр тұрлi сипаттағы
жанжалдарды, Конституцияға, заңдарға және де басқа да ... ... ... ... ... ... ерекше бiр тұрi ретiнде сот ... ... өте ... ... бiрi ... оның ... ... Демек
билiктiн басқа тармақтары, яғни заң шығарушы, атқарушы сондай ақ ... ... де сот ... ... ... Тек ... ғана Конституцияда ерекше белгiленген сот әдiлдiгi жғзеге асырады.
Қорытындылай келе бiр тұтас мемлекеттiк билiктi заң шығару ... сот ... бөлу ... ... ... ... ... ғлкен
демократиялық потенциалды дәлелдейдi деп айта аламыз. ... ... ... мақсаты мен алға қойған мiндеттерiн ... ... ... ... ... ... бiр-бiрiн тежеп отыруы ... ... ... мен ... ... ... деп бекiтетiн Қазақстан
Республика демократиялық құқықтық зайырлы және әлеуметтiк етiп ... ... ... Нормативтi актiлер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 ж. 30.08.
2. Қазақстан ... Сот ... мен ... ... ... ... 2000 ж. ... Қазақстан Республикасының Соттар және ... ... ... заң кiшi бар ... 26. 02. 94.
4. Мемлекеттiк егемендiк туралы деклорация 25.10.1998 ж.
5. Конституциялық заң ... ... ... 16.12.1991ж.
6. Қазақстан Республикасының ¶кiметi туралы Конституциялық заңы. 18.12.1995
ж.
7. Парламент және оның депутаттарының ... ... ... жарлығы.
16.09.1995 ж.
Арнайы әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасы Конституциясына тұсiнiктеме ғ.Сапарғалиев.
Алматы, Жетi ... 1999 ... ... және ... негiздерi. Е. Баянов. Алматы, Жеты жарғы 2001 ж.
3. Егемен Қазақстан құәығы. З.О.Ашитов, В.З.Ашитов
4. Қазақстан мемлекеттi: хандық билiктен ... ... ... ... Алматы, Жетi жарғы, 1996 ж.
5. Саясаттану негiздерi. Д. Жамбылов. Алматы, Жетi жарғы.
6. Мемлекет жәәне ... ... ... А.Ибраева Алматы, Жетi
жарғы, 1997 ж.
7. ... ... ... ... ... ... ... В. Малиновский 1998 г.
9.Парламент Республики Казахстан в системе ... ... ... ... 1997 ... и Парламент. С.З.Зиманов алматы 1996 г.
11.Назарбаев Н. Ә. “Қазақстан - 2030” – ... ... ... “Социалистическая правоая культура” Саратов. Изд: Сарат.
универ. 1989. С5.
13.Кунгажинов С.Т. “Правовая культура ... ... ... дел и
ее влияние на профессиональную деятельность” ... 2003. ... Г.И. ... ... ... ... в ... диссер. канид. юрид. наук. Киев. 1986. С. 18
15.Венгеров А.Б. “Теория государства и права” ... М. 1998. ... Т.В. ... культура”// В книге “Теория государства и права”
курс лекции/ под. ред. Н.И. ... и А.В. ... - ... 1995 ... Р.К. ... и правовая культура” // В ... ... и ... ... ... ... и В.Д. Переволова -
Москва, 1997. С.150-151
18.Семитко А.П. “Правовая культура социолитического обществ. ... ... ... ... ... ... наук - ... С.10
19.Балюк Г.И: “Взаимосвязь правовой культуры и демократии в социолистичеком
обществе”. дисс.канд. ... ... ... 1986. С. 21. ... ... культура как фактор укрепления социолистической законности”.
Москва, 1986. С.19
22. Ибраева А.С. “Правовая культура: ... ... и ... ... - Жарғы, 2002. С.111
23. Алексеев С.С “Проблемы теории права”. Курс лекции. Свердловск, ... 1 С. ... ... В.И., ... А.Р. “Правосознание как элемент правовой
культуры” // В сборнике “Правовая культура и вопросы прававого ... 1973. С. ... ... ... и ... ... // ... проф.
В.В. Хазарева - Москва; Новый юрист, 1997. С. ... ... В.Т. ... и ... ... ... и жизненных
планов молодежи. автореф. канд. диссерт. Ленинград 1968. // цит. по:
27. Социалогия молодежи: учебник // под.ред.проф. В.Т. ... Спб ... 1996. С ... Тесленко А.Н., Калетаев Д.А. «Научные основы социолизации ... ... ... РК. 2002. С. ... Громов И.А., Иконникова С.Н., Лисовский В.Т. «Молодежь в ... ... и ... ... ... ... ... Б.Г. Анапьев, Д.А.Керимова; ЛГУ. Вып. ... изд. ... ... 1969. С. ... Бовкин В.В. «Образ жизни советской молодежи: тенденции, проблемы,
перспективың. ... 1988. С ... ... С.А. ... в ... структуре общества. диссерт. кан.
соц. наук. Алма-Ата; 1993. С.31
32. «Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 28 июня ... «О ... ... ... в Казахской ССРң // Юрист -
справочная правовая система. ... 4.0. ... ... ... от ... 722-XІІ С.1
33. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің “Дарын” мемлекеттік жастар сыйлығы
туралы // Қазақстан Республикасының Үкіметінің қаулысы 1996 жылы 7 ... ... // ... ... ... А.С. ... функции юридического всеобучаң диссерт. канд.
юридич. наук Москва 1991. С.31
35. Царева Т.А. «Методологические ... ... ... социализации
студенческой молодежиң. диссерт. канд. соц. наук. Алматы 1999. С.3
36. Касымова Л.Н. «Проблемы социализации казахской студенческой ... ... в ... ... ... ... канд.
соц. наук Алматы 1997. С.49
Царева Т.А. ... С. ... ... Р.К. «Восприятие демократии населением современного
Казахстанаң. // Журнал. ... ... 2001. ... ... А.Т. ... казахстанцев к ... в ... ... ... // ... ... январь 2001. С.51
39. Батова С.А. «Правовое сознание рабочей молодежи и основные факторы его
формированияң. диссерт.канд. юрид. наук. Москва 1989. ... ... З.Ж. ... и ... ... ... у ... //
«Равенство неравных людей: проблемы социального взаимодействия // материалы
межвузовской научно-теоретической конференций, посвященной памяти ... ... 2000. ... ... Е.Ш., ... З.К., ... Б.И. ... ситуация в
Республике Казахстанң // Саясат январь 2001 ... ... Ю.В. ... ... ... ... проблемы и
решенияң. диссерт. доктор юрид. наук. Москва 1988. С.78
43. Сапарғалиев Ғ.С., ... А. ... және ... ... ... Жеті
Жарғы, 1997 45 бет.
44. Оксамытный В.В. «Социально-правовые ... ... ... - ... ... УССР, 1982 С.2
45. Батова С.А. «Правовые сознание рабочей молодежи и ... ... ... ... канд. юрид. наук Москва, 1989. С.2
46. ... ... ... ... ... Республикасы
Үкіметінің 2001 ж 17 ақпандағы №249 қаулысы // Юрист - справочная ... ... 40. ... ... ... ... 2001ж.
17 ақпандағы №249 қаулысың. С. 4
47. Сахипова Л.А. ... ... ... ... ... ... канд. юрид. наук. Алма-Ата, 1989. С. 19-20
48. Долгова А.И. “ Правовое воспитание ... ... ... ... ... Р.К. ... ... населением современного
Казахстана”. // Саясат июль-август 2001 С.56-57
50. Шайкенова А.Т. “Отношение ... к ... в ... ... ... // Саясат январь 2001 С.51
51. Голубева Л.М. ... ... ... ... 1986. ... Å.Áàÿíîâ. Ìåìëåêåò æ¸íå º½ºûº íåãiçäåði. Àëìàòû "Æåòi æàð¹û" 2001 æ. ... ±. ... ... ... ìåí єЅєы№ыíû»» íåãiçäåði. 30 áåò
[3] Å.ÍЅïåéiñîâ. À.Ê.Êîòîâ. Қàçàєñòàí ìåìëåêåòi õàíäûє áèëiêòåí
ïðåçèäåíòòiê ðåñïóáëèêà№à ... ... ... ... ... 1995æ 3 ... ... íåãiçäåði. Àëìàòû. Æåòi æàð¹û. 1998æ. 35-39 áåò
[6] Қàçàєñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» Êîíñòèòóöèÿëûє єЅєû№û. Àëìàòû. Æåòi æàð№û,
208 áåò
[7] Қàçàєñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» Êîíñòèòóöèÿñû, 64 áàï, 1 ... ... ... òёóåëñiçäiê. 202 áåò
[9] Қàçàєñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» Êîíñòèòóöèÿëûє єЅєû№û. ±. Ñàïàð№àëèåâ,
Àëìàòû æåòi ... 1998ж. 244-255 ... ... ... Êîíñòèòóöèÿëûє єЅєû№û,, 253 áåò
[11] Қàçàєñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» Êîíñòèòóöèÿñû, 76 áàï
[12] Қàçàєñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» Ñîòòàð æёíå ñóäüÿëàðäû» ìёðòåáåñi òóðàëû
æàðëû№ы, 1 áàï
[13] «Çà»» ãàçåòi 2001 æ.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтандыру теориясы, құқықтық реттеу27 бет
Ш.Л. Монтескьенің саяси-құқықтық теориясы6 бет
"Саяси модернизация."23 бет
Borland Delphi ортасында электронды оқулық жасау45 бет
Delphi және мәліметтер қоры сервері. мәліметтерге ado арқылы қатынау26 бет
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»4 бет
«Интернет ресурстары» мәліметтер қорын құру60 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауды дамытуға арналған психологиялық әдістеме қолдану мүмкіндіктері»32 бет
«Теміржолдық касса» мәліметтер базасы95 бет
Ішкі және сыртқы шығындар туралы жалпы түсінік28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь