Қазақстан баспаларының нарық талабына бейімделуі

Кіріспе 3.8
І тарау
Қазақстан баспаларының нарық талабына бейімделуі 9.35
ІІ тарау
Баспалардағы бәсекелестікке қабілеттілік 36.51
Қорытынды 52.59
Пайдаланған әдебиеттер 60.62
«Бір данагөй: егер сіз қайда бет алып бара жатқаныңызды білмейтін болсаңыз, онда сізді ол жерге кез-келген жол алып баруы мүмкін деген екен. Осыны естен шығармай, болашақтың моделін жалпыланған түрде және нақты қысқа мерзімді мақсаттар түрінде ұдайы көз алдымызда бағдар етіп ұстауға тиіспіз. Мұның өзі қандай да бір іс-әрекетке кірісе отырып — біз дұрыс бағытпен жүріп келеміз бе, әлде бағдардан ауытқыдық па, оқиғалардан ілгеріге оздық па, әлде шабандап қалып келеміз бе — ұдайы таразылап отыру үшін қажет»,—дейді Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Қазақстан 2030» /1/ атты халыққа жолдауында.
Кез-келген істі бастамас бұрын «стратегиялық бағыттарды жүзеге асырудағы ең қажетті нәрсе — алдағы мақсаттарды дұрыс анықтау» /2/ дейді. Алдарыңыздағы бітіру жұмысымның негізгі мақсаты — Қазақстан республикасы тәуелсіздігін алып, дербес мемлекетке айналу қарсаңында «қатып қалған мұз теңізді талқандап шығуға жарамды балта іспеттес— кітап», ал оны шығаратын баспалардың жағдайы қандай болды? Кітап шығару ісі, тұтастай баспа ісі тұралаған тұста өз міндетін атқара білді ме? Бұл үдеден шықса, қиын-қыстау кезеңнің шырғалаңынан қалай босады, нарыққа бейімделе алды ма? Осы мақсатты алға тарта отырып, нарық талабына Қазақстан баспалары қалай бейімделді, тығырықтан қалай шыға алды деген сауалдарға осыған дейін шыққан газет-журнал беттеріндегі мақалаларды саралап, қорытынды жасау.
Міндеті: Бітіру жұмысымның негізіне айналып отырған үш баспа: «Санат», «Атамұра» және «Қазығұрт» баспаларының қалыптасу, даму тарихын саралай отырып, «өз кезеңіне сай, заман талабынан шыға алды ма» деген сауалдарға жауап беру.
1. Асылбекова Б. «Книгоиздательство суверенного Казахстана» Алматы: «Казахский национальный аграрный университет» 2004г.
2. Сәрсенбаев А. «Кітап: тәулсіздік пен демократия тұғыры» Алматы: «Атамұра» 1998 ж.
3. Назарбаев Н «Қазақстан жолы» Астана, 2007ж.
4. «Қазақ әдебиеті» газеті №18-19, 13 мамыр, 1994жыл.
5. Назарбаев Н. «Қазақстан — 2030» Алматы: «Білім» 1998 ж.
6. Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
7. «Книжный маркетинг», руководство к действию
Москва: «Терра» 1996г.
8. Горден Грэм «Книжный бизнес» Москва: «Росконсульт» 1999г.
9. Есенькин Б., Майсурадзе Ю. «Книжный рынок Росси 1990-2000: динамика, экономика, организация» Москва: «МГУП» 2001г.
10. «Қазақ әдебиеті» газеті 1993 ж., 1994 ж., 1997 ж., 2002 ж.
11. «Алматы ақшамы» газеті
12. «Егемен Қазақстан» газеті
13. «Айқын» газеті газеті
14. «Хабаршы» журналы, журналистика сериясы
        
        Қазақстан баспаларының нарық талабына бейімделуі
Мазмұны
Кіріспе
3-8
І тарау
Қазақстан баспаларының нарық талабына бейімделуі ... ... ... қабілеттілік ... ...... ... ... толы демократия»
Нұрсұлтан Назарбаев
«Қазақстан — 2030» Халыққа Жолдауынан
Кіріспе
«Бір данагөй: егер сіз қайда бет алып бара ... ... онда ... ол ... ... жол алып ... мүмкін деген екен.
Осыны естен шығармай, болашақтың моделін ... ... және ... ... ... ... ... көз алдымызда бағдар етіп ұстауға тиіспіз.
Мұның өзі қандай да бір ... ... ... — біз ... ... келеміз бе, әлде бағдардан ауытқыдық па, оқиғалардан ілгеріге оздық
па, әлде ... ... ... бе — ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Қазақстан 2030» /1/ атты халыққа
жолдауында.
Кез-келген істі бастамас бұрын «стратегиялық ... ... ең ... нәрсе — алдағы мақсаттарды дұрыс анықтау» /2/ дейді.
Алдарыңыздағы бітіру жұмысымның негізгі мақсаты — ... ... ... ... мемлекетке айналу қарсаңында «қатып қалған мұз
теңізді талқандап шығуға жарамды балта іспеттес— кітап», ал оны ... ... ... ... ... шығару ісі, тұтастай баспа ісі
тұралаған ... өз ... ... ... ме? Бұл үдеден шықса, қиын-қыстау
кезеңнің шырғалаңынан қалай босады, нарыққа бейімделе алды ма? Осы ... ... ... ... ... ... баспалары қалай бейімделді,
тығырықтан қалай шыға алды деген ... ... ... ... ... беттеріндегі мақалаларды саралап, қорытынды жасау.
Міндеті: Бітіру жұмысымның негізіне айналып отырған үш баспа: ... және ... ... ... даму ... ... «өз ... сай, заман талабынан шыға алды ма» деген сауалдарға
жауап беру.
«Санат» баспасы Кеңес үкіметі ... 1990 жылы ... ... ... ... ... тәуелсіздік алған соң ... ... Ал ... ... жеке ... ... ... 1992 жылы Қазақстан тәуелсіздігін алып, нарықтық экономикаға бет
бұрған ... ... жеке ... ... ісіне кірісіп кетті. ... ... ... ... ... ... ... келді. Менің міндетім осы Қазақстан ... ... үш ... мен даму ... ... ... отырып салыстырмалы түрда
саралап шығу.
Өзектілігі: Осыған дейін бұл тақырыпта ғылыми-зерттеу жүргізіліп,
ғылыми еңбектер қорғалған жоқ. ... ... бір ... ... ... бүгінгі баспа ісін қалыптастырудағы өзіндік ерекшеліктерін баспагер
мамамдығы бойынша оқитын ... ... курс ... ... болады.
Өйткені экономикалық әдебиеттерді қарасаң, күнделікті тұтыну тауарларын
өндіретін қандай да бір ... ... ... ... зерттеу
жұмысы қалыптасқан. Ал баспа ісі жөнінде, оның ... ... ... көзі ... түсіне бастадық. Осы тұрғыдан келгенде бізде кітапты
— тауар, ...... ... деп қарастырып, зерттелген әдебиеттер жоқ.
Бұл бітіру жұмысымның өзектілігі ... ... ... ... ... екендігінде.
Зәрулігі: Қазақстан баспаларының нарық талабына бейімделуі жайында осы
уақытқа дейін жүйеленген ақпарат болмағандықтан, ... ... ... ... ... ... Үш баспа да Қазақстан
кітап ісі нарығын бекем қалыптастыруға тыңнан түрен түріп, жаңадан із ... ... ... Осы үш ... ... ... ... нарығының
қалыптасуы мен бәсекеге бейімделуін ... ... ... зерттеу
нәтижесінде зәруліктің орнын толтырсам, ғылымға аз да қосқан болса ... ... деп ... жылы 16 ... ... тәуелсіздігін жариялаған соң, өз
алдына дербес егеменді мемлекет құрдық. «Қазақстан Конституциясына сәйкес
біз әлеуметтік-нарықтық экономика ... Бұл — ... ... ... /3/ деп ... ... ... «Қазақстан — 2030» халыққа
жолдауында айқын көрсеткендей, тәуелсіздік ... ... ... ортасына кірісіп кеттік. 1992 жылы Қазақстан тәуелсіздігін 30 ... ... ... дәмі ... ... Ескі ... жүйенің
жүйенің де кедергілері болмай қоймады.
Міне, осы орайда, «Қазақстан Республикасының Конституциясы
44-бабының 8 тармақшасына сәйкес әрі рухани және ... беру ... ... ... ... ... ... мен тиімді пайдалануын
қамтамасыз ету мақсатында 2004-2006 жылдарға ... ... ... ... ... ... ... Президентінің 2004
жылғы 13 қаңтарында №1277 Жарлығы шықты. Аталмыш бағдарламаның негізгі
міндеттерінің ... ... ... ... ішінде қазіргі заманғы ұлттық
мәдениетті, ауыз әдебиетін, дәстүрлер мен ... ... ... ... және ... ... дестелерін шығару; әлемдік ғылыми ой-
сананың, мәдениет пен әдебиеттің ... ... ... ... ... ... ... толыққанды қорын құру»
мәселелері көтерілген /3/. Бұл дегеніңіз рухани, мәдени ... ... түп ... ... тасқа басқандай етіп, КІТАП шығару.
Бағдарламаны қаржыландыруға республика ... 3 ... 1933,6 ... бөлінді.
Кітаптар мен басылымдар осы сала ... ... ... ел кәдесіне жараған елеулі еңбектерінің арқасында ... ... ... туып ... ... нарықтың қыспағы кезінде
рухани азығынан айырмай, сұранысына қажетті, талғамына сай, ... ... ... етіп, ғылым мен білімнің, әдебиет пен
мәдениеттің, өнердің ... ... өмір ... ... бола ... ... пен ілкімділіктің үлгісі десе де болады. Ал шын ... ... ... ... ... ... кезеңде баспагерлер
мен полигарфистер қандай қиындықтарға тап болды? Одан ... ... ... ... ... ... жауап іздеп көрелік.
Бітіру жұмысымның І тарауында кітап шығару шаруашылығы мемлекеттік
тәуелсіздік алғанан ... өте қиын ... тап ... сол ... ... ... баяндаймын. Біріншіден, бәрін өзі қамтамасыз етіп
отырған бір орталықтандырылған жүйеден арылуы. Жүйе ... ... ... ... ... мемлекеттің кілті өз қолымызға тиді. Атақты
философ Гейне «Әр ... өз ... бар» ... тәуелсіздіктің
алғашқы жылдары шашыраған дүниені жаңа заманға сай етіп, ... ... оны ... ... ... ... қойылды. Кітап шығару
ісінде қағаз қиыншылығы мен ... ... ... ... ... ... бен полиграфиялық техника күрт қымбаттап,
келуі де сап тыйылды. Қағаз үшін ... ... ... ... ұзақ ... адасып, құнсызданып жатты. Ал қағаз шығарушылар мен
жөнелтушілер алдын-ала ақша түспей ... де ... ... ... әсері
бірден-ақ байқалды. Республикамызда кітап шығару мен ... ісі ... ... ... күн ... демегенмен, ай сайын қымбаттады десек те
болады. Ал ... ... ... тираждың құлдырауы шапшаң өсті. ... ... ... ... шығатын кезінің болмауы, ақшанының
құнсыздануы, сұранымының азаюы, мемлекеттік демеудің ... ... ... туындаған еді. Мұның бәрі бірімен-бірі ... ... ... ... қиын ... ... ... қалыптасқан жағдай кітап саудасына қатты әсерін тигізді.
Кітап дүкендері өзін-өзі ақтай алмауға ... ... ... ... де ... Ауылдағы кітап ... ... ... отырған
республикалық «Казкоопкітап» мекемесі тарай бастады. Олар енді кітап емес,
өтімді халық сұранымына сай қант, үнді ... ... т.б ... ... ... ... ... шектеулі серіктестігіне
айналды. «Қазкоокітап» ЖШС-нің төрайымы Ерік-Раиса Есенбаева газет бетіне
берген сұхбатында ауылдық жерлерге сатуға берген кітаптарынан не ... ... ... Қазақ тұтыну қоғамдары одағының өз ішіндегі төрелік сотқа
жүгініп, ақшаның орнына сауда ... ... ... ... ... айтады. Ол «Қоймада жатқан көсеу, табақ, киім ілгіш,
костюм, ... да ... ... соларды атып баспаның ақшасын
қайтардық. Ауылдық жерде кітап қалайда өтеді, Облыста отырғандар ... әуре ... Ақша ... түспеген соң, біз баспа алдында қарыз
боламыз. Осыдан ... ... ... ... бұдан оқырман зардап
шегеді» /7/,— дейді. Міне, жазушы — ...... ...... ... ... ... (Диаграммасы бар*)
Бұл қалыптасқан жағдайдан шығар жол бар ма еді, мүлде жоқ ... ... ... ... бен ... техника шығаратын
бірде-бір комбинат пен зауыт жоқ. Барлығы Ресейде еді, тіпті ... ... ... ... өнімі, яғни қатырмасы ... ... Ал ... ... ... қарастыра отырып, шағын қағаз
зауыттарын салу үшін талай-талай түн қатқан, айлап жортқан сапарлардың бірі
жолын тауып, енді ... тауы ... ... жатты.
Диплом жұмысымның ІІ тарауына Қазақстан баспаларының нарық ... ... ... бәсекеге қабілеттілік деңгейі арқау ... ... мен ... демократияландырудың жаңа кезеңіне
қадам басып, әлемдік рейтинг кестесінің жоғарға бөлігіне іліккен елдер
тобының ... орын алу үшін ... ісі, ... ... ... ... даму
тенденциясын саралап, кемшілігі болса, жанашыры болып, олқылдық орнын
толтыру ... ... ... 50 ... қатарына еніп,
Дүниежүзілік сауда ұйымына кірер болсақ, біздің баспа ... ... ... өнімге төтеп бере ала ма, ұтып шығатын тұсы ... ... үшін ... тұрғыда нарықты зерттеп, кітап ... ... ... ... ... ... Осы ... бітіру жұмысымның өзегі болып отырған «Атамұра», «Санат», «Қазығұрт»
баспалары нарық талабына жауап бере алатындығын ... ... ... ... дәлелдеу керек.
Менеджменттік басқару, маркетингтік жоспар, бизнес жоспар, қоғаммен
байланыс, ассортимент түрлері, тақырып ... ... ... ... ... ... сөз болады.
Көптеген мәселені көтере отырып, қорытындыда Қазақстан баспаларының
жетіспейтін тұстарын, одан арылудың жолдарын ... ... ... ... толыққанды қарастыруға тырысамын.
Өркенді де өршіл дамып келе жатқан Қазақстан баспаларының іргетасы тек
қана осы ... ... ... ... қабілетті басқарудың
тиімді тәсілдерін қолданып, алпауыт «мен мұндалап» тұратын баспа ... ... ... заңдарының үдесінен шығу — жас мамандардың жаңа
ой қуатының арқасында жүзеге асады. Осы ... ... оқу ... ... ... әмбебап рухани дүниесі бай, ұйымдастырушылық қабілеті
жоғары, еңбекке ынталы, елжанды ... ... ... ... қою ... ... баспаларының нарық жағдайында қалыптасуы
Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Қазақстан —2030» атты халыққа
жолдауында елімізде ... ... ... ... міндеті қойылған.
Әлеуметтік қатынас құралы — кітап, бұл жүйеден лайықты орын алуы тиіс. ... ... ... ... биікке қанат қағатын да осы ... ... ... ... ... ... «Газет, теле-радио —
біркүндік болса, кітап — мың ... /9/ ... ... ... өзіндік
тұғыры бар бай мұрамыз кітап бүгін де, ертең де ел көзінен таса болмауға
тиіс.
Қазақстан тәуелсіздігін ... ... ... ... босап,
дербес мемлекеттігін алған тұста жеке баспаханасы, өзінің қағаз бен ... ... ... өз ... үйі мен ... ... ... немесе сатып беретін дүкені бар тәуелсіз баспа жоқ еді. Бірақ
нарықтық экономика мен жекешелендіру ісі ондай баспаның ... ... ... ... ... ... бәсекесі онсыз жанданбайтын еді.
Қазақстан баспа ісі саласында қандай айтулы өзгерістер болды, өткен
жылдармен салыстырғанда кітаптардың ... ... ... ... бар, жаңа қоғамға экономикамыз бен әлеуметтік саяси өміріміздегі
өзгерістер аяқ басқан тұста нарықтық қатынастарға ... ... ... Міне осы ... ... ... ой өрбітсек, өз ісміздің
қай деңгейде екендігімізді аңдау үшін міндетті түрде әлемдік ... ... зер сала ... ... ... ... ісін зерттеушілердің
пікіріне сүйенер болсақ, соңғы 35-40 жыл ішінде дүние жүзі бойынша кітап
саудасы ... өсу ... ... ... ... өсуі дегеніміз — жақсы
кітап, толассыз оқырман. Ал ... ... ... ... ... ... осы үш тағанның бірі болмаса ақсаңдап, тіпті,
дөңгелексіз арба секлді тұралап ... ... ... бұл ... сан ... дәнекерлеуші күштер бар. Олар — іскерлік қарым-қатынас,
келісімшарт, ауқымды қаржы-қаражат.
Нарық жағдайында басқа да игіліктерімізбен ... ... ... ісі де ... ... қоюы ... қиыншылықтарға тап
болды. Алайда ұлттық қадір-қасиетімізді, ... ... ... ... ... ... ... тапшылығын алға тартып қол
қусырып қарап ... тағы ... ... ... ... қарамастан баспаларымыздан шығып жатқан санаулы кітаптардың
өзіне де шүкіршілік еткендей жағдай болды.
Ал кешегі ... ... ... ... КСРО үшін БАҚ,
оның ішінде кітап идеологиялық құрал ретінде таптырмайтын қару болды. Сол
себепті кітап шығарудағы ... ... ... ... ... Қысқа мерзім ішінде, «1970-1986 жылдары құрамында 7
баспа және Кітап фабрикасы бар «Баспа қалашығын» ... /1/. ... ... ... ... «Кітап» фабрикасы нарықтық ... ... ... ... әр ... жеке ... ... Бұрынғы офсеттік цех орналасқан ғимаратта бағалы қағаздар цехы
ашылды. ... ... ... ... ... 2001 жылы ... ... арқылы «Республикалық «Дәуір» өндірістік баспа кешеніні»
ЖШС құрылды.)
Республика бойынша кітап саудасы жүйесін ... ... ... типографиясын, сондай-ақ жаңа техникамен жабдықтады. Осындай
кешенді дүниенің ішінде ... ... ... ... ... ... иелегінен өткізіп отырды. Социалистік кезеңде баспаларға идеологияға
сәйкес нұсқау, арнайы жоспар беріліп, одан соң ... ... ... дайын дүниенің өзін тексере отырып шығаратын. Әр ... пен өнер және ... ... ... «Лито» мемлекеттік цензор
органының бақылауында болғаны белгілі. Сонымен қатар мемлекет ... ... ... мен өсуі ... ... ... қамтамасыз етілетін. Жоспарлы ... ... әр ... ... сапалы қағаз, түптеу материалдары,
полиграфиялық бояу түрлерімен үздіксіз қамтамасыз етілді. Сондықтан ... ... ... тек өсіп-өркендеді. Дайын баспа өнімін сатуды да
орталықтандырылған жүйе бойынша мемлекеттік және коопретивтік кітап саудасы
ұйымдары ... ... ... ... «Қазкітап» кітап саудасы ұйымы
тираж комиссиясы, кітап шығарушылары, сатып ... ... ... ... ... ... тапсырыстарды қарасытырып, белгілі бір
аталымның тираж санын анық біліп шығаратын. Бүкіл тапсырысты облыстық,
қалалық ... ... ... ... ... Осылайша әрбір баспа қай ... ... ... ... анық ... Осы тәсілдің сызба нұсқасына назар аударыңыздар:
«ХХ ғасырдың аяғы, ХХІ ғасырдың басында ... ... ... ... ... ... негізінен өнім саясаты жағынан
өзгерді» /11/. ... ... ... ... ... қоса ... да кедергілерге кезікті. Жоғарыда аталған
кешенді кітап ісі жүйесі нарық ... ... ... ... ... тұста шашырап кете барды. Мемлекеттің нарық қатынасы жағдайында
Қазастан кітап басу ісі, тіпті ... ісі ... ... ... ... жылдың 15 сәуірдегі Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Мемлекеттік өкімет
басқару органдарының бұқаралық ақпарат құралдарын, мемлекеттік кітап ... ... ... көшу ... ... шұғыл шаралары туралы»
жарлығы баспагерлер мен осы жүйенің ... бір ... ... ... іске ... ... 26 ... №556 ... ... ... ... ... 63,5 ... сомасында дотация бөлінді. «Газеттер мен
журналдарға, мемлекеттік тапсырыс ... ... ... ... ... ... құнға түсетін салықтан босату, сондай-ақ ... ... ... ... 2есе ... жүйедегі қаражат-эконмика
жөніндегі қарбаластықты біржола сейілтті» /12/. ... ... ... алғанда «Қазбаспажабдықтау» базасына кредитке алынған полиграфия
материалдары үшін сондай-ақ, ... ... ... ... ... тиіс ... әбден жеткен борышты ғана өтеу мүмкін боды.
Өйткені, ... ... ... 1992 ... шілде, тамыз
айларынан ғана бастап ... ... ... ... пен ... ... өндірілмейтін 15 000 атауының үзбей үнемі
қымбаттай беруі баспагерлерді әлгіндей өнім өндірушілерге мүлдем ... ... ... ... ... ... ... және
мәдени саясат сананың қалыптасуына салқынын тигізбей қоймады.
Баспагерлердің өз сөзінен ... ... ... ... ... ... Сәрсенбаев: «Ау, жолдастар, сіз бен біз бұрынғы
интернайионалистер емес пе ... ... ... ... ... ... өтініш жасасақ, әлгілелер одан әрі шалқайып, «ақша әкел» дейді. Ақша
сұрағанда сенің ... ... ... ... ... ... ... дейді. Ал банкілердегі конвертацияның жағдайы ... ... ... ... болып тұр. АҚШ долларын айтпағанның ... ... ... ... ай ... қымбаттап барады» /13/ жеп қынжылысын
білдіреді. ... ... ... кез ... ... көмек ауадай қажет еді.
1992 жылғы 15 сәуірдегі Қазақстан Президенті жарлығының арқасында ғана
баспа саласы мемлекеттен дотация алып, өмір ... ... ... ... ісі саласын тығырықтан алып шығар бірнеше жол бар, ... ... ... ... ... ғана кітап зәрулігінен құтылуға жол
ашылады» деп көрсетт А.Сәрсенбаев «Кітап: тәуелсіздік пен ... атты ... Олар ... Кітапқа қатысты салық мәселесін қайта анықтау;
• Кітап шығарушылар мен ... ең ... ... ... ақша ... ... құн салығанан босату;
• Кітапқа бұрынғыдай тұрақты баға қою жүйесіне қайта оралу;
• Почта арқылы ... ... ... ... ... ... ... Кітапханалар мен білім ордаларына кітап сатып алуға қаржы бөлу;
• Баспагерлер арасында кітап шығару жобаларының тендері ... ... ... ... ... ... ... жағдайда мемлекеттік баспа існің
алға басуына ғана емес, кітап шығарумен шұғылданатын жеке кәсіпорындардың
көбеюіне де жол ... еді. ... ... ... ... емес баспалар арасындағы бәсекені өрістету демократиялық
үрдістің өрістенуін көрсетеді. «Меншікті мемлекетсізендіріп, ... ... /14/ ... асты. Мұның өзі Қазақстанның рухани мәдени, саяси
өсуіне, өркениет билігіне қанат қағуына зор ... ... ... ... ... дәуірінде мемлекет бастан-аяқ
бәрін бақылауға тырысты. Соның салдарынан ол ... ... ... көп, ... құрылымға айналды. Қалыпты дамыған елдерде кеңес
мемлекеті ... ... ... ... 80 ... функциясына жатпайды» /22/ деп көрсетті. Демек, кейбір
нысандарды сарабдал сараптау арқылы оңтайлы ... ... ... 4 ... ... ... ... бастады. І кезең — ынталы
жекешелендіру 1991-1992 жылдар; ІІ ...... ... жекешелендіру 1993-1995 жылдар; ІІІ кезең ақшалай жекешелндіру
1996-1998 ... ІҮ ...... ... басқару 1999 жылдан
басталады.
«Жекешелендіру жаңа экономикалық және қоғамдық қатынастар үшін кеңістік
1991 жылы 22 маусымда «Мемлекет иелігінен алу және ... ... ... ... жаңа ... және қоғамдық қатынастар
үшін кеңістік ашып ... ... түу ... ... ... жетегінде еріп кетпейтінін және шығынға белшесінен бастқан
кәсіпорындарды қолдай ... ... ... /23/. Демек, елімізде
осыған дейін қалыптасқан баспаны жекешелендіріп, немесе жаңа баспа ашудың
оңтайлы сәті әу ... ... ... Оның ... ... боп
қанат қаққан: «Білім», «Жеті жарғы», «Атамұра», «Ана тілі», «Ақыл кітабы»,
«Қаржы-қаражат» баспалары еді. Алайда жекешелендіру қажет ... ... ... ... ... күйде болды. Олардың көбі тек
инвестициялар мен жаңа технологияны ғана емес, бұрынғы кеңестік үлгідегі
басшылар қамтамасыз ете ... ... гөрі ... ... ... етті ... экономикалық дағдарыс кезінде үкімет ... ... ... ... ... ... тоқсан сайын миллиондаған
теңге қаржы ... ... ... ... әрбір кітапқа бөлінетін
қаржының 60 пайызы —мемлекеттік дотация. 60 пайыздың қандай көмек екендігін
түсіну үшін ... ... ... ... оқулықтар бастыратын баспалардан
басқасы республика ... бір тиын ... ... керісінше,
республика бюджетіне миллиондаған сом табыс әкелетін. Олай болатын себебі
де бар. Арзан қағаз, арзан құрал жабдықтың бәрі ... ... ... ... еді. ... ... қарауында «Қазполиграфресурсы»
аталатын баспагерлердің кіндік мекемелері де жан-жақты еңбек ... ... ... ... ... ... байланыс
орнатып, кейбір құнды, көлемді ... ... ... ... Шағын
кәсіпорындардың делдалдық қызметіне сүйеніп, кітап бастыруға қажетті қағаз,
мұқаба, қаптама, пленка, бояу секілді т.б. толып жатқан өнімдерді сатып ... ... ... ол ... барынша шарықтаған баға да өз әсерін
тигізбей қоймады.
Қазақстан аумағында қағаз жасайтын және техника шығаратын ... ... ... ... ... бояулардың және
бсақа да полиграфия материалдарының ... ... ... ... аспандап кетті. «Қағаз 100 есе, бояу 160 есе, түптеу материалдары
60 есе қымбаттады. Жылуға, электр қуаты мен суға ... ... 40 ... ... Осының бәрінің салдарынан 1990 жылы 2 сом болған кітап 1992
жылы 160 сом ... ал бір ... 10 ... ... 1200 сом ... ... /14/.
Баспасөз беттерінде Қазақстанда кітап шығаруға қажетті дайын өнімдер
өндіретін комбинат салдыру керек» деген ... ... ... ... ... ... ... «Алматыда салынатын зор комбинаттың жоба-
жоспары ... ... ... ... ... оны ... ... фирма анықталып жатыр-мыс дегенді де естігенбіз. Одан кейін ойбай
неғыласың, Қытай шыңжаң өкіметімен келісімге қол жеткізді, қытайлар ... ... ... ... шығарып беріп, қарық ... ... Одан ... ... отаны — Қызылордада да сабаннан кісінің
көзі көрінетіндей жылтыраған ... ... ... ... ... ... естідік. Шынында да күріш сабанынан айнадай жалтыраған сапалы қағаз
жасап шығаруға болатынын ... ... өз ... көргенбіз...
Естідік те, бөркімізді аспанға атып ... ... күні ... ... баспаларына өзімізде өндірілетін қағаз бұйырмай-ақ келеді» /15/
деп өкініші мен ... ... ... мен кітап құнының қатты өсуі оның ... ... ... жаңа ... әкелді. Нарықтық қатынас—нақтылықты қалады.
Айталық, кітап өнімі екі сипатқа ие. «Мемлекеттік баспалар, бір ... ... ... мекемесі ретінде танылса, екінші жағынан келгенде,
ол шаруашылық есептегі мекеме» /16/. ... ... ... үшін ... ... ... ... ол пайда көзі бола алатын құнды тауар. Коммерциялық
жағы таразының ... ... ... ... тұрғанда, көпшіліктің
қызығушылығын тудырған жеңіл-желпі дүние ... ... ... ... ... ... ... оқырманға қуаныш сыйлауы тиіс» деген екен
Борхес. Бірақ сол тұстағы ... ... ... жатқан қазақ кітаптары
оқырманға қуаныш сыйлай алды деп айта алмаймыз деген пікірлер қалыптасты,
себеп те жоқ ... Сол ... ... ... ... үндеулерінде «Кітап — коммерцияның тарауы болмауға тиіс,
өркениетті елдердің ... оған ... азық ... ...... ой ... ... Ол үшін кітап шығындарын ... аса ... ... етіп ... ... ... пайда болды.
Міне, 1993 жылы Мәдениет және ақпарат министрлігінің алқа мәжілісінің
талқылауы осы мәселеге арналды. Мұндай шараларсыз көп ... ... ... ... ... ... мен энциклопедиялық
басылымдарсыз, қазақ тіліндегі ... төл ... ... ... сай ... қалатыны белгілі-тін. Осындай
күрделі жағдайларда баспагерлер жоспарланған дүниенің ... ... ... ... ... бұрынғы деңгейді сақтап қалуға
жәрдемдесті, яғни бұл жылы шығарылған «кітап аталымдарының саны —656 аталым
болып, 13,4 ... ... /16/ ... ... ... ... жоқ. 1993 ... 1 шілдесінен бастап
қосымша құн салығы енгізілді. Бұл өз кезегінде кітаптардың қымбаттауына жол
ашты. ... да ... ... ... ... бұл ... ... Әсіресе кітапсыз өмір сүре алмайтын топтар: интеллегенция, оқушы,
студент, педагог, зейнеткер, ауыл оқырмандары зардап шекті. Ал ... алу, ... ... ... ... ... Кітап саудасы
мекемелері бұрын өндіріс саласына жатқызылып келсе, енді ол сауда орындары
категориясына жатқызылды. Кітап бағасының ... әсер ... ... бірі осы. ... құн ... ... ... кітап тарату
мекемелері шетінен қысқара бастады. Бұдан жеті жыл ... ... ... ... 200 ... ... ... дүкендер болса, 1993 жылы 43
кітап дүкені ғана қалды. Алматыдағы 37 дүкеннің 5-уі ғана ... ... ... көп ... ... ... өсуі ... сөз қозғаудың өзі
артық.
«1988 жылға дейін Қазақстанда 10 миллиондай тиражбен ... ... ... ... бұл ... 7-8 есе ... Мемлекеттік жүйедегі
12 баспасы бар республикамызда өткен 1993 жылдың қорытындысы бойынша 588
атаулы кітап шығыпты, оның 90 ... ... ... ... ... дейін «Жалын баспасы 250 аталым, «Жазушы» баспасы 220 аталым шығарған
екен» /17/. Мұндай көрсеткішпен халықтың рухани қажеттілігін өтеп ... ... ... өзі ... көрінеді.
Көптеген мемлекеттік көмектің берілуін қарамастан 1991-2001 жылдар
аралығында мемлекеттік баспалардан шығатын әдебиеттер саны ... ... ... ... ... ... ... төмендегендігі байқалды.
Тіпті салалық баспаларда дайын ... ... өзі ... туғызды.
Мәселен «Жазушы» баспасын алайық, 1991 жылы аталым ... екі ... Әр жыл ... екі ... ... отырды. 1995 жылы 24 аталым шықса,
1999 жылы 11 ғана ... ... Бұл орта ... 20 есе кем ... ... күй ... да ... басына келді. Статистикалық
мәліметтер көрсеткендей «сан жағынан 10 жыл ішінде кітап басу ... ... аса ... ал сапа ... ... ... ... жағымды өзгерістермен ерекшеленді» /18/.
Алғашқы 2-3 жыл ішінде ... ... көп ... мемлекет
бюджетінен қаржыландырылып, біртіндеп өзін-өзі ақтай алмайтын ... ... Бұл ... ... өнімінің сапасы мен тақырып алуандығына
алып келді. Елдегі ... ... ... ... ... ескі ... ... тыныстап келе жатқан ... ... ... ете ... жаңа ... жүйе — ... кәсіпорындар, серіктестіктер және мемлекеттік емес баспалар
арқылы сақтап қалды.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сатуда бұрын-соңды болмаған тосын толқулардың көбеюі,
бағаның үздіксіз ... ... ... ... ... ... көбеюі, оның кедейлене түсуі сол кезде жалпыға ортақ көрініс
еді. Қысқасы нарыққа икемделмей ... ... анық еді. ... ... тазы боп шалатын» кез келді. Мұны халық та түсіне бастады.
«Иә, бүгін бәрімізге қиын түсіп отыр. Оңай болған кезі бар ма? ... бен ... осы жүз ... ... ... ... бастан кешірген
екен? Азамат соғысы, аштық пен жұт, жаппай қуғын-сүргін, Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... оңай тиді ... бе? Өткен
ғасыр мен оның алдындағы ғасыр ... ... па?» деп ... өз ... ... ... талайғы тығырықтардан оңтайлы шешім тауып,
сүрінбей шығудың жолдарын қарастырды.
«Ауыра-ауыра қожа молдадан да ұят болды, енді өлмесем ... ... ... ... ... бір бейбақ. Сол секілді «қиын-қиын» деп
айта ... де жұрт ... ... Осы ... ... рухани негізін
қалыптастырып келген баспалар қалай тіршілік етті? ... ... ... директоры Д.Исабеков «Жазушы» баспасы осыдан небары 4-5 жыл
бұрын жылына екі жүзден астам кітап шығарып ... ал 1993 жылы — 56 ... жылы сол ... жете ... ... ба деген қауіп бар.
Бәріне кінәлі — қағаз бен мұқабаның ... деп ... ... ... ... ... ... жағдай алғашқы аяқ алыс жылдары мүшкіл
болғандығын көреміз.
Осы тұста айта ... қол ... ... іске ... ... ... ... Баспасөз және бұқаралық ақпарат ... ... ... үшін «Қазақкітап», «Қазақ тұтынушылар одағы»,
«Союзпечать» сияқты ... ... есеп ... ... тұрақты
жүйеге түсіру қажеттігін айтады. ... ... ... шығарған
кітаптардың тиесілі ақшасын 6-7 ай кешіктіріп алған /19/. Ол ... ... ... 6-7 ... соң ... ... ақша ... сома болып
қалары белгілі. Сондай-ақ қағаздың қымбаттауы тағы бар.
Мемлекеттік сұранысқа ие ... ... ... ... ... Ол ақша ... шығынының барлығын өтей алмағанмен, оның
өзіндік құнын төмендетуге өз әсерін тигізеді. Оқушы ... 40-50 ... ... ... аталмыш дотацияның арқасында 10-12 теңге болып
барады. Оқушы үшін бұл да ... ... ... ... 3-4 ... ... ондай жағдайда өзге тауарлар секілді кітаптың бағасы
да босатылады.
Кітап шығару ісіндегі ... пен ... ... келе
қоймағандығы белгілі. Жоғарыда аталған кедергілер мен қиындықтар сала
еңбеккерлерін ширатты, ... жаңа ... ... пен ... ... ... жылдан-жылға баспаларымыз қай жағынан
болсын ысыла түсті. Мұны 1996 жылдың көрсеткіштерінен ... ... ... жыл ... ... салыстырғанда дотациялық қаржының көбеюі мен мектеп
оқулықтарын шығарудағы ... ... оң ... ... Нарықтың күшейе түскен қиыншылықтарының бел ортасында еңбек ете
отырып, мерейтойлық әдебиеттер мен ... ... ... ... ... уақытылы қаржыландырудың өсуінің арқасында мемлекеттік 13
баспаның шығарған кітап өнімдері алдыңғы жылдармен салыстырғанда ... ... саны 937-ге ... ... 20,5 ... артты.
Мемлекеттік тілде шығарылған әдебиеттер аталым саны ... 51 ... ... 54,2 ... ... ... 66 пайыз болды. Әрі қарай
тарата ... ... мен ... ... ... ... ... кітабы—57, анықтамалықтар мен ... ... ... экономика тақырыбындағы әдебиеттер—77,
мәдениет жөніндегі басылымдар—27, медицна және басқа ғылымдарға арналған
әдебиеттер—39 ... ... ... көп ... ... ... жұмсалды.
Сондықтан жылдық жоспардағы кітаптардың 87-89 пайызын ... мен ... ... Ал қалған 12 баспаның өнімдерінің тақырыптық
әралуандылығы, ассортимент ... ... ... қуантарлық жағдай
болды. Баспалардың сырттан тапсырыс іздеп тауып, өз ... ... ... ... да ... кезде алғашқы жылдардағыдай өнімдерді қоймада шаң ... ... ... уақыт өте келе кітап саудасымен тікелей
өздерінің айналысуына нарық жағдайда пайдалы да ... ... ... өзі ... ... ... ... кітап сататын жеке
адамдар арқылы, коммерциялық жолдармен жүзеге ... Ал бұл өз ... ... ... ... таратудың оңтайлы шешімін табуға зор
үлесін қосты. Айталық, 1996 жылы баспагерлер өз ... ... ... ... салыстырғанда 6 есе көп ... ... ... нарыққа бейімделгенін, кітапты тауар ретінде сата
білуінің нәтижесі.
Мемлекеттік баспалардың қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... ... ісін дамытуда түбегейлі
өзгерістерге әкеледі. Осы тұста пайда болған негізгі ... ... ... ... ... жүйесі мен құқықтық дәрежесін анықтау
еді. Әрине, нарық жағдайында шетелдік баспагерлердің тәжірибесіне сүйене
отырып, менеджмент пен ... ... ... ... қажет еді.
«Мұндағы негізгі түйіткілді жағдай ұжым, маман мәселесі болса, ... ... ... ... таралуын, яғни тұтынушылармен қарым-
қатынас жағдайын реттеу. Ал ... ... тек ... ... ... ... жағынан тапшылық еткен тағы бір мәселе баспа қызметкерлер
санының нақты атқарылар ... ... ... Көптеген
қызметкерлердің басы ... ... ... ... айналысатын қызметкерлердің көптігі, экономикалық жағынан
ұтымсыздығы, көп ретте қосалқы қызметкерлердің ... ...... ұжымын ықшамдауды, қаржыны үнемдеуді, бір адамның
бірнеше қызмет атқаруына қол ... ... ... ... сәйкес маркетинг пен менеджмент, жарнама, кітап тарату секілді
мамандықтарды ұстауды талап етті. Бас ... ... ... кей тұстарда корректор секілді қызметтерді жойып, редактордың
ролі мен жауапкершілігі күшейді. Бұл мемлекет ... ... ... ... ... ... қатынастардың қатаң қағидаларынан,
заңдылықтарынан, баспагерлер арасындағы ... ... ... ... ... көбі баспа басшыларының жалпы менеджментін жүзеге
асырса, шешімін табатын дүние. Ең бастысы, әрі ... ... ... ... жоғары, өндірістік-техикалық базасын дамытатын тұрақты
қаржыландыру ... ... ... ... ... өрлеуімізге белсене ат салысып,
барынша ... ... ... буындардың бірінен саналар, республикалық
баспалардың ішкі құрылымдық өзгерістер мен қатар ... ... ... ... міндеті өзігінен туындады. Сондықтан өмірімізге қат,
оқырмандарымыз зәру ... ... ... жаңа ... жедеғабыл
шығару туындағанна кейін оны ұғына біліп, ... ... ... ... ... қамы ... Мемлекеттік емес баспалар да пайда болды.
Баспаларды жекешелендіру мен ... ... алу ... ... ... үрей ... ... тудырды. Нарық жағдайына сай
келетін жаңалықтай ... ... ... ... жекешелендіру,
акционерлеу деген мәселеге келгенде жүз ойланып, «бір ... екі ... ... ... «Кітап саудасын жақсартудың жалғыз жолы ... ме ... ... 49 ... ұжымдікі, 51 пайызы мемлекеттікі-ақ
болсын. Акционерлеу бәрібір ... ... ... ... ... Сонда
сенің ұлттық бағдарламаға енген, көбіне қазақ тілінде жазған кітаптарыңды
сатуға ... бола ма, жоқ әлде бас ... ... бағамен тез тарап
кететін ... ... ... ... ... ... ... бола ма?» /21/ деп баспаларды алғашқы
жекешелендіру тұсында «Өнер» баспасының ... ... ... да ... көп дегенімізбен, нарықтық қатынастар жағдайында баспа
жұмысы ... ... ... ... ... төмен басылымдарға мемлекет
қаражатын орынсыз жұмсау азайды. Ішінара мұндай басылымдар ... ... ... ... ... ... жарық көрді.
Деректерге сүйенсек, ондаған ... ... ... ... ... әр ... жүздеген жекеменшік
баспа бар. Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігіне қарасты
салалық ... ... ... ... ... ... Олардың қатарына: көркем әдебиет шығаруға маманданған «Жазушы»
баспасы, көпшілік ғылыми әдебиет шығаратын ... ... заң ... ... шығаратын «Жеті жарғы» баспасы, көркем өнер, ... ... ... ... ... орта білім беретін
мектептерге ... ... ... ... «Атамұра» баспасы,
сондай-ақ, жасөспірімдерге арналған әдебиеттер шығаратын «Жалын», балалар
әдебиетін шығаруға маманданған ... ... ... ... репертуар алуандығымен ерекшеленетін «Атамұра» және «Санат»
баспалары. ... ... ... ... және орта ... ... туды. Осыған дейін қалыптасқан баспа қызметімен айналысатын
кәсіпорындар мен шағын жекеменшік баспалар ... және орта ... ... ... ... 1990 ... нарықтық құрылымның қалыптасу
саясатында негізгі экономикалық ... ... ... ... /25/. ... «Қазақстан 2030» жолдауында атап өткендей
«бәрінен бұрын азаматтар мен жекеше сектор өздері мен өз ... ... ... ... алатын жағдайларды қалыптастыруда болып отыр. Бұл
ретте жаңа құндылықтар жүйесін тезірек бейімделіп кеткен, ... ... бар жас ... ... ... ... ... төзімділікпен
жаңғыртуға тиіспіз» дейді. Осындай жағдайлардың пайда болуы арқасында
еліміздегі ... басу ... ... дамуына нарық жағдайының кез-келген
өндірістік саласында бәсекеге қабілетті орта қалыптастырды.
Мәселен ХХ ғасырдың 90 жылдары еліміз дербестікке қол жеткізген ... 10 ... ... ... ... ... атымен жоқ болатын. Ал
қазір кітап басу ісі түбегейлі ... ... нар ... ... жылы 22 ... ... жұмыс істесе, оның 43-і жекеменшік, 34-і
ЖОО баспасы, 45-і ... ... ... ... 144 ... ... Әлбетте әлбетте салыстырмалы түрде баспа қызметтері әр алуан.
Мысалы 2000 жылғы ... ... ... ... ... 150 аталымнан 73 аталымға дейін жеткен /26/. Төмендегі ... ... ... ... шыққан жылдық аталым саны
|№ |Баспа атауы ... ... саны |
|1 ... |151 |
|2 ... |78 |
|3 ... ... ... ... |74 |
| ... ... ... | |
|4 ... |72 |
|5 ... |59 |
|5 ... жарғы |50 |
|7 ... |31 |
|8 ... |8 |
|9 ... |3 ... ... |1 ... ... манағы 22 мемлекеттік баспадан тиражы 8 миллион 789 мың
340 данамен 651 аталым ... пен ... ... ... ... ... 410 ... шыққан, ал қалған 17 баспа 3\2 бөлігін ғана
шығарып отырған. Осы орайда жылына 1-8 ... ... ... ... баспалар мемлекетке қажет пе? деген орынды ... ... ... ісі ... ... көптеген өзгерістерді бастан
кешіреді. Нарық жағдайына бейімделе бастаған өтпелі кезеңде тұтастай ... ... ... 1992 ... ... сол ... 15 сәуіріндегі
Елбасы жарлығынан кейін жекешелендіруге көшті. 1991 жыл Баспа ... ... 12 ... 10-ы ғана ... ... ... Қазақстан
кітап ісі дамуының бет алысын, оның ішінде мемлекеттік баспалардың жағдайын
толық түсіну үшін төрт кезеңнің өлшемдерімен салыстырып көрелік: ... 2001 ... Бес ... ара ... та. ... өзінде 1991 жылдың
көрсеткішінен жаңа нарықтық қатынастың емес, әлі кете қоймаған социалистік
жүйенің ... ... Оның ... ... ... ... 1991 жылдың желтоқсанында, яғни аяғында жарияланғандығы
белгілі. Ал ... ... ... оның ... ... ... екі-үш жылдың
көлемінде өзгергендігі белгілі. Нарққа кірігуіміз әлі ... ... ... ... ... ... ... баспалар құрылымдық өзгерістің ең
тиімді, ... ... ... 1991 жылы елімізде мың жарымнан аса ... ... ... 924-і бұрынғы баспалық үрдіспен, ал қалғаны республикалық
ведомства, министрлік және ... ... ... Ал ... ... баспасы және «Балауса» баспасы Кітап палатасының дерегіне
сүйенсек, 1991 жылы бірде-бір аталым шығармаған. 90 жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... заңының
шешілуіне ат салысу. Бізге белгілісі кешегі кеңестік жүйенің саясатынан
қазақ тілді басылымдар азайып, қысқарғандығы. Енді өз ... өз ... ... ... ... нәрсеміз «күрмеуі тоқсан қызыл тілдің»
мәселесі болатын. Осы орайда еліміздің ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету тапсырылды.
Сол жылдардан бері оңтайлы шешімін іздеп, оны жүзеге асырып жатыр, десекте
негігі ... ... қол ... жоқ. ... түрде алғашқы
1991 жыл мен, соңғы 2000 жыл бойынша Бақыт Асылбекованың дерегіне сүйенсек,
1991 жылы ... 1534 ... ... оның 549-ы ... ... 895-і ... басылды. Ал 2000 жылы барығы 1777 аталымның 606-сы ... ... орыс ... ... /27/. ... саны ... ... өспесе де,
тираж санынан біршама ұлғайғандығы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
тапсырыс концепциясын, әлеуметтік тұрғыдан маңызды әдебиет шығарудың ұлттық
бағдарламалары мен жоспарлары әлі де көп ... ... ... Өзіміз
әлеуметтік тұрғыдан маңызды деп ... ... ... ... ... қоғамдық, мемлекеттік және ведомствалық
мекемелерде алдын ала талықлап алу ... Яғни ... ... ғой ... ... жаңа өмір ... ... еркін қоғам үшін жұмыс
істейтін ХІХ ... ... де ... ... ... ... бағытталған
кітаптың ғана ғұмыры ұзақ ... ... ... ... күш салу ... айқын аңғарылды.
«Біз — саналы да жігерлі халықпыз. Егер ойын ... ... ... ... обьективті негізде қамтамасыз етілсе, онда
Қазақстан азаматтарының нарықтық экономикаға тез бейімделгеніне менде күман
болмайды» ... ... өз ... ... ... еліміз нарықтық экономикалы елге
айналды. Бұл жағдайда жаңа жетістіктер мен табыстарға қол ... ... орта ... ... ... ... салдарынан жаңа заманға
лайықты, ... ... ... ... ... айтсақ
кәсіпкерлер қалыптасты. Бұрынғы саусақпен санарлық баспалардың ізін басып,
таза кәсіпкерлікке бейімделген ... ... ... ... жекеменшік
баспалардың саны 300-ден асты. Олардың әрқайсысынан орта есеппен алғанда 50-
60 аталым кітап шығарылады.
Баспалардың жекешелендіруі жайында сөз ... ... ... ... отырған «Санат», «Атамұра» және ... ... ... ... ... ... ... бетпе-бет келеді.
Сондықтан осы баспалардың дүниеге келлу тарихынан ... ... ... мен ... сөз ... шектеулі серіктестік «Санат» баспасы Қазақстан
Республикасының тәуелсіздігі қарсаңында дүниеге ... жас ... ... ... ... өткерді» /28/ деп «Қазақстан баспагерлері
мен ... атты ... ... ... ... ... бұл ... «Қазақ университеті» деген атпен ашылады.
«Қазақ университеті» баспасы Қазақ КСР Министрлер ... 1990 ... ... №144 қаулысының негізінде Қазақ КСР ... ... ... ... Қазақтың мемлекеттік Университетінің ... ... ... ... жанынан ашылған. ЖОО-ның ішкі қажеттіліктері үшін
әдістемелік брошюралар шығару үшін ... Бұл ... ... ... ... ... басқа материалдық-техникалық базасы, баспахана жайы,
жұмыс орны, кітап шығаруға қажетті қағаз ... ... тағы ... ... ... қамтамасыз ету мәселесі түпкілікті
шешілмеген ... ... ... ... қатарлас келген бұл
баспаның ашылу жағдайы да қиындықтарға тап болды. Баспаның директоры ... өз ... ... «Бұл ... ... және ... министрлігі үшін өгей баладай. Басқа ... ... ... ... ... ... етіледі. Олар үшін тиісті
жабдықтар белгілі мөлшерде арзан бағамен берілсе, ал бізге ... ... деп ... ... ... да, ... ... келуі дағдарыс
кезеңімен тұспа-тұс болғандықтан мемлекет тарапынан ведомствалық баспаға
қаражат жағынан ... ... ... ... ... қиыншылыққа
баспа ұжымы төтеп беріп қана қойған жоқ, «қараңғыдан ... ... ... ... жіберіп алмауға тырысты. Ең ... ел ... ... ұшырап жатса да, рухани жұтатып алмауды ойластырды.
Бұл баспаның ерекшелігі сол — ... ... ... ... сөз ... ... ... жазды. Халықтың рухани сұранысын дөп басып,
қамтамасыз ете ... ... ... талабына бейімделуі үшін осындай кедергілер
мен қатар «жабық» тақырыптарды қамтылуымен ерекшеленуі нәтижесінде ... ... ... ... берер, осындай қиыншылықтар болмаса, озып
шығуы екіталай ... ... ... ... болсақ, Қазақстан Республикасы
тәуелсіздігін жариялағаннан ... ... бір ... ай ... 1992 жылы ... дүниеге келген.
«Атамұра» республикадағы жалпы білім беретін мектептерге арналған жаңа
буын оқулықтары мен ... ... ... ... және ... ... басып шығаратын жетекші баспа болып
табылады.
Оқулықтар мен оқу ... ... ... ғылыми-көпшілік, әдеби-
көркем, энциклопедиялық басылымдар шығаратын әмбебап баспа. ... ... орыс ... ... жалпы көлемі 1000 баспа табақ, тарлымы 1,5
миллион данадан астам ... мен ... 50 ... ... ... ... өнімдер шығарады. Шағын буклеттен бастап, көлемі 100
баспа табақтан асатын энциклопедиялық басылым ... ... ... ... ... ... дана ... өнім шығарған» /30/.
«Атамұра» баспасы сериялы кітаптар шығаруды дәстүрге айналдырған. Олар
«Атамұра кітапханасы», «Менің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... шығармаларын
кітап етіп топтастырса, екіншісінде кішкентай бүлдіршіндерге ... ... ... ... екі ... ... бүгінде бұл баспа полиграфия, баспа ісі, кітап саудасы ... ... ... ... ... дүниеге келіп,
сол елдің қиыншылықтарын бірге көріп, отанымыздың гүлденуі мен игілігі үшін
қызмет етіп келе жатқан баспа ... ... жоқ, ... ... ... ... ... осы аттас полиграф
комбинаты, «Атамұраторгснаб» жабдықтау ... ... ... ... кітап саудасы департаменті сияқты
кәсіпорындардан, Қазақстанның әрбір Облыс орталықтары мен ірі ... ... ... ... Корпорацияның бірқатар шетелдер мен ТМД
елдерінде фелиалдары бар» ... ... ... ... ... ... ... жабық үлгідегі акционерлік қоғам, жиырмаға жуық мекемелердің
басын біріктірген алпауыт корпорацияға ... өсу ... ... ... ... ... ... өсу тенденциясы қажырлы еңбек,
ұйымдастырушылық ізденіс пен капиталдың арқасында ... ... ... ... 2001 жылы ... ... құрылған. Баспа ұжымы қазақ
әдебиетінің классиктері мен көрнекті қаламгерлердің ... ... көп ... ... етіп ... басты бағыт тұтқан.
Қаламгерлер мен мен ғалымдардың, ақын-жазушылардың еңбектері ... ... ... ... ... ... ... рухани азықпен сусындату үшін
баспада редакциялық, өндірістік, техникалық ... мен ... ... ... Өз ... ... ... нарықтың қатал
талабына әбден орнығып, кәсіби қызмет көрсетуге бейімделген.
Небары 6 жылдық тарихы бар бұл ... ... ... ... сыйлығының лауреаты Қадыр Мырза Әлидің таңдамалы туындыларының
16 ... мен ... ... ... ... ... үйреншікті
таралым, «5000 данамен жалпы жиынтығы 518,5 баспа табақпен» /32/ ... де осы ... ... ... кітатары қатарын көбейтіп,
көзі қарақты оқырманның көз қуанышына айналып отыр.
Жекеменшік баспалардың ... ... жеке ... тың ... негіз салды. Осы орайда баспалар мен баспаханалар жұмысын
іріктеп, тәжірибе алмасып, тыңғылықты ... ... үшін ... ... ... еңбек етуде.
1995 жылы Алматыда Кітап шығару, кітап тарту және ... ... ... ... ... Республикасы
Үкіметінің 28.08.04. №892 қаулысымен бекітіліп, қол ... ... ... ... ... тату ... ... қатынастарды дамыту мен нығайту олардың халықтарының түпкі
мүдделеріне жауап береді деп шешіп, ынтымақтастыққа келген.
Онда Адам ... ... ... декларациясы, Экономикалық,
әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пакті ... ... ... адам ... саласындағы халықаралық стандарттарды
сақтауға бейілділігін дәлелдеп, гуманитарлық саладағы ынтымақтастық ... ... ала ... ... ұрпақты мәдени және ғылыми
әлеуетін нығайту ... ... ... отырып, «Тәуелсіз мемлекеттер
достастығы шеңберінде кітап шығару, кітап тарту және полиграфия саласында
өзара тиімді әрі тең құқылы ... ... ... ісін ... мемлекетаралық саясатын іске асыруға және кітап туралы оң
қоғамдық пікірдің қалыптасуына ... ... ... жылы ... ... мен ... ... Ассоцияциясы
құрылды. Ол кітап шығарушылар мен кітап тарту ... ... ... әзірлеуге қатысады, баспагерлер мен кітап таратушылардың ... ... ... 1998 ... бастап жыл сайын Франкфурктте,
Лейпцикте, Мәскеуде өтетін халықаралық кітап жәрмеңкелеріне қатысып ... ... ... жыл ... «Ұлы жібек жолымен» ... ... ... өтіп ... Бұл жәрмеңкенің аясында шетел
баспагерлерінің, кітап ... озық ... ... ... ... жаңа ... ... Ассоцияция құрамына 22 ірі баспа
және кітап таратушылар кіреді. Оның ... біз ... ... ... мен
«Санат» баспалары да кіреді. Бұл мемлекеттік емес, тәуелсіз, ... ... ... ... ... ... бұл ... орны зор.
2002 жылдың маусым айында ҚР ... ... ... ... ... ... Бұл ... Ресей мен
Германия елдерінің ірі полиграфиялық мекемелерінің қағаз, картон, басқа да
жасау жабдықтарысенполиграфматериалдармен ... ... ... ... ... тұлғалар бірлестігі Негізгі мақсаты — Қазақстандағы
полиграфиялық және экономикалық мақсаттарға жету жолында бірлестіру, сондай-
ақ кәсіби ... ... ... және билік құрылымдарымен арадағы
қарым қатынасты орнықтыру. Өз мүдделерін қорғай ... және ... ... ... ірі, шағын, ... және ... ... ... ... ... ұстанады. Бұл
дегеніңіз полиграфия саласында ... жеке ... ... ... ... аймақтық және ... ... ... ... Жекелеген жағдайларда олардың
полиграфиялық қызмет көрсету рыногындағы ... ... ... ... және әрекеттестіктің корпоративті мәдениетін
нығайтуға, жалпы салалық ... ... ... ... береді. Одаққа мүшеліктің арқасында полиграфистер бір-
бірін тани ... ... ... ... Одақ олардың шаруалық
қатынасына араласпайды, бұл әріптестіктің ең басты шарты. ... ... ... ... даму ... ... ... Бұл нарықтық қатынастарды реттеудің ең тиімді тәсілі, әрдайым
өз өнімің мен ... ... ... ... ... ... отыру екендігі бүгінде нағыз кәсіпкерлерге бәлгілі. Сондай-ақ аталмыш
Одақ полиграфия мекемелері қызметкерлерінің біліктілігінің артуына, ... ... ... ... ... ... әсер
етеді.
«Көптеген полиграфиясы дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей мықты
кәсібиленген ассоцияциялар мен одақтар корпаративті ... ... ... ... /34/ ... өз ... пәрменділігі жөнінде
Еуразиялық Полиграфистер Одағы қызметкерлері.
Бұл Одақ жөнінде сөз қозғау себебім нарық ... ... ... баспа нарығын қалыптастыруда өз қажеттігін ... ... ... ... ... ... Бұл да өз кезегінде
Қазақстанға енген нарықтың ерекше ... бет ... бір ... Одақтың арқасында Қазақстандық полиграфиялық бизнестің ... ... ... алмасу мүмкіндігі тумақ. Полиграфистер
алдында тұрған тағы бір мәселе — жаңа заманғы техникада жұмыс ... ... ... ... ... осы Одақ ... шетелдік оқу-орындармен
полиграфисттер дайындауды «Болашақ» бағдарламасы арқылы жүзеге ... де ... алу ... ... белгіленген "Мәдени ... ... ... бірі - кітап шығару. Бағдарламаны қаржыландыру республикалық
бюджеттің есебінен жүзеге асатын болғандықтан ... ... ... қолдау жоқ, қараусыз қалды деу қисынсыз болар еді. Баспалар Тарих
және ... ... және өзге ... ... ... ... ... ынтымақтастықта жұмыс жүргізіп
келді. Тақырып бойынша 16 секция жұмыс істейді.
«2004-2006 жылдары "Мәдени мұра" мемлекеттік ... ... үшін оны ... және ... ... ҚР Үкіметінің қаулысымен
жалпы көлемі 1,017.26 млн теңге қаржы бөлінді. Сонымен әр жылға 323 ... ... ... ... 2005 жылға 339.383 млн. тенге,
2006 жылға 354.655 млн теңге қаржы бөлінді» /*****/.
Алғашқы 2004 жыл ... үшін ... ... ... жылы ... жылы 29 аталыммен кітап шығарылды. Ал 2005 ... ... ... ... ... ... ... жүріп жатты. Үш жыл ішінде 100
томдықтарды түгел шығару мүмкін емес. Сондықтан жүз ... ... ... ... ... ... деген сенімдеміз.
«Өкенімізді жандырып, өлгенімізді тірілтетін» нағыз ... ... ... ... ... дәлелдеп отыр. «Кітап — заманалар
толқынында тербеліп, үстіндегі қымбат қазынасын ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп
келе ... ой ... деп ... ... ... айтқандай адамзат
қоғамы осы құндылықтармен кітап арқылы қауышып, болашаққа ... ... ... ... ... шектеулі болатынына қарап, ... мен ... ... ... ... айналады деген түсінік
тумауға тиіс» /35/. ... жыл ... ... ... ... де ... жөн. Ол атап айтар болсақ 2004 жылдың 1 қаңтарына
дейін сақталып ... ... ... ... шығаруда қосымша
құн салығынан босатылуы. ... ... ... бағдарламасы аясында
шығатын кітаптарға тендер жариялау. Ал оны жеңіп алу ...... ... ... ... ... білдіреді. Сөз басында
келтіргеніміздей «Нарық — қатаң қаржылық ... толы ... ... ... екен деп, ... ... ... емес, керісінше қаржылық жауапкершілікті өз мойныңа алып, іскерлік
мақсатыңды азаматтықпен жүзеге асырудың мол мүмкіндігі.
Қаржылық ... ... ... бірден бір тетігі ... Осы ... ... ... ... ... ... және
өнер туындыларын пайдалануға байланысты туындайтын қатынастарды реттейтін
«Авторлық ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының
Заңы қабылданды. Нәтижесінде автор құқығының ережелері ... ... ... жұрттың назарына ұсыну, туындыны аудару, туындының данасы,
қаламақы жөнінде бірқатар мәселелер шешілді.
Бітіру жұмысымның ... ... ... ... ... ... ... көрінісін суреттеп, кемшілігін санамалап,
артықшылығын баса айтып өттім.
ІІ. ... ... ... ... ... экономикалық үрдістерге сәйкес ... ... ... ... ... жаңа мен озық атаулыны бойына сіңірген ел
боламыз ... ... ... ... ... Біз ... ... тұрып, тіпті, табандылықпен өз мүддемізге сай ... ... ... ... 2006 ... 1 наурызындағы халыққа
жолдауында «Қазақстан бүгінгі ... ... ... ... ... жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр» деп айқын
көрсетті. Тәуелсіздігіміздің 15 ... ... ... бұғауынан
босап, жаңа демократиялық талап негізінде мемлекет құрғандығымызды айтты.
Өркенді де ... ... келе ... ... тек қана осы заманғы, бәсекеге
қабілетті және бір ғана шикізат секторының шектеліп қалмайтын ашық ... бола ... ... «Бұл — жеке ... институты мен
келісім-шарттық қатынастарды құрметтеу мен қорғауға, ... ... ... мен іскерлігіне негізделген экономика» /36/
екендігін түсіндік.
Бітіру жұмысымның ІІ ... ... ... нарықтық
жағдайында бәсекеге қабілеттілік деңгейі, яғни ұйымдастырушылық жағы
жөнінде сөз ... ... ... ... ... ... қалыптасқандықтан құрылымның өзгеруі заңды деп ойлаймын. Қала берді
Қазақстан баспаларындағы ... ... пен ... ... тақырыптық жоспар, оқырман сұранысы, кітап саудасы ... ... ... ... ... аман ... баспалар енді нарыққа
бейімделіп, ... ... іс ... Осы ... ... жаңа ... ... бейімделе бастауына ерік берді. Ол
негізінен мынадай шарттардан тұрды:
• тақырыптық жоспарды өтімді деген кітаптармен ... өз ... ... ... қағаз көздерін қарастыру;
• кітап сатуды біртіндеп өз қолына ала бастау;
• баспаның құрылымын неғұрлым тиімді боларлықтай ықшамдау;
• баспалар жанынан кітаптарды ... ... ... ... кітаптар шығару ісін қолға алу;
• редактордың бірнеше міндетті атқаруына қол жеткізу; /37/
Бар мүмкіндіктерді ... ... ... ... кәсіпорындарды түгелдей тегіс сақтап ... ... ... қазақ кітабының, біздің полиграфиямыздың құлдырап құрып кетуінен
аман алып қалған мемлекеттік бір көрегендік ... ... ... ... ... 1992 ... ... жарлығы болса, екіншіден «Мәдени
мұра» бағдарламасы. Кезең-кезеңмен жүргізілген ... ... ... ... ... саясатының арқасында нарық діндеп енген кезде
қалыптасқан баспалар бүгінде сол нарыққа ... ... ... ... ірі ... ... отыр. Осы сөздерімнің дәлелі ретінде
бітіру жұмысымның негізгі нысаны етіп алған үш ... ... ... Олар: «Санат», «Атамұра» және «Қазығұрт» баспасы.
Кеңес кезінен қалыптасқан Қазақстан кітап басу жүйесіндегі ... ... ... ... бас тартпады. Алайда, мемлекет
оларды біртіндеп ... ... ... ... ... ... ішінде басқару үрдісін де өзгертуге әкеледі. Тәуелсіздік
алғанымыздың он жылдығында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... баспа ісі жүйесіне де өз
әсерін тигізбей қоймады. Мәселен «Жалын» баспасында ... 134 адам ... 90 ... басындағы өзгерістерге әсерінен 34 адамға ... ... ... ... кейбірі тіптен жабылып қалды, енді тек
жаңа заманға сай бөлімдер ашылып, жаңашаланып ... Бұл ... ... ... жоқ, ... әлі толық табылған жүйе емес еді. Баспалар әлі
де баспаның құрылымдық жүйесін оңтайландыруда ... ... ... Түрлі ізденістер нәтижесінде, шетелдік баспалық фирмалардың
тәжірибелеріне сүйене отырып, бүгінгі ... ... ... ... ... жүйелерді қалыптастырды.
Ілкі ізденістерге баспа қызметіндегі экономикалық басқару ... ... өзге ... ... ... ... ... қарастырды. Енді баспалар өз баспа өнімдерін немесе кітап
басылымдарын өз құрылымдық ... ... ... ... шығара
беретін болды. Баспаларға шағын да ... ... ... тиімді болды. Өйткені полиграфия материалдарын шығарушылармен
тікелей байланыс жасаған ұтымды болатын. Шет елдік және ірі полиграфиялық
кәсіпорындармен бірігіп жұмыс ... тек ... ... ... ... ғана ... келетін.
Қазіргі Қазақстан жағдайында баспа ісін ұйымдастырудың бірнеше үлгісі
бар. Олар ұйымдық түрлеріне ... ... ... ... болып бөлінеді. Біздің мақсатымыз осы үшеуініңде бүгінгі нарық
талабында бәсекеге қабілетті ... ... ... ... тұстарын
айқындау.
ХХІ ғасыр жаһандану дәуірінің басы ... мен ... ... ... игілігінің бар жетістігіне араласып үлгерді.
Ғылым, білім, өндіріс, сонымен қоса компьютерлік ... ... ... ісінің дамуына, жекелей алғанда кітаптың дамуына өз
әсерін ... ... ... ... орай ... ісін ұйымдастыру, оны
басқару—менеджмент механизмі өзгерді. Дәуірдің ... ... ... ... қалу ... басқаруды ұйымдастырудан ұтылу қаупі де
орасан. Кітап ісіне маманданған кәсіпорындар менеджменттің ... ... ... ... ... қажет. Қазіргі таңда бүкіл әлемде әр
саладағы, әр деңгейдегі менеджер мамандығына аса ... ... ... бұл ... ... түрі нағыз білімділік пен ... ... Оның ... ... ... ... ... ілгерілеуі үшін жұмыс
әдістерін ұтымды және нәтижелі ету.
Менеджмент дегеніміз — ***********
Мемлекеттік баспалар менеджмент саласында бірқатар ... ... ... ... ... бар болғаны баспа ұжымын басқаратын
басшылар ... ... ... болу ... нарыққа енген алғашқы
онжылдығымызда мемлекеттік баспалар айтарлықтай қиыншылықтарға тап ... ... ... ... біртіндеп қаржыландыруды азайта
бастады. Бұл өз кезегінде нарық қатынасына баспалардың өздері бейімделіп,
тығырықтан ... ... ... өз беттерінше қарастырып, «тірі» қалуын
қамтамасыз етті.
Кітап ісі, кітап саудасымен ... деп бет ... ... ... басқарудың оңтайлы әдісін таппағанда дағдарыс алдында тұр еді.
Негізінен қандайда өндірістік-тәжірибелік мәселені шешу ... оған ... ... ... керек. Ал біздің жағдайда баспа ісін ұйымдастыру мен
басқарудың тиімді тәсілін іздестіру мәселесі бар еді. ... ... атап ... ... ... мен ... ... түрде іске асыруға бағыттайтын нағыз маман дайындау ... ... ... де бұл ... өгей емес екендігі белгілі. Менежмент
саласында маман бар болғанмен, баспа ісінің ... ... ... отыр деп айта алмаймыз.
Соның салдарынан да Қазақстан кітап ісінің артта қалғандығы ... анық ... ... күні ... ісінде қызмет істеп жүрген
менеджерлер ... мен ... оқып ... мамандар, өз
түлектеріміз қашан жұмыс ... ... деп ... ... кітантану саласын
жіті зерттеп жүрген жас ғалымдардың бірі Б.Асылбекова.
«Баспа менджменті — дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... алғанда кітап өндірісін оңтайландыратын
түрлі түсініктерді ... ... ... «Баспа менеджменті «категориясы
негізінен ауқымды ... ... ... ... /36/. ... ... қоюда мемлекеттен бөлінетін қаржының азаюы салдарынан өздері
жолдарын қарастыра бастады. ... ... ... бет бұрып,
демократиялы ел болам ... ... ... қаржылық тапшылықтарды
басқарушылық—менеджмент арқылы шеше білу міндетін ұмытпауымыз керек.
Баспа басшылары ішкі резервті тиімді пайдалану үшін ... ... ... Бұрынғы көптеген бөлім, бірнеше жетекші басқаратын қызмет
ендігі жерде басшының мойнына ... ... ... ... ... енді ... басшы, психолог, заңгер, зкономист, саясаткер,
кәсіпкер, кейде тіпті, педагог болуына тура келетін. ... ... ... ... ... білімді, білікті және ұстамдылығымен
ерекшеленуі керек. Баспа басшысында бұл қасиеттердің болуы ... ... әрі ... етіп жүргізуі үшін әбден қажет. Түсінікті болу үшін
жекелеп атап өтсем, баспа ... ... ... ... ... ... ... бөлімдерге дұрыс бөлу;
• әр қызметкердің кәсіпқой маман ... ... ... ... ... жаңа технологияларды қолдану;
• бүкіл ұжымның еңбек қатынасын реттеу керек.
Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, теория негізінде анықталып, тәжірибеде
қолданылған ... ... ... бірнеше үлгісі бар. Баспаға
қатысты мемлекеттік және мемлекеттік баспалардың арнайы ... ... бар. Бұл ... ... ісі ... ... ... қоса басшының жеке қызметінің техникасы көрсетілген. Осы ... ... ісін ... төмендегі түсініктер бар. Олар:
• ақпарат;
• мақстат пен міндет;
• басқарушылық шешім;
• ұйымдастыру құрылымы мен қызметі;
• маман, тұлға — адамдар;
• ресурстар;
... кері ...... ... ... ... істе адамзат ойлап тапқан жаңалықтардан хабардар болып отыру
басшылықты ұйымдастырудың тиімді тәсілі. Сол ... ... ... ... ... айналып отырған менеджмент жөнінде ақпарат
алып алғанымыз жөн. Осы ... ... ... ... ... ... Бізде қандай ақпарат бар, одан қандай шешім
қабылдаймыз?
Бітіру ... ... ... және «Қазығұрт» ... ... ... өзі сол — ... аты. Олар ... ... Жоғарыда менеджментке берілген анықтамаға сәйкес қызмет ... ... ... басу ... әр ... құқықтық дәрежесіне,
қаржылы көзіне, мақсат-міндеттеріне байланысты ... ... ... ... Тағы айта кететіні нарық қатынасы өзі қалыптастырған
белгілі бір ... мен ... бар. ... ... ұстанғандары бәсекеге
төтеп бере алады.
«Санат» баспасы — жауапкершілігі шектеулі серіктестік. ЖШС дегеніміз —
*********
Ағылшын баспагері Пол ... өз ... ... ... ... орын алып отырған негізгі мәселе. ... ... ... ... мен ... ... Оны ... нәрседен-ақ
көруге болады. Экономикалық тығырықтан шығудың жолын ... ... ... ... келе ... жас «бала» баспалар жаңа ... ... ... ... ... түсуде. Осыған дейін кітап сатылымы
азайғанмен, баспалар мен ... ... ... ... саны ... ... аңғаратынымыз — маркетингтің шұғыл дамып, кітап ... ... ... болғандығы. Сонымен қоса, ақпарат өнімінің сан түрі кітап
сөрелерінен өз орынын еркін иемденгендігін ... ... ... ... ... ... ... үрдісінің ескі әдіс-тәсілінен арылып,
баспаның жаңа технологиясына, маркетингтің өзгеше түріне кенелдік-ау» /38/
деп ... ... ... ... ... ... өз ... барысында мен де осындай тоқтамға келдім. Мұны үш баспа ... ... ... ... ... ... ... жемісті
нәтижелерінің арқасында тіршілік ете алатындығын дәлелдеді. Сұранысты ... ... әр ... әр ... өнімдер шығарды. Сондай-
ақ кітап шығарудан бөлек полиграфиялық қызметтің алуан түрін көрсетіп,
әмбебап кәсіпорын құра алды. ... ... ... ... үлкейіп,
монографиядан бастап, ірі көлемді анықтамалық энциклопедиялар шығарды. Бұл
өз кезегінде тұтынушылар ... ... әсер ... ... ... табу ... ... үлгілерін басшылыққа ала отырып, басшылар кәсіпкерлік
қызметтін қалыптастырды. Ал шағын баспалардың шығынға ұшырап, ... ... ... ... ... ... зерттеудің
жүргізілмегендігі салдарынан болды. Тәуелсіз ... ... ... мемлекеттің жүргізіп отырған саясатына, отандық ... ... және ... түрінің пайда болуына байланысты
кітап нарығында бәсекелестік пайда болуына әсер етті.
Нарық сұранысын ... ... ... өз ... ... ... ... емес, оқырман сұранысына бағыттады.
Сондай-ақ полиграфиялық жаңа қондырғыларды сатып алудың, ... ... ... басу ... ... әсер ... тағы бір нәрсе мемлекетіміздің
тілге қатысты жүргізіп ... ... ... ... кітаптарға
сұраныс артқандықтан, кітап өнімі ұлғайды.
«Қазақстан болашағы бекем, елдік үміттері ақталмай ... ... ... ... ... ... мұраттарының бірі — азат
реңді, өршіл рухты қазақ халқының ... ... ... ... алар өз орнын, енші-үлесін айқындау болып отырғаны шындық. ... ... ... оң ... ... ... ... ауытқымауы ақпарат
кеңістігіміздің қауіпсіздігіне де тікелей байланысты. Бүгінгі ... ... — осы» деп ... ... ғалым Намазалы Омашевтің
«Ақпарат әлемі» кітабынан.
Пайдаланған ... ... Б. ... ... ... Алматы:
«Казахский национальный аграрный университет» 2004г.
2. Сәрсенбаев А. ... ... пен ... ... Алматы:
«Атамұра» 1998 ж.
3. Назарбаев Н «Қазақстан жолы» Астана, 2007ж.
4. «Қазақ әдебиеті» газеті №18-19, 13 мамыр, 1994жыл.
5. ... Н. ... — 2030» ... «Білім» 1998 ж.
6. Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері
7. «Книжный маркетинг», руководство к действию
Москва: «Терра» 1996г.
8. Горден Грэм «Книжный бизнес» Москва: ... ... ... Б., ... Ю. ... ... Росси 1990-2000: динамика,
экономика, организация» Москва: «МГУП» 2001г.
10. ... ... ... 1993 ж., 1994 ж., 1997 ж., 2002 ... ... ... ... «Егемен Қазақстан» газеті
13. «Айқын» газеті газеті
14. «Хабаршы» журналы, журналистика сериясы
-----------------------
БАСПА
ЛИТО арқылы тексеруден өтеді
Мемлекеттік тираж ... ... ... және ... кітап саудасы ұйымдары таратады

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жастардың еңбек саласындағы ролі6 бет
Ақпараттық технологияны қолдану ерекшеліктері3 бет
Бейімделу мүмкіндіктері.Ағзаның қорғаныс механизмдері9 бет
Жануарлардың кейбір биологиялық ерекшеліктері. Комменсализм, симбиоз, паразитизм7 бет
Оқушыларды зергерлік бұйымдардың жасалу технологиясының әдістемелік ерекшеліктеріне бейімдеу40 бет
Экологиялық факторлар жайында5 бет
Қоршаған орта факторлары11 бет
Арамшөптердің биологиялық ереекшеліктері, таралу және олардың тіршілік жағдайларына бейімделуі20 бет
Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік психологиялық бейімделуін зерттеу62 бет
Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуі51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь