Халықаралық экологиялық құқықтық ынтымақтастығы

КІРІСПЕ
1 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЫНТЫМАҚ.ТАСТЫҚТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Халықаралық экологиялық құқықтық ынтымақтастықтың түсінігі, құқықтық сипаттамасы мен мазмұны
1.2 Халықаралық экологиялық құқықтық ынтымақтастықтың нысандары. Шарттық нысандағы халықаралық ынтымақтастық
1.3 Қазақстан Республикасының халықаралық шарттық экологиялық құқықтық ынтымақтастыққа қатысуы
2 ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ САЛАСЫНДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҰЙЫМДАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ұйымдар түсінігі және түрлері
2.2 Қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ұйымдардың құқықтық мәртебесі, қызметтерінің негізгі бағыттары
2.3 Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ұйымдар қызметіне қатысуы және олардың маңызы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Ұсынылып отырған жұмыс қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ұйымдар қызметінің құқықтық негіздері мәселелеріне арналған. Қоршаған орта мен экология саласындағы халықаралық ынтымақтастық, халықаралық ұйымдар қызметі мен Қазақстан Республикасының халықаралық экологиялық ынтымақтастыққа қатысуы зерттеледі.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Зерттеу тақырыбы келесі белгілеріне қарап өзектілігі туралы айтуға болады:
- Қазақстан Республикасының тәулсіздігі жарияланғаннан кейін мемлекетеіміз халықаралық қатынастарған қатысуға толыққанды құқылы, халықаралық құқық субъектісі ретінде таныла бастады. Барлық салаларда еліміз халықаралық қатынасқа түсу мақсатында көптеген халықаралық құжаттарды бекітті, халықаралық және мемлекетаралық ұйымдарға мүшелікке енді;
- Экология және қоршаған ортаны қорғау мәселелері қазіргі уақытта әлем мемлекеттері секілді еліміз үшін экономикалық даму, қауіпсіздік секілді маңызды сұрақтармен тең дәрежедегі рөлге ие;
- Қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастық қатынастарындағы Қазақстан Республикасының атқарып жатқан іс – әрекеттері мен шаралары туралы мәліметтерді әр адам өзінің қолайлы қоршаған ортаға құқығын қамтамасыз ету мақсатында білудің қажеттілігі;
- Қоршаған ортаны қорғау – әлем мемлекеттерінің ортақ міндеті. Себебі қоршаған орта бөлінуге жатпайтын тұтас жүйе. Сондықтан да аталған салада басқа мемлекеттердің атқарып жатқан шараларынан хабардар болу;
Зерттеу объектісі – қоршаған ортаны қорғау саласындағы қоғамдық қатынастар.
Зерттеу пәні – халықаралық экологиялық құқықтық ынтымақтастықты жүзеге асыру барысындағы халықаралық ұйымдардың қызметі.
Зерттеудің негізгі мақсаты – кешенді түрде халықаралық экологиялық ынтымақтастықтың құқықтық негіздерін зерттеу арқылы халықаралық ұйымдардың қызметіне құқықтық сипаттама беру.
Осы мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер көзделеді:
- Экология, қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастық түсінігі, түрлері және мәнін анықтау;
- Экология, қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастық қағидалары мен құқықтық негіздерін талдау;
- Шарттық және ұйымдық ынтымақтастықтың айырмашылықтарын саралау және жеке – жеке тоқталу;
- Шарттық және ұйымдық ынтымақтастық қатынастарына Республикамыздың қатысуы, нәтижесі мен маңызы туралы деректер жинау;
- Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ұйымдарды топтастырып, қызмет бағыттарына жеке – жеке тоқталу;
- Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ұйымдардың құқықтық мәртебесін ашықтау;
1. Ұ.Б.Асқарова, «Экология және қоршаған ортаны қорғау» // Алматы, «Vian Plus», 2007. – 298б.
2. И.М.Авраменко, «Международное экологическое право: учебное пособие» // Ростов – на – Дону, «Феникс», 2005. – 350б.
3. Ж.Құлжабаева, «Халықаралық жария құқық» // Алматы, «НАS», 2003. – 261б.
4. Т.К.Ерджанов, «Международное публичное право (Учебник) » // Алматы, «АВК+», 2006. – 785б.
5. В.И.Дикарев, В.А.Рогалев, Г.А.Денисов, А.П.Доронин, «Методы и средства защиты человека и окружающей среды» // Санкт-Перетбург, «МАНЭБ», 1999. – 452 б.
6. К.А.Бекяшев, «Международное публичное право (Учебник)» // Москва, «Проспект», 2004. – 821 б.
7. М.М.Бринчук, «Экологическое право: учебник» // Москва, «Юристъ», 2003. – 624б.
8. 1982 жылғы теңіз құқығы бойынша БҰҰ – ның Конвенциясы // www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1980.shtml
9. 9 мамыр 1992 жылғы БҰҰ – ның климаттың өзгеруі туралы рамалық Конвенциясы // www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1990.shtml
10. 1933 жылғы флора мен фаунаны табиғи қалыптарында сақтау туралы Конвенция // К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: сборник документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996.-
11. 1979 жылғы қоныс аударушы жабайы жануарлар түрлерін қорғау туралы Конвенция // www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1970.shtml
12. 1946 жылғы кит аулауды реттеу туралы Халықаралық Конвенция // К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: сборник документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
13. 1950 жылғы құстарды қорғау туралы Халықаралық Конвенция // К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: сборник документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
14. 1951 жылғы өсімдіктерді қорғау туралы Халықаралық Конвенция // К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: сборник документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
15. 1959 жылғы өсімдіктерді зиянкестерден, аурулардан қорғау мен өсімдіктер карантинін қолданудағы ынтымақтастық туралы Келісім // К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: сборник документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
16. 1992 жылғы 5 маусымдағы биологиялық әртүрлілік туралы Конвенция // www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1990.shtml
17. Л.В.Передельский, В.И.Коробкин, О.Е.Приходченко, «Экология: учебник» // Москва, «Просвет», 1998. – 380б.
18. 1959 жылғы Вашингтондағы Антарктида туралы Келісім // www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1946.shtml
19. 1972 жылғы антарктикалық тюленьдерді сақтау туралы Конвенция // К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: сборник документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
20. 1988 жылғы Антарктиданың минералды ресурстарын игеруді реттеу туралы Конвенция // К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: сборник документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
21. 10 желтоқсан 1976 жылғы табиғи ортаға әсер ету құралдарын әскери немесе басқа да қастық мақсаттарда пайдалануға тыйым салу туралы Конвенция // www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1970.shtml
22. 1972 жылғы қоршаға орта мәселелері бойынша Стокгольм Декларациясы // www.un.org/ru/documents/decl_conv/decl1970.shtml
23. Қазақстан Республикасының Конституциясы // Алматы, «Юрист», 2008.
24. С.Т.Культелеев, «Экологическое право Республики Казахстан: Учебник (Особенная часть)» // Алматы, «НАS», 2007. – 426б.
25. «Общие сведение и история» // www.un.org/ru/aboutun/#history
26. «Информация о ВОЗ» // www.who.int/about/ru/
27. «Всемирная организация здравоохранения», «Международная организация гражданской авиации» // www.wikipedia.org/ru/wiki/
28. «Информация о ФАО» // www.fao.org/about/ru/
29. «Организационная структура ООН, специфлизированное учреждение ФАО» // www.un.org/ru/aboutun/structure/
30. «Introduction to IMO» // www.imo.org/About/Pages/Default.aspx/
31. «Международная морская организация» // www.wikipedia.org/ru/wiki/
32. «Всемирная метеорологическая организация» // www.wikipedia.org/ru/wiki/
33. «ЮНИДО» // www.un.org/ru/ecosoc/unido/
34. «о ЮНЕСКО: Кто мы?» // www.unesco.org/new/ru/unesco/about-us/
35. «О нас» // web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/
36. « Международная организация гражданской авиации ИКАО» // www.un.org/ru/ecosoc/icao/
37. 1992 жылы экология саласы мен Қоршаған ортаны қорғауда өзара іс – қимыл жасасу туралы Келісім // ПАРАГРАФ ақпараттық жүйесі, 2011.
38. 1995 жылы 27 наурызда Вашингтон қаласында Қазақстан мен АҚШ арасында Қоршаған орта мен табиғи ресурстарды қорғау саласындағы ынтымақтастық туралы үкіметаралық Келісім // ПАРАГРАФ ақпараттық жүйесі, 2011.
39. «Программа ООН по окружающей среде» // www.un.org/ru/ga/unep/
40. «About UNEP: The Organization» // www.unep.org/Documents.Multilingual/Default/
41. «About Us» // www.eea.europa.eu/abour/
42. «The Arctic Council» // www.arctic-council.org/section/the_arctic_council/
43. «МАГАТЭ» // www.un.org/ru/ga/iaea/facts/
44. «История Гринпис: о Нас» // www.greenpeace.org/russia/ru/about/history/
45. «WWF in Brief» // wwf.panda.org/wwf_quick_facts/
46. «Who we Are» // www.earthcharterinaction.org/content/pages/Who-we-Are.html/
47. «О «Беллоне»//www.bellona.ru/subjects/o_bellone/aboutusrussection_view/
48. Материалы республиканской конференции 12 ноября 1996 г. «Проблемы, приоритеты и партнерство Национального плана действий по охране окружающей среды для устойчивого развития» // Алматы, 1997. – 622б.
49. Ғ.Сағымбаев, «Экология негіздері (оқулық)» // Алматы, «Республикалық баспа кабинеті», 1995. – 186б.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Ұсынылып отырған жұмыс қоршаған ортаны
қорғау саласындағы халықаралық ұйымдар ... ... ... ... ... орта мен экология саласындағы ... ... ... ... мен ... ... экологиялық ынтымақтастыққа қатысуы зерттеледі.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Зерттеу тақырыбы келесі белгілеріне
қарап өзектілігі туралы айтуға болады:
- ... ... ... ... ... ... қатынастарған қатысуға толыққанды құқылы,
халықаралық құқық субъектісі ретінде таныла бастады. ... ... ... ... түсу ... ... халықаралық
құжаттарды бекітті, халықаралық және мемлекетаралық ұйымдарға
мүшелікке енді;
- Экология және қоршаған ... ... ... ... ... ... ... еліміз үшін экономикалық даму, ... ... ... тең ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... Республикасының атқарып жатқан іс –
әрекеттері мен шаралары туралы мәліметтерді әр адам ... ... ... ... ... ету ... білудің қажеттілігі;
- Қоршаған ортаны қорғау – әлем мемлекеттерінің ортақ міндеті. Себебі
қоршаған орта ... ... ... ... ... да ... басқа мемлекеттердің атқарып жатқан шараларынан хабардар болу;
Зерттеу объектісі – қоршаған ортаны ... ... ... пәні – халықаралық экологиялық құқықтық ынтымақтастықты жүзеге
асыру барысындағы халықаралық ұйымдардың ... ... ...... ... ... экологиялық
ынтымақтастықтың құқықтық негіздерін зерттеу арқылы ... ... ... ... ... мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер көзделеді:
- Экология, қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастық
түсінігі, түрлері және ... ... ... қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастық
қағидалары мен құқықтық негіздерін талдау;
- Шарттық және ... ... ... саралау және
жеке – жеке тоқталу;
- Шарттық және ұйымдық ынтымақтастық ... ... ... мен ... ... ... жинау;
- Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ұйымдарды топтастырып, ... жеке – жеке ... ... ... ... ... ұйымдардың құқықтық мәртебесін
ашықтау;
Зерттеудің әдістері мен ...... ... ... ... оларды талдау мен басқа дерек көздерімен толықтыру және
салыстыру. Зерттеу жұмысын жазу жалпыдан – ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық туралы айтылса, ал екінші
тарауында ұйымдық ынтымақтастық туралы айтылған.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы – ... ... ... мен ... ... ... ... көптеген ғалымдар кейбір ұйымдарды
ғана атап кетеді және олар туралы жалпы және кең ... ... ... тыс біз білмейтін ұйымдар саны жағынан да, ... ... да, ... ... ... да ... ... бірақ олар туралы мәліметтер кітаптарда кемде – кем. Дәл ... ... мен ... глобальды экологиялық ынтымақтастықты
нығайтудағы рөлі зор. Сонымен қатар маңызы мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... пәні мен жүзеге асуы
жөнінде мәліметтерді қарастыру. Еліміз бекіткен қоршаған орта мен ... ... ... ... ... барысындағы нәтижелер
мен кемшіліктерін басқа мемлекеттерде шешімін қалай тауып жатқаны баспа
құралдарында жариялануы ... ... ... ... ... ... емес ... ұйымдар қызметінің заңдылығы әлем үшін атқарып
жатқан пайдалы істері мен ... алға ... ... рөлі көп ... ... ... Сондықтан да болар ... ... ... ... азшылықтықты құрайды. Тәуелсіз мемлекет
ретінде халықаралық аренадағы елеулі құқықтар мен ... ... ... болу үшін ... ... экономикалық, саяси,
әскери жағдайының жоғары болуымен қатар, қоршаған орта мен ... ... ... ... көп мән ... Сондықтан
еліміздің осы саладағы халықаралық қатынастарға түсудің нәтижелері жиі әрі
уақытылы халыққа жеткізілуі тиіс. Себебі ... адам ... ... ... және оның ... ... ... ақпарат алуға құқылы.
1 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЫНТЫМАҚ-ТАСТЫҚТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 ... ... ... ... ... ... мен мазмұны
Табиғи ресурстарды пайдалану саласында туындайтын мәселелерді көршілес
мемлекеттермен бірлесе отырып ... ... ХІХ ... ... ... ... көптеген мемлекеттер Қоршаған ортаны ... ... ... мен ... қол ... 1839 жылы
Франция мен Англия мемлекеттері устрица аулай туралы; ... ... ... Австро-Венгрия мен Италия 1875 жылы; теңіз мысықтарын қорғау
туралы Ресей, АҚШ пен Жапония 1897 ... ... ... балық аулау
жөнінде 1882жылы және 1902 жылы ... мен ... т.б. ... ... орын алды.
ХХ ғасырдың басында көптеген елдерде табиғи ресурстарды қорғау ... ... ... асыруға бағытталған алғашқы қадамдар жасала
бастады. Осы кезеңдегі аса ... ... – 1913 жылы Берн ... халықаралық табиғат қорғау қоғамының бірінші конференциясы
болды, оған 17 ... ... ... Конференцияда жануарларды жаппай
қыру мен басқа табиғи ресурстардың сарқылу мәселелері сөз ... ... ... ... консультативті комиссиясы құрылды. Бірақ
осыдан кейін ... екі ... ... бұл ... ... орындалуына мүмкіндік бермеді. Тек қана арада 35 жыл
өткен соң 1948 жылы 30 ... ... ... ... ... қолдауымен Халықаралық табиғатты қорғау одағы құрылды. ... ... ... ... ... 1922 жылы ... арнайы
ұйым – құстарды қорғау жөніндегі халықаралық Кеңес болды. ... ... ... ... ... ... ... туындайды [1,
294б].
Табиғи ортаны қорғаудағы халықаралық ынтымақтастық не үшін ... ... ... өзі ... жаратылыс компоненттерінің басын
қосады: өлі табиғат, теңіз, әуе, ... ... ... қатар адамның
өз қолымен жасалған табиғи кешендер кіреді. Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... құқықтың басқа
салаларының құрамында болды: теңіз, әуе, ғарыш құқығы және гуманитарлық
құқық. ХХ ... ... ...... ... бірден дамуы
табиғи ортамен байланысты бірнеше мәселе туғызды. ... ... ... ... ... ең ... ... – табиғи ресурстарды
пайдаланудың ... ... ... ... және адамзаттың
өміріне қауіп әкелетін басқа да факторлар [2, 61б].
Қоршаған ... ... ... халықаралық ынтымақтастық
халықаралық экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... әскери
немесе басқа да қастандық жасау құралдарын қолданып, ықпал етуге ұмтылмауға
шақырады. Жердің динамикасын, жағдайын, ... ... ... тыйым
салынады. Қоршаған ортаны қорғау мәселелеріндегі халықаралық ынтымақтастық
мақсаттары ... ... және оны ... ортаның ауасын ластанудан қорғау;
• мемлекеттік аумақтағы қайнар көздердің ауаны ластауын шектеу, ... оның ... ... ақпараттар, консультациялар, ғылыми зерттеулер және мониторинг алмасу
арқылы ауаны ластаумен күресу стратегиясын жасау;
• ауа сапасын реттеудің және оны ластаумен ... ... ең ... ... кез ... қайшы әрекеттерге тыйым салу және алдын алу ... ... ... ... ... [3, ... ... халықаралық – құқықтық ... ... ... ... жас ... болып табылады. Шындыққа негіздеп айтар
болсақ, бүгінде аталған салаға ... ... мен ... ... мен ... жөнінде ғана сөз қозғауға болады. Сонымен қатар,
аталған ... ... ... ... адамзат үшін маңыздылығына қарай
отырып халықаралық экологиялық құқық ғылымының тез әрі ... ... ... Әлем ... күн ... ... ... экологиялық
мәселелер барлық мемлекеттерге қатысты және сол мәселелерді шешудегі
халықаралық экологиялық ... тез әрі ... ... ретке
келтірілуі мен үйлестірілуін талап етеді. ... ... ... ... ... үрей туғызады. Қазіргі уақытта бүкіл құрлықтың
үштен бірі ... аз – ақ ... тұр. ... 50 ... ... қоры екі ... дейін азайған. Жануарлардың мыңнан аса түрі қырылу
қаупі бар. ... ... ... ... ... ... зардап шегуде. Аталған мәселелердің барлығына жуық ортақ
қасиет антропогендік ... ... Яғни адам ... ... ... ... отыр. Экологиялық қауіпсіздіктің халықаралық қауіпсіздік
ұғымының ажырамас ... ... ... ... [4, ... ортаны қорғау жөніндегі алғашқы көпжақты конференция 1972
жылы Стокгольмде шақырылған ... Ол ... ... ... ... ... ... жүзеге асуына жол ашып берді. БҰҰ Бас
Ассамблеясының ... ... ... орта ... ... ... ... және қаржылық шаралар» деген қарар
қабылданды. Кейінірек, 1975 жылы Хельсики ... ... ... ... жіне ... орта ... ... деген арнайы
бөлім пайда болды. Бұл құжатта ... ... ... ... Оның ... халықаралық ынтымақтастық Қоршаған ортаны қорғау
мен жақсартудан, сондай – ақ Қоршаған ... және оның ... ... ... ... игілігі үшін ұтымды пайдаланудан келіп
шығатындықтан, ол экономикалық даму үшін ... ... бар ... болып табылады. Мемлекеттер өздерінің аумақтарында жүргізіліп жатқан
әрекеттердің басқа мемлекеттің қоршаған ортасының нашарлауына себеп ... ... ... ... ... Акті қарастырылып отырған
саладағы ынтымақтастық мақсаттарын айқындап берді. Оларға:
... орта ... ... ... орта ... ... ... дамытуды қолдау;
• фактілерді жинауда және саралауда пайдаланылатын тәсілдерді салыстыру
және үйлестіру арқылы қоршаған ... ... ... ... ... ... ... арттыру; қоршаған ортаның дастану
проблемалары мен табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану жөніндегі
білімдерді ... ... орта ... мақсатқа сай болатын және оларды үйлестіру
мүмкіндігіндегі саясатты жақындастыру үшін ... ... ... ... ... ... және ... оның жай – күйін ... ...... ... өндіру, жетілдіру саласында
мүдделі ұйымдардың, мекемелердің және ... ... ... ... ... ... қолдау жатады [3, 369-
370б].
Әрбір мемлекет экологиялық ... ... ету ... ... ... ... ... тіпті конституциялық нормалар
қабылдаған. Бірақ күн сайын өршіп бара жатқан экологиялық мәселелерді шешу
тек бір мемлекеттің ғана ... ... емес ... және бұл ... мен ... басқа да мемлекеттермен бірігіп, ... ... ... ... ... ... ... келіп халықаралық
құқықтық ынтымақтастықты нығайту халықаралық құқық саласында қызмет ететін
көптеген ұйымдар мен мекемелердің алдына ... ... ... ... маңызды да тұрақты түрде саны жағынан да, сапасы мен көлемі
жағынан да ұлғайып отыраған ережелер мен ... ... ... келіп халықаралық жария құқықтың халықаралық экологиялық құқық
саласы пайда болды [5, 28-29б].
Халықаралық экологиялық ... ... ... халықаралық – құқықтық
қорғау) дегеніміз – халықаралық ... ... ... ... мен ... ... да ... негізді түрде пайдаланудағы,
Жердегі қолайлы тіршілік шарттарын сақтаудағы әрекеттерін ... мен ... ... [4, ... Құлжабаеваның пікірінше, халықаралық экологиялық құқық –
жеке мемлекеттердің ... ... ... ... және және ... ... тыс жердегі қоршаған орта жүйелеріне түрлі сипаттағы
және түрлі қайнар көздерден келтірілген залалдардың алдын алу және ... ... ... реттейтін қағидалар мен нормалар
жиынтығын көрсетеді [3, 368б].
Белгілі ғалым К.А.Бекяшев ... ... ... ... ... береді: халықаралық экологиялық ... ...... ... ... пайдалануды қамтамасыз ететін және қоршаған
ортаны ластанудан қорғауға бағытталған қағидалар мен нормалар ... ... ... кері әсер тигізетін факторлар ретінде келесілерді ... ... ... ... жою және ... ... ... Қоршаған ортаны ластау;
б) қарулы қақтығыстар және жергілікті соғыстар [6, 743б];
Халықаралық экологиялық құқыққа қалай анықтама берсек те ... ... Ол - ... мемлекеттердің қоршаған ортаны оңтайлы да ... ... ету, ... ортаны ластанудан қорғау және қолайлы
тіршілік шарттарын сақтаудағы халықаралық ынтымақтастықты күшейту.
Мемлекеттердің қоршаған ортаны қорғаудағы ынтымақтастығы мен ... ... ... ... ... ... егемендік теңдік, міндеттемелердің лайықты түрде жүзеге асырылуы,
ішкі істерге ... ... және т.б. ... ... ... ... ... салалық басқа да қағидалардың пайда болуына әкелді.
Халықаралық құқықтың басқа да салалары ... ... ... да ... қағидаларын толықтай атап көрсетіп кететін ... жоқ. ... ... да ... ... ... ... қатарынан орын алған және олар халықаралық құқықтың басқа ... ... ... ... ... ... халықаралық қоршаған
ортаны қорғау құқығының салалық қағидалар жүйесі – заңды күшін ... ... ... ... ... мен ... қолдану
тәжірибесінен туындаған. Сонымен қатар, халықаралық – құқықтық ... ... ... ... ... сол, ... ... үйлестіруде
бір жайтты естен шығармауымыз тиіс – қағида мен халықаралық ынтымақтастық
арасында органикалық байланыс бар. Аталып ... ... ... қалған
қағидалар жүйесі емес, себебі, құқық саласы ... ... ... ... күшін жойып жатса, ал кейбіреуі, керісінше, уақыт өткен сайын
маңыздылығы арта түсуі мүмкін [4, ... ... ... ... ... ... құқықпен реттеледі және келесі нормалар мен ... ... орта – ... ... ... Бұл ... мәні сол,
халықаралық ынтымақтастық барлық дәрежеде және ... ... ... ... ортаны қорғауға міндетті және ... ... Бұл ... ... ... ... ол ... құқықтың басқа да салаларында
қолданады.
2. Мемлекет шекарасынан тыс қоршаған табиға орта – жалпы адамзаттың
ортақ ... ... ... шегінен тыс қоршаған табиғи ... ... ... ... ... және ... сақтау барлық
мемлекеттер мен әлем халықтарының ортақ міндеті; қоршаған табиғи ... ... ... жекелей пайдалану, басып алу немесе ... ... ... ... әрекеттері тыйым салынған. Аталған қағида
Ғарыш туралы 1967 ... ... ... 1982 ... ... ... ... мемлекеттердің Айдағы және басқа да аспан денелеріндегі
әрекеттері жөніндегі 1979 ... ... ... ... орта мен ... 1992 ... Конференциясында бектілген.
3. Қоршаған орта мен оның құрамдас бөліктерін зерттеу мен пайдалану
еріктілігі. Барлық ... мен ... ... ... ... ... ортада құқыққа сай ғылыми әрекеттердә ... ... Бұл ... ... ... 1959 ... Антарктика туралы
Шартта, Ғарыш туралы 1967 жылғы Шартта, БҰҰ-ның 1982 жылғы теңіз ... ... ... ... және ... да ... ... жөніндегі 1979 жылғы Келісімде ұағида ретінде
аталып кеткен.
4. Қоршаған ортаны ... де ... ... ... ... ... дәрежедегі үнемділік пен орнықтылықта жүзеге асырылуы
қажет. ... ... ... ұдайы өндіру мен қайта жаңғырту
шараларын жасауға міндетті. Балық аулау мен ашық теңіз ... ... ... 1958 жылғы Конвенцияда, Антарктиканың тірі теңіз ресурстарын
сақтау туралы 1980 ... ... ... ... ... түрлерін
қорғау туралы 1979 жылғы Конвенцияда бұл ... өз ... ... ... орта мен оның ... бөліктерін зерттеу мен пайдалануда
халықаралық ынтымақтастыққа көмектесу. Қоршаған ортаны қорғау, табиғат
ресурстарын ... мен ... ... келтіру саласындағы халықаралық
экологиялық мәселелерді ... ... ... ... ... жою үшін ... пен өзара пайдалы негізде барлық мемлекеттердің ынтымақтастығы арқылы
жүзеге асыру абзал. Бұл қағида халықаралық – ... ... ... бірі және ... келісімдердің барлығына жуығында
көрініс тапқан, мысалы, Антарктиканың тірі теңіз ресурстарын сақтау туралы
1980 ... ... ... 1982 ... ... ... жөніндегі
Конвенциясында аталып кеткен.
6. Қоршаған ортаны қорғаудың бейбітшілікпен, дамумен, адам ... ... ... ... ... ... байланыстылығы. БҰҰ-ның
1968 жылғы адам құқықтары жөніндегі алғашқы Конференциясының өзінде – ақ
халықаралық ... адам ... мен ... ... ... атап ... жылы ... болған БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау жөніндегі
конференция мемлекетер мен ... ... ... ... ... ... есте ... 1972 жылғы Стокгольм
Декларациясының бірінші қағидасы адам құқықтары мен қоршаған ортаның тығыз
байланыстылығын ... ... ... ... қоршаған
ортаны қорғаудағы қызметінің негізгі стратегиялық мақсаттары мен бағыттарын
айқындап берген ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық «Қоршаған ортаны қорғау күні» деп жариялады.
Конференция нәтижесінде ... ... ... істейтін қоршаған ортаны
қорғау органы (ЮНЕП, штаб – пәтері Кения мемлекетінің ... ... ... қоршаған ортаны қорғау мен даму ... 1992 жылы Рио – де – ... ... өтті. Бұл
конференцияға 114 ... ... 1600 ... емес ... ... және ХХ ғасырдағы ... ... ең ... форумы
мәртебесіне ие болды. БҰҰ Конференциясының (Рио-92) басты жетістігі келесі
жағдайларды мойындаумен ерекшеленді: «Қоршаған орта ... ... даму жеке – жеке ... ... ... (4 – ... экожүйесінің тұтастығы мен саулығын сақтау, қорғау және қалпына
келтіру мақсатында мемлекеттер жан – ... ... ... (7 –
қағида); «Қоршаған ортаны қорғау, даму және ... ... ... және бір – ... ажыратуға жатпайды» (25 – қағида).
7. Қоршаған ортаға деген сақтық көзқарас. Бұл қағида ... ... 15 – ... ... ... ... қоршаған ортаны
қорғауда өз мүмкіндіктері шегінде қауіпсіздік қығидасы шараларын ... ... ... мен ... кеңістігін сақтау мақсатында
трансшекаралық балықтар қоры мен ... ... ... балықтарды сақтауда,
оларды басқаруда және пайдалануда барлық қауіпсіздік шараларын қолдануда
барлық мүмкіндіктерді кеңінен ... ... 1982 ... теңіз құқығы
жөніндегі Конвенциясының ережелерін жүзеге асыру жөніндегі Келісім).
8. Даму құқығы. Бұл қағида бойынша даму ... ... ... тығыз байланыста болу керектігін ... ... 3 – ... бұл ... ... көрсетіліп кеткен: даму
құқығы қоршаған орта мен бүгінгі және ... ... ... ... түрде жүзеге асырылып, сақталуы тиіс.
9. Зиянның алдын алу. Осы қағидаға сәйкес, ... ... ... ... түрде әсер етіп жатқан немесе әсер етуі ... ... ... өндіріс пен белсенділік дәрежесін бағалауы ... ... ... ... ... ортаға не оның көлемді ... ... ... жою ... ... ... ... реттеуге
және басқаруға міндетті. Бұл қағиданың мазмұны 1982 жылғы 28 қазандағы БҰҰ-
ның Бас Ассамблеясы ... ... ... Хартиясының ІІ –
бабында талданып кеткен. Зиянның алдын алу қағидасы 1992 жылғы ... ... ... 7 – ... «с» ... мен 8 – ... «в»
тармағында, 1987 жылғы ЮНЕП-тің қоршаған ортаны қорғауға ... мен ... 7 – ... көрініс тапқан.
10. Қоршаған орта ластануының алдын алу. ... ... ... болсын,
ұйымдасып болсын қоршаған орта немесе оның жекелеген құрамдарының ластануын
жоюға, алдын алуға және ... ... ... ... жүзеге
асыруға міндетті. Бұл мақсаттар үшін әрбір мемлекет тәжірибедегі шараларды
қолдануға ... ... ... ... ... келісімдер мен
конвенцияларды аталып кеткен, олардың қатарына мынадай ... ... ... БҰҰ – ның 1982 ... ... ... жөніндегі Конвенциясы,
1973 жылғы теңіз көліктерімен ластануының алдын алу ... ... 1972 ... теңіздің қалдықтармен және басқа да материалдармен
ластануының ... алу ... ... 1974 жылғы Балтық ... ... ... ... ... Конвенция, 1976 жылғы Жерорта
теңізінің ластануының алдын алу туралы Конвенция, Рейн ... ... ... ... алу туралы 1976 жылғы Конвенция және т.б.
11. Мемлекеттердің жауапкершілігі. Бұл қағида ... кез – ... ... ортаны қорғау саласындағы халықаралық құқықтың шарттық
немесе басқа да нормамен көрсетілген міндеттемелері ... ... не ... жауапкершілікте болады. Бұл қағида Рио – 92 Декларациясының 13
– Қағидатында былай деп бекітілген: мемлекеттер ... ... ... ... арқылы өз юрисдикциясынан тыс аумақтарға
келтерген ... үшін ... ... ... халықаралық –
құқықтық нормалар дайындауда бірігіп қызмет етуге міндетті. Мемлекеттер өз
ішінде қоршаған ... ... ... алдын алу мен келтірілген
зияндар үшін өтемақы ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық немесе шетелдік сот органының юрисдикциясымен ... бас ... ... ... ... ... ... сәйкес
сот талқылауының кез – келген иммунитеті ... ... ... қатысты
халықаралық конвенциялар нәтижесіндегі міндеттемелерге қатысты жарамсыз [2,
8-14б].
Қоршаған ортаны қорғаудағы халықаралық – құқықтық ынтамықтастық қызмет
ету қағидалары бір ғана ... ... ... ... емес.
Сондықтан халықаралық құқықтанушы ғалымдар әртүрлі жүйелеуі мүмкін.
Ресейдің ... ... ... ... ... ... ... қағидаларын екіге бөліп көрсеткен:
1) осы күнгі халықаралық құқықтың жалпымен мойындалған ... ... ... ... ... ... егемендік теңдігі;
• ортақ пайда;
• басқа мемлекеттің ішкі ісіне араласпау;
• халықаралық міндеттемелерді уақтылы орындау;
• таластарды бейбіт түрде шешу және ... ... ... табиғатпен сәйкестіктегі әркімнің пайдалы да сындарлы өмірге деген
құқығы;
• үздіксіз әлеуметтік – ... даму ... ... ... мен ... ... жеке меншігіндегі табиғат ресурстарына деген мемлекет ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық
даму;
• тең (бірдей) ... ... ... (бір мемлекеттің
экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуде екінші бір мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... ортаға әскери немесе кез –
келген басқа да басқыншылық әрекеттерін жасау құралдарын пайдалануға
тыйым салу туралы 1977 жылғы ... ... және ... дәрежеде экологиялық ақпараттармен жиі алмасу;
• қоршаған ортаға трансшекаралық зиянның алдын алу;
• төтенше ... ... ... ... ... қорғаудағы ғылыми – техникалық ынтымақтастық, сонымен
қатар қолданбалы ... ... ... тарату, дайындау
зерттемелерін көтермелеу;
• қоршаған ортаны қорғаудағы ортақтасып қабылдаған талаптарды бақылау;
• қоршаған ортаны қорғауға байланысты трансшекаралық әсер ету таластарды
бейбіт түрде ... ... өз ... мен бақылауы шегіндегі әрекеттері
арқылы өз юрисдикциясы мен бақылауынан тыс ... ... үшін ... ... ... мен ... [7, 619-621б];
Жалпы алғанда қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ұстануы керек. Халықаралық
ынтымақтастық қағидалар саны ... ... ... ... орта ... адамзатқа ортақ игілік. Халықаралық келісімдер күн ... ... және ... ... да күн ... ... Бірақ ең басты қағида –
қоршаған ортаны ... ... ... ... ынтымақтастықтың нысандары.
Шарттық нысандағы халықаралық ынтымақтастық
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы бағдарламалық құжаттар ... ... ... айқындап берді:
1. Ауаның ластануымен күресу;
2. Суларды және ауыз суларды пайдалануды ластанудан қорғау;
3. ... ... ... ... Топырақ қабаты мен жерді пайдалануды қорғау;
5. Табиғат пен қорықтарды қорғау;
6. Қоршаған орта мен елді мекендердің жағдайын жақсарту;
7. Қоршаған ортадағы ... ... ... бақылау, болжай және
бағалау;
8. Құқықтық және әкімшілік шаралар;
Осындай сипаттағы ынтымақтастық насындары ретінде: ғылыми – техникалық
ақпараттар мен ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру; ғылыми қызметкерлер алмасу; қоршаған
ортаны ... ... ... ... мен ... ... мен
жобаларды бірігіп дайындау мен жүзеге асыру таңдап алынды [3, ... ... ... ... Ресейдің атақты
құқықтанушысы М.М.Бринчук өз еңбегінде былай деп талдаған: қоршаған ортаны
қорғау – ... ... ... ... ... Дәл осы ... ... халықаралық ұйымдардың экологиялық мәселелерді шешуга қатысуын
анықтап берді. Қоршаған орта ... ... ... шешуге жан
– жақты әрекеттер жасау керек. Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... екі ... ... ... айтқан: 1) шарт түріндегі ынтымақтастық – ... ... ... ... ... ... мен мекемелер арасында
конференциялар, симпозиумдар, кеңестер, дөңгелек үстелдер өткізу және
оларды ұйымдастыру; 2) ... ...... ... қорғау
қызметін басшылыққа ала отырып, сол саладағы белгілі бір ... ... үшін ... үкіметтер арасында немесе үкіметтік
емес басқа да нысан ... ... ... құру [7, ... ... байланысты талдап кетуіміз абзал. Себебі халықаралық
құқықтық ынтымақтастық нысандары ... ... яғни әр ... ... ұсынған. Оған дәлел ... ... және ... ... ... қатар, осы күнге дейін Қоршаған ортаны қорғау
мәселесі бойынша халықаралық құқықтық ... ... ... асырылуда.
Қоршаған ортаны халықаралық – құқықтық қорғауды жеүзеге асыру бірқатар
факторлармен тығыз байланысты. Экономика жағдайы, ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... жасасудың маңызы зор. Дегенмен, басты ынтымақтастықтың негізгі
мағынасы халықаралық ... ... үшін ... саясаттың
болуына және өзара тиімді шешімдерге тікелей байланысты.
Халықаралық қарбаластықты сирету ... ... 70 – ... ... да ...... құрылымдар арасындағы саяси, экономикалық, сауда,
мәдени байланыстарды ... ... ... қана ... ... ... ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастық саласында да
маңызды шарттардың жасалғанымен есте қалды. ... ... ... ... әр ... шарттар жасалып, халықаралық конвенциялар
жасалды.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ұлттық заңнаманың қаншалықты жоғары
дамығанымен, қоршаған ортаны қорғауды жалғыз ... ... ... ... ... да тыс табиғат ресурстары (Әлемдік теңіз бен
Антарктика ресурстары, Ғарыш ... т.б.) бар. ... ... ... да ... ... табиғат ресурстарын сақтауға ... мен ... ... ... ... ... ... халықаралық
ынтамақтастық объектілері мен субъектілері түсініктері алдыға шығады.
Халықаралық ... ... да ... ... ... ... қорғау құқығының субъектілері ретінде мемлекеттер, халықаралық
ұйымдар, өз ... үшін ... ... ... ... әлемдік және аймақтық дәрежеде болуы мүмкін. Мысалы ... ... ... ... ... ... БТҚО – ның ... арнайы
ұйымдары ретінде ЕО (ЕуроОдақ – ЕС), ТМД (Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы –
СНГ), АМЛ (Араб Мемлекеттерінің Лигасы – ЛАГ), ... ...... Азия
мемлекеттерінің ассоциациясы – АСЕАН), АМҰ (Америка мемлекеттерінің ұйымы –
ОАГ), АБҰ (Африкалық ... ... – ОАЕ) ...... ... ... ... – қоршаған
ортаны қорғаудың халықаралық ... ... мен ... ... сұрақтарды шешу. Қоршаған ортаны қорғаудың халықаралық объектілері
мыналар:
1) Әлемдік мұхит. Әлемдік мұхиттың Жер бетіндегі тіршілік үшін маңызы
өте зор. ... ... ... мұхитқа адам тарапынан келесідей
зияндардан қауіп төнуде:
а) балық аулау шаруашылығының қарқындылығы жіне балық қоры мен ... ... ... ... ... келтірудегі құлықсыздық;
ә) теңіз суларының өндірістік сарқынды сулармен, бұрғылау кезіндегі
мұхиттар мен теңіздердің мұхитпен ... ... ... қалдықтарымен ластанудан қорғау;
Әлемдік мұхитты сақтауда көптеген аймақтық және көпжақты келісімдер мен
халықаралық конвенциялар қабылданды, мысалы, 1982 жылғы БҰҰ – ның ... ... ... ... 1946 ... кит аулау кәсіпшілігін
реттеу туралы Халықаралық Конвенция, 1957 жылғы Тынық мұхитының ... ... ... ... туралы Конвенция, 1969 жылғы Оңтүстік –
Шығыс Атлантика тірі ресурстарын сақтау ... ... және т.б. ... жылғы теңіз құқығы бойынша БҰҰ – ның Конвенциясы мемлекеттерді
теңіз ортасын қорғау мен сақтауға міндеттейді. Мемлекеттер өз ... ... ... ... ... басқа мемлекеттердің аумағы мен
олардың теңіз ортасын ластамауды қамтамасыз етуде барлық ... ... Бұл ... ... ... ... барлық көздеріне қатысты.
Олар, мысалы, келесідей шараларды қамтиды:
- құрлықта орналасқан көздерден, атмосферадан уытты, зиянды және ... ... ... ... ... ... ... кемелер арқылы ластану деңгейін жоғарғы дәрежеде азайту;
- теңіз түбі мен оның ... ... ... ... мен ... ... құрылымдар мен қондырғыларды
пайдаланудағы ластану деңгейін жоғарғы дәрежеде ... ... ... ... ... да ... мен
қондырғылардан болатын ластану деңгейін жоғарғы дәрежеде азайту;
Конвенцияның 207 – бабына сәскес, мемлекеттер ... ... ... ... ... ... және
процедураларды басшылыққа ала отырып теңіз ортасы мен ... су ... ... мен су ... ... қорғау, жою
және бақылауды ұстауды қамтамасыз етуде заңнамалар мен ережелер қабылдауға
тиісті.
Конвенция мемлекеттерді теңіз түбіндегі ... мен ... да ... ... ... ... ... ластанудың алдын алатын,
жоютын және бақылауды сақтайтын нормалар мен ережелер қабылдауға және ... ... ... ... мен ... қарағанда
тиімділік деігейінің доғары болуына міндеттейді. Кемелер мен ... ... сол ... ... ... ... ... ұлттық және халықаралық ережелерді сақтауға міндеттейді.
Мемлекеттер ... ... ... өз ... үшін ... ... ... Мұхитты сақтаумен қатар оның мұнай не басқа да теңіз жұмыстары
нәтижесіндегі ластанудың ... алу, ... ... тірі ... ... ... су жүйесін қорғау, теңіз бетіндегі ... ... ету ... ... ... Осы ... ... көптеген құқықтық құжаттар қабылданды, мысалы, 1969 жылғы
теңіздің мұнаймен ластануына әкеп ... апат ... ашық ... қатысу
туралы Конвенция мен мұнаймен ластану нәтижеміндегі залал үшін азаматтық
жауаптылық туралы ... 1989 ... ... қызметі туралы халықаралық
Конвенция, 1982 жылғы Атлантика ... ... ... ... ... сақтау туралы Конвенция, 1980 жылғы Антарктиканың тірі
теңіз ресурстаны сақтау ... ... 1992 ... трансшекаралық су
ағыстары мен халықаралық көлдерді сақтау мен ... ... ... ... ... ауа. БДҰ (ВОЗ) ... нәтижесінде атмосфералық
ауаның ластанушы 6 ... ... ... ... оксиді, азоттың қос тотығы, ... ... ... озон және ... ... (шаң, ... мен ұшқын).
Қышқылдың шөгуі соңғы оншақты жылда ... ... ... ... алаңдатып отырған экологиялық мәселелердің
қатарына кірді.
Атмосфералық ауа ... ... ... 1979 ... ... ауаның трансшекаралық ластануы туралы Конвенция, 1985 жылғы озон
қабатын қорғау туралы Вена Конвенциясы (оны ... ... ... 1992 ... БҰҰ – ның ... ... туралы рамалық Конвенциясы
және т.б. келісімдер мен актілер [6, 736б].
1992 жылғы БҰҰ – ның ... ... ... ... ... ... – глобалды атмлсфераның өзгеруіне әкеп соққан адам
әрекеттерінің нәтижесімен ... ... ... ... көптеген
жылдардан соң барып қана байқалатын құбылыс. Бұл Конвенцияның мақсаты ... ... ... ... ... дәрежеде азайтатын
атмосферадағы парниктік газдардың ... ... ... ... ету. ... ... азық – ... өндірісі мен тұрақты
түрдегі экономиканың дамуына еш зиян ... ... ... уақыт кезеңінде жүзеге асуы тиіс. Конвенция мақсатына
жетуде мүше мемлекеттер өз ... ... ... ... а) ... ... үшін ... бірақ сараланған, жауаптылық; ... ... ... ... мен ... ... ... қызмет ету; в) климаттың өзгеруіне әсер етуші факторларды
алдын алу, ... жою ... ... шаралары мен әсер етуші
факторлардың күшін минималды дәрежеге жеткізу шараларын қолдану; г) ... ... ... негізгі міндеттемелер қатарында келесілер де
бар: антропогендік қоқыс ... ... ... ... ... ... болатын жағдайды қамтитын бағдарламаларды дайындай мен
бекіту. Конвенцияның орындалуын қамтамасыз еу үшін қатысушы ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады, климаттың өзгеруіне қатысты тараптар
қолданылған, ... ... ... мен ... ... ... ... ынталандырады және жеңілдетеді. Конвенцияға мезгілімен
өзгерістер де енгізілді. Ол өзгерістер Хаттама түрінде болды, ... 1997 жылы ... ... ... 1992 жылы 9 ... ... ... 1994 жылдың 1 наурызынан бастап енді [9].
3) Жануарлар әлемі (қоныс аударушы жануарларды қоса ... ... ... ... ... уақытынан бастап,
жануарлар дүниесі түрлерінің жоғалуы бұлжымас ақиқат болып қалады.
Миллиардтаған жануардың қазіргі кезде миллиондаған ... ... Егер де ... ... ... себебі ретінда
табиғи құбылыстар болса, қазіргі уақытта ... ... ... әсер ... ... ... талап ететін
жануарлар түріне морждар, тюленьдер, ақ аюлар, киттер, дельфиндер
және т.б. жануарлар ... ... ... ... ... ... екі ... бөлуге болады: жалпы
флора мен фаунаны жалпы қорғауға ... ... ... (түр, ... т.б.) ... ... ... топтағы топтағы құжаттар тобына 1933 жылғы флора мен ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Әлемнің кей
аймақтарында, әсіресе Африкада, флора мен фаунаны табиғи қалпында ... ... мен ... құру ... ... реттеу мен тәртіпке
келтіру арқылы және жекелеген ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Конвенция қатысушылары өз ... ... ... мен
табиғи қорықтар құрады (3-бап), онда орналасқан елді мекендерді бақылайды
(4-бап). ... ... ... жабайы жануарларды қолға үйретуді
ынталандырады (7-бап). Аталған құжат саудаға, аңшылық олжалары (трофеи) ... ... ... өндірісіне бақылау орнатуға ... ... ... ... ... ... ... улы заттар, жарылыс
заттарын қолдану, аумен аулау, ор қазып және тұзақ құрып аулау, т.б. [10].
Қоныс аударушы жабайы жануарларды ... ... ... ... ... ... құжаттардың бірі - 1979 жылғы қоныс аударушы
жабайы жануарлар түрлерін ... ... ... ... ... ... ... – ұлттық шекаралар мен шекаралардан тыс ... ... ... түрлерін қорғауға бағытталған. Конвенцияда
мемлекеттер келісімінің пәні ... ... ... ... ... ... мен ... аударушы түрлердің тізбесі көрсетілген (300 – ... ... ... мақсаты – қоныс аударушы ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдайын қамтамасыз ету.
Келісімнің осындай ... ... V ... көрсетілген. Аталған
Конвенцияның жүзеге асырылуын тараптар Конференциясы жүзеге асырады [11].
ә) Екінші топтағы құжаттарға мыналарды жатқызуға болады: 1946 жылғы ... ... ... ... Конвенцияны жатқызуға болады, 1957 жылы
Тынық мұхитының солтүстік бөлігінде мекен ететін теңіз ... ... ... ... КСРО ... мен АҚШ ... арасындағы
корольдық теңіз шаяны мен күзелген теңіз шаяндары кәсіпшілігі туралы 1971
жылғы Келісім, КСРО ... мен ... ... ... Тынық мұхитының
солтүстік – батыс бөлігіндегі ... ... ... ... 1972 жылғы
Келісім, 1973 жылғы ақ аюларды қорғау туралы ... 1979 ... ... ... ... арасында жасалған витон ламаларын
қорғау және оңтайлы пайдалану туралы Конвенция және ... ... кит ... реттеу туралы Халықаралық Конвенция киттердің
барлық түрлерін ... ... және ... ... үшін ... ... ... көлемді табиғи байлықты сақтап қалу мәселелерін
қарастырады. Халықаралық Кит ... ... (ХКК – МКК) жыл ... қосымшасын бекітіп отырады, онда киттердің қорғаудағы ... тыс ... ... кәсіпшілік кезеңі мен аумағының ашылуы
мен жабылуын орнатып отырады, союға рұқсат етілген киттердің әрбір ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері мен
оларды есептеп санау тәсілдерін қарастарды. 1985 ... ... ... көмегімен, ал 1986 жылдан бастап жағалық кит аулау станцияларынан
аулай арқылы кәсіпшілік жүргізетін мемлекеттер үшін ... ... ... ... жолақты киттерден басқасына) тоқтау салынған (мораторий).
1980 жылдан бастап ХКК – ның Үнді ... ашық ... кит ... ... шешімі заңды күшінде [12].
Құстың жабайы түрлерін қорғау шаралары әмбебап халықаралық – ... ... ... ... Бұл саладағы алғашқы халықаралық келісім
ретінде 1950 жылғы құстарды қорғау туралы Халықаралық ... ... ... ... барлық түрін қорғауға (көбею кезеңін қоса алғанда)
алды, сонымен қатар жыл құстарының ұя салу кезеңінде, ... ... ... ... ... ... ету шаралары көрсетілген. Жойылып
бара жатқан немесе ғылыми ... ... ... жекелеген
түрлері әр жыл сайын қорғауда болады. ... 3 – ... ... ... ... ... заңды бұза отырып ауланған немесе
атылған, тірі не өлі жағдайда ... ... ... сол ... әкелуге, сыртқа шығаруға, басқа аймаққа алып ... ... ... ... ... ... ... қоршауда ұстауға қатаң тыйым
салынады. Конвенцияға сәйкес қорғау кезеңіндегі, әсіресе кобею ... ... ... ... ... пайдаланудағы ұяларын бұзуға
немесе жоюға; ... мен ... ... ... ... ... зақымдауға, заңсыз әкелуге, сыртқа шығаруға, басқа
аймаққа алып ... ... ... ... ... алуға тыйым салынады.
Конвенцияға ... ... ... ... ... ... ілгелерді, қақпандарды, торларды, улы алдаусыратушы заттар мен
еліртетін ... ... тор ... ... ... аулау
ауларын, т.б. қолануды бақылауда ұстау туралы нормаларды қамту ... құс ... ... ... ... [13].
Құстарды тіршілік ету орындары бойынша қорғау тиімділігі байқалған және
көптеген келісімдерде көрініс тапқан, мысалы, 1971 жылғы суды ... ... ... бар сулы – ... жер – ... ... ... 1993
жылғы КСРО мен ... ... ... 1976 ... КСРО мен АҚШ
арасындағы Келісім және т.б.[2, 39б].
4) Өсімдіктер әлемі. Өсімдіктер әлемінің жойылу шегінде ... ... ... әсер ... ... қорғау арқылы бүкіл адамзатты ... ... ... ... ... ... ... үшін қажетті энергия мен
тұрмыстық қажеттіліктердің ... ... ... ... бірқатар халықаралық келісімдер жасалды.
1951 жылғы өсімдіктерді қорғау туралы Халықаралық Конвенция бойынша
әрбір қатысушы өсімдіктерді ... ... ... ... ... ... халықаралық сауда – саттықта егілетін жерлер мен ... ... ... мен зиянкестерінің бар – жоқтығын
тексеру; ә) өсімдіктер мен өсімдіктер өнімдерінің жағдайы мен шығу ... ... ... ... б) ... ... саласында
зертеулер жүргізу. Конвенция қатысушылары қажет болған ... жою, ... ... ... салу ... ... ... өнімдерін импорттау мен экспорттауды қатаң бақылуы тиіс [14].
1959 жылғы өсімдіктерді ... ... ... мен өсімдіктер
карантинін қолданудағы ынтымақтастық туралы Келісім өз ... ... пен ... ... қажетті шараларды қолдануға
уәкілдік береді. Мемлекеттер өсімдіктер ... мен ... ... ... ... шаралары туралы өзара ақпараттар алмасады. Мемлекеттер
өсімдіктер ... бір ... ... елге ... мен экспорттауда
бірыңғай фитосанитариялық ережелерді қолдану бағытында ынтымақтасады.
Өсімдіктер әлемін қорғауда ... үлес ... ... ... ...
1973 жылғы жойылу қаупі төніп тұрған жабайы фауна мен флорамен жасалатын
халықаралық ...... ... ... ... болады [15].
5) Биологиялық әртүрлілік. Биологиялық әртүрлілік механизмін құрудың,
реттеудің, ... ... ... ... ... пен оның ... ... және болашақ ұрпақтың
мүдделерін ... ... ұзақ ... ... пайдалану
шараларын қамтамасыз ету.
Биологиялық әртүрлілік түсінігі шегіне: а) түрлер ... ... ... б) ... ... ... жылғы 5 маусымдағы биологиялық әртүрлілік туралы Конвенция
көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... табылады. Конвенцияның мақсаты ретінде биологиялық әртүрлілікті
сақтау, оның компоненттерін қалыпты ... және ... ... ... технологиясымен алмасуда, ортақ қаржыландыруды тең
дәрежеде және әділ түрде бірдей пайда көру.
Биологиялық әртүрлілікті халықаралық – ... ... мен ... ... ... бар және ... мемлекеттер өз қызметтерінде
басшылыққа алуға міндетті. Басты қағида халықаралық ... ... ... ... ... ... мүше әрбір
мемлекет өз мүмкіндігі мен нақты шарттары шегінде қалыпты ... ... ... ... ... стратегиялар, жобалар, жоспарлар
дайындайды. Олар биологиялық ... ... мен ... ... ... ... жобалар мен саясатты назарда ұстауы
қажет. Конвенцияның 15 – ... ... ... ... ... ... деректер алу реттілігін көрсетуге құқылы. Деректер
алу өзара келісілген шарттарда жүзеге асырылады. ... ... ... құрды. Конференция Конвенцияның орындалуын
қадағалайды жіне осы ... кез ... ... ... беруге тиіс
ақпараттардың нысаны мен ... ... ... ... ... ... кез келген көмекші органмен берілуі тиіс
баяндамаларды талқылайды. Конференция биологиялық ... ... ... жіне ... ... ... ... әртүрлілік саласында аталған құжаттармен қатар мынадай
халықаралық құжаттар жасалған: 1946 жылғы кит ... ... ... ... 1961 жылғы өсімдіктердің жаңа сұрыптарын қорғау
туралы Халықаралық Конвенция, 1968 ... ... ... ... ... ... ... Конвенциясы, 1969 жылғы Оңтүстік – Шығыс
Атлантиканың тірі ресурстарын қорғау ... ... 1972 ... ... ... ... Конвенция, 1972 жылғы Бүкіләлемдік
мәдени және ... ... ... ... ... 1973 жылғы Балтық
теңізі мен ... ... алық ... мен тірі ресурстарын сақтау туралы
Конвенция, 1974 ... ... ... ... ... ... ... т.б. [2, 46б].
6) Ғарыш. Аспан денелері мен Ай. Мемлекеттердің ешқайсысы ... және ... ... да ... ... қатысты ешқандай
құқықты иеленбейді. Ғарыш – ... ... ... ... ғарыштық кеңістікті қолдану ... ... ... ... [17, 489б].
Ғарыш ұғымының өзі екі түрлі аймақты – ғарыш ... мен ... ... ... ... ... өзі ауа ... ішкі
шегі (шамамен Жер бетінен 100 – 110км) мен Ай орбитасы шегіне дейінгі –
таяу ғарышты, ... ... Ай ... ... ары ... – алыс ғарышты
қамтитын ұлан – ғайыр аймақты білдіреді. ... ... Айды ... да ... ... ... иелікке енгізуге жол берілмейді; Ғарышқа
зиянды әсер ету мен ... ... ... ... тыйым салынады; бөтен
заттар мен микроорганизмдерді енгізу нәтижесінен жағымсыз әсер ету ... ... ... бұзуға жол бермеу; Ғарышта ... ... ... ... ... бақылауда ұстауға тиіс,
энергияның ядролық көздерін бағалау нәтижелерін ғарыш кемесін ... оның ... ... ... (1979 ... Ай ... Келісімнің VІІ
бабы, 1986 жылғы жедел хабарлау туралы Конвенцияның 1 – бабы) [2, ... ... ... мен оның табиғи ресурстары. ... және ... ... ... деп атаудың өзі
әділетті. 1959 жылы КСРО, АҚШ, Англия, ... ... ... ... Антарктида туралы Келісім жасасты, онда ғылыми
зерттеу жүргізу еркіндігі, ... тек қана ... ... пайдалануға болатындығы ... және ...... ... ... ... 1991 жылдың
қазанында Мадридте Антарктидаға ... ... ... қол ... ... ... ... әлемін қорғауға, қалдықтарды жоюға және ластануды
ескертуге байланысты қатаң шаралар көрініс ... [17, ... ... ... ... туралы Келісіммен Антарктиданың
халықаралық – құқықтық ... ... ... мемлекеттерден басқа
Австралия, Бельгия, Жаңа Зеландия, Норвегия, Оңтүстік – Африка ... ... ... де ... ... ... көпжақты осы
келісімнің тез арада әрекет етуі мен ... ... 1961 жылы ... Келісім заңды күшіне енді. Антарктмда туралы ... ... яғни ... ... кез ... ... мүше бола алады, бірақ
кеңестік жиынының мүшесі ретінде ... ... ... ... ... қызмет (экспедициялық не тұрақты түрде) атқаратын
мемлекеттер де мүше бола ... ... ... ... ... көптеген халықаралық – құқықтық
құжаттарда көрініс тапты және жетілдірілді. Ол құжаттардың ... ... ... ... ... ... туралы Конвенция табылады.
Аталған құжатта тюленьдердің ... ... ... мөлшерін, жынысы мен
көлеміне және жасына байланысты өнім ... ... үшін ашық және ... ... ... үшін ... етілетін қару түрлерін айқындап
кетті. Конвенция нәтижесінде құрылған ... ... ... ажырамас бөлігі ретінде тюленьдерді аулау қызметіндегі тексеру
жүргізу танылады [19].
Антарктиданың ... ... ... ... ... ... 1988 жылғы Антарктиданың минералды ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... Антарктида
туралы Келісімде көрсетілген аймақтық экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз
ету қағидасын жан – жақты дамытады және ... ... ... ... ... ... керектігін ескере отырып өлі табиғи ресурстарды талдап
зерттеудің ... ... ... зиян ... алдын алуды,
Антарктиданы пайдаланушы басқа тараптардың құқықтары мен ... ... ... кетті. Конвенция халықаралық ынтымақтастық
мүшелері ол құжатты қолдамағындықтан заңды күшіне енбеді, сол ... ... ... ... қатысушыларының антартикалық аймақтың ... ... ... ... резолюциялар қабылдады. Осы
сұрақтарды алға ... ... ... ... ХІ ... ... 1991 жылы Мадридте Антарктида туралы Келісімге Қоршаған
ортаны қорғау туралы ... ... ... мақсаты мен жүктеген
міндеті – Антарктиданы бейбітшілік пен ғылыми мақсаттарға арналған табиғи
қорық деп ... ал ... ... ... Келісімге келген
Тараптар көтеретін болады [20].
8) Қоршаған ортаны радиоактивті ... ... - өз ... ... ... және ауыр зиян ... ластаудың түрі.
Радиоактивті ластаудың ең зиянды түрі - ядролық қаруды сынау ... ... бұл ... табиғатқа зиянды масштабты түрде ғана
келтіріп қоймай, сонымен қатар радиоактивті заттармен уланған
табиғатты қайта ... ... ... ... бетіндегі ядролық жарылыс ... ... ... ... зиян шегуіне әкеп соғады. Рио – 92 ...... ... ... ... даму ... бұзылуына
ықпал етуші нәтижелерге әкеп соғады. Сондықтан мемлекеттер халықаралық
құқықты құрметтеуі тиіс, ... ... ... ... ... ортаны
қорғауды қамтамасыз етуге және қажет болған жағдайда оның әрі ... ... ... ... ... нейтронды қаруларды қолдануға толықтай және
бүкіләлемдік дәрежеде тыйым салу ... ... ... ... үшін ... ... қорғау сұрақтарын шешуге көмектесер еді. Бұл
бағытта алғашқы қадамдар ... та ... үш ... ... ... (1963 жылы), оларды таратуға (1968 жылы), ядролық қаруларды мұхит
пен теңіз ... (1971 ... ... ... (1959 ... ғарышта
(1967 жылы) орналастыруға тыйым салынды және Африка, ... ... ... мен ... ... ... бөлігінде және басқа да
аймақтарда ядросыз зоналар құрылды. Егер ... атом ... ... ... ... ... ... өнімдерді
залалсыздандыруда, ядролық материалдарды ... ... ... ... ... қорғауды қоса алғанда) және ... ... ... ... Қоршаған ортаға көлемді зардап әкеледі [6, 770-
771б].
9) Қоршаған ... ... пен ... ... кезеңінде қорғау.
Соғыс кезінде Қоршаған ортаға ... зиян ... ... байланысты халықаралық гуманитарлық құқық нормалары табиғи
ортаға зиян ... ... ... ... гөрі ... дәреже шегіне дейін көлемін көрсеткен.
1990 – 1991 жылдардағы Парсы шағанағындағы соғыс ... 9,5 ... ... ... ... шөл ... ... 1,5 млн литр мұнай Парсы
шағанағы суларына тасталды және 600 – ге ... ... ... ... ... скважиналарының өртенуі нәтижесінде құрлық пен
теңіз орталары ... ... ... ... ... ... Осы секілді зиянды зардаптардың алдын алу тіралы нормалар
көптеген халықаралық құжаттарда көрініс ... ... ... ... ... қорғау қағидасы 1992 жылғы
Рио – де – Жанейро Декларациясында ... 24 – ... ... ... ... тұрақты даму процесіне міндетті түрде кері
әсерін тигізеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда Қоршаған ортаны қорғауды ... ... ... ... жағдайда әрі қарай даму үшін ынтымақтасуы керек [6,
785-786б].
10 желтоқсан 1976 жылғы табиғи ортаға әсер ету құралдарын әскери немесе
басқа да ... ... ... ... салу ... ... ... геофизикалық соғысқа – табиғи процесстермен қасақана басқаруды
түсіндіреді. Ол табиғи процесстер дауылдың, цунамидің, зілзала ... ... ... не қар ... ... әсер етуі ... 1 – ... сәйкес, қатысушы мемлекеттер қирату, басқа да
қатысушы мемлекетке шығын келтіру немесе зиян келтіру түріндегі зардаптары
ауқымды, ұзақ ... ... ... болатын табиғи ортаға әсер ... ... ... ... да ... ... ... тыйым
салынады. Қоршаған ортаға әсер ету құралдарын қолдану ... ... ... ... ... ... ... атмосфералық жағдайлар
мен климаттық өзгерулер, мұхиттық ағыстардың өзгеруі, озон ... және т.б. ... ... ... ... емес, табиғи құбылыстармен
айла – шарғы жасауға тыйым салады.
Конвенцияға әрбір қатысушы – ... ... ... ... ... өз бақылауындағы Конвенция ережелеріне қайшы келген
кез ... ... ... ... ... ... ... жасауға міндетті.
Конвенцияға қатысушы кез келген мемлекет егер басқа қатысушы мемлекет
Конвенция ережелерінен туындаған міндеттемелерін ... деп ... БҰҰ ... ... ... ... ... құқылы. Мұндай шағым іске қатысты
барлық ... пен ... ... ... ... ... тиіс. Конвенция заңды күшіне 1978 жылдың 5 қазанында
енді. КСРО ... 1978 жылы 16 ... ... ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау – бүкіләлемдік бірлесіп
шешетін, жауапкершілігі мол, жан – ... ... ... ... ортаны
қорғау саласында халықаралық құжаттар қабылдап қою жеткіліксіз. Себебі
халықаралық ... ... ... ... ... де бар. Осыдан
келіп халықаралық ынтымақтастықта мәселені шешудің басқа да нысандарына
жүгінуге тура келеді.
Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... түрі – ... олар ... не ... үкіметтік не үкіметтік
емес болуы мүмкін. Жыл сайын экологиялық мәселелер бойынша жүздеген, ... ... ... ... ... ортаны қорғау
саласындағы қарастыратын мәселелері әр түрлі болуы ... ... ... ... ... ... ... ақпараттар, ғылыми не
тәжірибелік мәселелер шешімдерімен өзара алмасу.
Дегенмен, БҰҰ – ның ... ... екі ... ... ... орынға ие және ерекше қызығушылық танытады.
БҰҰ – ның Бас Ассамблеясы 60 – жылдардың соңында ... ... ... күрт төмендеуін, оның ... ... ... ... алға тартып, адамды Қоршаған ... ... ... деңгейдегі талқыланатын және оған қарсы шаралар қабылданатын
халықаралық конференция өткізу туралы ... ... ... ... ... БҰҰ – ның адамды Қоршаған орта мәселелері
жөнінде Стокгольм конференциясы (КСРО қатысқан жоқ) өтті, онда 26 ... ... ... мен іс – ... ... ... ... БҰҰ – ның Бас Ассамблеясымен мақұлданып, БҰҰ шегінде
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы қызметтердің ... ... ... ... халықаралық Қоршаған ортаны қорғау құқығының дамуы мен
халықаралық құқық қорғау ... ... зор ... ... ... 5 ... ... Халықаралық Қоршаған орта күні деп жариялады
[7, 624б].
Конференция нәтижесінде ... ... ... ... ... мәселелерді қамтыды: адамдардың қолайлы табиғи ортаға
құқығы, ... ... ... ... жіне ... ... игілігі
үшін екендгі, мемлекеттердің табиғи ресурстарды өңдеудегі ... ... ... ... үшін ... ... пен ... ядролық қарудан және басқа да жаппай жою қаруларын
қолданудан ... ... 24 – ... ... ортаны қорғау
мәселесін халықаралық деңгейде ынтымақтаса отырып шешу керектігі ... 22 – ... ... ... ... ... ... әрқашан да жауаптылықта болатыны туралы айтқан. Декларация ... ... ... ... ... ғана айқындап берген жоқ,
сонымен қатар осы саладағы басшылыққа алынатын басты ... да ... ... – ның Бас ... ... ... ... кейін 20 жылдан соң 1992 жылдың маусым айында Рио – де – ... ... ... ... мен даму ... талқылау үшін
конференция шақырылды. Конференцияның атауына қарап, ол ... ... ... Қоршаған орта мен даму комиссиясы
қазметіне негізделген деп айтуға боады. Бұл ... ... ... ... мен ... қарап айтуға болады. Конференцияға ... пен 30 – дан аса ... ... емес ... ... делегацияны мемлекет басшылары мен үкімет басылары басқарып келді.
Рио – 92 ... ... ... ... да, ең
маңыздылары басты үш құжатқа қатысты болды:
- Қоршаған ортаны қорғау мен даму ... ...... ... ... ... ... татулығы ұқағидаларын қамтыған. БҰҰ мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің ішкі және сыртқы
саясаттарымен қосып, халықаралық ынтымақтастықтағы ... ... ... ... ықпалы зор.
- Ғаламдық масштабтағы атқарылатын істердің ұзақ мерзімдік ... ... күн ...... ... қорғаудағы бүгінгі
күнгі мәвелелерді қоса алғанда, ... тууы ... ... ... ... – алу ... қамтыған. «Күн
тәртібі» осы ... ... ... мен халықтардың,
халықаралық ұйымдардың атқаратын істерінің негізгі ... ... «Күн ... төрт ... қамтыды: 1) әлеуметтік
және экономикалық аспектілер; 2) ресурстарды даму мақсатында ... ... ... 3) халықтың белгілі топтарының рөлдерін
бекіту; 4) жүзеге ... ... ... ... ... қою ... мемлекеттердің өзара консенсусы арқылы
қабылданды.
- Ормандардың барлық түрлерін ... ... мен ... түрде
пайдалануға қатысты Қағидаттар – БҰҰ – ның Конференциясындағы
қабылданған ормандарға қатысты ең ... ... ... ... және мәдени орта ретінде орман қорын сақтаудың, ағаштар мен
орман ... ... да ... табиғат қорын пайдаланудағы
сақтықтққа мұқтаждықтың туып ... ... ... Барлық
мемлекеттерді «әлемді көгалдандыруға» атсалысуға шақырады. Орман
қорын мемлекеттер ... ... ... ұтымды пайдалану мен
қайта қалпына келтіру керектігі ... ... ... ... қол ... екі ... ... «Биологиялық әртүрлілік туралы» және «Климаттың ... ... [7, ... біз ... ортаны қорғау саласындағы ... ... ... – шарттық нысанды ынтымақтастық туралы
айтып кеттік. Мемлекеттер арасындағы келісімдер мен шарттардың ... ... ... өз міндеттемесіне қарай жауаптылықта болатындығында.
Ал халықаралық жиындар мен конференциялардың маңызы – ... анық ... жан – ... ... және халықаралық келісімдер мен шарттарға
қатысушы болып табылмайтын мемлекеттердің да ынтымақтасуына, сонымен қатар
халықаралық ынтымақтастықта тек қана ... ... ғана ... ... және басқа да мемлекеттердің тәжірибелерін қолдануға жол ашады.
1.3 Қазақстан Республикасының халықаралық шарттық экологиялық құқықтық
ынтымақтастыққа ... ... ... ... қорғау саласындағы
халықаралық ынтымақтастыққа қатыстырмастан бұрын, еліміздің қоршаған ортаны
қорғау саласындағы халықаралық ... ... ... ... жөн. ... 31 – ... 1 – тармағындай
баяндалғандай, мемлекет адамның өмір ... мен ... ... ... ... ... етіп қояды. Ал 38 – бапта Қазақстан
Республикасының азаматтарының табиғатты сақтауға және табиғат ... ... ... айтылған. Республика бекіткен халықаралық
шарттардың республика ... ... ... және ... шарт
бойынша оларды қолдану үшін заң шығару талап етілетін ... ... ... ... ... 4 – ... 3 – ... Ата заңымыздың 8 – бабында айтылған: «Қазақстан Республикасы
халықаралық құқықтың принциптері мен нормаларын ... ... ... пен тату ... ...... ... олардың
теңдігі мен бір – бірінің ішкі істеріне ... ... ... ... шешу саясатын жүргізеді, қарулы күштерді бірінші болып
қолданудан бас ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтастыққа
қарқынды түрде қатысады. Қоршаған ... ...... Қазақстанның
алдындағы өзекті мәселелерінің бірі, себебі Қоршаған ортаның саулығы –
мемлекеттің ... ... ... ... ... факторлардың
бірі. Сол себепті Қазақстанның ... ... ... ... қатысуы – мемлекетіміздің құқықтық қана емес, сонымен
қатар маңызды тәжірибелік міндеттерінің бірі. Бүгінгі ... ... және ... ... ... ... ... халықаралық экологиялық ынтымақтастық көп жағдайда еліміздің
Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... ... ... сәйкес (4 – бап) Қоршаған ортаны қорғау – ... ... ... ... ... ... Жарғының 19 –
бабына сәйкес мемлекеттер экологиялық мәселелерді шешуің экономикалық және
әлеуметтік ... ... ғана ... ... ... ортаны қорғау
шараларын жүзеге асыру және экологиялық апаттар кезіндегі жедел көмек
көрсету мен апат ... жою ... де ... ... жылы ... мүше ... ... экология саласы мен
Қоршаған ортаны қорғауда өзара іс – қимыл ... ... ... мен ... мүше ... міндеттері, құқықтары мен жауапкершіліктері
көрсетілген Хаттама қабылданды. Осы жалды ... ... ... ... ... ... Келісім, ал 1993 жылы табиғи
және техногенді сипаттағы төтенше жағдайларды жою мен ... ... ... ... ... қол қойылды. 1998 жылы 11 қыркүйекте ... ... және ... ... ... саласындағы ақпараттық
ынтымақтастық жөніндегі Келісім қабылданды. Ал 1999 жылы 13 қаңтарда ... ... ... ... ... ынтымақтастық
туралы Келісім қабылдады.
1992 жылы экология саласы мен Қоршаған ортаны қорғауда өзара іс – қимыл
жасасу туралы ... ... ТМД ... ... қоса ... ... ... табиғи ресурстарды және оларды пайдаланудың сандық және сапалық
көрсеткіштері бойынша есеп және экологиялық мониторинг жүргізу;
- қоршаған табиғи орта мен оның ... ... мен ... ... жүзеге асыру;
- тірі табиғи ресурстарды ұдайы өндіру үшін, биологиялық әртүрлілікті
сақтау мен қалпына келтіруде шаралар қабылдау;
- қорықтар, ... ... ... мен ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар желілерін дамыту және олар ... жер ... ... өзге де ... ... шектеуді қамтамасыз ету;
- аталған аумақтар жерлеріндегі жүзеге асырылатын шаруашылық және
өзге де ... ... ... ... жан – жақты бақылау;
- экологиялық алапаттарды, апаттарды, аварияларды ескерту мен олардың
зардаптарын жою үшін ... ... ... мен ... құру ... ... күшерін дамытуда, инвестициялық және өзге де жобалар
болжамдары мен бағдарламаларында экологиялық сараптамалар ... ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз етуде шаралар қабылдау;
- табиғи ресурстарды шаруашылық және өзге де ... ... ... ... ... пен ... ... ету
мақсатында оларды қайтарымсыз алу шектерін белгіледе ғылыми
негізделген нормалар орнату;
- ... ... ... ... ... ... ... деректер ұсыну;
- КСР Одағы уақытындағы ... ... ... ... қатар ТМД мүшелері өздерінің ұлттық экологиялық нормалары мен
стандарттарын сәйкестендіру туралы ... ... Осы ... ... ... мен ... ... бірыңғай критерийлерді,
әдістерді, және көрсеткіштерді қолдану туралы шешім қабылданды. Келісімнің
орындалуын Мемлекетаралық экологиялық кеңес жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... бағыттарының бірі – Арал мәселелерін шешу. Осы себеппен 1993 жылы ... Орта Азия мен ... ... ... ... ... Арал мәселелері бойынша ең алғашқы халықаралық
конференция болып ... ... ... Арал ... ... күрт ... ... экологиялық апат екендігін бірауыздан
атап өтті және ол ... шешу үшін ... күш салу ... және дер
кезінде шаралар қабылдау тиіс. Конференция қатысушы мемлекеттер басшылары
жұмыс нәтижесінде негізгі үш ... ... Арал ... мен Арал маңы ... ... ... Арал ... сауықтыру, әлеуметтік – экономикалық жағынан қамтамасыз
ету шараларында бірігіп қызмет ету туралы Келісім;
- халықаралық Аралды құтқару ... ... ... ... БҰҰ – ның Бас ... ... қатысушы мемлекеттер келесідей ортақ міндеттерді ... ... Арал ... жер – су ... шектелген бассейнін ұтымды
пайдалану;
- тазартылмаған өндірістік лас сулардың құйылуын ... ... оған жол ... әркеттері арқылы өзендер, су қоймалары
мен жерасты су көздерінің тиісті сапасын тазалықта ұстау;
- Арал ... ... әрі ... ... экологиялық
жарамдылығын бірқалыпта ұстап тұруға жеткілікті сумен ... ... ... табиғи объект ретінде сақтап қалуды кепілді
түрде қамтамасыз ету;
- жалпы аймақтың, ең ... ... мен ... аймақтарындағы
және құрғап кеткен теңіз түбіне тиесілі аумақтардың ... ... ... қалпына келтіру, сол жерлерде жасанды
түрде тұрақты ландшафттар ... ... мен ... ... келтірудің ортақ қағидаларын
басшылыққа ала отырып, бассейнде суды ... ... ... мемлекетаралық құқықтық нормалар қабылдау;
- қатысушы мемлекеттермен шекаралас аумақтарда, қорықтық зоналарда
тіршілік етуші ... қоса ... ... ... ... қорғау шараларын жүзеге асыру;
- Арал теңізі бассейніне қосымша су ... ... ... ... ... шешу үшін қажетті ғылыми зерттеулерде, жобалық
пен басқа да түрлі зерттемелер жүргізу мақсатындағы жоғары дәрежеде
бірігіп қызмет атқару;
Конференция ... Арал ... ... ... паритетті
негізде Мемлекетаралық Кеңес құру туралы ортақ ... ... ... ... ... ... атқаратын Атқарушы Комитет (орналасқан жері
– Ташкент ... пен ... екі ... ... ... ... ... ғылыми – техникалық және экологиялық ынтымақтастық
жөніндегі комиссия мен су ... ... ... ... ... Келісімде келесідей мәселелер қарастырылды: Арал теңізін
бірігіп ... қалу ... ... ... Арал маңы аймағын
экологиялық сауықтыру; Арал ... ... ... бойынша кезеңді
арнайы басылымды шығарылуын қамтамасыз ету.
БҰҰ – ның Бас Хатшысына үндеуінде төрт мемлекет ... БҰҰ ... ... ... Арал ... ... ... қауіпсіздіктерін қамтамасыз ету үшін, Арал теңізін сақтап қалу
мен оның бассейнінің табиғи ортасын сауықтыру жобалары мен ... ... ... ... ... ... өтініш білдірді.
Арал мәселесі бірқатар халықаралық ... ... ... ... ... 2002 жылы 5 – 6 ... ... ... ... және ... Аралды құтқару қорына мүше
мемлекеттер саммиті болып өтті, нәтижесінде ... ... жою ... ... ... ... Республикасының Семей полигонының ұзақ жылғы жұмыс ... ... ... ... сүйенсек, ядролық қаруды сынау
шегіндегі өткізілген барлық жарылыстардың әрбір төртіншісі ... ... ... болыпты (шамамен 470 жарылыс). Бұл әрекеттер
аймақ экологиясы мен онда ... ... ... үшін өте ... алып ... Бір ... бұл мәселенің ... ... ... 1997 ... 16 ... БҰҰ – ... ... 52 – сессиясында консенсус арқылы «Қазақстан аумағындағы
Семей полигоны халықтары денсаулықтарын, ... ... ... мен
экономикалық даму мақсатында қызметтерді үйлестіру мен ... атты 52/169М ... ... ... ... Семей
полигоны аймағындағы зардап шеккен халықты емдеу үшін арнайы жобалар мен
бағдарламаларды ... мен ... ... ... ... шақырады. 1998 жылы 28 қыркүйекте Бас Ассамблеяның 53 –
сессиясында аталған ... ... БҰҰ – ның Бас ... ... Баяндамада БҰҰ сарапшылары көзқарастары көрініс
тапты, онда аймақтағы ... ... ... ... ... бүкіләлемдік ортақ күш салу ... ... ... тағы бір мәселе, мемлекетке көмек көрсету қызметін жүзеге
асыру мен ... ... ... Үкіметінің барабар үйлестіру
механизмін дайындауда БҰҰ көмек көрсеу туралы ұсыныс айтылды.
Қазақстандағы ядролық сынақтардың зардапты нәтижелерін жою ... ... ... жиі қарастырылады. 2002 жылдың 24 шілдесінде
Бас ... ... ... ... көрді, онда халықаралық донорлар
ынтымақтастықтары тараптарынан Семей полигонына ... ... ... ... Семей аймағы халқының қайта жаңару
процесіндегі жағдайлары экономикалық, ... және ... ... ... ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау саласында халықаралық
ынтымақтастыққа түсуі көпжақты және екіжақты ... ... ... ... ... ... ала отырып ең көп нормалар
су жүйелеріне байланысты деп ... ... 1992 жылы ... мен ... арасында трансшекаралық су жүйелерін бірігіп пайдалану мен
сақтау жөнінде ... ... 1996 жылы ... ... ... және Өзбекстан мемлекет басшылары су – энергетикалық ресурстарды
пайдалану туралы ортақ Мәлімдемеге қол қойды. ... ... ... су ағыстарының дәрежесі ұтымды пайдалану мақсатында
су бөлу мен олардың су – электр ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет басшылары өз
мемлекеттерінің ... су ... ... ... басқа
мемлекеттің табиғи ортасына зиян ... ... ету ... ... растады. Сонымен қатар Мәлімдемеде Сырдария
өзені бассейні аумағындағы үш ... 1992 ... ... ... мен ... ... ... мен табиғи ортасын сақтау
туралы БҰҰ – ның Еуропалық Экономикалық Комиссия ... ... ... ... ... көрсетілді. Ал 2001 жылы ... ... ... ... ... ... мен Қытай Халық
Республикасы Үкіметі арасында трансшекаралық суларды пайдалану мен ... ... ... ... қол қойылды [24, 339-340б].
1995 жылы 27 наурызда Вашингтон қаласында Қазақстан мен АҚШ ... орта мен ... ... қорғау саласындағы ынтымақтастық
туралы үкіметаралық Келісімге қол қойылды. Қазақстан мен АҚШ ... ... мен ... ... сақтау саласында екіжақты, аймақтық
және ғаламдық негізде өзара келісіп саясат жүргізуде ынтымақтастық жасасуды
екіжақты міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... ғылыми – техникалық жобалар дайындау; ғылыми
– техникалық ақпараттар, зерттеулер қорытындыларын және ... ... және ... ... басқару салаларында тәжірибе алмасу;
екіжақты кездесулер, ... мен ... және ... ... ... ... делегациялар, ғалымдар және сарапшылар
алмасу; екі елде ... ... орта мен ... ... ... ... Республикасының экология саласындағы екіжақты келісімдерге
келесідей Келісімдерді атап ... ... 1995 жылы 15 ... ... мен ... ... жануарларды
қорғау туралы Келісімге қол қойылды, ал 1997 жылы 4 ... ... ... ... ... ... Келісімге
қол жеткізілді;
- 1997 жылы 2 маусымда ... мен ... ... Қоршаған
ортаны қорғау мен табиғатты ұтымды пайдалану саласындағы
ынтымақтастық туралы ... ... 1997 жылы 8 ... дәл осындай келісім Қазақстан мен Қырғызстан
арасында орнады;
- 2000 жылы 12 мамырда Қазақстан Орталық Азия ... ... ... ... қол ... ортаны қорғау мен табиғи ресуртарды ұтымды пайдалану жөніндегі
әмбебап халықаралық келісімдерге ... ... ... олардың
маңыздыларына қосылу жұмыстарын белсенді ... ... 1994 жылы ... ... ... 1992 ... биологиялық әртүрлілік туралы
Конвенцияны бекіте ... ... ... ... мен ... ... ... үшін қажетті шаралар қабылдау туралы
міндеттемелер алды. Конвенциямен қарастырылған және ... ... ... ... ... ... қорғалатын аймақтарының
жүйелерін ұйымдастыру; биологиялық әртүрлілікті ... үшін ... ... ... түрде пайдалану; экожүйені, табиғи тіршілік
аймақтарын және табиғи жағдайда тіршілік етуге қабілетті популяция ... ... ... мен ... ... аймақтарына зиян
келтіретін түрлердің таралуы мен жерсінуінің ... алу; ... үшін ... ... ... етуші байырғы және жергілікті
қауымдар туралы білім мен тәжірибелерін сақтау және т.б. Конвенция бойынша
бтологиялық ... ... ... әр ... ... ағзаларының
түрлендірмесі мен түрлер мен түраралық әртүрлілік пен экожүйелердің
әртүрлілігі түсініледі.
1995 жылы 4 ... ... БҰҰ – ның 1992 ... ... ... Рамалық конвенциясының қатысушысы болды. Конвенцияның міндеті –
климаттық жүйеге ... ... ... жол бермейтін дәрежедегі
атмосферадағы парниктік газдар ... ... ... Осы ... ... ету ... ... жүзеге асыру мен
тұрақты түрдегі экономикалық ... зиян ... ... ... ... ... түрде бейімделуіне жеткілікті
уақытта жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ... парниктік газдардың антропогендік
тасталындылары мен ... ... ... ... ... асыру.
Конвенция мемлекеттердің мүмкіндіктерін ескере отырып әр ... ... ... ... Ерекшелігі сол, Конвенция дамыған
мемлекеттерге ... ... және ... ... ... ... жетекші рөл ойнау міндетін жүктейді. Мемлекеттер
сәйкес технологиялар алмасу, ақпараттар беру, ... ... ... дайындау және басқа да салаларда ынтымақтасып, бірігіп қызмет етуге
міндетті.
1997 жылдың 30 қазанында мемлекетіміз 1985 жылғы озон ... ... Вена ... мүше ... ... ... ... бойынша алған негізгі міндеттемесі – озон ... ... кері әсер ... өз ... тиесілі қызметтерді бақылау,
шектеу, қысқарту мен жою ... ... ... ... ... ... ... іс – шараларды жүзеге асыру. Озон қабатын
сақтау туралы Вена конвенциясына мүше ... ... ... тиісті
ақпараттар мен технологиялар алмасуға міндетті.
Жоғарыда аталып кеткен халықаралық құжаттармен ... ... ... да ... құжаттарға қол қойып, сәйкесінше туындаған
міндеттемелерін асыруда ... ... ... ... ... да халықаралық құжаттарға мыналарды жатқызуға болады:
- 1973 жылғы жойылу қаупі төніп тұрған жабайы фауна мен ... ... ...... ... ... ... жыл 6 сәуір);
- 1991 жылғы трансшекаралық контекст шегінде табиғи ортаға әсерді
бағалау жөніндегі Конвенция (2000 жыл 1 ... 1978 ... ... ... қашықтықтағы трансшекаралық ластануы туралы
Конвенция (2000 жыл 23 қазан);
- 1992 жылғы өндірістік апаттардың трансшекаралық әсер етуі ... (2000 жыл 23 ... 1998 ... ... ... ... ақпараттар алу, оларға
байланысты сот төрелігіне қатысу мен шешім қабылдауда жұртшылықтың
қатысуын қамтамасыз ету ... ... (2000 жыл 23 ... 1992 ... ... су ... мен халықаралық көлдерді
сақтау мен пайдалану туралы Конвенция (2000 жыл);
- 10 ақпан 1990 ... озон ... ... заттар жөніндегі
Монреаль Хаттамасы (2001 жыл 7 мамыр);
- 1989 жылғы қауіпті қалдықтарды трансшекаралық алып өту мен ... ... ... ... ... (2003 жыл 10 ақпан);
- 1992 жылғы БҰҰ – ның климаттың өзгеруі туралы Рамалық конвенциясына
Киото ... (1999 жыл 12 ... 1947 ... ... ... ұйым туралы Вашингтон
конвенциясы (1992 жыл 18 желтоқсан);
- 1977 жылғы Қоршаған ортаға әскери немесе кез – ... ... ... ... ... ... пайдалануға тыйым салу
туралы Конвенция (1995 жыл 20 ақпан);
- 1994 жылғы шөлейттену және ... ... ... ... жыл 7 ... 1968 ... ... ластанудан келген зиян үшін азаматтық
жауапкершілік туралы Конвенция (1994 жыл 4 наурыз);
- 1972 жылғы ... ... және ... ... ... туралы
Конвенция (1994 жыл 29 маусым);
- Теңіз ... ... ... ... ... ... 4 наурыз);
- Каспий теңізінің теңіз кеңістігін сақтау туралы Рамалық конвенция
(2005 жыл 13 желтоқсан) [4, 761-776б];
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... келісім
шарт тәжірибесін талдай отырып айтатын қорытынды – ... ... ... ... экологиялық құқықпен жалпыға мойындалып,
танылған қағидаларға ... ... ... ... ... ... және екіжақты негізде өзара халықаралық ынтымақтастықты
тереңдете түспек. Еліміз тәуелсіздік алған уақыттан бастап еліміздің сыртқы
қатынастарын дамыту мақсатында ... ... қол қоя ... ... аренада дербес, тәуелсіз ... түсе ... ... ... ... ... саласындағы халықаралық
келісімдердің барлығына дерлік қол қоймаса да, ... ... ол ... ... ... ... бекіткен халықаралық келісімдердің орындалуын
мемлекеттік органдар алдыңғы мақсаттардың біріне шығарды. Қазіргі уақытта
шарттық нысандағы ... ... ... жатқан қызметтері
айтуға тұрарлық
2 ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау саласындағы халықаралық ұйымдар түсінігі
және түрлері
Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... туралы сөз
қозғамастан бұрын, жалпы халықаралық құқықтағы халықаралық ұйым институты
туралы айта ... жөн. ... ... ... ... ... ... жатқызылады. Олар мемлекетпен бірге доктриналық,
сондай – ақ конвенциялық тәртіпте халықаралық құқықтың субъектілері болып
есептеледі. ...... ... ... мен халықаралық
ұйымдардың өзара ықпалдасуының ең бір күрделі проблемасын – ... пен ... ... ... ... ... ... мәселе ретінде көрсетеді.
Мемлекеттің тәуелсіздік проблемалары мемлекеттің және ... ... ... ... ... яғни ... халықаралық ұйымға өз құзыретін ішінара беруі арқылы немесе
оған ... бір ... ... ... ... бойынша
түсіндіріледі. Халықаралық ұйымдар ... ... көп ... нысаны болып табылады: оны мемлекеттер тиісті
жағдайларда құрады және ол ... ... ... отырады. Мұнда баса айтатын бір мәселе, халықаралық ... ... мүше – ... ерік ... осы ұйымдардың
мақсаттарына, құзыреттеріне, уәкілеттікеріне, органдардың ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Ұйым Жарғысының заңды күшіне енуі белгілі бір құқықтық салдарды
қамтамасыз етеді. ... ... ... жаңа субъектісі пайда
болады, ол өзін құрған мемлекеттен өзгеше сипатпен ... ... ұйым ... ... ... ... тән маңызды
ерекшелігіне – мемлекеттер, ұлттар мен халықтар өз тәуелсіздігін ... ... ... ... ие бола ... ... кез
келген халықаралық ұйымға кірген кезде өзінің тәуелсіз құқықтарын ... ... ... ... ... пен ... ұйымдардың байланысу
сипаттары мемлекеттің тәуелсіздігін толық шектейді деген ұғым туындамауы
керек. Тәуелсіздік – бұл ... ... ... ...... ол құзыреттердің саяси режимі, билік тетігі сияқты ... ... ... ... ... ... ... белгі – құзыреттер бойынша ғана шектеу қойылады.
Халықаралық Ұйым – халықаралық ... ...... ... ... ... ... құбылыс. Халықаралық тәжірибеде
халықаралық ұйымдардың қызметіне және оныі көптеген бағыттары бойынша әрі
қарай дамуына әсерін тигізетін ... мен ... ... ... ... ... қызметін интернационалдау;
• ғылыми – техникалық прогресс;
• осы заманғы маңызды ... ... ... ... ... мен ... ... өзге де
субъектілері арасындағы халықаралық ынтымақтастықтың маңызды ... ... ... ... Осы ... ғаламдық проблемаларды
қарастыру халықаралық ұйымдардың қызметінде бара – бара өзекті мәселеге
айналып ... ... ... ... ... ... қатынастарды халықаралық – құқықтық реттеуде аутарлықтай рөл
атқаратыны жалпыға ... ғ. ... ... ... табиғи қажеттіліктері тұрақты әрекет
ететін, ... ... одақ деп ... ... ... ... себеп болды. Халықаралық ұйымдардың қазіргі ... ... ... бар. ... алуан түрлі қоғамдық құрылымды
мемлекеттердің бейбіт қатар өмір ... ... ... ... саяси, ғылыми жіне мәдени өмірдің интернационалдануы, сондай –
ақ ... ... өмір ... ұйымдар құрылуының объективті негізі бар және ол әлемдік
бірлестіктің шынайы қажеттіліктерінен туындайды. Олар ... ... ... тұтас шегінде, халықаралық аясында құқықтық
ықпал етудің ... ... ... ... де ... Халықаралық ұйым
құқықтарын халықаралық құқықтың дербес саласы ретінде ... ... олар ... бір рөл ... ... ... ... нормативтік құрылымға ие. Жалпы
халықаралық құқықтың қағидалары jus cogens қағидаларына бейбіт өмір ... ... ... ... тең ... ...... ішкі істеріне қол сұқпау қағидаларын, сонымен қатар
халықаралық ұйымдардың құқықтарының ... да ... ... ... көпшілігі БҰҰ жарғысындағы 2 – баптың мазмұнына сәйкес келеді.
Онда нақты халықаралық ұйым ... ... ... ... дейін
халықаралық шарттар құқықтарының теориясында 2 түрлі тенденция өмір ... ... ұйым ... мәліметтері; бұл тұжырымдаманың
жақтастарының көзқарастары бойынша БҰҰ – ның төтенше ... ... ... ... әрекет ететін жаңа құқық кіреді;
- халықаралық ұйымдар ... ... БҰҰ – ның ... ... ... кең, ... – ақ осы құқықтың жалпы халықаралық
құқықтан бөлінуін және оның жалпы халықаралық құқықпен ... ... ... мойындау;
Халықаралық ұйымдардың жұмыс істеуі, олардың органдарының әр ... ... бір ... ... ... негізделеді. Халықаралық
құқық жүйесінде халықаралық ұйымдардың құқықтарынан тыс бірде – бір салада
құқықтық реттеу әдістерінің ... ... жоқ ... ... бұл
саланың дербес сала жағдайында тұрғанын атап айтуға болады.
Халықаралық ұйым – бұл ... бір ... ... үшін ... негізінде құрылған, тұрақты әрекет ететін органдар ... ... ... ... және ... құқық нормалары мен
қағидалары негізінде құрылған ... ... ... ұйымдардың белгілері мынадай:
• халықаралық құрылтай шартының болуы;
• белгілі бір ... ... ... ... құрылымы: тұрақты органдар мен штаб – ... мүше – ... ... мен міндеттерінен басқа дербес
құқықтары мен міндеттері;
• халықаралық құқықтың нормалары мен ... сай ... үш және одан да көп ... мүше ... [3, ... күнде халықаралық ұйымдар халықаралық қатынастар саласында
мемлекеттер ынтымақтастығы мен көпжақты дипломатия ... ... ... ие. ... ... ... саласындағы халықаралық қоғамдастыққа
қызығушылық Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болды және халықаралық
ұйымдар қызметтерінің ... арта ... ... ... қоршаған ортаны қорғау саласындағы
ұйымдарға да қатысты қолданылады. Алайда олардың құқықтық ... ... ... ұйымдардың құқықтық табиғатыныі негізі – мүше ... ... ... мен ... ... Ал ... ортаны
қорғау саласындағы халықаралық үкіметаралық ұйымдарға келесі сипаттар тән:
- мемлекеттердің мүшелікте болуы;
- құрылымдық халықаралық ... ... ... ... ... болуы;
- мүше – мемлекеттер егемендігін ... ... ... мемлекеттердің ұйымдағы ішкі және сыртқы тең құқықтылығы;
Осы сипаттарды есептей мынадай қорытынды ... ... ...
құқықтық ұйым – ортақ мақсатқа жету үшін халықаралық ... ... мүше – ... ... ... ... ... негізінде жұмыс істейтін ... ... бар ... ... ... халықаралық құқықтың субъектілері болып
табылады.
Қазіргі күнде Қоршаған ортаны ... ... ... ұйымдар
айналысуда және олардың саны қызметі ... орта ... ... ұйымдармен толысуда. Құқық мәртебесі ... бұл ... ... және ... емес деп ... ... тұрғысынан алғанда оларды екі топқа: ... ... ... халықаралық ұйымдар және арнайы құзыретті жүзеге асырушы
халықаралық ұйымдар деп бөлуге болады.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... ... ... әр түрлі көзқарастарға сүйенер болсақ,
қоршаған ортаны қорғау саласына тартылған халықаралық ұйымдар ... ... ... ... ... ... қарап оларды мынадай
түрлерге жіктеуге болатын еді: Қоршаған орта ... ... ... қоршаған орта компоненттерінің жекелеген түрлеріне
(жер, минералды ресурстар, су объектілері, атмосфералық ауа, ... ... ... ... ... экожүйелерімен (жануарлар
түрлері, өсімдіктер ... ... су ... т.б.) ... ... ... ... ұйымдарды әлеуметтік –
экономикалық, ғылыми – техникалық, ...... ... ... құқықшығармашылық – консультативті, т.б. бағыттарға бөлуге
болады.
Алайда, көптеген жағдайда ... ... ... бір ... ... мен ... ... Пәндік белгілері бойынша топтастыруда
дәстүрлі түрде екі ... ... ... мен ... аясының кеңдігі
бойынша топтастырылады. Өкілеттік аясының кеңдігі немес ... ... ... бойынша оларды глобалды (ғаламдық) не аймақтық деп бөлуге
болады.
Байқалатын тағы бір құбылыс, пәндік белгілері бойынша бірнеше ... ... ... ... ... ... бір ... бірігіп жатады. Мысалға алар болсақ, ... ... ... қоршаған орта құқығы бойынша Халықаралық Кеңес қоршаған ... ... ... ... құрамына кіреді.
Халықаралық ұйымдардың қызмет етуінің материалдық негізі ретінде тек
қана мүшелік ... ғана ... ... ... ... мен
дотациялардың барлық түрлерінен құралуы мүмкін. Жалпы алғанда, қызметтері
қоршаған орта проблематикаларын шешуге бағытталған халықаралық ... ... ... ... ... ... бір жайт – жүйелеудің ешбір
түрі халықаралық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... қай ... болмасын қызмет ететін халықаралық
ұйымдардың шынайы рөлін анықтауда олардың санын біліп қана қою ... ... ... құқықтық мәртебесін, әлеуметтік – ... ... ... ... ету ... ... зонасын және атқаратын
функцияларын білу қажет. ... ... ... ... ... орта ... халықаралық ұйымдар қызметтерінің объективті
сипатын, олқылықтары мен даму ... ... ... ... ... ... ... Жалпы құзыретті атқаратын
халықаралық ұйымдар қоршаған орта ... ... ... ... ... Ол ... қатарына БҰҰ, БҰҰ – ның
мамндандырылған ұйымдары мен ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Кейбір ғалымдар бұл тізімді басқа
да аймақтық үкіметаралық ... ... және ... ... ... ... МСНС ... одақтардың халықаралық Кеңесі), ТНА (Тынық
мұхиты ғылыми ассоциациясы) толықтырады.
БҰҰ – әлем мемлекеттері ... ... ... пен ... ... мақсатында құрылған халықаралық әмбебап ұйым.
БҰҰ – ның Жарғысы 1945 жылы 26 маусымда Сан – Франциско ... ... ... ... сол ... 24 қазанында енген.
БҰҰ – ның ...... ... ... міндетті жалғыз
халықаралық құжат. Жарғының мәні оның ... ... ... ... тек ... ... ... ғана емес, сонымен
қатар ол барлық мемлекет үшін бірдей дәрежеде ұжымдық қауіпсіздік ... ... мен ... әскери, саяси, әлеуметтік,
экологиялық және гуматинарлық салалардағы тәртіп кодексін ... ... ... ... БҰҰ ... ... көпжақты келісімдер мен
шарттардың тармақталған жүйесі пайда болды [25].
Қоршаған ортаны қорғау саласында БҰҰ – ның ... бас ... ... ... қатысады: Бас Ассамблея, Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық комиссия), БҰҰ – ның сауда және даму жөніндегі
Конференциясы ... БҰҰ – ның ... даму ... ... ... еңбек ұйымы (МОТ), БҰҰ – ның азық – түлік және ... ... БҰҰ – ның ... ... ... және ... саласындағы ұйымы
(ЮНЕСКО), Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... ... ұйымы (ИМО), халықаралық қайта
құру және даму Банкі (МБРР), Атом энергиясы жөніндегі халықаралық ... және ... ... ... ... (ДДҰ – ВОЗ) 1946 жылы ... ... адам денсаулығын қоршаған ортамен өзара байланысы мәселелері
тұрғысынан ... ДДҰ ... ... ...... жүргізеді, қоршаған орта мәселелерімен байланысты адамдардың
науқастылығы туралы мәліметтерді жинақтайды, қоршаған ортаға санитарлық –
эпидемиологиялық ... ... және ... ортаны бағалауды іске
асырады. Сол себепті ДДҰ қалаларды, азаматтардың ... ... ... – шипажайлық кешендерді сауықтыру мәселелерін қарастырады. адам
өмірі үшін қажетті санитарлық – гигиеналық ... ... ... бағдарламаларға қатысады. Өз функцияларын жүзеге асыруда ЮНЕП,
МАГАТЭ, ДМҰ (ВМО) және т.б. ... ... ... ... [24, ... – ның штаб – ... Женева қаласында (Швейцария) орналасқан. БҰҰ –
ның мамандандырылған ұйымы. Құрамына 193 мемлекет ... ... бұл ... БҰҰ – на мүше мемлекеттер ғана емес, сонымен
қатар мүше емес ... де ... бола ... ... ... ... 1839 жылғы құрылған Констанинополь жоғары кеңесінен ... ... ... кеңес денсаулық саласындағы халықаралық
ынтымақтастықтың ... ... Оның ... ... ... шетелдік кемелерді бақылау мен оба және тырысқақ ауруларының
алдын алу шараларын атқару болды. Кейіндеп ... ... ... ... (1840 ... және ... (1846 ... құрылды. Бірінші дүниежүзілік
соғыстан кейін 1923 ... ... ... Лигасының Халықаралық Денсаулық
сақтау ұйымы қызмет атқара ... Ал ... ... ... ... жылы шілде айындағы Нью – Йорк қаласында өткен Денсаулық сақтау туралы
Халықаралық конференция нәтижесінде ДДҰ – мын құру ... ... ... – ның ... 1948 ... 7 ... бекітілді. Сол уақыттан бері 7 сәуір
«Дүниежүзілік денсаулық сақтау ... деп ... ... – ның құрамы 3 органнан тұрады:
• Денсаулық сақтаудың Дүниежүзідік ассамблеясы – ... ... үшін жыл ... жиналатын орган.
• Атқарушы Комитет – ... ... ... атқаратын орган. 30
мемлекет өкілінен түрады (5 мемлекет өкілдері тұрақты: АҚШ, Ресей,
Ұлыбритания, Франция, ҚХР).
... – ның ... ... ... ... ... ... мен ұсыныстарды
беру;
• денсаулық сақтау саласындағы стандарттарды бекіту;
• денсаулық сақтау саласындағы бағдарламаларды жетілдіру ... ... ... ... ... ... технологияларды, ақпараттар мен
стандарттарды дайындау және беру [26];
ДДҰ – ның қызмет ету салалары:
... ... ... ұлттық қызметтерді нығайту ... ... ... ... және ... ана мен бала ... сақтау;
• медициналық кадрлар даярлау;
• медико – биологиялық зерттеулерді дамыту;
• санитарлық статистика;
ДДҰ – ның қызметі аймақтық бюролар арқылы ... ... ... 6 ... АБ, Америкалыұ АБ, Жерорта теңіздік АБ, Азиялық АБ, Тынық
мұхиттық АБ, Африкалық АБ) [27].
БҰҰ – ның ... және азық – ... ... (ААҰ – ФАО) 1945 жылы
негізін қалаған. ААҰ – ның қызмет ету аясы – ауыл шаруашылық және ...... ... Осы ... ұйым айыл ... мәселелерін; жер, су ресурстарын, ормандар, жануарлар дүнесін,
Әлемдік теңіздің биологиялық ... ... және ... ... ААҰ ... топырақ картасын дайындаған, ААҰ – ның
бастамасымен ... ... ... ... ... азық – түлік мәселелеріне байланысты, жердің шөлейттенуімен
күресу туралы, су ... ... ... ... ... ААҰ көптеген экологиялық бағдарламаларды дайындауға қатысумен
қатар, ЮНЕП, ЮНЕСКО, ТҚХО ... ... ... ... ... [24, ... – ның штаб – ... Рим (Италия) қаласында орналасқан. БҰҰ ның
қамқорлығындағы ұйым. Ұйым ... ... ... ... ... болды. 1945 жылы 16 қазанда құрылды және осы күн 1979 ... ... азық – ... күні» деп аталып келеді. Ұраны: «Әлемді
ашаршылықсыз қалыптастырамыз».
ААҰ – ның міндеттері:
• мемлекеттердің ауыл ... ... ... бере ... ... пен жоқшылықты азайту;
• азық – түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуді жақсарту;
• салауатты және ... өмір ... ... ... ... ... деңгейде шешу;
ААҰ – ның ... ... ... мен аралық ... ... ... және ауыл шаруашылық салаларын нығайту мен
жетілдіруде көп ... ... ... азық – ... дағдарысына
дайындалуы мен болған жағдайдағы мемлекеттердің тығырықтан шығу ... ... ... ... ААҰ бәр ... 1800 – ге тарта шараларды
атқарады екен. Қызметінің бағытына сәйкес ААҰ негізгі күшті ауылдардың
дамуына ... ... 4 ... ... ... ... ... ету, саясат саласындағы ... ... ... ... ету үшін форумдар ұйымдастыру,
жинақталған тәжірибе мен білімді қажетті жерге жұмсау ... – ның ... Бас ... ... – БҰҰ – мен үйлестіру бюросы, Бас
Инспектор ... ... ... басқармасы, Үйлестәру мен
орталықсыздандыру бюросы, ... ... және ... ... Ауыл мен су ... ... Департаменті;
• Орман шаруашылығы ... және ... ... ... және әлеуметтік даму Департаменті;
• Балық шаруашылығы Департаменті;
• Ақпарат және ... ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау Департаменті
– Қоршаған орта, климаттың өзгеруі мен бтоэнергия сұрақтары бөлімі;
Жер және су ресурстары бөлімі; ... мен ... ... бөлімі;
• Техникалық ынтымақтастық Департаменті;
• Адами, қаржылық және физикалық ... ... ... ... ұйымы (ХТҰ – ИМО) – теңіздің мұнаймен және ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
құжаттарды дайындауға қатысатын халықаралық ұйым [24, 342б].
ХТҰ БҰҰ – ның ... ... ... ... табылады. Штаб –
пәтері Лондон қаласында (Англия) орналасқан. БҰҰ – ның халықаралық теңіз
саудасына байланысты техникалық ... шешу мен ... ... ... ретінде қызмет атқарады. ХТҰ – ның құрылуы 1948
жылғы 6 наурыздағы ... ... ... ... ... ... (ИМКО) құру туралы Конвенцияның қабылдануынан бастау алады.
Аталған Конвенция заңды күшіне 1958 жылдың 17 ... енді және ... ... ... ... ұйым ... 9 – ... ұйым
атауы өзгертіліп (Резолюция A.358(IX)), 1982 жылдың 22 мамырынан бастап
ұйым өз қызметін «Халықаралық теңіз ... ... ... ... (ИМО) ... кей жағдайларға қарай отырып, форум түрінде өтеді
десек қателеспейміз. Себебі, мүше – ... ... ... кеме
қатынасына, қоршаған ортаның, ең алдымен, теңіз ортасының, ... ... ... техникалыққ және ... да ... ... ... ... және ... ұйым ... табылады;
• теңіз ортасындағы ... пен ... ... қорғауды
ұйымдастыруда, халықаралық теңіз ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі мен ластанудың алдын алу ... ... ... қол жеткізуге қатысты техникалық сұрақтарды
шешуде ... ... ... жеңілдету мен
жетілдірудеге көмекші бірден – бір ұйым болып табылады;
• жалпыға міндетті және ... ... ... ... мен ... ... мен ... қабылдайды және жетілдіреді;
2009 жылдың 20 ... ... ... ХТҰ – на ... саны 168. Ұйымның ең ... ...... ... Ассамблеясы. Ассамблея екі жылда бір рет жиналады. Сонымен қатар
ХТҰ Кеңесі бар. Кеңеске 40 ... ... ... және ... үш ... ... бөлінеді: алдыңғы қатардағы жетекші 10 ... ... ... ... ... рөл атқарушы 10
мемлекет; ал қалған 20 ... ... әр ... ... ... ... ету мақсатындағы Кеңес құрамына
енгізілген басқа мемлекеттер.
Ассамблеямен қатар ХТҰ – да 5 ... өз ... ... атқарады:
• Теңіздегі қауіпсіздік Комитеті (КБМ);
• Теңіз кеңістігін ... ... ... ... ... ... Техникалық ынтымақтастық Комитеті (КТС);
• Теңіз қатынасының заңдылығын қамтамасыз ету Комитеті (ФАЛ) [30];
Сонымен қатар 9 ... ... (КБМ және КЗМС ... ... мен Секретариат (басшысы – Бас Хатшы) жұмыс
жасайды. Барлық ... және ... ... ... комитеттерде қарастырылады және ұйым Ассамблеясының кезекті
сессияларында қабылданады. Ал маңыздылығы үлкен және ... ... ... ... ХТҰ – ның ... ... болады, қажет болған жағдайларды оларға қайта
қабылданған құжаттар қосымша тіркеледі. ... ... ... ... ... ... ... ретінде де болуы мүмкін [31].
Бүкіләлемдік Метеорология Ұйымы (ВМО) – 1950 жылы ... ... ... ... пен ... ... бойынша адамдардың климат пен
ауа – райын адамдардың әсер ету дәрежелерін зерттеу мен қорытындылау. Ұйым
өз ... ... ... ... ... жүйесі (ҚОГМЖ – ГСМОС)
шегінде атқарады. Жүйе қызметін ЮНЕП үйлестіреді. ҚОГМЖ – не БМҰ – ... ДДҰ, ААҰ және ... ... қатар ҚОГМЖ жүйесі құрамында бес бағдарлама жұмыс жасайды:
атмосфера ... ... ... заттарды үлкен қашықтыққа
тасымалдау мониторингісі; адам денсаулығы ... ... ... ... ... қалпына келтіру бағдарламасы [24, 341б].
БМҰ – ның штаб – ... ... ... ... ... 2009 жылдың 4 желтоқсанындағы есеп бойынша 183 мемлекет пен ... ... мүше ... ... БМҰ – БҰҰ – ның Жер ... мен ... және оның ... байланысы жөніндегі, метеорология
саласындағы негізі мамандандырылған ұйымы және аталған ... ... ... ... ... көзі. Ұйым Жарғысы болып табылатын БМҰ –
ын құру ... ... ... ... 1950 ... 23 наурызында
енгендіктен, сол күннен бастан 23 наурыз «Дүниежүзілік ... ... ... ... өз ... 1873 жылы құрылған Халықаралық Метеорология ұйымынан
(ММО) алады. 1950 жылы ... ... БМҰ БҰҰ – ның ... (ауа
– райы, климат), жедел ... және ... ... ... ... ... ... 1951 жылы енді.
БМҰ өз миссиясы ретінде келесі мәселелерді шешуде ... ... ... ... және басқа да геофизикалық бақылау
станцияларын құру және олардың қызмет етуін ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... және ... да ... ақпараттар алмасу жүйесін құру
және қолдауда көмектесу;
• метеорологиялық және басқа да қажетті бақылауларды ... ... ... мен ... ... басылымының бірдей
болуын қамтамасыз ету;
• метеорологиялы әуе, теңіз қатынастарында, су мәселелерін шешуде, ауыл
шаруашылығы мен адам ... ... да ... ... ... жедел гидрология, метеорология мен гидрология қызметтері салаларындағы
ынтымақтастықты күшейту;
• метеорология, аралас ғылымдар мен ... ... ... ... ... қызметі мен кадрлар даярлау қызметтерін ынталандыру [32];
БҰҰ – ның өндірістік даму жөніндегі Ұйымы (ЮНИДО) – өнімділікті ... ... ... ... БҰҰ – ның ... ... ... дамушы мемлекеттер мен экономикалық жағдайы өтпелі кезеңдегң
мемлекеттерге көмектеседі. Ұйым ... ... ... ... ... ... өндірістік жұмыспен қамтылуды,
экономикалық ... ... және ... ... ... ... рөл атқарады.
ЮНИДО 1966 жылы құрылғанымен, БҰҰ – ның мамандандырылған ұйымы ... ... бері ... етіп келеді. 173 мүше ... ... ... мемлекеттердің өндірістік дамуын қамтамасыз етеді. Ұйымның
Орталық басқармасы Вена қаласында (Австрия) орналасқан. ЮНИДО өз ... мен ... 34 ... ... ... ... ... мақсатындағы 19 бөлімшесі және 9 технологиялық
орталығы арқылы жүзеге асырады.
1997 жылдың желтоқсан айында ЮНИДО – ның болашақ рөлі мен ... ... ... Ұйым ... ... ... кешенді немесе
жекелеген әдістер ... ... ... ... ... күнге дейін
қызметінің кешенді түрлері ретінде келесі қызметтерді айтуға болады:
• өндірісті басқару және статистика;
... ... және ... табыстау;
• өндіріс пен сауданың бәсекеге қабілеттілігі;
• жекеменшік сектордың дамуы;
• агроөнеркәсіп;
• тұрақты энергетика және климаттың ... ... ... ... ... ... заттар);
• ұтымды табиғат пайдалану;
• сонымен қатар ЮНИДО жекелеген әдістері мекендер мен ... ... ... ... 3 ... ... өндірістік қызмет негізінде кедейшілікпен күрес;
- сауда әлеуетін (потенциал) қалыптастыру;
- энергетика және қоршаған ортаны қорғау [33];
ЮНЕСКО – БҰҰ ... ... ... және ... ... ... ... мақсаты – мемлекеттер арасындағы білім, ғылым және мәдениет
салаларындағы ... ... ... мен ... ... пен ... ... қамтамасыз ету; әділдік пен
заңдылықты қамтамасыз ету; БҰҰ – ның ... ... адам ... бостандықтарын нәсіліне, жынысына, тілі мен дініне қарамастан сақталуы
мен құрметтелуін қамтамасыз ету.
Ұйым 1945 ... 16 ... ... және штаб – ... ... ... ... ЮНЕСКО Жарғысы 1945 жылдың 4 қарашасындағы
Лондон конференциясында қабылданып, 16 қарашада заңды ... ... ... ... 193 ... мүше және 7 ... ... бар, яғни
қызметкер мемлекеттер ішкі саясатқа ... ... ... 182 ... тұрақты түрде Париждегі ұйым өкілдігінде тұрақты қызмет атқарады,
4 тұрақты бақылаушы мен 9 ... ... ... ... Ұйым ... әлемнің әр бөлігінде орналасқан 60 – тан ... мен ... ... ... ... етіп ... ... кіретіндер: білім беру мен ... ... ... ... ... мен ... ... даярлау;
әлеуметтік ғылымдар, геология, окаенография және биосфера мәселелерін ... ... мен ... ... кіреді.
ЮНЕСКО қызметі негізгі бес бағдарламалық секторда дамиды: білім беру,
жаратылыстану ғылымдары, ... және ... ... ... және ақпарат. Сонымен қатар бес бағытқа да қатысы бар ... де бар. ... ... ... ... қызметін атап кетер
болсақ, ЮНЕСКО қоршаған ортаны қорғау саласындағы білім бері жоспарларын
қабылдап, ... ... ... қатар, көптеген бағдарламалар
қабылдаған. ... ... ... ... ... комиссия, «Адам және билсфера» бағдарламасы (Бүкіләлемдік
биосфералық сақтық қорларының жүйесі), ... ... ... ... ... жүйесі), іргелі (фундаменталды)
ғылымдардың халықаралық бағдарламасы.
ЮНЕСКО – ның Париждегі штаб – пәтерімен қатар, ұйым ... ... және ... кеңселері бар. Кеңселер әлемнің әр аймағындағы
қызметтерді оңайлату мен жақсарту ... және ... да ... ... ... ету үшін әр ... құрылған. Ал олардың
қызметінің әкімшілік сұрақтарын ЮНЕСКО – ның үйлестіру бюросы атқарады. ... мен ... ... ... және Нью – Йорк ... ... ... Басқарма құрамына кіретіндер:
• ЮНЕСКО – ның Бас конференциясы – екі жылда бір рет жиналады;
• Атқарушы Кеңес – Бас ... ... және Бас ... ... уақытта ұйымға басшылық етеді.
• Секретариат – ЮНЕСКО – ның атқарушы органы болып табылады. ... – бас ... ... ... ... ... ... қаржылық қолдауда
Халықаралық қайта құру және даму Банкінің (МБРР) рөлі зор. ХҚДБ (МБРР) БҰҰ
– ның мамандандырылған ұйымы, ... ... ... ... ... – мемлекетаралық инвестициялық институт және ХВҚ (Халықаралық валюта
қоры – МВФ). Ұйым Жарғысы ретінде 1944 ... ... – Вудс ... ...... ... шешімінде қабылданған ХҚДБ
туралы Келісім ... ... ... күшіне 1945 жылы ... Банк өз ... 1946 ... ... атқара бастады. ХҚДБ – нің
мақсаттары:
• мүше – мемлекеттердің экономикалық жағдайын қайта құру мен ... ... ... ... ... халықаралық сауданың теңдестірілген дамуын қамтамасыз ету және төлем
баластарының ... ... ... ... ... ... жинақтау және жарилау;
ХҚДБ – дамушы мемлекеттердің даму бағдарламаларын қаржыландарушы ең ірі
несие беруш ұйым. 80 – ... бері ХҚДБ ауыл ... ... және ... беру ... ... ... ұлғайтты.
Қоршаған ортаға байланысты ... мен даму ... ... ... ұйым ... – ның ... ... атқаруда Бас Ассамблеяның рөлі зор. Бас
Ассамблея 1980 жылы «Мемлекеттердің Жер табиғатын ... және ... үшін ... ... ... ... туралы резолюция мен 1982
жылы Дүниежүзілік табиғат ... ... ... ... ... тағы бір ұйым – БҰҰ – ның ... және әлеуметтік
Кеңесі (ЭКОСОС). ЭКОСОС ұйымы 54 мүшеден тұрады және олар БҰҰ ... ... ... Бас ... үш жыл ... ... Мүше –
мемлекеттер әрқайсысы бір дауыстан ... ... БҰҰ мен ... 16 ұйымының және басқа да БҰҰ ... ... ... ... және әлеуметтік сұрақтарын үйлестіру қызметін
атқаратын бірдер бір ұйым. Ұйым ... және ... ... мәселелерді шешудің орталық форумы болып табылады және
мемлекеттерге аталған ... ... ... ... жүзеге
асырады. ЭКОСОС қызметі шегінде экономикалық, экологиялық және ... ... ... ... ... ... ... адам құқықтары
мен негізгі бостандықтарын қорғау мен құрметтеудің халықаралық зерттеулер
даярлау мен баяндамалар жасауды көптеген жұмыстар атқарылуда [24, ... ... ... ұйымы (ААХҰ – ИКАО) – қорашаған ортаны
авиациялық шудан қорғау саласындағы маңызды техникалық – құқықтық нормалар
мен ережелер қарастырылатын БҰҰ – ның ... 1944 ... ... ... туралы Конвенцияның 37 – бабына ... ААХҰ ... шуға ... алғашқы Стандарттар мен Ұсынылмалы тәжірибелер
1971 жылдың 2 сәуірінде қабылданып, «Қоршаған ортаны ... ... к ... ... тіркелді. Кейіндеп аталған Стандарттар мен
Ұсынылмалы ... ... және ... және онда шуды
есептеу әдістері мен шуды азайтудың қолданбалы әдістері ... ... – ның ... бойынша мүше – ... ... ... ... ... [6, ... 1944 жылғы Чикаго Конвенциясының ІІ бөлімінің ... ... ... ... қызметіне 1947 жылдан бастап кіріскен. Штаб – пәтері
Монреаль қаласында (Канада) орналасқан. 1992 жылы ұйым 7 ... ... ... ... деп ... ... ... ұйым мақсаты –
әлемдегі халықаралық азаматтық авиацияның ... ... ... мен ... ... жа ... және халықаралық азаматтық авиация
мен тасымалдағы халықаралық ынтымақтастықтың басқа да сұрақтары [27].
Ұйымның жоғарғы ... – ААХҰ – ның ... ... ... үш ... рет жиналатын Ассамблея саналады. ААХҰ – ның тұрақты органы ретінде 33
мемлекет өкілдерінен тұратын, ... ... және ... ... ... Кеңес саналады. Ұйым бөлімдері:
• Аэронавигациялық комиссия;
• Авиатранспорттық ... ... ... ... қамсыздандаруда бірігіп қызмет ету клмитеті;
• Қаржы комитеті;
... әуе ... ... қарсы араласуын бақылаушы комитет;
• Кадрлар бойынша комитет;
• Техникалық ынтымақтастық комитеті;
• Секретариат;
Ұйым құрамында ... ... ... ... ... ... ... және Солтүстік Атлантика АБ (Париж);
• Африкалық АБ (Дакар);
• Таяу шығыстық АБ ... ... ... АБ ... Азия – ... ... АБ ... Солтүстік Америкалық және Кариб бассейні АБ (Мехико);
• Шығыс Африкалық АБ (Найроби) [36];
Аталған ұйымдар қоршаған ортаны қорғау саласын тікелей ... ... үшін ... ... ... ... алдыңғы қатарлы сұрақтар
болмаса да, өзінің негізгі функцияларымен қатар ... ... ... ... ... құзыретті атқарататын ұйымдар қатарына
қосамыз. Аталған ұйымдардың барлығы үкіметаралық ұйымдар ... ... ... үкіметаралық емес ұйымдар да өздерінің негізгі функцияларымен
қатар қоршаған ... ... ... да қарастыруы мүмкін. Бірақ мұндай
органдар қазіргі уақытта саны мен ... ... ... Сондықтан
да біз тек қана үкіметаралық ... ғана ... ... қызметі аталған мәселелерді шешуде үлкен рөл атқарады. Себебі бұл
ұйымдардың қызметтері ... ... ... ... және ... ... мен ... институциялар болғандықтан
жауапкершілік те жоғары болады. ... бір ...... ... ... мемлекеттер мүдделерін қорғауы мүмкін. Сондықтан да
ұйымдар қызметіне бақылау да ... ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдардың
құқықтық мәртебесі, қызметтерінің негізгі бағыттары
Қоршаған ортаны қорғау саласын барлық мемлекеттердің алдындағы шешімін
талап ететін мәселелер қатарына ... ... ... ортаның саулығы
мемлекеттің ішкі саясаты, сыртқы саясатына ғана әсер етіп ... ... ... және ... ... да әсер етуші
фактор. «Қоршаған орта» сөзінің ... өзі ... яғни ... ... ... халықаралық ұйымдардың саны да ... ... ... ... ... ... сол, егер жалпы
құзыретті атқаратын ... ... ... орта ... ... тек ... ... функцияларын атқаруда қоршаған орта
мәселесіне жанамалап кетеді. Оған мысал ретінде жоғарыда ... ... ... атап ... ... Ал ... ортаны қорғау
саласындағы халықаралық ұйымдардың ерекшеліктері олардың қызметтерінің
қоршаған ... ... ... оның ... ... ... ... бұл саладағы халықаралық ұйымдарды екі ... ... ... болады: үкіметаралық және үкіметаралық емес
халықаралық ұйымдар. Егер олардың функцияларына ... ... ... ... ... ... ... Біріншіден, қоршаған орта
компоненттері саны ... көп. Бұл ... ... ... ... ... ... қарап – ақ айтуға болады.
Екіншіден, қоршаған орта компоненттері мен функцияларына қарап ... ... ... ... ... ішінде тағы топтастыруымыз
қажет. Бұл сөзімізді бір мысалмен дәлелдеуге болады. Мысалы әлемдік мұхит
саласындағы ... ... ... ... ... аталған
объектісі саласындағы халықаралық ұйымдар тек су мәселелерін ... ... ... су ... қорғау, халықаралық теңіз
қатынастары, теңіз сауда қатынастары, халықаралық не ... ... ... ... ... ... ... бара жатқан сулар жағдайы,
теңізді ластаудың алдын алу мәселелері, теңіз ... ... ... ... жағдайлары мен теңіздегі құтқару қызметтері секілді әр
түрлң сипат бойынша ... ... ... ... бұл бір ... ... ... Сондықтан бізге қоршаған ортаны қорғау саласындағы
халықаралық ынтымақтастық объектілері белгілі және ... ... ... да ... ... бұл ... қарамастан, қоршаған
орта саласындағы барлық халықаралық ұйымдардың қазметтері қоршаған ортаға
жалпы бағытталса да, ... ... ... да, ... ...... ... қорғауды қамтамасыз ету. Сондықтан да жалпы
қарастырғанымыз жөн. Себебі қандай ұйым ... ... ... ... қақтығысары сөзсіз.
Үкіметаралық халықаралық ұйымдар. БҰҰ жүйесінде тек қоршаған ортаны
қорғау қызметін жүзеге асыратын арнайы орган бар. БҰҰ – ның ... ... ... ... ... 1972 ... ... белгілі.
Конференция шешімімен БҰҰ – ның Бас Ассамблеясы 1972 жылдың желтоқсанында
№2997 «Қоршаған ортаны ... ... ... ... және ... ... туралы резолюциясына қол ... ... ... ... ... ортаны қорғау саласындағы
алғашқы үкіметаралық орган – БҰҰ – ның қоршаған орта ... ... БҰҰ – ның ... ... бірі ... өз ... бастады.
Экономикалық және Әлеуметтік Кеңес (ЭКОСОС) ... жыл ... ЮНЕП ... ... БҰҰ – ның Бас Ассамблеясына баяндап отырады.
ЮНЕП құрамында негізгі үш бөлім ... ... ... Атқарушы директор басқаратын секретариат;
• Қоршаған орта қоры;
ЮНЕП Басқарушылар Кеңесі БҰҰ – ның Бас ... 3 ... ... өкілдерінен тұрады. Кеңес қоршаған ортаны қорғау
саласындағы ынтымақтастық мәселелерін талқылау ... әр жыл ... ... мен ... ... ... ... БҰҰ – ның Бас
Ассамблеясымен 4 жыл мерзімге сайланады. Секретариат ... ... және ... ... ... ... ... етеді.
Қоршаған орта қоры 1973 жылы ЮНЕП шегінде жүзеге ... ... ... шараларын қаржылық қолдау мақсатында құрылған. Қаржылық қор
мемлекеттердің ерікті түрдегі жарналарынан құралып, ЮНЕП ... ... ... БҰҰ Стокгольм Конференциясы нәтижесінде ЮНЕП құрылса, онда ... орта мен ... даму ... ... ретінде БҰҰ
шегінде тұрақты даму Комиссиясын құру болды. Тұрақты Даму Комиссиясы БҰҰ –
ның Экономикалық және ... ... ... көмекші органы болып
табылады [7, 622б].
ЮНЕП – тің штаб – пәтері Найроби қаласында ... ... ЮНЕП ... штаб – пәтерімен қатар алты ірі кеңсесі және әр ... ... бар. ЮНЕП ... ... ... ... және аймақтақ
дәрежеде шешімін табуда жауапкершілік алады. ЮНЕП қызметі Жер атомосферасы,
теңіз бен ... ... ... ... ... ... ЮНЕП экология және қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық
құжаттардың дамуы мен ... ... рөл ... ... ... көптеген халықаралық үкіметтік емес ... ... ... ЮНЕП ... ... көптеген жобаларға
демеушілік етумен қоса ол ... ... ... ... ... ... ... химикаттар, ауаның трансшекаралық
ластануы және халықаралық кеме қатынасы жолдарының ... ... ... ... ... келісімдер мен ұсынымдарды дайындау
қызметтері де кіреді. ЮНЕП БМҰ – мен (ВМО) ... ... 1988 ... ... бойынша үкіметаралық сарапшылар тобын (КӨҮСТ – МГЭИК –
ІРСС) құрды. ЮНЕП ... ... ... (GEF) негізін қалаушылардың
бірі болып табылады. Жыл сайын ЮНЕП бастамасымен ... ... ... ... ... ... ... Кеңесі үш жыл мерзімге сайланатын 58 мемлекеттен тұрады.
Кеңестегі орындар географиялық белгілерге ... ... ... рөлі БҰҰ – ның әр ... экологиялық бағдарламаларының бағыттарын
анықтау мен БҰҰ – ны мүше мемлекеттер арасында қоршаған ... ... ... ... ... ... ... тұрады. ЮНЕП
Секретариаты 890 қызметкерден тұрады және олардың 500 – ге ... ... шер ... ... ... тұрады. Секретариат ЮНЕП –
тің жобаларының орындалуында ... ... және ... таратылуын
қамтамасыз етеді.
ЮНЕП қызметі келесідей 7 түрлі бағытта жүргізіледі:
• Қақтығыстарды жедел түрде ескерту және бағалау;
• Экологиялық саясатты қадағалау;
• Технология, ... және ... ... ... ... ... және Конвенциялар;
• Қоршаған ортаны глобальды дәрежеде қорғау;
• Байланыс және ... ... өз ... тиімді атқару мақсатында әр жыла атау қояды. Мысалы
2007 – 2008 ... ... ... ... атау ... Ал 2009 ... табиғи талшықтар (волокно) жылы» болып бекітілсе, 2010 жыл
«Биоәртүрліліктің халықаралық жылы» деген атауға ие ... ... ... ... ... емес ұйым болып табылады.
Ұйым мүшелігіндегі мемлекеттердің мүшелік жарналарымен және ... ... ... ... есеп беру ... ... ... қатар жыл сайынғы жиналыста оқылады. Есептің бір
түрі ретінде төртінші Глобальды Экологиялық ... (ГЭИ – 4) атап ... ... ... даму және ... саулығы мәселелері бойынша
есептің бірден бір үлгісі болып табылады, саясаткерлер мен қызығушылық
танытқан ... үшін ... ... ... мен ... ГЭИ – 4 ...... «құралдармен өмір ... ... ... Есеп ... анықталғаны – адам саны көп
және адамзат тіршілігіне қажетті ресурстар көлемі жеткіліксіз. ... (бір ... азық – ... ... етудегі жер мөлшері) 21,9
гектарды құрайды, ал Жердің бір адамға қажетті ... ... ... ... 15,7 ... құрайды делінген. Осыған сәйкес ГЭИ – 4
мемлекеттерге тығыз қатынасты болуға шақыра отырып, тығырықтан ... ... ... ... ... [40].
Қоршаған орта бойынша Еуропа агенттігі (ҚОЕА – ЕАОС) – ЕуроОдақтың
қоршаған ортаны бақылау ... құру ... ... Жоғарғы
органы – Басқарушы Кеңес. ... ... ... 32 ... ... ... комиссия өкілі мен Еуропалық парламентпен
ұсынылған екі ғалым кіреді. Агенттік өз қызметін 1994 жылдан бері атқарып
келеді. Штаб – ... ... ... (Дания) орналасқан. Ұйым
ЕуроОдаққа тиесілі болғандықтан, ЕуроОдаққа мүше ... ... ... ... ... ... Бірақ Одақта мүшелікте жоқ
мемлекеттер де Одақпен ... ... ... ... мүше бола ... ... есеп бойынша агенттікке 32 мемлекет мүше: 27 ... ... мен 5 ... (Исландия, Лихтенштейн, Норвегия, Турция және
Швейцария) ... ... ... ... ... ... ұйымдармен,
министрліктермен, т.б. жан – жақты тығыз қатынас орнатады. Мысалы:
- ... ... мен ... ... ... Еуропалық
тақырыптық орталық – агенттікпен шарт негізінде ... ... ... Одақ ... ... ... және қоршығын ортаны қорғау ... ... ... ... Орталық қызметінің негізгі
көзі – ақпарат алмасу мақсатындағы сарапшылар жүйесін құру. Жерді
пайдалану мен ... ... ... ... ... көмек көрсетеді. Орталық агенттіктің жерді
пайдалану мен экологиялық зардаптарды саралау жұмыстарында ... Ауа ... мен ... ... ... Еуропалық тақырыптық
орталық – Агенттікке ауаның ластануы мен ... ... ... Тақырыптық орталықтың негізін 2001 жылы
Агенттік қалаған. ... 14 ... ... ... одағы
болып табылады. Орталық ауа сапасы мен ... ... ... саласындағы еуропалық саясатт туралы ақпараттар береді және
қоршаған ортаның ... ... ... ... мүше – ... ... Агенттік көрші елдермен (Шығыс
әріптестігі ... ... ... одағы елдері, Орталық Азия мемлекеттері)
және басқа да аймақтармен ынтымақтасып жұмыс ... Ұйым ... ... ... Мүше – ... мүшелік жарналарымен
қаржыландырылады [41].
Арктикалық Кеңес – солтүстік полярлық аймақтың ... ... ... ... ... үкіметаралық халықаралық ұйым.
1966 жылдың 19 қыркүйегінде Арктикалық Кеңес құру туралы ... Ұйым ... ... ...... ... ... Арктикалық экожүйені сақтау, аймақтың биологиялық әртүрлілігін
сақтау, табиғи ресурстарын сақтау мен ұтымды ... ... ... сақтау. Декларацияға сәйкес, Арктикалық Кеңес жоғары дәрежедегі форум
ретінде құрылған. Кеңес ... бірі ... ... ... Стратегиясы (АЕПС) шегінде келесідей бағдарламаларды қадағалау және
үйлестіру: Арктикалық мониторинг пен ... ... ... ... мен ... сақтау бағдарламалары (КАФФ), арктикалық ... ... ... ... ... жағдайлардағы ескерту,
дайындық және оңтайлы әсер ету бағдарламалары (ЕППР). Тұрақты мүшелерімен
қатар ұйымға ... да ... мүше бола ... ... ол ... ... ғана ... мүшесі бола алады. Кеңес ереже бойынша екі
жылда бір рет жиналады. Ал ... мүше – ... ... ... ... [42].
Тұрақты комитеттің басты басымдылықтарының бірі Арктикалық Кеңес
қызметіне көмек ... ... Ұйым ... 8 арктикалық мемлекеттер
(Канада, Дания, Финляндия, ... ... ... Швеция және АҚШ) және
Еуропалық парламент кірді. Сол уақыттан бастап Комитет Кеңестің ... ... ... кездесулерінде бақылаушы ретінде қызмет атқарып
келеді. Кеңестің 2011 жылғы 14 мамырындағы Нуук ... ... ... мүше ... әуе және ... ... мен ... халықаралық келісімге қол қойды. Конференциялар ... ... ... ... парламентариялардың Тұрақты Комитеті
1994 жылдың қыркүйегінен бастап қызметіне кірісе бастады. Конференциялар әр
түрлі тақырыптарды қамтуы ... ... ... ететін тірі табиғи
ресурстардың тіршілігін басқару, Халықаралық поляр жылының жалғасы мен
зерттеу, еріп ... ... ... ... мүшелермен қатар шешім
қабылдауда Арктиканың тұрғылықты халықтарының 6 ... ... [4, ... ... ... ... агенттік (МАГАТЭ) – ядролық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету мен қоршаған ... ... ... ... 1957 жылы ... ... 1958 жылдан бастап ұйым «Ядролық
қауіпсіздік және қлошаған ортаны қорғау» бағдарламасын белсенді ... ... ... ...... ... ... қамтамасыз ету, адам мен қоршаған ортаны ядролық радиациядан,
радиоактивті ... және ... ... басқа да
тастандыларынан қорғау [2, 19б].
Ұйымның штаб – пәтері Вена ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ жүйесі құрамындағы үкіметаралық
тәуелсіз ұйым нысанында құрылған. ... ... ... ... ... ... ... агенттіктің маңыздылығы арты түсті. Келісім БҰҰ –
ны мүше – мемлекеттердің кепілдік беру мақсатында барлығына міндетті болды
және ... БҰҰ – ның ... емес ... ... жұмыс жасайтын
ұйым ретінде өз қызметін жалғастырды. Мемлекеттер осындай келісімге келе
отырып, өздерінің ... ... ... мен ... соғыс
мақсатында еместігіне кепілдік беретіндіктен, келісім кейіндеп Кепелдіктер
Келісімі деп аталып ... ... ... ... ... мақсаты –
мемлекеттердің ... ... ... тек ... ... ... мен соғыс саласына ауысып кетпеуін белгілеу және ... ... ... атом ... ... маұсаттарға пайдалану зерттеулері мен
жоспарларын көтермелеу;
• ғылыми жетістіктер мен ... ... ... азаматтық ядолық бағдарламалар мен жобалардың ... ... ... ... ... ... және ... денсаулық сақтау мен қауіпсіздік салаларындағы ережелерді дайындау,
белгілеу және олардың ұлттық заңнамаларға енуін қамтамасыз ету;
Ұйымның ... ... ... органы – жыл сайын шақырылатын Бас
конференция, ұйымның тәжірибе жүзінде ... ... 35 ... ... ... және ... әстерді атқаратын Секретариаттан
тұрады. Агенттіктің Канада, ... ... АҚШ (Нью – ... ... мемлекеттерінде аймақтық бөлімдері, Вена мен Монако қалаларында
зертханалары мен Триеста (Италия) ... ... ... бар ... емес халықаралық ұйымдар.
Халықаралық табиғатты қорғау одағы (ХТҚО – МСОП) – 1948 жылы ... штаб – ... ... ... ... ... ... 100 –
ден астам мелекете мүше және одақ жалпы саны 800 – ге ... ... ... Үйым ... 6 мың ... ... 6 ... арқылы
атқарылады. ХТҚО ұйымының ... ... ... мәселелер бойынша
мемлекеттер арасындағы, ұлттық және халықаралық ұйымдардың және жекелеген
азаматтар арасындағы ынтымақтастықты ... ... ... ... және жануарлар дүниесін сақтау;
ә) өсімдіктер мен жануарлардың сирек ... және ... ... ... мен ... ... ... қорықтарды, резерваттарды, ұлттық және табиғи ... ... ... ... ... ... ... белсенді қатысады. Ұйым
бастамасымен көптеген жобалар қабылданды. Мысалы ұйым ЮНЕП және ... ... ... ... – ВФОП) біріге отырып 1980 жылы
Табиғатты қорғаудың Бүкіләлемдік стратегиясын және 1991 жылы ... ... ... ... тұруды қолдау стратегиясын қабылдады. Ұйым
бастамасымен сирек кездесетін және ... бара ... ... ... ... ... ... жүргізіледі [2, 19-20б].
Үкіметтік емес халықаралық ұйымның бірі – Гринпис. Гринпис (Greenpeace
– «Жасыл әлем») – қоршаған ортаны ... ... ... ... ... 1971 ... 15 ... Ванкувер қаласында (Канада)
құрылған. Ұйымның ... ... ... мен биліктің назарын аудара отырып
глобальды экологиялық мәселелердің шешімін табу және ... ... жол ... бағытында жұмыстар атқару. Ұйымның 2 860 000 – ға
тарта (2008 жыл бойынша) мүшесі бар, оның 1/3 ... 32 ... бар [1, ... ... қоры ... қайрымдылғынан түскен қаражат
есебінен қызмет етеді және ешқандай ... ... ... және ... ... қаржылық көмек талап етпейді.
Ұйым БАҚ – рын ... ... ... ... айтарлықтай
акцияларымен танымал. Оған мысал ретінде ұйым ... бірі ... – ұйым ... қылмыстар орнында болуға тырысады және адамдарға
тәуелсіз, ... ... ... ... Штаб – ... Амстердам
(Нидерланды) қаласында орналасқан. Гринпистің ұлттық кеңселері ... ... ... ... ... ... Америка, Австралия және
Океания) орналасқан қалаларда бар, сонымен қатар ұйымның аймақтық ... ... және ... ... кеңсе;
• Скандинавия кеңсесі;
• Жерорта теңіздік кеңсе;
• Оңтүстік – Шығыс Азиялық кеңсе;
• Австралия және Океания кеңсесі;
Гринпис қызметінің ... ... ... ... ... ... ... қызмет етпегендіктен, көрші Ресейде ұйым 10 түрлы
жоба бойынша қызмет атқаруда:
• Энегетикалық жоба (ядролық энергетикадан бас тарту);
... ... ... ... жобасы (химиялық ластанудың алдын алу);
• Қалдықтарды іріктеп төгу жобасы;
• Еріктілер жобасы;
• «Бүкіләлемдік мұра» жобасы;
• Байкал жобасы;
• Генетикалық жоба;
• «Экоүй» ... ... ... ... [44];
Бүкіләлемдік жабайы табиғат қоры (WWF) – 1961 жылдың 11 қыркүйегінде
құрылған үкіметтік емес тәуелсіз ... ... ... Қоршаған
ортаны қорғау, қалпына келтіру және зерттеуге қатысты салаларда ... ... ... Ұйым ... ең ірі ұйымдардың бірі, себебі
ұйымның әлем бойынша 5 млн – нан ... ... бар, 100 – ден ... жұмыс істейді және қоршаған ортаны қорғаудағы 1 300 – ге ... ... ... ... мақсаты – Жердің биологиялық әртүрлілігін
сақтау. Қордың миссиясы – әлемнің табиғи ортасының құлдырауын жою және адам
мен ... ... ... ... ... ...
Халықаралық Қызыл кітапқа енген сирек жануарлардың бірі – үлкен панда.
Қор өз қызметі жайлы есепті екі жылда бір рет ... ... ... ... Баяндама әлемнің экологиялық жағдайы туралы
ақпараттардың ... ... көзі ... ... ... ие. Баяндаманы
Лондон зоологиялық қоғамы мен Бүкіләлемдік ... ... ... ... ... әлемнің экологиялық жағдайын бірнеше
көрсеткіш бойынша талдайды: жануарлық ... ... ... адамзаттың пайдалануы, қалпына келетін энергия көзі мен
ресурстардың жағдайы, өндірісте пайдаланылатын тұщы су ... және ... ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың (қорықтар, ұлттық саябақтар,
заказниктер) дамуы, ... ... ... мен ... сирек түрлерін қорғау;
• ұдттық және аймақтық заңнамалардың дамуы;
• биологиялық әртүрлілікті сақтаудың экологиялық ... ... ... қорғау саласындағы ағарту және білім беруді қолдау;
• мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... бағдарлама және т.б.) [45];
Жер Хартиясы Бастамасы (ИХЗ) – үкіметтік емес халықаралық ұйым. ... ... штаб – ... Сан – Хосе ... ...... орналасқан.
Құрамы Жер Хартиясының алға ... мен оның ... ... ... ... ... ... және басқармалардан
тұрады. Бастама (Инициатива) – ... ... ... ... және оның ... жетекші халықаралық институттар, ... ... ... ... ... ... ... діни топтар және тұрақты дамудың көптеген ... бола ... – ның ... ... өмір ... ... пен ... жалпы адам ... ... ... ... мен әлем мәдениетін ... ... ... ... тұрақты өмір салты мен глобальды қоғамдастыққа
көшуге жәрдемдесу танылады. ЖХБ – ның мақсаттары:
• әлемнің Жер ... ... ... мен оны ... қамтамасыз
ету;
• Жер Хартиясын жекелеген тұлғалардың, ұйымдардың және БҰҰ – ... мен ... қол ... Жер ... ... ... ретінде мойындауына, Хартия қағидаларын
азаматтық қоғам, іскерлік және үкіметтік топтар арқылы жүзеге асыруға
қол ... Жер ... ... ... діни ... ... және басқа да салаларда білімділікті ... ... және ... Жер ... ... ... ... мойындалуы мен қолдануына қол
жеткізуіне себепші болу;
Филиалдардың, әріптестердің және жастар ... ... ... Жер
Хартиясын бүкіл әлем бойынша таратуды қамтамасыз етеді. Бұл өкілдіктердің
көбі ұлттық дәрежедегі ұйымдар мен ... ... ...... емес ... ... ... орталық кеңсесі Осло ... ... ... 1986 ... 16 ... ... өз ... үкіметтік емес ұйым
ретінде атқара бастады. 1990 – жылдардың ... ... ұйым ... ... зиян ... көптеген өндірістік компанияларға қарсы
ұйымдастырылған көлемді акциялары ... өз ... ... 15 ... уақыт мерзімінде ұйым ірі экологиялық сараптама
ұйымдарының біріне айналды. ... ... ...... ортаның
бүлінуіне, ластанудың нәтижесіндегі адам денсаулығына қарсы ... ... ... ... даму ... негативті зардаптарына
қарсы күресу [31].
«Беллона» ұйымының ресми атауы – «Беллона» экологиялық біллестігі. Ұйым
елмізде қазмет атқармайды. Бірақ көрші Ресейдегі ... ... ... үшін де, әлем ұшін де маңызы бар. 1996 жылы ... ... ... ...... ... ... жарық көрген
баяндамасы (дайындаған – бұрынғы флот офицері, ұйым қызметкері Александр
Никитин) ... атын ... ... ... Сонымен қатар ұйым 1989 жылдан
бастап Арктиканың табиғи ортасы мен Ресейдің солтүстік батыс ... ... ... бастады.
Ұйымның алдында тұрған бүгінгі қиын мәселенің бірі – ... ... ... ... және ... ...... Ұйым бұрынғы
Кеңес Одағы аймағындағы ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ынтымақтастық тұрғысынан өзіне деген
құрметке ие болды. Ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесімен жан –
жақты ... ... қана ... ұйым глобальды экологиялық
мәселелердің де шешімдерін табуды өз назарынан тыс ... ... ... өткен кезеңде адамзат «парниктік әсердің» негізгі факторы – адамзат
қызметі екенін түсінген. ... ... ... ... ұйым ... энергия көздерін игеру технологиясын жеделдетуде ... ... ... мәні ... ... ... табуды мақсат етіп қойған
сұрақтарының бірі – қолайлы қоршаған ортаға құқығын ... ... ... таза ... ... мүдделі
зерттеушілердің және экономиканың белсенді қызмет етуіне мүдделі ... ... ... ... ... қоғамдық тығыз байланыс орнату.
Ұйымның бөлімдері:
• Орталық кеңсе (Осло, Норвегия);
• «Беллона АҚШ» (Вашингтон, АҚШ);
• «Беллона Еуропа» (Брюссель, Бельгия);
...... ... Ресей);
• «Беллона» Экологиялық құқық қорғау Орталығы ...... ... ЭҚО – ғы үш бағытта қызмет етеді:
- ... ... ... ... құқықтық көмек көрсетуге
бағытталған. Орталықта адамдардың қолайлы қоршаған ортаға және оның
жағдайы туралы шынайы ... ... ... ... заңгерлер тегін қызмет көрсетеді;
- Ақпараттық қызметі ағарту ісіне бағытталған. BELLONA ... үш ... ...... қатар, «Беллона» ЭҚО – ғы жеке
бұқаралық ақпарат құралы – ... ... ... ... ... құқық» журналы арқылы адамдардың Ресейдегі экологиялық
құқықтары туралы тәуелсіз ақпараттар таратады;
- Ұйымның сараптамалық ... атом ... ... ... пайдалану тұжырымдамасы, қалпына келетін экологиялық
таза энегетиканың дамуы, мүнай мен газды тасымалдау тақырыптарына
қатысты тәуелсіз баяндамалар, ... ... және ... ... құралдар дайындауға бағытталған [47];
Жоғарыда аталған ұйымдар қоршаған ортаны қорғау саласына бағытталған
ұйымдардың бастамасы ғана. Ұйымдардың ... ... ... дәл басып айтып
бере алмайды. Бірақ ... ... өз ойын ... ... ... ... ... олардың жалпы саны 200 – 500, ал ... ... ... саны 200 – ден ... ... ортаны қорғауға
бағытталған ұйымдардың саны қанша болғанымен, көздеген мақсаты біреу ... ... ... ... мәселе олардың ... ... ... нысанында емес, керісінше олардың атқарып жатқан
қызметтері мен ... ... ... алғанда халықаралық ұйымдар
қызметтерінің маңыздысы – олардың халықаралық аренада, халықаралық
қатынастар ... ... ... ... дәрежесінде
қоршаған орта мәселелерін талқылауға жол ашуында. Екіншіден, қоршаған орта
мәселесін бір ғана ұйым бір жақтап шешуден ... ... ... ... ... ұйымның өзара шешімін тапқан ... ... ... ... мен ... арта ... ... Сондықтан ұйымдардың
саны жағынан көп болуы тиімді.
2.3 Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны ... ... ... ... ... және ... маңызы
Қазақстан Республикасы БҰҰ – ның құрамына 1992 жылдың 2 ... Осы ... ... Қазақстан халықаралық қатынастарға қатысуға толық
құқылы шынайы тәуелсіз мемлекет екендігін көрсетті.
Қазақстан БҰҰ – ның Рио – де – ... ... 1992 ... ... Рио ... ... даму Декларациясы мен «ХХІ
ғасыр күн тәртібі» қабылданды. «Күн тәртібінің» ... ... ... ... 11 ... БҰҰ – ның Бас ... баяндамасы, 1994 жылдың
11 қарашасындағы «Дамудың күн тәртібі», «Дамудың күн тәртібі: Үкіметтерге,
үкіметаралық ұйымдарға ұсыныстар» танылады [48, 56б].
БҰҰ – ның ... емес ... ... рөлі ... ... ... ... үкіметтік емес ұйымдардың ықпалы арта түсті.
БҰҰ – ның халықаралық саясатты ... ... ... ... ... рөлі арта ... БҰҰ – ның Бас Ассамблеясының арнайы сессиясында (Нью –
Йорк, 1997 жыл) Н.Назарбаев экологиялық ... ... тән ... ... туралы мәселе қозғады. Мұндай кадастрға шикізаттық
мемлекеттер ерекше мұқтаж.
БҰҰ – ның бастамасымен 2002 жылдың 26 тамызы мен 04 ... ... ... (ОАР) ... орта ... мен ... дамудың
Дүниежүзілік Саммиті өтті. Саммитке қатысушылар саны рекордтық көрсеткіш
деуге ... онда 100 ... 70 ... астам делегаттар қатысты.
Саммитте Н.Назарбаев Глобальды экологиялық мәселелер тізілімін (реестр)
құру туралы және ... ... ... ... ... ... ... ортаға қайтымсыз зиян келтіруді болдырмау жөнінде мемлекеттерге
тапсырма беру керектігі туралы бастамамен сөз сөйледі.
Маңызды рөл БҰҰ ... ... ... мен оның ... ... 1998 ... сәуірінде Орта Азия аймағының
(Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және ... ... ... ... ... үшін қоршаған орта» процесі шегінде
ПРООН, БҰҰ – ның ЕЭК, Дүниежүзілік Банк, Еуропалық ... ... ... ... секілді халықаралық ұйымдар өкілдерінің қатысуымен Алматы
қаласында ... ... ... үшін ... қазағушылық БҰҰ жүйесінің
ұйымдарымен ... ... ... т.б.) және экология, денсаулық сақтау,
т.б. сұрақтармен айналысатын ұйымдармен – БҰҰ – ның ... ... ... ... Атос ... жөніндегі халықаралық
ынтымақтастық агенттігі (МАГАТЭ), Дүниежүзілік денсаудық сақтау ... Азық – ... және ... ... (ФАО) және т.б. ... ... ... Республикасы ЮНЕСКО ұйымына 1992 жылдың 22
мамырында мүше болды. Аталған жылдың қазанында ... ... ... және ... ... ... жәрдемдесу туралы
халықаралық семинар болып өтті. ЮНЕСКО шегінде ... ... ... мұра туралы Конвенция қабылданды және аталған құжатты ... ... ... 14 ... ... ... МАГАТЭ ұйымына
мүшелікке енді. Ядролық қаруды ... ... ... қол ... 1994 ... 24 ... кепілдіктер туралы Келісімді бекітті
және ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылдың 23 ... ... ... ... қатар ядролық қауіпсіздік туралы
Конвенциясы мен радиоактивті ... мен ... отын ... ... ... ... ... ядролық және радиоактивті заттарды есептеу мен
бақылаудығы мемлекеттік жүйесі, оларды экспорттау мен ... ... ... ... ... мен ... сақтаут туралы
мемлекеттік жүйені дайындау мен нығайтуда белсенді қызметтер атқарылуда.
Қазақстандағы ядролық қызметті ... ... ... мен ... көмекті, бірінші кезекте, МАГАТЭ ұйымы, халықаралық ұйымдар мен донор ... ... ... 1993 ... бастап МАГАТЭ қамқорлығымен
техникалық көмектің үйлестіру жоспары іске асырылуда. 1997 жылдың 8 – ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық
конференция өтті, конференцияға 12 мемлекеттен ғалымдар мен мамандар,
Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... Халықаралық ғылыми – ... ... пен ... да
халықаралық ұйымдар өкілдері қатысты. Конференцияда қаралған ... ... ... таратпаудың саяси аспектілері, атом өнеркәсібі
кешеніндегі жаңғыртулар алмасу, ядролық ... ... ... мен
ядролық заттарды бақылауды қолдау кірді.
Қазақстан БҰҰ – ның өндірістік даму жөніндегі ... ... ... ... ... ... Каспий теңізінің өндірістік
ластануын қысқарту жөнінде бірігіп қазмет ету жұмыстарын жүзеге асыруға
кірісті.
Республикамыз БҰҰ – ның ... ... ... жөніндегі Бағдарламасы
шегінде (ЮНЕП) халықаралық экологиялық ынтымақтастық орнатуда ерекше ... ЮНЕП ... ... БҰҰ – ның ... орта мен даму ... ... Дүниежүзілік конференциясында қол қойылған ... ... ... ... ... жылдары Қазақстан БҰҰ – ның
шөлейттенумен күрес жөніндегі халықаралық конвенцияны дайындауда белсенді
түрде қатыса ... 1994 ... ... 87 ... ... ... ... Алматы қаласында 1995 жылдың маусымында конвенцияны
жүзеге асыру мақсатында шөлейттенуге қарсы күрес ... ... ... ... ... Республикасы атынан ҚР ҚОҚ министрлігі мен ҚР ... және ... ... құру және даму Банкінің атынан қызмет
ететін Глобальды экологиялық қорының Атқарушы агенттігі ... ... 26 ... ... ... ... жер ... жүйесін жүзеге асыру Жобасына Грант беру туралы келісім жасалды.
Жаалпы алғанда, ХҚДБ бен ... ... ... қоршаған ортаны
қорғау мен қалпына келтіру жобаларына ... ... ... ... ... ... ... болуына негізеделген.
БҰҰ жүйесінен тыс үкіметаралық аймақтық ұйымдық ынтымақтастық. Әмбебап
халықаралық ұйымдармен қатар белгілі бір географиялық ... ... ... аймақтық ұйымдар да ... ... ... ... ... ... ... ортақ қорғаныс, экологиялық,
экономикалық, әлеуметтік және т.б. салалар болуы мүмкін.
Қазақстан халықаралық құқықтық ... ... ... ... мүшелікте. Еліміз экологиялық мәселелерді аймақтық
тұрғыда шешу мақсатында мүшелікке енген ұйымдар ... ... ... ... болады: Әлем проблемаларын зерттеудің халықаралық Стокгольм
институты (СИПРИ), ...... ... ... (АТФ), Еуропа
ынтымақтастық және ... ... ... ... ынтымақтастық
және даму ұйымы (ОЭРС), Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД), Арал теңізі
бассейні ... ... ... ... ... Аралды
құрқарудың халықаралық Қоры (МФСА), Тұрақты даму Комиссиясы (КУР), ... ... ... ... (РЭЦ ЦА), Азия Даму ... (АБР), және
т.б. Аталған ұйымдар ішінде аймақтық деңгейде ... ... ... ... ... құқықтық ынтымақтастықта, тұрақты дамуда, ортақ
даму бағдарламаларын дайындауда, ортақ қауіпсіздікті ұйымдастыруда және
басқа да ... ... ТМД – нің рөлі ... – ның ... КСРО – ға мүше ... өзара құрғаны бізге мәлім.
Ұйымның құрылтай құжаты болып 1991 жылдың 8 ... ... ... ... ТМД – ны құру ... ... мен 1991 жылдың 21
желтоқсанындағы Алматы қаласында қол қойылған келісім ... ... ...... ... ... гуманитарлық және
т.б. салаларда ынтымақтастықты жүзеге асыру.
Тәжірибе талаптарына сәйкес 10 ... ... ... Қазақстан, Қырғызстан, Молдова, Ресей Федерациясы, ... ... ... 1992 жылдың 8 ақпанында экология, қоршаған
ортаны қорғау саласындағы ... ... ... Келісім жасасты.
Мемлекеттердің экология саласындағы ынтымақтастығын заң жүзінде нығайтатын
бұл құжаттың мәні ерекше. Егер де ТМД ... ... ... ... саласында өзара қарсылық туғанына қарамастан, экология халықаралық
жалпы адамзатқа ортақ мәселе ретінде біріктіруші ... ... ... Келісім қатысушылары өз аумағында жер қойнауын, орман, ... ... пен ... ... және ... да табиғи
ресурстарын пайдаланудың тәртібі мен ... ... ... ... қарамастан, басшылыққа алынған басты мәселе – ол қоршаған
табиғи ортаның ... мен ... ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау саласында
келісілген құқықтық актілер, келісілген ... мен ... ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізу, келісілген экономикалық саясат дайындау және
жүргізу туралы айтылған.
Келісім қатысушылары өздеріне мынадай ... ... ... мен ... ... қорғау саласында экологиялық стандарттар мен
нормалар, заңнамалық актілер дайындау және қабылдау; ... ... ... ... сандық, сапалық көрсеткіштері бойынша есеп жүргізу және
экологиялық мониторинг жүргізу; қоршаған орта мен оның ресурстарын қолдануы
мен жағдайын мемлекеттік бақылау; тірі ... ... ... ... ... әртүрлілікті сақтау мен қалпына келтіруде шаралар
қабылдау және т.б. Келісілген ... ... ... ... ... Тараптар қажет деп тапты: қабылдаған ... ... ... ... ... мен нормаларын сәйкестендіру;
табиғатты пайдалану, экологиялық қауіпсіздік салалары мен ... ... мен улы ... қауіпсіз түрде жою және бейтараптандыру
саласында ... ... ... мен жобалар дайындау және
жүзеге асыру [37].
Аталған Келісім ... ... ... асыруына көмектесу
және олардың экологиялық саясаттағы қызметтерінің бағыттарын анықтап,
үйлестіріп отыратын, ТМД ... ... ... ... ... ... Осы ... Мемлекетаралық экологиялық Кеңес (МЭС)
құрылды. Негізгі мақсаты – экология және ... ... ... ... ... жүргізу және үйлестіруді жүзеге асыру. ... ... ... ... ... ... кірді. Органға жүктелген міндеттердің тағы бірі – ... ... ... ... мен экология саласындағы Халықаралық
келісімдерге ТМД мемлекеттерінің қатысу шарттарын, тәртібін ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыру.
Кеңестің қалыпты жұмыс істеуі үшін ... ... ... ... және басқа да ... ... ... ... ... ... ... жүктелді. МЭК – тің 1
сессиясында бекітілген МЭК ... ... ... ... ... Кеңес сессиялары арасындағы экологиялық саладағы келісілген
саясатты жүргізуде жедел әрекеттерді ... ... ... ... ... және ол МЭК – пен ... ... немесе босатылады [24].
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ұйымдардың маңызы –
қоршаған орта мен экология ... ... мен ... ... ... ... ортақтаса отырып, жан – жақты қолдай отырып
шешуге көмектеседі. Себебі қоршаған орта ... ол ... ... да
әлем мемлекеттері бүгінгі және болашақ ұрпақ үшін қолайлы табиғат ... қалу мен ... үшін ... ... ... ... шешуге мұқтаж. Кейбір халықаралық ұйымдар мемлекеттер
арасындағы ғана қызмет етсе, кейбіреуі ... ... ... мүшелікке алады, ал кейбір ұйымдар тек қана адамдарды ғана
мүшелікке алады. Қоршаған ортаны ... ... ... ... бір тиімділігі олар жүргізетін шаралар мен қызметтерінде. Атқаратын
шаралары мен акциялары экология мәселелеріне ... ... ... ынталандыруда көп көмектесері сөзсіз [49, 93б].
Еліміз тәуелсіздік алғалы бері халықаралық экологиялық ұйымдарға мүше
болуда. Бұл әрекет ... ... ... ... ... ... ... жол ашылды деуге негіз бар. Себебі елімізде шешімін
таппаған, халықаралық құқық субъектілерінің қолдауын қажет ететін, қаржылық
көмекке ... ... ... ... ... да болар
экологиялық халықаралық ... саны ... көп. ... ... ... ... ... қоршаған ортаға деген жеке құқығын қамтамасыз ету.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қоршаған орта – ... ... ... ... ... әлемдік
тұрғыда ынтымақтасып қорғауды қажет ететін адам баласының игілігі. ... ... ... не ... орта ... болмасын қандай да бір
зардап шегуі ... ... ... зиян ... ... Ал әрбір
құқықтық, демократиялық, қазіргі заманға сай мемлекет үшін ... адам және ... ... мен ... ... ... ... Зерттеу жұмысының тарауларында
көрсетілгендей, қоршаған орта сұрақтары – бұл барлық адамзат ... ... ... ... бір ... ... жұмыс жасауына
итермелейтін фактор.
Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... мемлекет ұстануы керек. Халықаралық ... саны ... ... ... ... орта – барлық адамзатқа
ортақ игілік. Халықаралық келісімдер күн санап дамып келеді және қағидалар
қатары да күн санап ... ... ең ... ... – қоршаған ортаны қорғау.
Қазақстан Республикасының қоршаған отраны қорғау саласындағы келісім шарт
тәжірибесін ... ... ... ...... ... ... халықаралық экологиялық құқықпен жалпыға мойындалып, танылған
қағидаларға сүйенген. Қазақстан экологиялық ... ... ... және ... ... өзара халықаралық ынтымақтастықты тереңдете
түспек.
Зерттеу барысында көз жеткізерлік бір ... – ол ... ... ... орта мәселесін халықаралық деңгейде ... мен ... ... ... ... ... Мойындау керек, еліміз барлық ұйымдар мен халықаралық ... ... деп те айта ... ... ... ... жаман емес.
Мысалы, дерек көздеріне сүйенетін болсақ, Қазақстан ... ... ... мүше ... Бұл ... еліміздің бір сәткі әлсіздігі деуге
де юолады. Аталған ұйымдар, ... ... ... ешбір
қаржыландыруды талап етпейді (қайырымдылықтан ... ... ... ... өз қызметтері мен акцияларына БАҚ – рын тартуды мақсат
етіп қойған, төртіншіден, ұйымдар үкіметтік емес, ... да олар ... ... ... және еш ... ... ... тырысады, бесіншіден, ұйымдарға мүшелікке ену мен мүшеліктен шығу
адамдар мен азаматтардың өз ... және ол ... ұзақ ... ... ... да қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... жан – жақты қолдау қажет. Оларға тек
заңмен ғана рұқсат беріп қана ... ары ... ... ... ... ... Тек ... ұйымдардың арқасында ғана еленбей қалған
мәселелер өз шешімдерін табады ... ... ... ... ... тағы бір дәлел қажет етпейтін анық мәселе
– қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... ... аймақтық, мемлекетаралық деңгейде қызметтерін жүзеге
асырып жатқан экологиялық құрылымдардың саны өте көп және ... кей ... ... ... Бірақ барлығын біріктіріп
тұрған жалғыз белгі – ... ... ... және ... қамтамасыз ету.
Адамдардың құқық мәдениеттілігі де мәселені шешуде көп көмегі ... Егер де ... ... ... ... ... ... мүдделі
және оның жағдайы туралы шынайы әрі ... ... ... ... ... адамдардың көбеюі мемлекеттің қоршаған ортаны қорғау
саласындағы қызметтері мен оны ... ... ... ... аталған ұйымдар өзара қызмет, мақсаттары мен құқықтық
мәртебелері жағынан ерекшеленеді. Сол ... ... біөз ... орта ... ... да олар туралы айтамыз. Себебі
ұоршаған орта мен экология сұрақтарын ... ... біз ... ... қорғау, экономикалық даму мен ... ... ... ... адам құқықтары мен
бостандықтарын сақтау, халықаралық ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... т.б. сұрақтарды да
қатар қарастырамыз. Бір жағы бұл сұрақтардың шешімін таппай тұрып қолайлы
қоршаған ортаны қалыптастырамыз деу де ... ... ... да ... ... қарастыруда сұраққа тек бір жақтан қарау жеткіліксіз, ол
сұраққа жан – жақты қырынан және әр – ... ... ... ... ... ... Ұ.Б.Асқарова, «Экология және қоршаған ортаны қорғау» // Алматы, «Vian
Plus», 2007. – 298б.
2. И.М.Авраменко, «Международное экологическое право: ... ... ... – на – ... ... 2005. – ... ... «Халықаралық жария құқық» // Алматы, «НАS», 2003. ... ... ... ... ... ... » // ... 2006. – 785б.
5. В.И.Дикарев, В.А.Рогалев, Г.А.Денисов, А.П.Доронин, «Методы и средства
защиты человека и окружающей среды» // ... ... ... 452 ... К.А.Бекяшев, «Международное публичное право (Учебник)» // Москва,
«Проспект», 2004. – 821 ... ... ... ... ... // ... ... – 624б.
8. 1982 жылғы теңіз құқығы бойынша БҰҰ – ның ... ... 9 ... 1992 ... БҰҰ – ның ... өзгеруі туралы рамалық
Конвенциясы // ... 1933 ... ... мен ... ... қалыптарында сақтау туралы
Конвенция // К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право:
сборник документов (Том ІІ)» // ... ... ... 1979 ... ... аударушы жабайы жануарлар түрлерін қорғау туралы
Конвенция // www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1970.shtml
12. 1946 ... кит ... ... ... ... Конвенция //
К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное ... ... (Том ІІ)» // ... «БЕК», 1996. – 767б.
13. 1950 жылғы құстарды қорғау ... ... ... ... А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: сборник
документов (Том ІІ)» // ... ... 1996. – ... 1951 ... ... қорғау туралы Халықаралық Конвенция //
К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, ... ... ... ... (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
15. 1959 ... ... ... ... ... ... ... қолданудағы ынтымақтастық туралы Келісім //
К.А.Бекяшев, ... ... ... право: сборник
документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
16. 1992 ... 5 ... ... әртүрлілік туралы Конвенция //
www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1990.shtml
17. Л.В.Передельский, В.И.Коробкин, О.Е.Приходченко, «Экология: учебник»
// Москва, «Просвет», 1998. – ... 1959 ... ... ... туралы Келісім //
www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1946.shtml
19. 1972 ... ... ... ... ... ... //
К.А.Бекяшев, А.Г.Ходяков, «Международное публичное право: ... (Том ІІ)» // ... ... 1996. – 767б.
20. 1988 жылғы Антарктиданың минералды ... ... ... ... // ... ... ... публичное право:
сборник документов (Том ІІ)» // Москва, «БЕК», 1996. – 767б.
21. 10 желтоқсан 1976 жылғы табиғи ... әсер ету ... ... ... да ... ... ... тыйым салу туралы
Конвенция // www.un.org/ru/documents/decl_conv/conv1970.shtml
22. 1972 ... ... орта ... ... ... Декларациясы //
www.un.org/ru/documents/decl_conv/decl1970.shtml
23. Қазақстан Республикасының Конституциясы // Алматы, ... ... ... ... ... Республики Казахстан: Учебник
(Особенная часть)» // Алматы, «НАS», 2007. – 426б.
25. ... ... и ... // www.un.org/ru/aboutun/#history
26. «Информация о ВОЗ» // www.who.int/about/ru/
27. «Всемирная организация ... ... ... ... // ... ... о ФАО» // ... «Организационная структура ООН, специфлизированное учреждение ФАО» //
www.un.org/ru/aboutun/structure/
30. «Introduction to IMO» // www.imo.org/About/Pages/Default.aspx/
31. «Международная морская организация» // ... ... ... ... ... ... // www.un.org/ru/ecosoc/unido/
34. «о ЮНЕСКО: Кто мы?» // www.unesco.org/new/ru/unesco/about-us/
35. «О нас» // web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/
36. « ... ... ... ... ... ... 1992 жылы экология саласы мен Қоршаған ортаны қорғауда өзара іс –
қимыл жасасу туралы Келісім // ... ... ... ... 1995 жылы 27 наурызда Вашингтон қаласында Қазақстан мен АҚШ ... орта мен ... ... ... ... ... ... Келісім // ПАРАГРАФ ақпараттық жүйесі, 2011.
39. «Программа ООН по окружающей среде» // ... «About UNEP: The ... ... «About Us» // ... «The Arctic ... // ... ... // www.un.org/ru/ga/iaea/facts/
44. «История ... о Нас» ... «WWF in Brief» // ... «Who we Are» // ... ... Материалы республиканской конференции 12 ноября 1996 г. «Проблемы,
приоритеты и ... ... ... ... по ... ... для устойчивого развития» // Алматы, 1997. – 622б.
49. ... ... ... ... // ... ... кабинеті», 1995. – 186б.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоршаған ортаны қорғау аясындағы халықаралық ынтымақтастық55 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
Азиядағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтастық төңірегіндегі мәселелер8 бет
Балабақша мен отбасы қарым-қатынас ынтымақтастығы26 бет
Екіжақты және аймақтық деңгейдегі ынтымақтастыққа негізделген АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ролі161 бет
Еуроодақ пен Қазақстанның экономикалық ынтымақтастығы48 бет
Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы12 бет
Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы8 бет
Жеткіншектерді тәрбиелеудегі мектеп пен ата-ананың ынтымақтастығының теориялық мәселелері23 бет
Мектеп пен мүмкіндігі шектеулі балалары бар отбасы ынтымақтастығың қызметі мен формалары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь