Қаржы тәуекелін басқарудың теориялық аспектілері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6

І. ҚАРЖЫ ТӘУЕКЕЛІН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1. Тәуекел мәні, мазмұны, түрлері, әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2. Қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.3. Компанияның тәуекел деңгейін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

ІІ. ШАРУАШЫЛЫҚ ЖҮРГІЗУШІ СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛІН ТАЛДАУ («ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚ ФИЛИАЛЫНЫҢ МЫСАЛЫНДА)
2.1.Шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметін қаржылық талдау ... ... ... ..21
2.2.Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы тәуекелін басқаруды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
2.3. Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайын талдау
әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.4. Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайын талдау әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48


ІІІ. ШАРУАШЫЛЫҚ ЖҮРГІЗУШІ СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛІН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы тәуекелін басқару тиімділігі мен жетілдіру барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70
Нарықтық экономика жағдайында тәуекел – бұл кәсіпкерліктің маңызды элементі. Тәуекел адамдардың кабылдайтын шешімдерінің дұрыс нәтижелілігіне әсер ететін көптеген шарттар және факторлармен байланысты қызметтердің кез келген түрлеріне тән. Тарихи тәжірибе көзделген нәтижелерге жетпеу тәуекелі тауарлы-ақшалай қатынастар және шаруашылық айналым қатысушыларының бәсекелестігі жалпылылығында көрінетіндігін көрсетеді. Сондықтан капиталдық қатынастардың пайда болуы және дамуымен байланысты тәуекелдің түрлі теориялары пайда болады, ал экономикалық теорияның классиктері шаруашылық қызметтегі тәуекел мәселелерін зерттеуге көп көңіл бөледі.
Тәуекелсіз кәсіпкерлік болмайды. Ең көп табысты жоғары тәуекелді нарықтық операциялар әкеледі. Алайда барлық жерде шек керек. Тәуекел міндетті түрде максималды жіберілетін шекке дейін есептелуі тиіс.
Нарықтық экономика жағдайында өндірушілер, сатушылар және сатып алушылар бәсекелестік жағдайында өздері, яғни өз үрей және тәуекел жағдайында қызмет етеді. Сондықтан олардың қаржылық болашағы көбінесе аз болжанады. Тәуекел-менеджменті тәуекелді бағалау, бизнесте пайда болатын қаржылық қатынастар және тәуекелді басқару жүйесі болып табылады. Белгілі бір дәрежеде тәуекел жағдайы болуын болжамдауға және тәуекел дәрежесін уақытылы төмендету шараларын қабылдауға мүмкіндік беретін түрлі тәсілдер қолдана отырып, тәуекелді басқаруға болады.
Тәуекел мөлшеріне және дәрежесіне стратегия және қаржылық менеджмент әдістерімен жүзеге асырылатын қаржылық механизм арқылы нақты әсер етуге болады. Бұл тәуекелді басқарудың өзіндік механизмі тәуекел-менеджменті болып табылады. Тәуекел-менеджментінің негізі тәуекелді анықтау және төмендету бойынша ұйымдастырушылық жұмыстар болып табылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілернің қызметіне әсер ететін тәуекелдік факторы нарықтық экономикада үдей түседі. Шаруашылық жүргізуші субьектінің дұрыс ұйымдастырылған тәуекелдік менеджменті табыстылық кепілі болып табылады.
Тәуекелділік қандай да бір жағымсыз жағдайдың болуының мүмкіндігін көрсетеді. Тәуекелділік ұғымы кәсіпорын ресурстарының бір бөлігін жоғалту ықтималдығын, қызметті жүзеге асыру нәтижесінде табыстардың толық алынбауын немесе қосымша шығындардың пайда болуын білдіреді.
Тәуекелділік ықтималдық категориясына жатады, яғни оны белгілі бір деңгейдегі жоғалтулардың ықтималдылығы ретінде есептейді.
Кәсіпкерлік тәуекелділіктің жағымды деңгейдегі және мақсатты шешімдер қабылдаған кезде белгілі бір жоғалтуларға апаруы ықтималдылығын білумен шектеліп қоймай, сонымен қатар ол жоғалтулар сол немесе басқа деңгейден аспау ықтималдығын да қарастыруы керек.
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
2. Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу закона «О бухгалтерском учете» от 26 декабря 1995 г., № 2732.
3. Закон об аудиторской деятельности от 20 ноября 1998 года с изменениями от 18 декабря 2002 года и от 15 января 2003 года.
4. Вишняков Я. Д., Колосов А. В., Шемякин В. Л. Оценка и анализ финансовых рисков предприятия в условиях враждебной окружающей среды бизнеса // Менеджмент в России и за рубежом – 2000 г. №3, с. 15-17.
5. Станиславчик Е. Н. Риск-менеджмент на предприятии. Теория и практика. М.: «Ось-89», 2005. – 80 с.
6. Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и практика. – М.: “Перспектива”, 1996.
7. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева А.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы, Экономика, 1998 г.
8. Дюсембаев К.Ш., Теория аудита. Алматы, Экономика, 1998 г.
9. Джеймс К., Хорн, Джон М, Вахович, Основы финансового менеджмента. Киев, Перевод с английского, 2004г.
10. Грачев А.В., Анализ и управление финансовой устойчивостью предприятия. Москва, Изд. Финпресс, 2004 г.
11. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2004г.
12. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и статистика 2003 г.
13. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. Годовая и квартальная бухгалтерская отчетность. М.: “Дело и Сервис”, 2001.
14. Ковалев В.В., Патров В.В. Как читать баланс. М.: “Финансы и статистика”,1998.
15. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятий. М.: ИНФРА-М, 2001.
16. Нитецкий В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в аудите. Москва. Дело, 2003 г.
17. Бараненкова С.А. Управленческий анализ. Москва. Финансы и статистика, 2004 г.
18. Абрютина М.С. Финансовый анализ коммерческой деятельности. Москва. Финпресс. 2004 г.
19. Яцюк Н.А., Халевинская Е.Д. Оценка финансовых результатов деятельности предприятия// Аудит и финансовый анализ. 2004г. №1 стр.80.
20. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии, 2004 г.
21. Годовой отчет 2007 АО Казактелеком.
22. http://www.telecom.kz/.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................6
І. Қаржы тәуекелін басқаруДЫҢ теориялық аспектілері
1.1. Тәуекел мәні, мазмұны, түрлері, әдістері
.......................................................9
1.2. Қаржылық тәуекелді төмендету
тәсілдері.....................................................14
1.3. Компанияның тәуекел ... ... ... ... қаржылық тәуекелін талдау
(«Қазақтелеком» АҚ филиалының мысалында)
2.1.Шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметін қаржылық
талдау..............21
2.2.Шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайын талдау
әдістері
............................................................................
........................................32
2.4. Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайын талдау әдістемесі
............................................................................
....................................48
ІІІ. Шаруашылық жүргізуші субъектілердІҢ қаржыЛЫқ ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің қаржы тәуекелін басқару тиімділігі
мен жетілдіру барысы
.....................................................................62
Қорытынды...................................................................
...................................67
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
...69
Қосымшалар..................................................................
................................70
Кіріспе
Нарықтық экономика ... ... – бұл ... маңызды
элементі. Тәуекел адамдардың кабылдайтын шешімдерінің дұрыс нәтижелілігіне
әсер ететін көптеген ... және ... ... ... кез
келген түрлеріне тән. Тарихи тәжірибе көзделген ... ... ... қатынастар және шаруашылық айналым қатысушыларының
бәсекелестігі жалпылылығында көрінетіндігін көрсетеді. Сондықтан капиталдық
қатынастардың пайда ... және ... ... ... түрлі
теориялары пайда болады, ал экономикалық ... ... ... тәуекел мәселелерін зерттеуге көп көңіл бөледі.
Тәуекелсіз кәсіпкерлік ... Ең көп ... ... ... ... ... Алайда барлық жерде шек ... ... ... ... ... ... дейін есептелуі тиіс.
Нарықтық экономика жағдайында өндірушілер, сатушылар және сатып
алушылар бәсекелестік жағдайында ... яғни өз үрей және ... ... ... ... ... қаржылық болашағы көбінесе аз
болжанады. Тәуекел-менеджменті тәуекелді ... ... ... болатын
қаржылық қатынастар және тәуекелді басқару жүйесі ... ... ... ... ... ... болуын болжамдауға және тәуекел дәрежесін
уақытылы төмендету шараларын ... ... ... ... тәсілдер
қолдана отырып, тәуекелді басқаруға болады.
Тәуекел мөлшеріне және дәрежесіне стратегия және қаржылық ... ... ... ... ... ... нақты әсер етуге
болады. Бұл тәуекелді басқарудың өзіндік механизмі тәуекел-менеджменті
болып ... ... ... ... ... және
төмендету бойынша ұйымдастырушылық жұмыстар болып табылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілернің қызметіне әсер ететін ... ... ... үдей түседі. Шаруашылық жүргізуші субьектінің
дұрыс ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... да бір ... жағдайдың болуының мүмкіндігін
көрсетеді. Тәуекелділік ұғымы ... ... бір ... ... ... ... асыру нәтижесінде табыстардың толық алынбауын
немесе қосымша шығындардың пайда болуын білдіреді.
Тәуекелділік ықтималдық категориясына жатады, яғни оны ... ... ... ... ... ... ... жағымды деңгейдегі және мақсатты шешімдер
қабылдаған кезде ... бір ... ... ... ... қоймай, сонымен қатар ол жоғалтулар сол ... ... ... ... да қарастыруы керек.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің тәжірибесі бизнестің тәуекелсіз
болмайтынын көрсетеді. Кәсіпкер тәуекелді ең ... ... ... ... қалай азайтатынын білуі қажет. Фирма үшін қандай да ... ... ... да, ... негативті нәтижелерді азайту
мүмкіндіктерін қарастыруы керек.
Тәуекелді өзін-өзі сақтандыру ... және ... ... ... ... ... беру ... азайтуға болады.
Кәсіпкерлік тәуекел бұл бизнестің түріне байланысты ... ... Оның ... ... ... ... ... тәуекел.
Өндірістік тәуекелдің пайда болу себептері: ... ... ... ... ... материалдық шығындардың ... ... ... ... ... аударым
сомалары мен салықтарды төлеу.
Коммерциялық тәуекел кәсіпкер өндірген немесе ... ... ... ... ... процесінде пайда болады. Оның себептері: өнімді
өткізу көлемінің төмендеуі, материалдық ресурстардың ... алу ... ... алу көлемінің ойда болмаған төмендеуі, айналым
шығындарының ... ... ... және клиенттердің ұнату
қабілетінің ... ... ... тәуекелді басқару процесі алты сатыдан тұрады:
* Мақсаттарды анықтау
* Тәуекелді анықтау
* Тәуекелді бағалау
* Оларды жүзеге асыру
* Нәтижелерді бағалау
Қаржылық ... ... ... және басқа да қаржылық
институттармен қатынас өрісінде ... ... ... ... ... және ... қаражаттардың арақатынастарының көлемінің
жоғарлауы, кредиторларға тәуелділік, капиталдың әрекетсіздігі, бір жобаға
бір мезгілде көп қаражат жұмсау.
Қаржылық тәуекел мына ... ... ... ... ... , ... қағаздар эмиссиясы.
Айналым және өндіріс өрісіндегі кәсіпорындар үшін қаржылық ... ... білу ... несиелік, пайыздық , валюталық айырылып
қалған пайда тәуекелі, инвестициялық тәуекел, салықтық тәуекел.
Несиелік капитал нарығының ... ... ... деп ... ... қабілетсіз болуына байланысты міндеттемелерді орындай алмау
қаупінен туындайтын ... ... ... бір ... ... ... ... нақты қаражаттарды таңдаған кезде инвестор
келесі принциптерді назарда ұстауы ... ... ... ... тәуекелге бармау керек, аз нәрсе үшін көп нәрсені ... ... ... ... ... ала білуге тырысу қажет. Яғни берілген
тәуекел бойынша, мүмкін болатын шығындардың ең көп ... ... ... ... ... тәуекелге итермелейтін кәсіпорынның капитал көлемімен,
содан кейін салыстыру керек, содан кейін барып ... ... ... ақша ... ... ... ... Сонда ғана бұл тәуекел
кәсіпорынды банкроттық жағдайға әкелмейтінін ... ... ... бұл тәуекелді басқарудың жалпы стратегиясы.
Тақырыптың маңыздылығы. Экономика дағдарыс ... ... ... барлық ішкі ресурстарын жұмылдыруға шарасыз болған қазіргі
жағдайлардағы ... ... күйі мен оны ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектінің қызметін қаржылық талдау үлкен
роль атқарады.
Қаржылық талдау экономикалық процестер мен ... ... үшін ... ол ... ... ... күшті және
әлсіз жақтарын көрсетеді және оптималды (үйлесімді) ... ... үшін ... ... ... қызметін қаржылық талдау, қаржылық
ресурстарды қолданудың ең ... ... ... және шаруашылық
жүргізуші субъектінің құрылымын қалыптастыруға ... ... ... ... талдау шаруашылық жүргізуші субъектінің жеке көрсеткіштерін
және жалпы қаржылық қызметтің көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ақшалай қаражатының қаржылық ағымының
қозғалысының дұрыстығын бақылауға және қаржылық, материалдық ресурстардың
жұмсалуының ... мен ... ... ... ... ... бақылауға мүмкіндік береді.
Дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдау, ... ... ... ... ... талдауды зерттеу қажеттілігімен
шартталған.
Бұл дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... қаржы тәуекелін басқару жүйесін
талдау және оның ... мен оны ... ... ұсыныстар
беру.
Дипломдық жұмыс үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімінде қаржы тәуекелін
басқару теориясы, яғни ... ... оны ... ... тәуекел-
менеджментінің мазмұны, тәуекелді төмендету тәсілдері жазылған.
Екінші бөлімінде нарықтық экономика жағдайында кәсіпорын ... ... ... ... филиалы алынып, қаржылық
жағдайы, қаржылық тәуекелді басқару жүйесі талданады.
Үшінші бөлімінде қаржылық тәуекелді басқару ... ... ... ... ... ... басқаруДЫҢ теориялық аспектілері
1.1.Тәуекел мәні, мазмұны, түрлері, әдістері
Тәуекел табиғаттың түрлі құбылыстары және қоғамның ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Экономикалық категория ретінде тәуекел өзімен бірге болуы мүмкін
немесе болмауы да ... ... ... Мұндай жағдайдың туындауы
салдарынан келесідей үш экономикалық нәтиже болуы мүмкін: жағымсыз ... ... ... ... (ұтыс, пайда, табыс).
Тәуекелді басқаруға болады, яғни тәуекелдік жағдай туындауын белгілі
бір ... ... және ... ... төмендету үшін шаралар
қабылдауға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі тәуекелдің
сыныптамасына тәуелді.
Мүмкін болатын нәтижеге (тәуекелдік ... ... ... екі үлкен топқа бөлуге болады: таза және ... ... ... немесе нольдік нәтиже алуға мүмкіндік береді.
Бұл тәуекел түрлеріне келесілер ... ... ... ... және ... ... ... (мүліктік, өндірістік,
саудалық).
Спекулятивтік тәуекелдер жағымды да, жағымсыз да ... ... ... Бұл ... ... ... тәуекелдер
бөлімі болып табылатын қаржы тәуекелдері жатады.
Дипломдық жұмыс тақырыбы қаржы ... ... ... тәуекеліне тереңірек тоқталамыз.
Қаржы тәуекелі кәсіпорын қаржылық институттармен (банктер, ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... тәуекелінің туындау себептері – инфляциялық факторлар, банктің
есептік мөлшерлемелерінің өсуі, бағалы қағаздар құнының ... және ... ... екі ... ... ... ... алу қабілеттілігімен байланысты тәуекелдер;
2) капитал салымдарымен байланысты тәуекелдер (инвестициялық
тәуекелдер).
Ақшаның ... алу ... ... тәуекелдерге
тәуекелдердің келесі түрлері жатады: инфляциялық және ... ... ... өтімділік тәуекелі.
Инфляция ақшаның құнсыздануы болып табылады, бағалар өседі. Дефляция –
инфляцияға кері ... ол ... ... және соған сәйкес
ақшаның сатып алу қабілетінің жоғарылауынан көрінеді.
Инфляциялық тәуекел – ... ... ... ... ... ... көзқарасынан өсуден көрі алынатын ... ... ... ... ... ... ... нақты шығыстарға тап
болады.
Дефляциялық тәуекел – ... ... ... бағалар деңгейі
төмендейді, кәсіпкерліктің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
валюталық операцияларды ... ... бір ... ... ... ... бағамына қатынасының өзгеруімен байланысты ... ... ... ...... ... және сапалық бағаның өзгерісі
себебінен бағалы қағаздар немесе басқа да тауарларды өткізу ... ... ... байланысты тәуекелдер.
Инвестициялық тәуекелдер келесі ішкі жүйелік тәуекелдерді қамтиды:
1) жіберіліп қойған пайда тәуекелі;
2) ... ... ... ... ... ... тәуекелі.
Жіберіліп қойған пайда тәуекелі – белгілі бір ... ... ... ... ... іске ... нәтижесінде
жанама (қосымша) қаржылық зиянның (алынбаған табыс) туындау тәуекелі.
Табыстылықтың төмендеу ... ... ... ... ... ... ... және пайыздар мөлшерінің төмендеу
нәтижесінде ... ... ... инвестициялық портфельдің пайда болуымен
байланысты және ... ... және ... ... ... ... «Портфельдік» термині итальян сөзінен «Porte foglio» шығып,
инвесторда бар ... ... ... ... ... тәуекелі келесідей тәуекел түрлерінен тұрады:
пайыздық тәуекелдер және несиелік тәуекелдер.
Пайыздық тәуекелдерге тартылған қаражаттар бойынша төленетін пайыздық
мөлшерлемелер ... ... ... ... ... болып
кетуі нәтижесіндегі коммерциялық банктердің, несиелік мекемелердің,
инвестициялық ... ... ... ... Пайыздық
тәуекелдерге сонымен қатар акциялар ... ... ... және ... бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... ... ... тәуекелі
жатады.
Пайыздың нарықтық мөлшерлемесінің өсімі бағалы қағаздардың ... ... алып ... ... ... пайызды облигацияларға
қатысты. Пайыздың жоғарылауы салдарынан төмен тұрақты ... ... және ... шарттары бойынша эмитент жедел қайта ... ... ... алынып тасталуының басталуы мүмкін.
Тұрақтандырылған дәрежемен салыстырғанда орташа нарықтық пайыздың өсуі
кезінде тұрақты пайыздық орта мерзімді және ұзақ ... ... ... қаражатын салған инвестор пайыздық тәуекелге ұшырауы ... ... ... ... жоғарылауы есебінен табыстар өсімін ала алатын
еді, ... ... ... ... өз ... ... деңгеймен салыстырғандағы орташа нарықтық пайыздың
төмендеуі кезінде тұрақты пайызды орта мерзімді және ұзақ ... ... ... шығарған эмитент пайыздық тәуекелге ұшырауы мүмкін.
Басқаша айтқанда, эмитент нарықтан төмен пайызды ... ... ... бірақ ол өзі шығарған бағалы қағаздармен байланысты.
Тәуекелдің бұл түрі ... ... ... ... ... ... ... мерзімді бағалы қағаздар үшін де мән береді.
Несиелік тәуекел – қарыз алушының негізгі ... және ... ... ... қалу ... ... ... сонымен қатар
қарыздық бағалы қағаздар шығарған эмитент қағаздар бойынша пайыздар ... ... ... ... ... ... да ... қатар несиелік тәуекел тікелей қаржылық жоғалтулар түрлілігі
болуы мүмкін.
Тікелей қаржылық ... ... ... ... ... ... селективтік тәуекел, банкроттық тәуекел, сонымен қатар несиелік
тәуекел.
Биржалық тәуекелдер өзімен бірге биржалық мәмілелерден жоғалту
қаупін ... Бұл ... ... ... ... ... төлемеу тәуекелі, брокерлік фирманың комиссиялық ... ... және ... тәуекелдер (латын тілінен selectio – таңдау, ... ... ... ... ... қағаздармен
салыстырғанда инвестициялау үшін бағалы ... ... ... ... ... емес ... ... тәуекелі өзімен бірге капитал салымының әдісін дұрыс емес
таңдау, кәсіпкердің меншікті капиталын ... ... және ... ... ... есептесе алмау нәтижесінде туындайтын қауіпті
ұсынады. Нәтижесінде кәсіпкер банкротқа ұшырайды.
Қаржы ... ... ... ... ... ұсынады. Берілген
қаржылық актив немесе капитал салымының түрі үшін тәуекел деңгейі ... ... ... ... ... ... күнде
контрактіге отырған кезден, уақыттан мәміле бойынша ... ... ... ... себебі ұлттық валютаға шетел валютасының бағамының
қатынасы өсуде /9,64б./.
Шетелдік ... ... ... тәуекелін саналы анықтау әдісі
ретінде ықтималдық теориясы ұсынылады.
Бұл әдіс инвестициялық ... ... ... ... ықтималды болашақтағы ақшалай ағымдарын ... ... ... Егер ... салымы жобасы бірінші мерзімде қабылданатын
болса, онда келесі мерзімдерде ол қабылдануы мүмкін.
Егер түрлі мерзімдердегі ақша ағымдары бір-бірінен ... ... онда әр ... ... үшін ақша ... ... ... анықтау қажет.
Кез келген қаржылық немесе шаруашылық оперциялардың тиімділігі мен
онымен бірге болатын ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық талдау жүргізу мүмкін емес.
Сондықтан тәуекел деңгейін бағалай және оның ... ... ... ... ... білу ... мәні мен түріне тәуелсіз кәсіпкерліктің негізгі мақсатына
– салынған капиталдан табыс алуға – тәуекелді анықтау сәйкес келеді.
Төмен ... табу ... ... ... ... ... ... соншалықты жоба тәуекелді болатыны белгілі. Капиталды салу
мүмкін нұсқауларды таңдау кезінде жиі «бұл ... ... ... дегендей абстрактілік пайымдаулармен шектеледі. Алайда, көбінесе
тәуекел деңгейін нақты ... ... ... ... осы ... ... ... жобаның табыстылық деңгейін де ... ... ... ... ... салымшы оған тиімді ақша салымын таңдай
алады, сонымен қатар ... ... ... ... де төмендете алады.
Тәуекелдің жоғары, орташа немесе төмен деңгейлерін ажыратады.
Тәуекелдің ... (не ... екі ... ... ... ... ауытқу мәнімен (дисперсия) және ... ... ... ... ... ... орташа күтілетін мәні мүмкін болатын
нәтижелерді де бағалайды. Ауытқу орташа күтілетін ... ... ... ... мен ... көрсетеді.
Шаруашылық жүргізуші субъектілернің қаржылық тәуекелін бағалаудағы
дисперсия өзімен бірге тәуекелді салымдардың орташа күтілетін ... ... ... ... ... орташа салмақты көлемін
ұсынады:
σ²==(x-x²)/n,
мұндағы σ² - дисперсия;
x – ... ... ... әр жағдайы үшін күтілетін
мәні;
x – қаржылық тәуекелдің орташа болжамды ...... ... ... ... қаржылық тәуекелдің жиілігінің ... ... ал ... ... ... ... коэффициенті
көрсетеді. Ол келесі формуламен анықталады:
v=σ/x·100,
мұндағы v – вариация коэффициенті;
σ – ... ... ...... ... орташа болжамды мәні.
Вариция коэффициенті 1-ден 100%-ға дейін өзгеруі мүмкін. Вариация
коэффициенті қаншалықты жоғары ... ... ... ... ... ... ... келесідей сапалы баға бекітілген: 10% -ға
дейін – салымдардың төмен тербелісі; 10-25% - ... ... ... ... ...... ... жоғары тербелісі.
Дисперсия мен вариацияны қолданған кезде тәуекелдің қаржылық нәтижені
алудың математикалық ықтималдылығы бар ... ... ... ... ... ... ... немесе объективті қаржылық
тәуекелдің деңгейін математикалық есептеу негізінде анықтауға болады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілернің тәуекелдерін бағалаудың негізгі
әдістері ... ... ... ... ... ... әдіс қаржылық тәуекелдерді факторлық талдау (факторлық жүйе
моделін қолдану) болып табылады.
Мысалы, диверсификацияланған ... ... ... даму перспективаларының бар-жоқтығы бойынша, ... ... ... ... ... саны ... ал
диверсификацияланбаған – несиелер бойынша пайыздық ... ... ел ... ... ... беталыстары
бойынша бағаланады.
Қаржылық тәуекелді бағалаудың басқа да аналитикалық ... ... ... ... ... ... ... банкроттылыққа ұшырау ықтималдылығы анықталады,
жалпы қаржылық даму деңгейі талданады.
Тәуекел деңгейінің түрлі салыстырмалы сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Бұл әдістің негізгі қиындағы нақты жағдайларға байланысты модельді дұрыс
таңдау. Модельдер қаржылық тәуекел ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Тәжірибеде тәуекелдерді бағалауда аналогиялар әдісі қолданылады.
Қаржы менеджерлері, мамандар түрлі шығарылымдар немесе басқа ... ... ... бір ... болуы, қаржылық нәтижелер алу
ықтималдылығын, қаржылық тәуекел ... ... Осы әдіс ... ... тактикасы мен стратегиясы құрылады. Бірақ әр
кәсіпорынның өзіндік ... ... және ... сипаттағы
ерекшеліктері бар екенін ескеру қажет.
Тәуекелді бағалаудың негізгі әдісі кәсіпорынның қаржылық ... ... оның ... ... пен ... ... табылады.
1.2. Қаржылық тәуекелді төмендету тәсілдері
Қаржы тәуекелдері түрлі әдістер мен тәсілдер көмегімен шешіледі.
Қаржы тәуекелдерін шешу құралдары ... ... ... ұстап қалу, беріп
жіберу, деңгейін төмендету.
Тәуекелден қашу ... ... ... жай ... ... кәсіпкер үшін көбінесе тәуекелден қашу ... ... ... ... Тәуекелді ұстап қалу – тәуекелді
инвестордың жауаптылығына ... ... ... ... ... ... ... капиталдың мүмкін болатын жоғалтуларын меншікті
қаражаттары есебінен өтей алатынын алдын ала ... ... ... ... тәуекел жауаптылығын басқа біреуге, мысалы сақтандыру
қоғамына, беріп жіберумен түсірдіріледі. Бұл ... ... ... ... тәуекелін сақтандыру жолымен жасалды. ... ...... ... және ... ... ... шешуде нақты құралдарды таңдауда инвестор келесі
принциптерге сүйенуі тиіс:
- меншікті капитал ... ғана ... ... ... тәуекелдің соңын ойлау керек;
- аз нәрсе үшін көппен тәуекел етуге ... ... ... ... ... ... жасаудан бұрын
тиіс:
- берілген тәуекел бойынша мүмкін болатын шығыстар көлемін максималды
түрде анықтау;
- оларды (шығыстарды) капитал салымының көлемімен салыстыру;
- ... ... ... меншікті қаржы ресурстармен салыстырып,
инвесторды банкроттыққа әкелмей ме екенін анықтау.
Капитал салымы бойынша шығыстар көлемі капитал көлеміне тең, не ... не ... ... ... инвестиция кезінде, яғни екінші ретті нарықта сатуға болатын
бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... көлемінен аз. Инвестордың өзіндік қаржылық ресурстардың қөлемі және
максималды мүмкін болатын ... ... ... ... ... деңгейі. Ол тәуекел коэффициентімен өлшенеді:
Кр = У / С,
мұндағы Кр – тәуекел коэффициенті;
У – максималды мүмкін болатын ... ...... ... ... ... өзіндік қаржылық
ресурстар көлемі.
Екінші принципке сүйену ... ... ... ... ... біле отырып, оның тәуекелдің ықтималдылылығы қандай екенін
анықтауды және тәуекелден (яғни шарадан) бас ... ... ... алу ... ... ... ... жауаптылығына беру
шешімін қабылдауды талап етеді
Үшінші принциптің қызмет етуі қаржы тәуекелін әсіресе беріп жіберуде
көрінеді. Бұл ... ... ... сомасы мен сақтандыру сыйақы
өзіне жағымды арақатынасын анықтау тиіс.
Сақтандыру сыйақысы ... ... ... – бұл ... ... ... үшін төлемі. Сақтандыру сомасы –
материалдық ... ... ... азаматтық жауапкершілігі,
өмірі жіне денсаулығы) сақтандырылған ақша сомасы. Егер шығыс ... ... ... ... ... ... онда тәуекел
ұсталынып қалуы тиіс емес, себебі инвестор тәуекелді өзіне алмау керек.
Қаржы тәуекел деігейін ... үшін ... ... қолданылады:
- диверсификациялау;
- таңдау және нәтижелер туралы қосымша ақпараттар алу;
- шектеу;
- ... ... ... және ... ... арасында тығыз байланысты түрлі ... ... ... ... ... процесін
білдіреді. Диверсификациялау принципінде клиенттерге өз акцияларын сататын,
ал алған қаражаттарды нарықтан сатып алынатын және ... ... ... ... бағалы қағаздарға салатын инвестициялық қорлардың қызметіне
негізделеді.
Диверсификациялау түрлі қызметтер арасында капиталды ... ... ... ... ... ... Сонымен, инвестор бір
акционерлік қоғам орнына бірнеше түрлі акционерлік қоғам N акцияларын сатып
алу табыс ықтималдылығын N есеге көбейтеді және ... ... ... есе ... ... нәтижелер анықталмаған және ... ... ... ... ... егер ... толық ақпарат болса, ол
сапалы болжам жасап, тәуекел діңгейін төмендете алатын еді. Бұл ... ... ... ... ... ... болып табылады, ол үшін инвестор үлкен ақша
төлеуге ... олай ... ... ... ... ... ... болып табылады. Толық ақпарат құны толық ... бар ... ... күтілетін сатып алу құны мен ақпарат толық емес жағдайдағы
күтілетін құн ... ... ... есептеледі. Егер болжам нақты
болып шықпаса да, қаражаттарды перспективаға ... ... ... ... ... пен ... ... зеттеуге салған тиімді.
Шектеу – шығыстар, сатулар, несиелер және тағы басқалардың шекті
сомасын бекіту. Шектеу ... ... ... ... ... ... және шектеуді банктер қарыз ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілер тауарларды ... ... жол ... және еврочектер бойынша сату, инвесторлар
капитал салымы сомасын анықтау кезінде қолданады /7,181б./.
Сақтандыру мәні – ... қашу үшін ... ... ... ... яғни ... деңгейін нөлге дейін төмендету үшін төлеуге дайын.
Егер сақтандыру құны мүмкін болатын шығысқа тең болса, онда ... ... ... кешу ... кез келген қаржылық жоғалтуларды толық өтеуді
қамтамасыз ететіндей ... ... ... ... ... ... ... әдістерінің ең тараған түрі болып табылады. Сақтандыру ... ... ... ... Бұл ... үшін міндетті түрде екі жақ
болуы қажет: сақтандырушы мен сақтанушы. Сақтандырушы ... ... ақша ... ... ... ... қор) ... үшін құрылып жатырған ақша қорының мақсатты бағыттылық
сипаты тән, оның ... тек ... ала ... ... өтеуге (көмек көрсету) жұмсау; қатынастардың ... ... ... ... ... ... оның күші ... және қай
сақтанушыға тиесілі ... ... ала ... ... ... бұл қаражаттар барлық сақтанушылар бойынша зияндарды
өтеу төлеміне ... ... ... ... ... ... ... қайта бөлу жүргізіледі: бір ... ... ... өтеу ... барлығына бөлу жолымен жүргізіледі. Белгілі
бір кезеңде төлем ... ... саны өтеу ... сақтанушылар
санынан үлкен болады.
Бұл тәсілдер тәуекел ... ... ... ... шешу ... тұрады. Тәуекелдерді шешу әдістері болып
табылады: тәуекелден қашу, ұстау, яғни тәуекелді инвесторға ... ... ... ... ... ... үшін келесідей тәсілдер қолданылуы мүмкін:
* диверсификация
* нәтижелер мен таңдаулар туралы қосымша ... ... ... өзін-өзі сақтандыру
* сақтандыру
* валюталық тәуекелдерден сақтандыру
* хеджирлеу
* ... ... ... ... ... ... қорлардың қолдануын бағалау және есепке алу
Лимиттеу - шекті мөлшер, ресурстардың нақты түрі шығынының шекті
нормасы, сатып ... ... ... ... көлеміне, тауарлардың
әкелімі мен әкетіліміне, еңбекақы ... ... ... ... мөлшер.
Өзін-өзі сақтандыру бұл шаруашылық жүргізуші ... ... кұру және ... шығынды жабу үшін пайдалану процесі.
Хеджирлеу - сатушы мен сатып ... ... баға мен ... ... ... ... сақтандыру мақсатымен жасасылған хедж
мәміле. Ол ... және ... ... жай ... ... ... сақтандыру компанияларының, зейнетақы қорларының қаржы
операцияларына толықтыру ретінде жүзеге асырылады және ... ... ... ... ... ... аяқталады. Хеджирлеудің тетігі
мынада: тараптар тауарларды сатып алу сату шартын жасасады және ... ... ... ... ... мәмілені рәсімдейді, яғни сатушы
осы тауарды сатып алуға, сатып алушы сатуға шарт ... Ал ... ... кез ... өзгерісі, инфляциялық секіріс сатушылар мен
сатып алушыларға бір келісім шарт ... ... және ... келісім шарт
бойынша ұтыс әкеледі, сөйтіп сақтандыру жүзеге асырылып, қауіп ... ... ... ... ... ... және оның ... анықтау әдісі:
■ Дисперсия
■ Орташа квадраттық ... ... ... - ... ... ... ... нәтижесінің
жан-жақтылық немесе бытыранқылық шаралары. Дисперсия жоғары болған
сайын ... да ... ... ... қарап отырғанымыздай орташа күтілетін
нәтиженің ауытқуының квадраты ... ... ... ықтималдылық бойынша
ауытқулардың орташа мөлшерін көрсетеді.Тәуекелділіктің деңгейі пайызбен
анықталуына байланысты дисперсия, ... ... ... қарастырылады.
Орташа квадраттың ауытқу немесе дисперсияның түбірінен ... ... - ... табыстылық жоғары болған сайын
оның орташа квадраттық жоғары болады. Егер белгілі бір жоба ... бөлу бір ... ... осы ... ... нәтижесі теріс
болатындығының ықтималдылығы оның орташа квадраттық ауытқуының оң нәтиже
беретініне қарамастан ықтималдылығы төмен ... ... ... ... бағалаудың тағы бір көрсеткіші ... ... ... төлем қабілеттілігін талдау. Бұл экспресс талдау,
оның мақсаты қаржылық деңгейін, баланс және ... есеп ... даму ... ... ... ... ... жағдайын экспресс-
талдау кеңінен тараған. Оның мақсаты – кәсіпорынның балансы мен ... және ... ... ... ... ... ... қаржылық
жағдайын және даму динамикасын бағалау. Мұнда қаражаттарды ... мен ... ... ... ... ... ... яғни пассивтер) назар аударылады.
Қаржылық жағдай тұрақтылығының баланстық моделі кеңінен танымал. Бұл
модель негізінде ... ... ... ... және кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылық деңгейі талданады:
Ф + З + Дс = Ис + Кт + К + Р,
мұндағы Ф – ... ... ... ... ... тыс ... – запастар мен шығыстар;
Дс – ақшалай қаражаттар, қысқа мерзімді қаржылық салымдар,
дебиторлық ... және ... ... – меншікті қаражаттар көздері;
Кт – орташа, ұзақ мерзімді ... және ...... ... ...... қарыздыр.
Қаржылық тәуекелді бағалау үшін қаржылық тәуекел ықтималдылығын
сипаттауға мүмкіндік беретін коэффициенттерді (мультипликаторлар) есептеуде
негізделетін ... ... ... ... ... ... ... есеп берудің белгілі ... ... ... ... жүргізуші субъектілернің қаржылық тәуекелін
компьютерлік имитациясы перспективалы ... ... ... ... ... ... дайын бағдарламалық өнімдер жиынтығы жасалған. Әр
кәсіпорынның қаржылық тәуекелді жекеше модельдеу мүмкіндіктері бар.
Қаржылық жағдайды болжамдау ... ... ... ... кәсіпорынның даму перспективасын айқындауға мүмкіндік
береді. Сонымен бірге болжамдау қаржылық талдау мен жоспарлауға сүйенеді.
Қаржы ... ... ... ... ... ... ... салықтарды төлеу мерзімдерінің кешіктірілуі,
өндірістік, коммерциялық дәстүрлі байланыстардың ... Ішкі ... ... ... ... көлемінің төмендеуі, ... ... ... өтіп кеткен кредиторлық қарыздың жоғары үлесі,
қаржы-шаруашылық қызмет ... ... ... ... ... қарыздық қаражаттарды қолдану үлесінің жоғарылылығы.
Әр кәсіпорында жіберілетін ... ... ... ... ... – жалпы жоғалтулар бекітілген ... ... ... ... ... жоғалтулардың кейбір зонасы.
Тәуекел көлеміне (зона) ... ... ... ... ... құру ... сала ... өзгерісі,
өндірістің мерзімдік сипаты, капитал айналымдылығының ... өнім ... ... ... мен жабдықтаушылыр
диверсификациясы, әлемдік нарыққа шығу ... әсер ... ... ... ... қажет. Тәуекелдің келесі
облыстары бар:
- тәуекелсіз зона;
- минималды ... ... ... тәуекел облысы;
- критикалық тәуекел облысы;
- жіберуге болмайтын тәуекел облысы.
Баланстық модель бойынша қаржылық тәуекелдің ауданы ... ... ... ... ... Мына ... мұндағы
Ф - негізгі қаражаттар және айналымнан тыс ... - ... мен ... - ақша ... қысқа мерзімді қаржылық салымдар, дебиторлық қарыз
бен басқа да ... - ... ... ... - ұзақ ... ... мен қарыз қаражаттар
Кк - қысқа мерзімді несиелер
Р - кредиторлық қарыз
Сонымен шаруашылық жүргізуші субъектілернің ... ... ... әдіс ... ... Оның ... ... көрсеткіштер
корреляциялық-регрессиялық талдау көмегімен топтастырылады. Кейін
кәсіпорынның ... ... ... ... ... орта ... мәні ... ретінде есептелетін интегралды рейтингі анықталады.
Келесі кезеңде кәсіпорындардың талданатын топтарындағы тәуекел ... әр ... ... ... мәні есептеледі. Рейтингте
бірінші орынды экономикалық потенциалы жоғары және төмен ... ... ... ... ... ... ... сапалы бағалау төмендегілерді қарастырады:
- тәуекел факторларын анықтау;
- тәуекел туындайтын жағдайларды талдау;
- тәуекелдердің потенциалды облысын ... ... ... 1-ші ... ... келе ... қорытынды жасап өтсек
болады. Бұл тарауда мен қаржы тәуекелін басқарудың теориялық ... ... ... ... мәні мен ... оның ... ... қарастыра келе, қаржылық тәуекелді төмендетудің тәсілдері мен
тәуекел деңгейін бағалаудың ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің қаржылық тәуекелін талдау
(«Қазақтелеком» АҚ филиалының мысалында)
2.1.Шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметін қаржылық талдау
Батыс ... ... ... басқарма
«Қазақтелеком» акционерлік қоғамының филиалы болып табылады.
«Қазақтелеком» АҚ ... ... ... ... сәйкес
1994 жылы 27 желтоқсанынан, ҚР Министрлер Кабинетінің «Қазақтелеком» ұлттық
акйционерлік қоғамын құру туралы» 1994 ... 17 ... №666 ... құрылып қызмет етеді.
Қоғам ҚР барлық территориясы бойынша өз қызметін таратады, ол
қоғамның ... ... ... ... ... ... заңды
тұлға болып табылмайды. Филиалдар акционерлер Кеңесімен бекітілетін ... ... ... өз ... ... ... ... және барлық кәсіпорындардың
банкроттық іс әрекеттері және нақты қаржылық жағдайды ... ... ... орын ... ... ... ... критериі кәсіпорынның
төлемқабілеттілік көрсеткіштері және өтімділік деңгейі болып табылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер өтімділігін ... ... ... ... кәсіпорын өтімділігі не екенін анықтау қажет. Өтімділіктің
екі концепциясы белгілі. Бірінші концепцияға ... ...... ... ... мерзімді міндеттемелерін төлей алуы. Келесі
концепцияға сәйкес өтімділік – ... ... ақша ... ... мен ... ... ... субъектілернің
өтімділік мәні өзімен бірге баланс өтімділігін ұсынады. ... ... ... ... бойынша топтастырылған актив қаражаттары және өтеу
мерзімі бойынша топтастырылған пассив ... ... ... ... мен ... сәйкестендіру мынадай
көрсеткіштерді есептеуге ... ... ... өтімділік пен
перспективадағы өтімділік.
Ағымдағы ... ... ... ... ... және ... туралы куәландырады және келесі
формуламен есептелінеді:
ТЛ = ( А1 + А2 ) – ( П1 + П2 ), ... ТЛ – ... ... А1 және П1 – актив және пассив ... ... ... ... – бұл ... ... мен ... болжау. Ол келесі формуламен есептелінеді:
ПЛ = А3 – П3, (1.2)
мұндағы ПЛ – перспективалық өтімділік, А3 және П3 – ... және ... ... ... қорытындылары /10,134б./.
1 кесте.
«Қазақтелеком» АҚ филиалының өтімділігін талдау
| | | | | | ... |
| | | | | | ... ... |2006ж. |2007ж ... |2007ж. |Жеткіліксіздік(-)|
| | | | | | |2006ж. |2007ж. |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |1861 ... |918120 |906030 |-908279 |-905169 ... | ... | | | ... | | |, | | | | |
| | | |П1 | | | | ... |151381 |142034 ... |0 |0 |+151381 |+142034 ... | | ... | | | | ... | ... | | | ... | | |, | | | | |
| | | |П2 | | | | ... |119729 |82793 ... ... |0 |+119729 |+82793 ... | | ... | | | ... | |, | | | | ... | | |П3 | | | | ... |2099281 |2277005 ... |1462112 ... |+677342 |
|өтімді | | ... | | | ... | |, | | | | ... | | |П4 | | | | ... |2380532 |2503690 ... |2380532 |2503690|- |- ... ... ... өтімділігін талдау №1 аналитикалық кестеде көрсетілген.
Абсолютті өтімділік көрсеткіштері (1.1) және (1.2) ... ... = ( 9841 + 151381 ) – ( 9181120 + 0 ) = - 756898 мың ... = ( 1861 + 142034 ) – ( 906030 + 0 ) = - 760435 мың ... = 119729 – 0 = 119729 мың ... = 82793 – 0 = 82793 мың ... ... ... есеп беру кезеңінің соңына активтер
мен міндеттемлер бойынша топтар ... ... ... ... А1 < П1, А2 > П2, А3 > П3, А4 < П4. ... ... ... ... деп ... ... ... басы мен
соңындағы ағымдағы өтімділік ... ... ... яғни қарастырылып отырған кезеңге жақын ... ... ... ... ... ... бірақ перспективалық
өтімділік көрсеткішінің ... ... ... ... яғни ... ... түсімдерге қарағанда кәсіпорын тқаржылық
қиындықтарға ұшырамайды. Нәтижесінде есеп беру ... ... ... ... ... 0,2 % ... алады, бұл қаржылық
жағдайдың шектелгендігін көрсетеді.
Қаржылық жағдайды талдаудың басты міндеті кәсіпорынның ... ... ... ... ... табылады.
2 кесте
«Қазақтелеком» АҚ филиалының 2006-2007 жылдардағы қаржылық тұрақтылығын
бағалау, мың теңгемен
|Көрсеткіш атауы ... мәні | ... |
| |2006 ж. |2007ж. ... ... |
|1. Өзіндік қаражаттар көздері |1462112 |1599660 |+137548 |+9,41 ... Ұзақ ... ... |2103175 |2279897 |+176722 |+8,4 ... ... ... |-641063 |-680537 |-39174 |+6,11 |
|4.Ұзақ мерзімді міндеттемелер |0 |0 |- |- ... ... мен ... құру |-641063 |-680537 |-39174 |+6,11 ... ... ... қаражаттары | | | | ... ұзақ ... ... | | | | ... | | | | ... Қысқа мерзімді міндеттемелер |918120 |906030 |-14090 |-1,53 ... ... мен ... |277077 |223793 |-53264 |-19,22 ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... мен ... көлемі |115835 |79898 |-35937 |-31,05 ... ... мен ... |-756898 |-760435 |-3237 |+0,43 ... үшін ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... мен ... |+161222 |+143895 |-17327 |-10,75 |
|құрылуы үшін негізгі құралдардың | | | | ... ... | | | | ... ... ... 2007 АО ... ... АҚ ... ... ... ... бағалау №2
кестеде көрсетілген. Есептеу мәліметтері кезең басында ... ... ... емес ... ... 2006 ... ... жағдайы нашарлаған және қаржылық тұрақсыздық жағдайды тұр. Бұл
қорытынды келесілер негізінде ... ... мен ... ... айналым қаражаттарымен өтелмейді;
- кәсіпрын қаржылық жағдайынынң тұрақсыздығын ... ... ... ... ... мен шығыстар өсімінен құрылу көздері ... ... ... ... ... ... 19,22%-ға төмендесе, запастар мен ... 31,05% ... ... АҚ ... 2006-2007 жылдардағы дебиторлық қарызын талдау
|Бап атауы | 2007 | 2006 ... |
| ... ... ... |Үлес | |
| |Мың тг ... |мың тг ... | |
| | | | | | ... ... шоттар |138071 |91,19 |1332342 |93,18 |-5709 ... ... ... |13330 |8,81 |9692 |6,82 |-3638 ... |151381 |100 |142034 |100 |-9347 ... ... ... 2007 АО Казактелеком. ... ... ... ... ... ... ... Дебиторлық қарыз жағдайын талдау №3 кестеде көрсетілген.
Кесте ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілермен
есеп айырусулар негізгі ... ... ... ... мен ... қарыздары қарыздардың жалпы сомасынан 04.04.2006 жылға ... ... ... 93,18% ... ... ... 9347 теңгеге
немесе 6,2% төмендеу қаржылық тұрақтылық өсуін ... ... ... қызмет ету тиімділігі қажетті табыс әкелу
мүмкіндігіне тәуелді екені ... Бұл ... ... ... арқылы жүргізіледі, ол келесі сұрақтарға жауап
беруге көмек береді: алынған табыстар мен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға капитал
салымының тиімділігі; кәсіпорынды басқару қаншалықты тиімді және ... ... АҚ ... ... ... ... нәтижелерінің
динамикасы мен деңгейін талдау, мың теңгемен
|Көрсеткіш |2006ж. |2007ж. ... ... |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... табыс |1937586 |2120816 |183230 |9,46 ... ... ... ... |998420 |87755 |9,64 ... | | | | ... ... табыс |1056921 |1122396 |95475 |9,3 ... ... ... |172806 |212703 |39899 |23,09 ... ... және ... |159343 |207803 |48460 |30,41 ... | | | | ... %-рді ... шығындары |13461 |4900 |-8561 |-63,6 ... ... ... |854117 |909693 |55576 |-6,51 ... | | | | ... ... ... ... |863314 |917776 |54462 |6,31 ... ... | | | | ... | | | | ... ... |112663 |- |-112663 |-100 ... Салық салудан кейін |750651 |917776 |167125 |22,26 ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... |- |- |- |- ... | | | | ... ... |750651 |917776 |167125 |22,26 ... ... ... |29718 |37928 |8210 |27,63 ... дұрыстау есебімен таза |780369 |955706 |175335 |22,47 ... | | | | ... ... ... ... «Қазақтелеком» АҚ филиалының қаржылық нәтижелердің деңгейі
мен динамикасын талдау жүргізіледі. (№4 кесте)
Талданған кезеңде өткізуден ... ... 9,46% ... яғни ... масштабы өсті. Өзіндік құны 9,46% ... ... ... құн
өсуінің қарқыны өткізуден түскен ... ... ... ... ... ... өсіру бағытсыз жүргенін көрсетеді.
Өткізуден түскен табыс өсімі ... ... ... 95475 ... 9,3% ... ... ... талданған кезде шығындар 23,09% өсті, сның
ішінде жалпы және ұйымдастырушылық шығындары өсуі есебінен.
Негізгі қызметтен табыс 854117 теңгеден 909693 ... ... ... ... Талданған кезеңде кәсіпорында негізгі емес қызметтен табыс 12,11%-
ға ... ... ... ... қызмет табысынан салық салуға
дейін 917776 теңге құрады, яғни 6,31%-ға өсті. ... ... ... ... ... ... ... кейін 22,26%-ға өсті және 2006 жылы
750651 мың теңге және 2007 жылы 917776 мың ... ... беру ... ... ... ... ... болмаған
жағдайларынан таза табыс өзгеріссіз қалды, бірақ негізгі ... ... ... таза ... ... ... оның нәтижесінде таза
табыс кезең соңында 955706 мың теңге құрады және 22,47%-ға ... ... АҚ ... ... ... рентабельділік
көрсеткіштері
|Көрсеткіш атауы |Есептеу ... мәні ... |
| | | ... |
| | | | | |
| | |2006ж |2007ж | ... Өнім ... табыс/өткізуден |40,28 |45,06 |+4,78 |
|рентабельділігі ... | | | ... ... ... бұрын |44,56 |43,27 |-1,29 ... ... ... | | | |
| ... түскен | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |53,37 |59,74 |+6,37 |
|рентабельділігі ... | | | ... ... ... |32,79 |38,17 |+5,38 ... | | | | ... ... табыс/ұзақ мерзімді |37,1 |41,92 |+20,87 ... ... | | | ... ... ... ... |93,79 |91,11 |-2,68 ... ... ... | | | |
| ... ... | | | ... ... ... көрсеткіштерін талдау №5 кестеде көрсетілген.
«Қазақтелеком» АҚ ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді. Сонымен,
таза табыс бойынша өнім рентабельділігін есептегенде, есеп беру ... ... ... ... қызмет үшін 4,7% таза табыстың өсуі ... ... ... ... төмендеген.
Меншікті капитал рентабельділігін есептеу 2006 жылмен ... жылы ... АҚ ... ... әр ақшалай бірлік таза табысты
6,37%-ға көбірек ... ... ... ... келесі анықталды: 2006
жылмен салыстырғанда 2006 жылы ... ... табу ... табыстың 1 ақшалай бірлігін алу үшін ақшалай қаражаттар ... ... ... есептеу кезінде анықталатын негізгі құралдар мен
басқа да ұзақ мерзімді активтерді пайдалану ... ... ... қызмет рентабельділігін есептеу өткізуден табыстың төмендеуін
көрсетті, 1 теңге шығысқа келетін 2006 жылмен ... ... ... ... ... ... қызметінің жағымды және жағымсыз
жақтарын көрсетуге болады.
«Қазақтелеком» АҚ филиалының ... ... ... ... ... ... тәжірибесі үлкен мамандардың жоғары дәрежелілігі;
- негізгі өнімді өндіру және өткізу процесінің ұйымдастырылғандығы;
- өндірілетін өнімнің жоғары сапасы;
- кәсіпорынның қаржы ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз жағы:
- ұзақ мерзімді активтердің жоғары үдемелі салмағы және оның сомасының өсуі
кәсіпорынның меншік қаражаттарын ... ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің қаржы тәуекелін басқаруды талдау
Тәуекелді ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады. Ол тәуекел көлемін (деңгейін) сапалық не
саналық әдіспен ... ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігін береді.
Алайда сандық бағалауды ... ол үшін ... ... ... ақпаратты
алумен байланысты көптеген қиындықтар кездеседі. Қазақстанда ақпараттық
қызмет ... ... ... ... ақпараттарды алу қиын.
Ақпараттардың, уақыттың жеткіліксіздігімен, кейде қажетті мәліметтердің
байланысты бұл қиындықтар себебінен кәсіпорынның ... ... ... ... қатысты бағалау ерекше қызығушылықты тудырады. Бұл
фирма иесі кәсіпкер, сонымен қатар оның ... үшін ... ең ... ... бірі ... ... АҚ ... тәуекелдерін бағалау қаржылық есептілік
негізінде жүргізіледі. №6 ... ... АҚ ... ... ... қызметіне экспресс–талдау көрсетілген, оның
негізінде ... ... ... ... ... талдау
жүргізіледі.
6 кесте
«Қазақтелеком» АҚ филиалының 2006-2007 жылдардағы қаржы-шаруашылық қызметін
экспресс-талдау
|Көрсеткіш ... ... ... мәні ... ... | ... | | |
| | ... | | |
| | | |2006ж. |2007ж. ... ... | | | | | ... | | | | | |ің |
| | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |% |
| | | | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... бағалау ... ... |- |2380532 |2503690 |+123458 ... ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... Негізгі |есептелген |- |0,474 |0,449 |-0,055 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | |
| ... құны | | | | | ... ... бағалау ... ... ... |- |-641063 |-680537 |-39174 |+6,11 ... ... ... | | | | | ... |міндеттемелер- | | | | | ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |0,005 |-0,008 |-80,00 ... ... |,7 | | | | ... |ағымдағы | | | | | |
| ... | | | | | ... |≈1 |0,18 |0,16 |-0,05 |-11,11 ... ... ... | | | | ... |мерзімді | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |1,5-2 |0,3 |0,25 |-0,07 |-16,67 ... ... | | | | ...... | | | | | ... |>0,1 |-5,51 |-8,41 |-2,9 |+52,63 ... ... | | | | | ... ... | | | | ... ... кезең | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... ... ... ... |>0,5 |0,61 |0,64 |+0,03 |+4,92 ... ... | | | | ... |лық ... | | | | | ... |барлығы | | | | | ... ... ... ... |~0,5 |-0,44 |-0,43 |+0,04 |-2,27 ... ... | | | | ... |шік ... | | | | | ... | | | | | | ... ... |≤1 |0,63 |0,57 |-0,06 |-9,52 ... ... ... | | | | | ... |капитал | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |>0,8 |0,61 |0,64 |+0,03 |+4,92 ... ... | | | | | ... |мерзімді | | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... ... ... Өткізуден| |- |1937586 |2120816 |+183230 |+9,46 ... ... | | | | | | ... ... | |- |863314 |917776 |+54462 |+6,31 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |- |0,92 |0,93 |+0,04 |+1,09 ... | | | | | ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... құны | | | | | ... |- |12,48 |14,63 |+2,15 |17,23 ... ... | | | | | ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... күн/ 4.4 |- |29 |25 |-4 |-13,79 ... ... | | | | | ... | | | | | ... |- |363 |326 |-37 |-10,19 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | |- |75 |54 |-21 |-25 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... ... ... |- |780369 |955706 |+175335 |+22,47 ... | |- |854117 |909693 |+55576 |+6,51 ... | | | | | | ... | | | | | | ... Өнім |Негізгі |- |1,09 |0,95 |-0,14 |-12,84 ... | | | | | ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | ... ... ... |- |0,53 |0,6 |+0,07 |+13,21 ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |- |0,33 |0,38 |+0,07 |+15,15 ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... ... ... ... бағалауда
шаруашылық қаражаттардың сомасының көрсеткіші кәсіпорынның балансында
көрсетілетін активтердің жалпы ... ... ... ... 2006 ... ... 2007 жылы 5,19%-ға өсті, ол кәсіпорынның
мүліктік потенциалының өскенін көрсетеді. Модернизация ... ... ... ... ... бастапқы құнына қатынасы)
0,47-0,45 болса, оның ... мәні 0,3-0,5. ... ... мән ... ... Ол кәсіпорын негізгі қорға салынған
қаражаттарды интенсивті түрде ... ... ... ... ... ... меншікті
айналым капиталы көлемінің 6,11%-ға өсімі жағымды нәтижелер бермеді, себебі
оның көлемі жағымсыз ... ... және ... ... 680537 мың ... яғни ... ағымдағы активтерді жабу көзі болып ... ... ... ... Абсолютті өтімділік көрсеткіші ... тек 0,04 ... және ... ... тек 0,005 ... ... ақша қаражат есебінен жедел өтелуі ... ... ... ... ... ... ... 18% және кезең аяғына 16% шоттардағы ... және де ... ... ... өтелу мүмкіндігін көрсетеді. Ағымдағы ... ... ... ... баға беріп, 2006 жылмен
салыстырғанда 2007 жылы ағымдағы міндеттемелердің бір ... ... ... ... ... ... ... айналым капиталының
үлесін есептеу динамикада 2,9 пунктіне мәннің төмендегенін көрсетеді, бұл ... ... ... ... ... құнының бөлігінің төмендеуі,
бұл жақсы беталыс емес, ... ... ... бұл үлес жағымсыз болды және
5,51 пунктіні құрады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... ... ... ... ... қызметке авансталатын меншік үлесін ... ... ... есептеу қаржыландыру көздерінің жалпы сомасындағы
меншікті қаражаттар үлесі 4,92% өскенін көрсетеді. Бұл кәсіпорынның сыртқы
инвесторлардан тәуекелділігінің төмендеуін ... бұл ... ... мәнге де сәйкес келеді.
Меншік капиталдың ептілік (маневренность) коэффициенті ... қай ... ... ... қаржыландыру үшін қолданылатынын,
яғни қай бөлігі айналым ... ... қай ... ... ... ... ... коэффициенті есеп беру кезеңінде
2,27% төмендеді.
Қарыздық және меншікті ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығының артуын және кәсіпорынның
кредиторлардан тәуелділігінің төмендеуін ... ... ... АҚ филиалының тәуекелін
талдауды жалпы келесідей сипаттауға болады: ... ... ... ... пен ... ... ... іс-шаралар жүргізу
қажет. Тәуекелділік облысы минималды тәуекелділік облысына сәйкес келеді.
2.3. Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық талдаудың мақсаты: кәсіпорынның ағымды және келешекті
қаржылық күйін бағалау; ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу
жаіғасымынан бағалау; қаражаттың қол жетерлік ... ... ... ... ... мен ... бағалау; капиталдар
нарығындағы кәсіпорын жағдайын болжау.
Қаржылық талдаудың негізгі ... ... ... ... ... мен ... ... мен пассивтері құрылымындағы
өзгерістерінің, дебиторлар мен несиегерлермен есептесуінің объективті және
дәл көрінісін ... ... ... ... ... ... табылады.
Талдау мақсаты, талдамалық ... ... бір ... ... шешу ... жүзеге асады. Талдамалық
міндеттер - ... ... ... ... ... ... ... ескерумен, талдау мақсатын нақтылауды
көрсетеді. Шаруашылық ... ... ... ... ... есеп – ... негізінде жүзеге асады. Қаржылық есеп ... ... ... ... – ол ... әдіс, яғни
жалпыдан жекеге. Бірақ, ол көп рет ... ... ... ... ... шаруашылықтық факторлар мен уақиғалардың
тарихи және логикалық тізбектілігі, ... ... пен ... және
олардың әрекеттер нәтижелеріне ықпалы қайта туындайды.
Қаржылық талдау практикасы, ... есеп ... ... ... ... ... ... оның негізінде келесідей
басты тәсілдер қолданылыады:
- Деңгейлес талдау - есеп – ... ... ... ... ... ... ... - есеп – ... ... ... ... ықпалын анықтаумен қорытынды қаржалық ... ... ... ... - есеп – қисаптың әрбір жайғасымын ... ... ... және ... ... яғни жеке ... ... мен кездейсоқ ... ... ... негізгі тенденциялары. Тренд ... ... ... ... ... ... болжалды талдау жүргізіледі;
- Салыстырмалы көрсеткіштердің талдауы - есеп берудің жеке ... есеп - ... ... ... ... арасындағы
қатынастарды есептеу, көрсеткіштердің өзара байланысын анықтау;
- Салыстырмалы талдау - бұл ... ... ... бөлімшелердің жеке көрсеткіштері бойынша есеп – ... ... ішкі ... ... да ... ... ... көрсеткішін бәсекелестердің көрсеткіштерімен, орташа
салалық және ... ... ... ... ... ... ... талдау - нәтижелік көрсеткішке жеке ... ... ... ... ... ... екі бөлімнен ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
талдау және өндірістік басқару ... ... ... және ішкі ... ... ... Сыртқы
қаржылық талдаудың ерекшеліктері болып табылатындар:
- кәсіпорынның қызметі ... ... ... талдаудың
субъектілерінің көптілігі;
- талдаудың субъектілерінің мақсаттары мен ... ... ... ... және есеп – қисап ... ... ... ... ... тек қана ... бағдарлануы, кәсіпорынның сыртқы есеп -
қисабы;
- алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... қызметі туралы ақпаратты қолданушылар үшін ... ... ашақ ... қана ... есеп – ... ... негізделетін
қаржылық талдау, кәсіпорыннан тыс жерде оның ... ... ... ... ... ... ... сипатын алады. Бұл талдау шаруашылық жүргізетін субъектінің
барлық табысты ... ... ... ... қаржылық есеп – қисаптың деректері ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын
құрайтындар:
- табыстардың абсолюттік көрсеткіштерін талдау;
- пайдалылықтың салыстырмалы көрсеткіштерін талдау;
- кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін талдау;
- қарыз капиталдың қолданылуының тиімділігін талдау;
- кәсіпорынның қаржылық ... ... ... және
эмитенттердің рейтингтік бағасы.
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... әрқилы
экономикалық ... және осы ... ... ... бар. ... ... қаржылық есеп – қисаптың мәліметтері
бойынша талдаудың классикалық әдісі деп ... Ішкі ... ... ... көзі ... ... Ішкі ... талдаудың негізгі мазмұны басқаруды оптималдау (үйлестіру) үшін
маңызы бар басқада аспектілермен ... ... ... ... ... ... шығынның, айналымның және пайданың өзара
байланысын талдау сияқты.
Ішкі шаруашылықты басқарушылық талдау жүйесінде, ... ... ... ... ... қаржылық талдауды
тереңдету мүмкіндігі бар, басқаша ... ... ... ... және кешенді экономикалық талдауын жүргізуге
мүмкіндік бар.
Басқарушылық талдауының ерекшеліктері ... ... өз ... ... ... ... талдау үшін ақпараттың барлық көздерін қолдану;
- сырттан келетін ... ... ... талдаудың кешендігі, кәсіпорын қызметін жан – жақты зерттеу;
- есепті, талдауды, ... және ... ... ... коммерциялық құпияны сақтау мақсатында ... ... ... ... жүргізуші субъектілернің қызметінің қаржылық нәтижелері
көрсеткіштер жүйесінде өз ... ... ... ... ... ... нәтижелерін талдауға міндетті элементтер
ретінде зерттеу кіреді, біріншіден, ағымды талданған кезеңдегі ... ... ... ... ... ... олардың өзгерістерін зерттеу; үшіншіден, ... есеп ... ... ... ... ... ... зерттеу.
Шаруашылық жүргізуші субъектілернің қаржылық күйін бағалауда баланс
деректерін зерттеудің ... зор. ... ... ... үшін ... ... сомасының бағдарлы бағасын береді, мысалы, ... ... ... ... ... ... конъюнктурамен
анықталады және есептен кез – келген жаққа ... ... ... ... ... ... ... бірінің көмегімен
баланс бойынша жүргізіледі:
- ... ... ... ... – ала ... ... ... талдау жүргізіледі;
- баланстық статьялар элементтерінің кейбір біртекті құрамы бойынша
біріктіру жолымен тығыздалған ... ... ... ... ... ... ... ары қарай статьялардың бірігуімен,
инфляция индексіне баланстың қосымша түзетулері жүргізіледі.
Шаруашылық ... ... ... ... ... динамикасы мен деңгейін талдау және бағалау ... ... ...... ... ... туралы есеп
беру» - ден ... есеп – ... ... қолданылатын кесте
құрастырылады.
7 кесте
АҚ “Қазақтелеком” ... ... ... ... және
деңгейінің талдауы (мың тенге)
| | 2006 ж |2007 ж ... |Өсу ... | | |+; - ... |
| | | | |% ... ... ... | | | | |
|( ... ) ... ... ... |118.9 ... ... өзіндік құны| | | | ... ... ... ... |26,823,392 |1,646,306 |106.5 |
|Жалпы табыс ... ... ... |142.1 ... ... |8,539,575 ... ... |85.4 ... ... ... | | | | ... ... |11,760,574 |6,892,611 |241.6 |
|Негізгі емес қызметтің нәтижесі|899,054 |481,371 ... |53.5 ... ... ... ... | | | | |
| |- ... ... |123,8 |
|Салық салғаннан кейінгі кәдімгі| | | | ... ... ... ... ... ... |305,3 |
|Төтенше жағдайлардың табысы | | | | ... |- |-1,707 |- 1,707 |- ... ... ... | | | | ... ... |- ... ... |- ... ... (жабылмаған | | | | ... ... ... ... |409.2 ... ... ... 2006-2007г.г. АО Казактелеком. ... ... есеп беру ... кәсіпорынның жоғары
нәтижелерге ие болғанын көрсетеді. ... ... 42.1% - ке ... ... 4 есеге өсті. Бөлінбеген табыстың өсуінің оң ... ... ... өсуі ... және қызмет көрсету өндірісіне
кететін шығынның салыстырмалы төмендеуі ... ... ... ... ... табыстың өсуі 18.9% кездегі, көрсетілген қызметтің
өзіндік құнының өсуі 6.5% - ті ... және ... ... ... ... бойынша 14.6% - ке төмендеді.
Бөлінбеген табыс ... ... ... ... ... қызметтің табысы, негізгі емес қызметтің табысы, корпоративті
табыс салығының сомасы, төтенше ... ... және ... ... ... 1 – ден ... бөлінбеген табыс 2006 жылы 2005
жылмен салыстырғанда ... мың ... ... ... ... ... қызметтің табысының жоғарылауы және өткізілуден сырт
операциялар ... ... ... ықпал етті, жәнеде негізгі ... ... ... ... ... ... 417,653 ... төмендеді.
Өз кезегінде негізгі ... ... ... ... әсер ете алады: ... ... ... ... құнын
төмендету; қызмет көрсетуге босатылған баға; материалдық және ... ... ... ... ... ... түсетін табыстың (зиянның) жалпы өзгерісін
есептеу ( Р) :
Р = Р1 - Р0 = ...... = ... - есеп беру ... ... қызметтен түскен табыс
(зиян);
Р0 - базалық ... ... ... ... табыс (зиян).
АҚ “Қазақтелекомның” негізгі қызметінен түскен табыс 2006 жылы 2005
жылмен ... ... ... 6 892 611 мың ... ... ... ... - жеткілікті еңбекті қажет ететін
және тиімсіз іс, өйткені ... ... өте көп ... ... ... ... ... тенденцияны бөліп қарауға мүмкіндік
бермейді.
Салыстырмалы ... ... ... ... жеке статьяларды
тығыздау жолымен және оларды динамика көрсеткіштерімен толықтыру жолымен
алуға ... ... ... ... ... кезінде жүргізетін
есептеулерін жүйелендіруімен және бір бірлесуге келтіруімен пайдалы.
Талдамалы баланстың сұлбасымен ұйымның қаржылық күйінің ... ... ... ... ... ... қамтылады. Бұл
балансқа іс жүзінде деңгейлесте, сатыласта талдаулардың көрсеткіштері
кіреді.
Оларға ... ... ... зиянды алып тастағандағы алындыға тең, ұйым ... ... ... ... 1 тарауының жиынына тең, шашыраған (демек негізгі
капиталдың) активтері мен қозғалмайтын мүліктердің құны;
• баланс активтерінің 2 тарауының жиынына тең, ... ... ... ... материалдық ағымды активтер құны;
• баланстың пассивтік бөлімінің 1 тарауының жиынына тең, кәсіпорынның
меншікті қаражаттарының ... ... ... бөлімінің 2 және 3 тарауларының жиындарының
қосындысына тең, қарыз қаражаттар ... ... ... мен ұзақ ... ... арасындағы айырымға тең,
айналымдағы меншікті қаражаттар шамасы;
• ағымды активтер мен ... ... ... ... тең,
жұмыс капиталы.
Салыстырмалы балансты талдай отырып, мүлік құнындағы меншікті капитал
шамасының меншікті салмағының ... ... және ... ... ... ... ... қатар дебиторлық және несиелік
берешектердің өсу қарқындылықтарының қатынасына ... ... ... ... орнықтылығы болған кезде кәсіпорынның динамикада
меншікті айналымды ... ... ... ... ... ... қарқындылығы қарыз капиталдың өсу қарқындылығынан жоғары болуы керек,
дебиторлық және ... ... өсу ... бір – бірін
теңестіруі керек
Келесі талдамалық ... ... ... сатылас талдау -
салыстырмалы ... ... ... есеп берудің басқаша көрінісі.
Мұндай көрініс баланстың әрбір статьясының меншікті салмағын оның жалпы
жиынында көруге ... ... ... міндетті элементі, активтер
құрамында және оларды ... ... ... ... ... ... осы ... динамикалық қатары болып табылады.
Сонымен, сатылас ... екі ... ... ... ... көрсеткіштерге өту салалық өзіндік ерекшелікті және басқалай
сипаттамаларды ескеріп кәсіпорынның салыстырмалы ... ... ... ... көрсеткіштер, қаржылық есеп – қисаптың абсолюттік
көрсеткіштерін ... ... және ... ... олардың
динамикадағы салыстырылуын қиындататын, инфляциялық процестердің
негативтік ықпалын деңгейлестіреді.
Баланстың деңгейлес ... ... ... ... ... салыстырмалы қарқындылығымен толықтырылатын бір ... ... ... ... ... ... дәрежесін талдаушы анықтайды. ... ... ... ... ... алынады, бұл жекеше баланстық статьялардың
өзгерісін талдауға, сонымен қатар олардың мәндерін ... ... және ... ... ... бірі өзара толықтырып
отырады, ... ... есеп ... ... нысанның құрылымы
ретіндеде, оның жеке көрсеткіштерінің динамикасы ретіндеде сипатталатын,
талдау кестелерін құруға болады.
Тренділік талдау - ... ... ... ... менеджмент
үшін басқаруда қажетті. ... ... ... ... ... ... жылдық қарқыны анықталады және көрсеткіштің
болжамды мәні есептеледі.
Бұл қаржылық болжаудың ең ... ... ... ... жеке
кәсіпорын деңгейінде есептелетін кезең ... бір ай ... ... валютасының динамикасын, кәсіпорынның активтерінің құрылымы
мен қаржыландыру көздерін талдау, ... ...... ... ... ... ... басқарымды шешімдер қабылдау үшінде қажетті
бірқатар маңызды ... ... ... ... есеп беру ... ... валютасының төмендеуі (абсолюттік
түрде) кәсіпорынның шаруашылықтық ... ... ... бұл ... ... әкеледі. Шаруашылықты қызметті
тұқырту фактісінің ... оның ... ...... ... ... ... берілген кәсіпорынның тауарларына, жұмысына, көрсететін қызметіне төлеу
қабілеттілігі бар тапсырыстың қысқаруы;
- рынокқа қажетті шикізаттың, ... ... ... ... ... кәсіпорын есебінен бәсекелестердің, филиалдардың (еншілес
кәсіпорындардың) белсенді шаруашылықты айналымға біртіндеп енуі.
Есеп беру кезеңінде баланс валютасының жоғарылауын ... ... ... ... ... қызметтің өркендеуімен байланысты
болмаған кездегі, оны қайта бағалаудың ықпалын ескеру ... ... ... ... ықпалын есепке алу, дегенмен
онсыз баланс валютасының ... тек қана ... ... ... пен ... ... ... көрсетілген қызмет салдарынан
болдыма немесе ол қаржылық – шаруашылықтық қызметтің кеңеюін ... бір ... ... ... ... ... ... зерттеу кәсіпорынның
қаржылық тұрақсыздығының ... ... бір ... ... береді. Кез – ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын күшейтуге әсер етеді.
Жәнеде бұл ... ... ... ... ... ... ... ретінде және қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... субъектілернің активтері құрылымының өзгерісін
зерттеу маңызды ақпараттар ... ... ... ... мүліктегі
ағымды активтердің үлесі куәлендіреді:
- ұйымның қаражатының ... ... әсер ... ... жұмылдырылған құрылымын қалыптастыру туралы;
- ағымды активтердің бір бөлігін дайын өнімді тұтынушыларды несиелендіруге,
көрсетілген қызметке, еншілес кәсіпорындарға, басқада дебиторларға аудару
туралы;
- ... ... ... ... ... ... ... бағалануын бұрмалау туралы және т.б.
Активтер құрылымындағы осы пропорцияның өзгеруінің себептері туралы
дәл қорытындылар ... ... ... ... ... мен ... өте мұқиятты талдау ... ... ... ... ... ... ... негізгі қаражаттар мен
материалдық емес активтерді ... ... ... активтер
айналымының жылдамдығын бағалау.
Баланс активінің бірінші тарауын талдау кезінде, ... ... ... өзгеру беталысына көңіл аудару қажет, ... ... ... айналымда қатыспайтын болғандықтан, ... оның ... ... ... – шаруашылықтық қызметтің
нәтижелілігіне негативті әсер етуі ... Ұзақ ... ... ... ... ... ... бағыттылығын
көрсетеді.
Негізгі қаражаттардың меншікті салмағы сыртқы факторлар ықпалынан
өзгере ... ... ... ... ... ... ... баға жеткілікті жоғары қарқынмен өсе алуы кезінде, инфляция
жағдайларында негізгі ... ... ... есептелу тәртібі,есеп
беру кезеңіндегі абсолюттік көрсеткіштердің өзгерісіне көңіл аудару қажет.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер құрамында ... ... ... ұйыммен таңдалып ... ... ... жанама сипаттайды, ... ол ... ... басқада интелектуалды меншіктерге салады.
Ағымды активтердің өсуі (абсолюттік және салыстырмалы) өндірістің
кеңеюі ... ... ... әрекеті туралы ғана куәлендірмейді,
сонымен қатар айналымның ... ... да. Бұл ... ... ... туғызады. Қорлар ... ... ... ... ... ... бағалылықтар, аяқталмаған өндіріске
шығатын шығындар, дайын өнім, ... ... ... тауарлар, тиелген
тауарлар сияқты ағымды ... ... ... беталысын
айқындауға негізгі көңілді аудару тиімді болады.
Өндірістің қорлардың меншікті салмағының артуының ... ... ... потенциалын арттыру;
- өндірістік қорларға салу арқылы кәсіпорынның ақшалай активтерін инфляция
ықпалынан құнсызданудан сақтауға ... ... ... ... тиімсіздігі салдарынан ағымды
активтердің үлкен бөлігінің қорға жұмылдырылуы.
Сонымен, қорлардың ... ... ... бір ... ... коэффициентінің мәнінің ұлғаюына әкелгенімен, бұл ... ... ... ... ... жүріп жатпағанын
талдау қажет, немесе бұл соңында несиелік ... ... және ... ... ... ... ... белгілері болып табылатындар:
- баланс валютасы есеп беру кезеңінің ... ... ... айналымды капиталдың өсімінің қарқыны негізгі капиталдың ... ... ... ... ... қарыз капиталынан басым және оның өсу
қарқыны ... ... өсу ... ... ... және несиелік берешектердің өсімдік ... ... ... ... және оның есеп беру ... ... жалпы
сипаттамасынан соң, қаржы күйін талдаудың келесі маңызды ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Талдаудың берілген блогі үшін шешуші маңызды мәселе, ... ... ... ... ... ... ... Бұған берілетін жауап, бәрінен бұрын ... ... ... ... ... ... шығады. Нарық жағдайында
бұл модель келесідей түрде ... + Z + Ra = Ис + КТ + Кt + ... ... ... 8 ... ... сияқты мәнде
болады.
8 кесте
АҚ “Қазақтелекомның” балансы (біріктірілген түрде).
(Млн.тенге)
| | | ... | ... |2006 ж |2007ж ... |2006 ж |2007ж ... | | | ... | | | ... |F ... |Ис ... ... ... |16 |43 ... | |85 | ... мен | | | |2. ... | | | ... |Z ... |Rp ... |
| | |7 |6 ... | |9 | ... | | | ... | | | ... |Ra |8,791,64|10,432,3|және басқа |К |18,722,1|21,638,129 |
|есептеулер | |5 |53 ... | |34 | ... бас. | | | ... | | | ... | | | | | | | ... ... | | | ... ішінде:| | | ... | | | ... | | | ...... |Кt ... ... | |0 |4 ... | |1 | ... | | | ... ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | | | | | ... | | | ... | | ... бас. |rа ... |КТ ... |
|активтер | |5 |9 ... | |53 | |
| | | | ... |Ко | | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | ...... |В |60,448,4|69,270,072 |
| | |78 |72 | | |78 | ... ... ... ... АО ... ... әдістемелік тәсіл, қайтару мерзімі ... ... ... біртекті шамасын бөлу үшін ... ... ... бір топтасуын ұсынады. Бәрінен ... ... ... ... ... негізінде КТ және Кt
шамалары ... ... ... ... балансты зерттеу жатыр,
бұл зерттеу оның ... ... ... ... ... оқу, яғни ... ... шарттардың ... ... ... ... бойынша меншікті капиталдың сомасы ұзақ ... ... ... ... ... (Ис > F). Бұл, ... ... тек
қана ұзақ мерзімді активтерге салныбайды, сонымен қатар бір бөлігі
ағымды ... ... ... ... ... капитал тікелей өндірістік циклді жүзеге асыруға қатысады
және осындай жолмен жұмыс ... ... ... ... “Қазақтелеком” үшін бұл шарт
жыл басында ... ... ... ... ... ... ... сомасы кәсіпорынның міндеттемесінің ... ... ... (Z + Ra > Rp + К) . Бұл, ... активтердің тек қана
қарыз қаражаттарының есебінен қаржыланбайтынын, сонымен қатар меншікті
капитал есебіненде ... ... ... үшін бұл ... ... ... />
27,069,693
жыл аяғында 13,165,109 />
31,096,750
- табыстарды қолдану ... осы ... ... ... ... ... (керісінше) жағдайда кәсіпорын балансында сәйкес статья
бойынша жабылмаған зиян (залал) көрсетіледі, ол қаржы ... ... ... ... ... ... үшін бұл шарт
жыл басында ... ... ... ... ... ... ... жыл басында
және жыл аяғында жоғарыда айтылған шарттар ... ... өте ... ... ... ... ... қаражат құнының және ... ... ... ... ... ... ... анықтайды. Қорлар мен шығындарды қалыптастыру көздерімен
қамтамасыздандыру қаржылық тұрақтылықтың маіызы болып ... ал ... ... ... оның ... ... болуымен көрсетіледі.
Соныменен бір уақытта, қорлар мен ... ... ... қамтамасыздықтың салдары болып табылатын, төлем қабілеттілігінің
( төлеу қабілетсіздігінің) белгілі бір дәрежедегі себебі болады.
Қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылық коэффициенті,
оңтайландыру коэффициенті сияқты көрсеткіштермен сипатталады.
Тәуелсіздік коэффициенті шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... ... және меншікті қаражаттарды қаншалықты
оңтайландыруға қабілетті ... ... ... ... жалпы,
жиынтықты жалпы капиталға (баланс валютасына) ... ... ... ... = Ск : Ок
Оның жоғарылауы қаржылық ... алғы ... ... ... айқындайды. Шаруашылық жүргізуші
субъектілернің ... ... ... көп ... ... ... жұмысты қамтамасыздандыру және нарық жағдайында әрекеттену
солғұрлым жеңіл болады. Сондықтанда ең ... ... ... ... ... құру және жарғылық капиталға ... ... ... ... ... капитал сомасын арттыруға
ұмтылады.
Егер осы ... АҚ ... ... мәліметтерінен
шығырып қарайтын болсақ, онда ... және 04.04.05 ... оның ... 0.55 ... ... тең болды. Бұл, компанияның активтерінің үлкен
жартысы меншікті ... ... ... ... бөлігінің берешектер есебінен қаржыланатынын көрсетеді.
Тәуелсіздік коэффициентінің ... ... ... ... ... ... валютасына қатынасы 0.5-0.6 тең ... ... Бұл ... ... ... ... ... қаражаттары есебінен қалыптастырылған
мүліктерінің ... ... ... ... ... өзінің
қарыздық міндеттемелерін өтей алады.
Қаржылық тұрақтылықты сипаттаушы ... ... ... ... табылады, ол меншікті капиталдың қарыз капиталына
қатынасымен анықталады:
Кф = Ск : ... ... ... ... ... ... соншалықты
банктер мен инвесторлар үшін қаржыландыру ... ... ... ... ... ... қандай
бөлігі меншікті қаражат есебінен, ал ... ... ... ... ... ... коэффициентінің шамасы < 1
болған кездегі ... ... ... бөлігі қарыз қаражаттары
есебінен қалыптасқан), төлеу ... ... ... ... көп ... ... ... қиындатады.
АҚ “Қазақтелеком” балансының мәліметтері бойынша қаржыландыру
коэффициентінің мәні 04.04.04 жылы 1.78 тең, ал ... – 1.76 ... ... (33,378,785/18,722,134 және 38,173,305/21,638,129)
бұлқызметтің үлкен бөлігінің ... ... ... ... фирмаларда қаржыландыру коэффициентіне ... ... ...... және ... ... қатынастарының
коэффициенті кеңінен қолданылады, ол тартылған ... ... ... ... = Зк : ... “Қазақтелеком” балансының мәліметтері бойынша 04.04.04 жылға.
Бұл қатынас 0.56 және 04.04.05 ... – 0.57 ... және ... коэффициент шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... салынған бір тенгеге қаншалықты қарыз ... ... ... арналған әдебиеттерде бұл көрсеткіш
үшін қалыптасқан шектеу < ... оның мәні 1 асса , ... ... ... тәуелсіздігі және қаржылық тұрақтылығы дағдарыстық шекке
жетеді. ... ... ... ... бұлай бірмәнді бола бермейді.
Бұл коэффициент ... ... ... ... ... ... жылдамдығына, бәріненде бұрын, айналымды
қаражаттарға тәуелді ... ... ... ... көрсеткіштері кезінде және ... ... ... ... ... ... сыни мәні ... ... асып ... мүмкін, бірақ ол ... ... ... ... соншалықты ықпал етпейді.
Шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... ... көрсеткіштердің бірі ... ... ... табылады. Ол жалпы капиталдағы (баланс
валютасында) меншікті және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... + До
Кф у = ... ... оның ... мәні 0.9 ... тең ... АҚ ... жағдайында бұл коэффициенттің мәні
04.04.04 жылға 0.72 тең болды және 04.04.05 ж. – 0.71. ... ... және ... + ... ... ... олар бір деңгейде жатыр, бұл қаржылық
ресурстардың ... ... ... ұзақ ... ... ... жүргізуші субъектінің капиталының ... жеке ... мен ... ... өзгерісіндегі
бетбұрыстарды көрсететін көрсеткіштерді қолдану ... ... ... ... кезекте, қарыз қаражаттарын ұзақ
мерзімге тарту ... Ол ұзақ ... ... ... және ұзақ мерзімді міндеттемелер сомасына ... ... ... теңдеуі келесідей болады::
До
Кдо = ---------------
Ск + ... ... ... ... ... бұл ... жылға 0.27 құрады және 04.04.05 ж. - 0.26.
(12,176,364/33,378,785+12,176,364 және
13,520,326/ 38,173,305+13,520,326).
Бұл ... ... есеп – ... ... ... , ... қатар тартылған ұзақ мерзімді несиелер мен
қарыздар ... ... және ... ... ... ... ... жаңарту және кеңейтуде ... ... ... ... ... ... ... үшін,
меншікті капиталдың негізгі капиталға қатынасымен ... ... ... ұсынылады. Қай уақытта меншікті
капитал бүкіл негізгі капиталды ... ... ... осы ... активтердің қалыптасуының мүлтіксіз (идеал) нұсқасы
болып ... АҚ ... ... ... онда негізгі
капиталдың (ұзақ мерзімді активтер) мәні ... ... ... ... Бұл ... ... ... жылдары негізгі қорлардың
жұмылдырылуына үлкен көңіл бөлінетінімен ... ... ... ... ... ролін ұстап қалу өте қиын.
Әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттермен алынған жағдай, меншікті
және қарыз капиталдарының және есеп беру ... ... ... ... ... ... капиталды зерттеу кезінде меншікті айналымды қаражаттың
болуымен ... ... ... ... ... яғни ... ... бөлігі иммобилді ... ... және осы ... ... ... ... нысанда болатынын орнықтыру қажет.
Меншікті айналымды қаражаттар шамасын анықтау үшін, ... ... 1 ... ... алып тастау қажет, ... ... ... активтерінің жалпы сомасында, ұзақ мерзімді активтер
(сыртқы ... 81%-ті және 80.9% - ті ... ... Бірақ,
компанияның қызметінің сипатын ескере отырып, мысалы телекоммуникациялық
қызмет көрсету сияқты, оны қор ... ... деп ... және ... ... ... деп септеуге.
Бірқалыпты қаржылық тұрақтылық үшін ұйымның ... тек ... ... ... ғана өсіп ... керек, сонымен қатар
меншікті капиталдың өсу қарқыны қарыз капиталының өсу ... ... ... ... ... және ... ... өсу
қарқыны бір – бірін теңестіруі керек.
9 кесте
Меншікті және қарыз ... өсу ... |2005ж |2006ж |2007ж |2005ж |2006ж |
| | | | ... | | | |а % |% ... ... ... |33,378,785 |38,173,305 |108.1 |114.4 ... | | | | | ... ... мың ... ... ... |96.0 |115.6 ... | | | | | ... ... ... ... ... айналымына қарыз ...... ... Бұл ... ... ... жақсаруына ықпал
етеді, бірақ келесі шартпен, олар ұзақ ... ... ... қалмайды
және дер кезінде қайтарылады.
Дебиторлық және ... ... ... ... онда ... ... ... қорытындысының 10% - тін құрайтынын ... ... ... берешек 12% - ті құрады.
Дебиторлық және несиелік берешектердің шамасы туралы мәліметтер
талданылған уақыт ... ... ... болды:
10 кесте
Дебиторлық және несиелік қарыздар мәндері
| |2005 |2006 |2007 ... қар., ... ... ... ... тенге | | | ... қар., мың ... ... ... ... | | | ... http://www.telecom.kz/ ... ... ... ... ... ... ... (қосымша 9), онда деректерден ... ... мен ... ... ... өскенін (2005ж. –
1,763,919; 2006 ж. – ... 2007 ж. – ... ... бюджет
алдындағы берешектік едәуір төмендеді (2005ж. – 1,092,874; 2006 ж. ... 2007 ж. – ... ... болады, жиынтықты активтер құрылымы олардың
құрамында айналымнан тыс ... ... ... ... 7,8 ... олар 2006 жылдың басында 80.7 % - ті ... ... ... ... үлесі біршама өсті - 81.0% - ке ... ... ... активтер 2006 жылдың басында 19.3% ... ... және 2007 ... ... 19% -ті.
Айналым қаражатының үлкен бөлігін жылдам өткізілімді ... бұл ... ... (12%), ал ... ... ... ... дегенмен берілген кезеңде ол баланс құрылымында 1.6% - тен ... ке ... ... Мұндай жағдай несиегерлер мен инвесторлар ... ... ... ... ... ... ... аз мөлшердегі
меншікті салмағының басымдылығымен сипатталады. Қосымшалардан 7 және ... ... ... ... ... үлесі
баланс жиынынан 53.7 - тен 55.1% - ке дейін ауытқыды. ... ... ... ... ... ... ... оның
нарықтық байланыстар жағдайындағы ... мен ... ... береді және жалпы алғанда ұйымның қаржылық күйіне дұрыс
ықпал етеді.
Қарыз ... ... ... екі жыл ... ... ұшыраған жоқ. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... 2006 ... басында олар пассивтер
құрылымында 24.6% - ті ... және 2007 ... ... 19.5% - ... ... ... ... активтер мен пассивтерінің құрылымының
динамикасын талдау, ағымды қаржылық – шаруашылықтық қызметті ... ... ... ... ... қабылдау үшінде қажетті бірқатар
маңызды қорытындылар жасауға мүмкіндік ... есеп беру ... ... ... ... ... ұйымның төлеу қабілетсіздігіне
әкелетін, оның шаруашылықтық айналымды қысқартуы туралы куәлендіреді.
Қарастырылған уақыт ... ... ... жоғарылағанын
көрсететін, қосымшалар 7 және 8 –дің мәліметтерін талдай ... ... ... ... бағалануы ықпалы емес екенін ескеру керек.
Егер 2006 жылдың басында активтер құны ... мың ... ал 2007 ... ... ... мың ... ... өсті.
(Қосымша 10). Баланс валютасының жоғарылауы негізгі қаражаттардың тұрақты
жаңаруының салдары, сонымен қатар ... ... ... ...... ... көлемінің артуы болып табылады, ол ... ... ... ... ... және сол ... қызметтің көлемін арттыру үшін қосымша ... ... ... ... және ... берешектер өсімінің қарқынының
2007 жылдың аяғында шамамен бірдей екенін, меншікті капиталдың оның ... ... ... салыстырғанда шамамен бірдей болсада, қарыз
капиталынан артатынын, жәнеде ... ... өсім ... 2007 ... ұзақ ... активтердің өсім қарқынынан жоғары екенін ескерк
отырып, АҚ “Қазақтелекомның” балансында 2007 жылы өткен өзгерістер ... ... ... ... Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық күйін талдау әдістемесі
Қаржылық күйді талдаудың маңызды этапы болып ... ... ... ... ... кәсіпорынның несиегерлік
қабілеттілігінің деңгейін анықтауға мүмкіндік береді, яғни оның ... ... дер ... және ... шамада есептесе ... ... ... ... оның активтерімен
міндеттемелерінің орынын толтыру ... ... ... оның ... мерзімі міндеттемелерді өтеу мерзіміне сәйкес ... ... ... өтімділігін айыра білу керек. Активтер өтімділігі,
олардың ақшалай қаражатқа айналуы үшін қажетті кері ... ... ... ... осы ... ... айналуына қаншалықты аз уақыт
қажет етілсе, олардың өтімділігі де солғұрлым жоғары болады.
Баланстың ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарды салыстырумен, өтеу мерзімінің
дәрежесі бойынша ... ... ... ... тәуелді, кәсіпорын активтері келесідей топтарға
сыныпталады.
Ең өтімді активтер (ЕӨА)- ... ... ... ақшалай
қаражатының барлық статьялары және қысқа мерзімді қаржылық ... ... ... ... мен бағалы қағаздар айналымды қаражаттың ең
ұтқырлы бөлігі болып ... Ақша ... ... ... ... ал ... тез арада қолма – қол ақшаға айнала алады.
АҚ “Қазақтелекомның” 2006 жылғы балансының ... ... ... бұл ... 1,423,430 мың тенгеге теңесті және жыл ... мың ... ... жоғарылады.
Тез өткізілімді активтер (ТӨА) - төлемі есеп беру күнінен ... ... ... күтілетін, дебиторлық берешектер (қысқа мерзімді).
Дебиторлық ... ... сома ... ... ... ... және ... міндеттемелерін өтеуге бағытталуыда мүмкін.
Тез өткізілімді активтер, АҚ ... ... 2006 ... ... мың ... ... және жыл ... бірқатар жоғарылады,
сөйтіп 8,288,519 мың ... ... ... активтер (БӨА) - баланстың қорлар мен басқада
айналымды активтерді қамтитын статьялары ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді инвестициялар). Бұл ... ... ... ... Бұл ... ... ... күрделірек болады: алушыны табу керек, ал бұл белгілі ... ... ... ... баяу өткізілімді активтері 2006 ... ... мың ... ... ал жыл ... ... мың ... өткізілімді активтер (ҚӨА) - негізгі қаражаттар мен материалдық
емес активтер сияқты айналымнан сыртқы активтер.
АҚ “Қазақтелекомның” есеп беруіне ... қиын ... ... ... басында 49,055,410 мың тенгені құрады, ал жыл аяғында едәуір
жоғарылап ... мың ... ... ... ... өтеу мерзімділігінің дәрежесі бойынша
төрт топқа топталады:
Ең ... ... ... оларға қысқа мерзімді несиегерлік
берешек жатады.
Қысқа мерзімді несиегерлік ... АҚ ... есеп ... 2006 ... ... 6,174,849 мың ... ... ал ... 7,076,919 мың тенгені құрады.
Қысқа мерзімді міндеттемелер (ҚММ) - бұл ... ... ... және басқада қысқа мерзімді пассивтер.
АҚ “Қазақтелекомның” қысқа ... ... 2006 ... ... мың тенгені құрады, ал жыл аяғында 10,390,803 мың ... ... ... ... (ҰММ) - бұл ұзақ ... несиелер және
қарыз қаражаттары, сонымен қатар келешектегі кезеңдердің табысы.
АҚ ... ұзақ ... ... 2006 ... ... мың тенгені құрады, ал жыл аяғында 13,649,058 мың тенгеге
дейін артты.
Қаржыланудың тұрақты ... ... ... (ҚТК) - бұл ... ... ... балансын сақтау үшін берілген ... ... ... шығыстары» статьясы бойынша біршама сомаға
азаяды.
АҚ “Қазақтелеком” бойынша қаржыланудың тұрақты ... 2006 ... ... мың ... ... және жыл ... ... мың
тенге болды.
Баланстың өтімділігін анықтау үшін келтірілген топтардың активтері мен
қаржыландыру көздері бойынша қорытындыларын салыстыру керек. ... орын ... ... ... ... ... деп саналады:
ЕӨА >= ЕММ; ТӨА >= ҚММ; БӨА >= ҰММ; ҚӨА =< ... ... ... ... үш ... ... болса, онда бұл
төртінші теңсіздіктіңде орындалуын тартады, сондықтан бірінші үш топтың
активтер және пассивтер бойынша қорытындысын ... өте ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ол
экономикалық терең ойлыда: оның ... ... ... ... туралы куәлендіреді - ... ... ... ... бір немесе ... ... ... ... ... ... болған жағдайда, баланстың өтімділігі үлкен
немесе кіші дәрежеде абсолюттіден айрықшаланады. Бұл жағдайда активтердің
бір ... ... ... ... ... басқа топтағы оның
артықшылығымен өтемделеді, нақты жағдайларда төменгі ... ... ... ... орынын баса алмайды.
11 Кесте
«АҚ Қазақтелекомның» 2005 және 2006 жылдардағы балансы ... ... ... мен ... ... ... |2005ж |2006ж | | ... | | |
| | | | | | |2005ж |2006ж ... ... ... ... |А1 < П1 |А1 < П1 |
| |0 |34 | | | | | ... | | ... | | | | ... |683,976 |571,581 | | |
| |4 |34 ... | | | | ... | | ... | | | ... |-- ... ... |6,485,338 | | ... ... ... ... < П2 |А2 < П2 |
| |5 |19 | | | | | ... | | ... | | | | ... ... ... | | |
| |5 |19 |р | | | | |
| | | |Ұз. ... | | | |
| | | ... ... |6,725,923 | | |
| | | |бөл. | | | | ... ... ... < П3 |А3 < П3 |
| |2 |53 | | | | | ... ... ... | | | |
| |2 |53 ... | | |
| | | ... | | | | |
| | | ... |-- ... | | |
| | | ... | | | | |
| | | ... ... ... | | |
| | | |Кел. | | | | |
| | | ... 54,406 |- 64,931 | | |
| | | |сы | | | | ... ... |33,453,979|38,194,704|А4 > П4 |А4 > П4 |
| |10 |042 | | | | | ... |637,478 ... ... | ... ... | | | | |
| |57 |600 ... |-- ... | ... | |Қос. | | | | ... ... ... ... | | ... |7 |00 |капитал | | | | ... | | | | | | | ... | | ... | | | ... |143,503 |1,820,479 | | |
| |8 | | | | | | ... | | |Тар. | | | | ... ... ... | |
| | | ... | | | |
| | | |ң |96,899 |128,705 | | |
| | | ... | | | | |
| | | |Кел. | | | | |
| | | ... 21,707 |- 107,303 | | |
| | | |сы | | | | ... |60,372,3|69,097,|барлығы |60,372,367|69,097,818| | |
| |67 |818 | | | | | ... ... |
1 ... ... мен ... ... статьяларының
қорытындыларын салыстыру жақын арадағы түсімдер мен төлемдер қатынасын
көрсетеді. ... ... ... ... ... тобы ... активтер) қаржыландыру көздерінің бірінші тобынан төмен (ең мерзімді
міндеттемелер). Демек, жылдың басындада, жыл аяғындада ... ... осы ... ... ... топтың активтері мен ... ... ... ... төлемдік тәртіп күйінің жақын уақытта ... ... ... ... ... ... дегенмен, егер бірінші
шарт талап ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейді.
Жалпы алғанда активтер мен қаржыландыру көздері статьяларының 1 және ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ол
қарастырылатын кезеңге жақын уақыт аралығында төлем қабілеттілігі (немесе
төлем қабілетсіздігі) туралы ... ... ... ... қарастыратын болсақ, жақын төлем қабілетсіздігі туралы қорытынды
жасауға болады.
Баяу өткізілімді активтерді ұзақ ... ... ... ... ... және ... түсетін түсімдер мен
төлемдерді салыстыру ... ... ... болжайды, яғни кеш
мерзімдердегі қаржылық жағдайдың жақсаруын ... ... ... ... 4 ... ... мен ... көздері статьяларының
қорытындыларын салыстыру, шаруашылық жүргізуші субъектінің меншіктенушілер
алдындағы міндеттемелерін жабу мүмкіндіктерін көрсетеді. Бірақ бұл ... ... ғана ... ... принципін немесе әрекеттегі субъект принципін сақтау,
шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... айналымды
капиталының болуын талап етеді. Ал ол үшін төртінші теңсіздіктің орындалуы
қажет, яғни меншікті қаражат ... ... ... ... басым
болуы керек.
Ал төртінші теңсіздік, кестеде келтірілген мәліметтерге ... ... ... ... үздіксіздік принципі бұзылды деген сөз, жәнеде
бәрінен бұрын қаражаттың үлкен бөлігі өндірісті ... ... ... ... ал ... ... көрсетілетін қызмет үшін
тарифтер бойынша түсетін ... ... ... ... ... мемлекет реттейтін болғандықтан, әрине жаңғырту үшін
қажетті қаражатты оларда ... ... ... ал ... ... негізгі қаражаттардың амортизациясы ретінде ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін ең көп қолданылатын үш ... ... ... ... ... ... және ағымды өтімділік коэффициенті.
Абсолютті өтімділік коэффициенті, ең мерзімді ағымды міндеттемелердің
сомасына ақшалай қаражаттың және ... ... ... ... ретінде есептеледі. Ол бойынша жеткізуші жайғасымынан ... ... ... + Қин ... = --------------- = ---------------
МА ... ж. - ға бұл ... «АҚ ... балансы бойынша,
0.23 (1,423,430/ 6,174,849) тең және 04.04.05 ж. - ... ... ... ... ... ... құру ... немесе жақын
уақытта өтеле алатынын көрсетеді. Бұл, ағымды міндеттемелердің қандай
бөлігі тез арада ... ... ... төлем қабілеттілігінің ең қатаң
критериясы. Дүниежүзілік практикада оның мәні 0.2-0.3 ... ... ... ... ... ... алынған
нәтижелерден осы коэффициенттің ұйғарымды деңгейде екенін көруге ... ... ... коэффициентін есептеу үшін алдыңғы
көрсеткіштің алымына дебиторлық берешек қосылады және басқада активтер, ал
бөлімінде сол ... ...... ... Ол банкирлер
жайғасымынан төлем қабілеттілігінің талдауы үшін қарастырылады.
АҚар + Қин + ДБ ЕӨА + ... = ... = ... ... ж. - ға ... ... ... коэффициенті «АҚ
Қазақтелеком» есеп – қисабы мәліметтеріне сәйкес 0.6 ... ... ... + 8,621,581)) тең және 04.04.05 ж.- ... ... + ... дебиторлармен өз мезгілінде есеп ... ... ... ... мүмкіндіктерін көрсетеді, яғни ағымды ... ... ... қаражат есебінен ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... қызметтен болжалды түсім
есебіненде өтеле алатынын сипаттайды.
Бағдалау бойынша бұл коэффициент 0.5-0.7 ... ... яғни ... ... ... міндеттемелердің әрбір тенгесіне ақшалай қаражаттың
және дебиторлық берешектің 50-70 тиынынан кем келмеуі керек. Сонымен, осы
коэффициентті ... ... ол ... ... ... ... барлық ағымды активтердің (келешекті
кезеңдер ... алып ... ең ... және ... ... ... ... яғни ағымды міндеттемелер шамасына
(келешекті кезеңдер табысын алып тастағанда). Бұл коэффициент акционерлер
мен ... ... ... ЕӨА + ТӨАх0,5 + БӨАх0,3
Кж.ө. = -------- = ... ЕММ + ... + ... ... = ---------------=
0.42
6,174,849+8,621,581х0.5+12,121,958х0.3 14,122,226
2,143,834+8,288,519х0.5+2,625,453х0.3 6,985,729
----------------------------------------------------- =---------------
=0.43
7,076,919+10,390,803х0.5+13,455,395х0.3 ... ... ... ... ... ағымды өтімділік
коэффициенті 04.04.04 ж. - ға 0.42 (5,874,129/14,122,226) тең ... ж. – ға 0.43 ... ... ... ... ... еселікте ағымды міндеттемелерді жабатынын
орнықтыруға мүмкіндік береді, және дебиторлармен өз ... есеп ... ... өнімді оңтайлы өткізумен ғана емес, қажет ... ... ... қаражаттың басқа элементтерінде сату шарттары кезінде
бағаланатын шаруашылық ... ... ... ... ... экономикасы бар елдерде бұл көрсеткішке шаруашылық
жүргізуші субъектінің ... ... ... ... ... ... Оның кеңінен қолданылуының негізгі себептері болып табылатындар:
біріншіден, ол ... ... ... ... ... көрсетеді: бұл шама қаншалықты ... ... ... мерзімді
міндеттемелердің төленуіне сенімділік соншалықды үлкен болады; екіншіден,
ағымды активтердің ағымды міндеттемелерден басымдылығы ағымды ... ... ... сату ... ... ... ... пайда
болуына кедергі келтіреді: осы қарсы әрекет қаншалықты күшті ... ... ... ... Бұл ... ... капиталы деп
атайды.
Бұл коэффициент 1-2 шегінде орналасуы керек. Төменгі шекара ағымды
активтердің ... ... өтеу үшін ... болуы керек
екендігіне негізделген, олай болмаған жағдайда шаруашылық ... ... ... ... ... ... активтердің ағымды
міндеттемелерден екі еседен жоғары ... ... деп ... ол ... өз ... ... ... туралы және
оларды тиімсіз пайдалануы туралы ... ... ... осы кәсіпорын бойынша коэффициентті бағалау үшін сақталмайды.
Жоғарыда келтірілген үш көрсеткіштердің әрқайсысы шаруашылық жүргізуші
субъектінің ... ... ... ... ... ... олардың бәрі
қаржы жағдайының және төлем қабілеттілігінің болжалды индикаторлары ғана
болып табылады.
Айта кету ... ... ... ... ... үшін ... ... коэффициентімен қатаң ... ... ... ... ... Бұл ... ... шикізаттың, материалдардың, жиынтықтаушылардың, дайын өнімнің
артық қорларының болуымен жәнеде жиі ... ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттың
жетпеушілігі мен төлем ... ... ... ... тіпті
ағымды өтімділіктің коэффициенті жоғары болған кездеде, оны құрайтындардың
күйі мен динамикасын анықтау керек, ... ... ... үшінші
тобына кіретін статьялар бойынша. Осы мақсатта, ... ... ... өндірістік қорларының айналымдылығын есептеу қажет.
Өтімді қаражаттардың айналымдылық көрсеткіштерінің нашарлауы ... ... ... бағалау үшін, осындай нашарлаудың болу
себебін анықтау қажет. Бұл кезде тұтынушылармен ... және ... ... ... ... дайын өнімнің, шикізаттың,
материалдардың және т.б. ... ... ... ... ... – тегжейлі талдап білу керек. Бұл ... ... ... ... емес ... ... болуы мүмкін, ал кейде ішкі
себептер болуы да ... ... ... ... ... ... ... есептеп алу, олардың деңгейіндегі ауытқулады
анықтау және оларға әртүрлі факторлардың ықпал ету мөлшерін білу ... ... ... нәтижелері бойынша келесідей
қорытындылар жасауға болады: АҚ ... ... ... ... ... мен ... ... төлеу қабілеттілікті деп,
ал акционерлер мен инвесторлар жайғасымынан - ... ... ... ... ... бойынша, жалпы өтімділік коэффициентінің
1 – ден төмендігі салдарынан, жұмыс капиталы теріс мәнге ие болады.
Жаңғырту үшін ... ... ... ... ... және ... сыртқы жақтан тартуда өтімділік коэффициенттеріне үлкен ... ... ... ... күйіне іскерлік белсенділік
деңгейі өте зор ықпал етеді. Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... айналым капиталының
жылдамдығымен айқындалады. Іскерлік белсенділікті талдау, кәсіпорын өзінің
қаражаттарын қаншалықты ... ... ... ... беретін,
әртүрлі қаржылық коэффициенттердің деңгейлері мен динамикасын зерттеумен
қортындыланады. Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... жылдам нақты ақшаға айналатынына ... ... ... ... жеке ... әртүрлі айналым
жылдамдығында болады, яғни олардың ... ... ... ... ... болу ... ... сыртқы және ішкі ... ... ... ... әсерімен анықталады. Бірінші
кезектегілер санына жататындар: ... ... ... ... - ... делдалдық және басқалары), салалық (станок
жасау зауытының және кондитер ... ... ... ... ... ... (шағын субъектілердің
қаражаттарының айналымдылығы ірі ... ... ... ... ... Активтердің айналымдылығына елдегі ... және ... ... ... ... ... аз әсер етпейді. Мысалы, инфляциялық процестердің болуы және
көптеген ... ... және ... ... ... болмауы, қорлардың мәжбүрлі жиналып қалуына
әкеледі, ол өз кезегінде қаражат айналымы ... ... ... коэффициенттері субъектінің қаржылық жағдайын
бағалауда үлкен маңызы бар, ... ... ... ... ... қабілеттілігіне тікелей әсер етеді. Одан ... ... ... ... ... ... ... кезінде,
өндірістік – техникалық әлуеттіктің жоғарылауына ықпал тигізеді.
Іскерлік белсенділік көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ... Ол бір жылда өндірістің
және айналыстың қанша толық ... ... және ... ... ... ... өткізілген өнімдердің ақшалай бірлігін әкелгенін
көрсетеді. Бұл көрсеткіш жұмыстың ... ... ... ... (табыс) жалпы капиталға (баланс валютасымен, кезеңдегі
орташа мәні) қатынасымен анықталады.
Тө
К о.к. = ... ... ... есеп – қисабының мәліметтері бойынша бұл
коэффициент 2005 жылы 0.67 ... / ... тең ... және 2006 жылы оның мәні 0.76 ... / ... + ... ... коэффициент шаруашылық жүргізуші субъектінің іскерлік белсенділігі
туралы қорытындыланған көрініс береді. Ол бүкіл капиталдың айналым ... және ... ... ... ... ... ... қолданылу тиімділігін сипаттайды. Бұл көрсеткіш өндірістік
процестің ерекшелігін көрсете отырып, салаларға байланысты түрленеді.
Бір немесе ... ... үшін ... ... ... коэффициентті салыстыру кезінде, активтердің орташа ... ... ... ... ... жоқпа соны тексеру қажет.
Бұл көрсеткіш, басқада теңдей жағдайлар ... ... ... ... ... ... болса, соншалықты жоғары болады.
Бірақ, тозған ... ... ... ... мен ... ескере отырып, қарастырылатын субъект бойынша капиталдың жалпы
айналымдылық коэффициенттің көтерілетінін айтуымыз керек.
Негізгі қаражаттардың айналымдылық коэффициенті. Бұл ... ... ... яғни ... ... кезеңде негізгі өндірістік
қорларды қолдану тиімділігін ... Ол ... ... табысты
негізгі қаражаттардың, олардың қалдық құны ... ... ... ... есептеледі.
Тө
К а.нқ = --------
НҚ
АҚ «Қазақтелеком» қаржылық есеп – ... ... ... ... ... коэффициентінің мәні 2005 жылы ... + 899,054 / ... + ... : 2 және 2006 ... (45,880,679 + 3,847,668 / (40,585,357 + 49,879,600) : 2 дейін өсті.
Бұл коэффициенттің жоғарылауы, негізгі ... ... емес ... ... ... және олардың жоғары техникалық
деңгейіменде ... аса ... ... оның шамасы салаларға және олардың
капиталды ... ... ... ... Дегенмен бұл жердегі жалпы
заңдылық келесідей болады, коэффициент қаншалықты жоғары болса, есеп беру
кезеңінің ... ... ... ... ... коэффициент өнімді
өткізуден түскен табыстың жеткіліксіздігін ... ... ... түріне салынған салымның өте жоғары деңгейін куәлендіреді.
Телекоммуникация қызметін көрсету сияқты саланың капиталды қажет етуі
өте жоғары екенін ... ... ... ... ... ... деңгейі, яғни салынған қаражаттардан түсетін табыстың жоғарылауы
туралы қорытынды жасауға болады.
Меншікті капиталдың ... ... Бұл ... ... табыстың баланс бойынша меншікті капиталдың кезеңдегі
орташа шамасына қатынасымен ... ... = ... ... ... есеп – ... ... бойынша
меншікті капиталдың айналымдылық коэффициентінің мәні 2005 жылы ... тең ... және 2006 ... ... ... жоғарылады.
Бұл көрсеткіш қызметтің әртүрлі аспектілерін сипаттайды: коммерциялық
көзқараста ол не сату ... ... не ... ... ... қаржылық көзқараста - салынған меншікті
капиталдың ... ... ... ... -
меншіктенушілер тәуекелденетін ақшалай қаражаттың ... ... ... өте жоғары болса, бұл сату деңгейінің салынған
капиталдан асатынын көрсетеді, онда бұл ... ... ... және істе ... ... несиегерлердің көбірек
қатысатын шегіне қол ... ... ... Бұл жағдайда
міндеттемелердің меншікті капиталға ... ... ... ... және ... ... төмендеуімен байланысты
күрделі қиындықтарға кезігеді. Керісінше, ... ... ... бір ... әрекетсіздігін көрсетеді. Бұл ... ... ... ... осы жағдайларға сәйкес болатын
табыс көзіне салу қажеттігіне нұсқайды.
Талданылушы субъект ... ... ... ... жылдамдығы,
жоғарылады және коэффициент 12% - ке артты, ... ... ... ... ... егер ... ... жаңғыруын ескерсек
және меншікті капиталдың жоғарылауын абсолюттік ... және ... ... ... жоғарылауын қарасақ, онда 04.04.05 ж.-
ғы меншікті капитал ... ... ... ... ... жоғарылады және осыған сәйкес негізгі қорларда 18,272,848 мың
тенгеге өсті.
Ағымды ... ... ... Ол ... ... айналымдағы активтерінің ... ... ... ... = ... ... қаржылық есеп – қисабының мәліметтері бойынша ... ... ... мәні 2005 жылы ... тең ... және 2006 ... ... дейін артты.
Ол ағымды активтердің айналымды жылдамдығын көрсетеді, яғни осы
кезеңдегі бүкіл айналымдағы ... ... ... ... ... ... оларға қажетсінуді төмендетеді, өнімнің қосымша
шығарылуы үшін айналымдағы қаражаттың бір бөлігін босатып ... ... ... ... ... ... заттық элементтері
босайды, шикізаттың, материалдардың, отынның және т.б. ... аз ... ... яғни осы ... ... салынған ақшалай ресурстарда
босайды. ... ... ... ең ... ... көбейтеді,
нәтижесінде оның қаржылық жағдайы жақсатып, ... ... ... ... ... жылдамдығы тек қана олардың ... ... ... ... күнменен берілетін айналым
ұзақтығыменде сипатталады және келесі теңдеумен анықталады:
360 Тө ... ... ай. = -------- = 360 -------- = ... ... АА ... ... ... есеп – ... мәліметтері бойынша ағымды
активтердің айналымдығы 2005 жылы 105,5 ... ... ... ... : ... теңесті, ал 2006 жылы
81,6 күнге ... ... және ... ... тез ... (360 х ... ... тең
болды.
Көрсеткіш мәнін бір жылға есептегенде кезеңнің ұзақтығы 360 күнге тең
болады, тоқсанда – 90 күнге, бір айға 30 ... ... ... айналымдылық коэффициенті барлық икемді
қаражаттардың айналу жылдамдығын көрсетеді. Оның өсуі оң ... ... ... ... айналымдылық коэффициентінің өсуімен
ұштасатын болса, және теріс сипатталады, егер соңғысы төмендейтін болса.
Материалдық айналым ... ... ... ... ...... қорлардың айналу сандарын көрсетеді, яғни
оларды өткізу жылдамдығын. Тұтас ... бұл ... ... жоғары болса, солғұрлым осы ең ... ... ... ... яғни ... капиталы өтімді құрылымды болады және
қаржылық жағдай ... ... ... ... ... теңдей
жағдайлар кезінде, тауарбастылық іскерлік белсенділікке теріс ықпал ... ... ... ... ... ... ... тауарлы – материалдық қордың ... ... ... ... ... = ... ... қаржылық есеп – қисабының мәліметтері бойынша
материалдық қорлардың айналымдылық ... мәні 2005 жылы ... тең ... және 2006 жылы
10.14. (26,823,392/(2,555,312+2,732,756):2 дейін артты.
Көрсеткіш жоғары ... ... ... ... қаражатқа тезірек
айналады. Оның төмендеуі өндірістік қорлардың және ... ... ... ... ... ... ... туралы куәлендіреді.
Бір айналымның күнмен берілген ұзақтығы келесі теңдеумен анықталады:
360 ... х ... ... = -------- = 360 -------- = ... ... ... ... ... есеп – ... ... бойынша
материалдық қорлардың айналымдылығы 2005 жылы 38,3 ... ... ... ... ... және 2006 жылы 35,5 күнге
дейін төмендеді және 360 х ... 2-ші ... мен ... ... ... ... басқарудың тәжірибелік қолданысын «Қазақтелеком» АҚ мысалында
қарастыра келе, бұл ... ... ... ... ... ... ... әдістері мен әдістемесін ... ... ... ... ... ... жылдардағы қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... тәуекелІН басқаруДЫ
ЖЕТІЛДІРУ жолдары
3.1 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы тәуекелін басқару
тиімділігі мен жетілдіру барысы
Тәуекелділік жағдайында ... ... ... ... ... мен ... ... қызметі түріне, қойылған мақсаттар жету
стратегиясына тәуелді болады. Сонымен бірге тәуекелді басқару теориясы мен
практикасымен тәуекелді талдау ... ... ... ... орнатылған. Біріншіден, меншік ... ... ... ... ... ... азшылық үшін көпшілікпен
тәуекелге баруға болмайды.
Тәуекелдерді талдаудан кейін осы тәуекелдерді басқару ... ... ... бұл ... ажырамас бөлігі болып сақтандыру табылады.
Сақтандырудан басқа ... қашу ... оны ... алу, ... ... ... ... қаражаттарды резервтеу, тәуекелдер
бойынша мүмкін болатын қаржылық жоғалтуларды ... ... ... ... ... және т.б. ... ... басқару әдістері
қолданылады.
Тәуекелді төмендету – тәуекелді жағдайдың болу ... ... ... ... азайту. Тәуекелді басқару әдісін таңдау
кезінде тәуекел түрі бойынша максималды мүмкін ... ... ... оны
тәуекелге ұшырауы мүмкін капитал көлемімен сәйкестендіріп, барлық мүмкін
шығысты меншікті қаржылық ресурстар көлемімен салыстыру ... ... ... ... ... жүргізу кәсіпорынды
басқару жүйесінде құрылымдық бөлімше – тәуекелді басқару бөлімшесін құруды
қарастырады. Бұл бөлімше міндетті ... ... ... ... ... ... ... жасауы керек.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер деңгейінде мұндай бағдарлама жасау
кәсіпорынның қызметі мен құрылымының негізгі элементі ішкі және ... ... және ... ... кепілдендіретін
тәуекелдерді басқаруды қамтамасыз ету ... ... ... ... жақтарына әсер етеді және ол жағымсыз сипаттамаға ие
болады. Жағдайды тұрақтандыру бойынша жұмыстар ... ... ... яғни ... ... ... жоғалтуларды төмендетуге
бағытталған кәсіпорын үшін экономикалық қолайлы ұсныныстар мен шаралар
енгізіліп, жасалуы тиіс.
Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қажет. Бөлімшенің құрамына кіретін әр топқа ішінде
білім облысы ... ... болу ... ең ... - ... маркетинг бойынша маман, қаржы маманы, персоналды басқару
бойынша, ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілернің басқармасы тәуекелді басқару
мәселелерін шешуде басты орын алады, өйткені ол тәуекелді төмендету ... ... ... ... ... ... ... қабылдайды, антитәуекелділік бағдарламамен бірге ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
негізгі өндірісітік және басқарушылық бөлімшелерінің қызметіне ... ... есеп беру ... ... әсерін тигізеді, себебі
бұл шаралар жедел табыс әкелмейтін шығыстарды талап етеді.
Сондықтан тәуекелді басқару бойнша соңғы ... ... ... ең ... органы қабылдағаны үлкен ... ... ... ... ... ... ... кез келген кәсіпорын өзі үшін келесі мәселелерді шешу
қажет:
- қаржылық тәуекелмен байланысты мүмкін жоғалтуларды бағалау;
- фирма белгілі бір ... ... ... ма, яғни олар ... ... бола ма, не олар бойынша жауапты басқа субъектілерге беретіндігі
туралы шешім қабылдауы тиіс;
- негізгі ... ... ... ... болып табылатын
тәуекелдерді басқару ... ... ... ... ... басқару бойынша мақсатты шаралардың арнайы
бағдарламасын жасау негізінде мүмкін. Антитәуекелдік менеджерде тәуекелді
басқару бойынша дұрыс ... ... үшін ... қажетті ақпараттар болуы
тиіс.
Тәуекелді басқару мақсаттары мен міндеттері.
Тәуекелді басқару ... ... ... кез келген арнайы
бағдарламасын жасаудың мақсаты ... ... ... ... ... ... ету ... табылады.
Қаржылық тәуекелмен байланысты қаржылық жоғалтуларды төмендету
мәселесін шешу мысалға келесідей ... ... бар ... жою,
мүмкін тәуекелдің алдын алу, мүмкін болатын зиянның тікелей алдын алу,
мүмкін болатын зиянның ... ... ... ... ... ... басқару бойынша мақсатты
шаралардың арнайы бағдарламасының мазмұны мен мақсаттары анықталады.
Қаржылық тәуекелді ... ... ... ... мен ... ... асыру менеджерге фирма тәуекелдерін
басқару ... ... ... ... ... ... ... мақсатты шаралардың арнайы
бағдарламасын жасауда негізге ... ... ... ... Егер ... ... ... тұрақтылығын
қамтамасыз етуге негізделсе, онда бағдарлама жасаушы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді
басқару әдісін таңдауды ұсынады. Мұндай нақты принцип мысалы ... ... ... ... ... ... принципі болып
табылады.
Фирманың тиімді ... үшін ... ... міндетті түрде
келесі принципін сақтауы тиіс: фирма қызметін сыртқы орта талаптарымен
сәйкестендіру, оның ... ... ... үшін сыртқы тәуекел –
менджментінің талаптарына сәйкес келу.
Тәуекелді басқару ... мәні ... ... ол коммерциялық кәсіпорындардың ... ... ... бұл ... ... ... және тәуекелді басқару қызметкерлерінің біріккен күштерімен
жүзеге ... ... ... ... орнату үшін біріншіден,
мамандарды ... ... ... ... ... тренингтер
жүргізілуі тиіс.
Тәуекел-менеджментті қабылдау - бұл тәуекелді ... ... Олар ... шешу ... және ... төмендету
әдістерінен тұрады. Тәуекелді шешу құралдарына: бас ... ... ... бас ...... ... жобадан бас тарту. Бірақ
жобадан бас тартқанда мүмкін болатын ... ... ... ... тұру - бар тәуекелді инвесторға қалдыру. Яғни
капитал салымын жүргізген кезде ... ... ... ... жаба ... беру - ... өз тәуекелін басқа біреуге беруі,
мысалы сақтандыру ... Бұл ... ... ... ... ... ... - шығындар көлемі мен ықтималдылығын азайту. Оны
жүзеге асыратын шаралар:диверсификация, таңдау және нәтижелер ... ... алу, ... өзің-өзі сақтандыру, сақтандыру,
қаржылық ... ... ... ... алу, ... ... ... тексеруді қолға алу, жалпы қордағы компанияның ... ... ... ... есеп ... және тағы басқа әдістер.
Диверсификация — бір-бірімен байланыспаған әртүрлі объектілерге
капитал салымын бөлу ... ... егер ... бір ... ... әртүрлі бес акционерлік қоғамның акцияларын сатып алса,
онда ол тәуекел деңгейін төмендетеді және ... ... алу ... ... - бұл инвестициялық тәуекелді төмендетуші болып
табылады. Бірақ оған сыртқы факторлар әсер ... ... ... ... ... ... толқулар, инфляция, дефляция,
¥лттық Банктің есептік ... ... ... мен ... ... ... ... бұл процестер бойынша тәуекелді
диверсификация арқылы төмендетуге ... ... ... ... ... ... ... және диверсификацияланбайтын
тәуекел. (3-сурет.)
Диверсификацияланатын тәуекел - ол диверсификация ... ... ... ... оны тағы ... деп ... ол
диверсификация арқылы төмендетіле алмайтын тәуекел.
Шектеу - бұл шектеуді орнату, яғни несиелер, сатулар және ... ... ... сомасының шекті нормасын белгілеу. Көбінесе бұл
банктермен ... беру ... және ... ... ... отырған
кезде тәуекел деңгейін төмендетумен байланысты қолданылады. ... ... ... ... кезде, қарыздарды бергенде және капитал
салымның сомасын анықтаған кезде қолданады.
Өзің-өзі ... - ... ... ... ... ... ... шығындарын үнемдеу арқылы өзін-өзі сақтандыру
болып табылады. Бұл орталықтандырылмаған натуралды түрде ... ... құру ... ... ... Бұл ... ... немесе
ақшалай түрде құрылуы мүмкін.
Акционерлік қоғамдар ... ... ... оның ... асып кеткен түсім сомасын осы резервтік қорға аударуы ... ... ... ... жабу үшін қолданылады, сонымен қатар егер пайда
жеткіліксіз болып және артықшылықты бар ... ... ... ... ... пайыздарды төлеуге жетпеген кезде қолданылады.
Тәуекелді сақтандыру кезінде инвестор өзінің табысының бір
бөлігінен бас ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру - бұл кезде сақтандыру сомасы кәсіпкерлік
тәуекелдің бағалану сомасынан асып кетпеуі тиіс.
Кәсіпкерлік тәуекелдің сацтандыру багасы - бұл ... ... ... ... ... ... қызметінен мүмкін болатын
шығынға ұшырау сомасы.
Хеджирлеу — (ағыл. heaging - қорғау) банктік, ... ... ... қолданылып, валюталық тәуекелді сақтандырудың
әртүрлі әдістерін ... - бұл ... ... бағамның өзгеруінен
мүмкін болатын жағымсыз нәтижелерге тап болмау үшін тез арада ... ... Яғни ... ... материалдық құндылықтардың коммерциялық
операциялармен келісім бойынша бағаларының жағымсыз өзгеруінен, болашақ
кезендегі тауарларды ... ... ... ... ... 2 операциясы бар: өсу бойынша хеджирлеу және төмендету
бойынша хеджирлеу.
Өсу бойынша хеджирлеу - немесе сатып алу ... ... ... мен ... ... алудағы биржалық операция болып
келеді. Келешектегі бағамның көтерілуін сақтандыру үшін хедж қолданылады.
Нақты ... ... ... ... сатып алу бағасын анықтауға
мүмкіндік береді. ... 3 ... ... ... ... ... ... бағасынан өсуі мүмкін. Соған сәйкес бүгінгі бағамен осы ... ... ... ... ... ал 3 айдан кейін тауар алынған кезде
оны сатып жіберуге ... ... ... мен шұғыл келісімнің бағасы бірдей
пропорционалды ... ... егер ... сатып алынған келісім қазіргі
кездегі сатып алынатын тауардың бағасымен бірдей қымбат ... ... ... ... ... сату ... ... - бұл
шұғыл келісімді сату кезіндегі биржалық операция. Бұл керісінше ... ... ... ... ... қалуына байланысты биржада шұғыл
келісімді немесе опционды нақты уақытта сату болып табылады.
Мысалы, 3 ... ... ... ... ... ... сәйкес хеджер жоғарғы бағамен шұғыл келісімді сатып, ал 3 айдан кейін
тауардың бағасы төмендеп және өзінің тауарын ... ... ... ... ... ... ... алуы мүмкін. Тауарды сатуды кейінге қалдырған
кезде қолданады.
Валюталық тәуекелді шаруашылық субъектілердің хеджирлеуден бас ... ... ... валюта бағамына тікелей тәуелді.
Форвардтық операция көмегімен ... - ... ... ... ... валюталық конверсияны жүргізу үшін екі жақтың
бірлескен міндеттемелері. Яғни ... сату ... ал ... ... ... ... белгілі валюта көлемін сатып алуы тиіс.
Опциондар көмегімен хеджирлеу - ... ... ... алу ... ал ... белгіленген көлемде валютаны басқа белгіленген бағам бойынша
валютаға ... ... ... ... ... ... алу ... хеджер нарықтағы
бағаның өзгеруіне байланысты тәуекелді төмендетуге тырысады. Сол арқылы
бағаны белгілеп, шығындар мен табыстарды тұрақтандыруға болады.
3-ші тарауда шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... мен оның ... ... барысы
қарастырылды.
Қорытынды
Берілген дипломдық жұмыста қаржылық тәуекелді ... ... ... ... қойылған мақсаты орындалды, яғни қаржылық
тәуекелді басқару бойынша жан-жақты теориялық зерттеулер ... АҚ ... ... ... ... тәуекелді бағалау,
оларды басқару, кәсіпорында тәуекелді басқару ... ... ... ... ... бөлімінде тәуекел мәні және түрлері, тәуекелді
бағалау әдістері зерттелді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... ұсынылған.
Жұмыстың талдау бөлімінде «Қазақтелеком» АҚ филиалының негізінде
қаржылық жағдайы талданып, балдау негізінде тәуекелдерді басқару жүйесіне
баға ... ... ... ... бұл ... ... облысы
минималды тәуекел облысына сәйкес келеді.
Жұмыстың соңғы ... ... ... ... ... ... ... берілген. Мысалы ұсыныстар ішінде кәсіпорында
тәуекелдерді басқару бөлімшесін ... оның ... ... ... ... ... үшін ... мәні мен мазмұны артуда. Қазақстан өз ... ... ... ... таңға дейін көптеген кәсіпорындар тәуекелді дұрыс
басқармау нәтижесінде ... ... ... ... қазіргі кезде
тәуекелді басқару мен бағалаудың жеткілікті әдістері мен ... ... ... қызмет ету саласына байланысты өзіне тән
тәуекелдің түрлерін, ... ... ... ... ... ... үшін тәуекелдердің түрлерін анықтау және ... ... ... Осы ... шешу үшін ... ... ала ... болуы мүмкін барлық тәуекелдердің түрін және ... ... ... ... алады. Егер де тәуекел жеткіліксіз дәрежеде анықталып
талданса, нәтижесінде кәсіпорының ... ... ... артады.
Сондықтан нарықтық экономика жағдайында тәуекелді басқарудың, талдаудың,
бағалаудың маңызы өте зор.
Сонымен, тәуекелдерді басқару ... ... ... және ... ... сферасына шығару бүгінгі таңда қазақстандық экономиканың
тұрақты дамуына жетудің маңызды міндеттерінің бірі ... ... 2007 ... ... ... беруге болады. Қазақстан
экономикасында ішкі процестердің тұрақтылығының және дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... нарығыныңда көлемі ... ... ... ... ... 15,5 % - ке ... ... біздің компаниялардың даму қарқындылықтары жеткілікті
ме және біздің әрекетіміз қаншалықты тиімді деген сұрақтарды қоюымызға бола
ма?
Қарапайым ... ... ... ... ... көрсету
рыногінің көлемі үш жыл ішінде 350 млн. доллардан 500 млн. долларға дейін
өсті. АҚ «Қазақтелекомның» ... ... ... осы кездегі
рыноктағы компанияның үлесі 90 % тен 58 % - ке ... ... ... жылы АҚ «Қазақтелеком» тежелген әлеуметтік – болжалды ... ... ... баға ... ... ... – АҚ
«Қазақтелекомға» артылған міндеттемелер мен ... ... ... ... ... ... ... реттеу шараларымен
анықталды.
Жұмыс процесінде АҚ «Қазақтелекомның» қаржылық тұрақтылығына баға
берілді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... біршама қаржылық тәуелділікте, бұл
негізгі қорлардың жаңғыруының жоғары деңгейлерімен байланысты;
- меншікті капитал үлесі 55% - ті ... бұл ... ... ... ... ... кейбір негативті құбылыстарды ескере
отырып, бірқатар ұсыныстар мен ... ... ... мүлік құнындағы меншікті айналымды капитал үлесін жоғарылату қажет
және ... ... ... өсу ... ... ... ... барынша жоғары болуына қол жеткізу керек;
- ұйымның қаржылық дербестігін қайта құру мақсатында, қысқа мерзімді
қарыз ... ... ... бойынша шаралар қабылдау қажет;
- негізгі қаражаттарды жаңғыртуға бағытталған, қаржыландырудың
меншікті көздерін ... ... ... ... ... бойынша негізделген есептеулермен және ұсыныстармен табиғи
монополияларды реттеу Агенттігіне сүйену керек.
Осы ұсыныстарды жүзеге асыру АҚ “Қазақтелекомның” ... ... жеке ... ... жұмылдыруға және қаржылық ағымды
тиімді қолдануды жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Қолданылған әдібиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
2. Указ ... ... ... ... силу закона «О
бухгалтерском учете» от 26 ... 1995 г., № ... ... об ... ... от 20 ноября 1998 года с изменениями
от 18 декабря 2002 года и от 15 января 2003 года.
4. ... Я. Д., ... А. В., ... В. Л. Оценка и анализ финансовых
рисков предприятия в условиях враждебной окружающей ... ... ... в России и за рубежом – 2000 г. №3, с. 15-17.
5. Станиславчик Е. Н. ... на ... ... и ... ... 2005. – 80 с.
6. Стоянова Е. С. ... ... ... и ...... ... Дюсембаев К.Ш., Егембердиева А.К., Дюсембаева З.К. Аудит и ... ... ... ... 1998 ... ... К.Ш., Теория аудита. Алматы, Экономика, 1998 г.
9. Джеймс К., Хорн, Джон М, ... ... ... ... ... с ... 2004г.
10. Грачев А.В., Анализ и ... ... ... Москва, Изд. Финпресс, 2004 г.
11. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2004г.
12. ... В.В., ... ... ... и ... ... ... и
статистика 2003 г.
13. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. Годовая и квартальная ... М.: ... и ... ... Ковалев В.В., Патров В.В. Как читать баланс. М.: ... ... ... А.Д., ... Р.С. Финансы предприятий. М.: ИНФРА-М, 2001.
16. Нитецкий В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в аудите. Москва. ... ... ... С.А. Управленческий анализ. Москва. Финансы и статистика,
2004 г.
18. Абрютина М.С. ... ... ... ... ... 2004 ... Яцюк Н.А., ... Е.Д. Оценка финансовых результатов деятельности
предприятия// Аудит и ... ... 2004г. №1 ... ... В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на
предприятии, 2004 ... ... ... 2007 АО Казактелеком.
22. http://www.telecom.kz/.
Қосымша
«Қазақтелеком» АҚ филиалының 2006-2007 жылдардағы бухгалтерлік балансы.
|Бап атауы ... ... ... | | |
|1 |2 |3 ... ... ... | | ... емес ... |51 |100 ... ... |3147215 |3838334 ... |8792 |8421 ... мен ... |1060634 |1172572 ... мен ... |1978982 |2498416 ... ... |83743 |107332 ... ... ... |35064 |53593 ... ... ... |1490661 |1724930 ... құрылыс |442476 |163498 ... ... |3894 |2895 ... және ... тұлғалардың қарызы |3894 |2166 ... ... ... | | |
| | |729 ... ... ... ... |2103175 |2279897 ... ... | | ... ... |115835 |79898 ... |112353 |77245 ... |3482 |2653 ... ... |151381 |142034 ... ... |9403 |4804 ... шығындар |611 |991 ... ... ... |138071 |132342 ... және ... ... қарызы |1639 |2135 ... ... ... | | ... ... |1677 |1765 |
| |9841 |1861 |
| ... ... ... |277077 |223793 |
| ... |2380532 |2503690 |
| ... ... және ... | | |
| ... ... | | ... ... |395079 |395079 ... капитал |286684 |248897 ... ... оның ... |780369 |955706 ... беру ... | |955706 ... ... барлығы |1462112 |1599660 ... ... | | ... ... ... |0 |0 ... ... |918120 |906030 ... тиіс ... мен ... |15955 |11114 ... аванстар |25904 |22519 ... ... ... |13198 |10420 ... және оның ... ... ішкі |813262 |825736 |
|топтық ... | | ... ... ... |13135 |5280 ... тиіс ... |31897 |29261 ... табыстар |4772 | ... ... ... |918120 |906030 ... |2380532 |2503690 |

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктегі несиелік тәуекелділік. «Алматы сауда қаржы банкі» акцонерлік қоғамының несиелік қызметіне талдау74 бет
Қаржы тәуекелін басқарудың теориялықаспектілері49 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
"Қаржы тәуекелін басқару."24 бет
"Ұлан" шаруа қожалығы17 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
1986ж. Қарағандыдағьі желтоқсан оқиғасы және оның облыстың қоғамдық өміріне әсері8 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь