Қаржының экономикалық маңызы және қажеттігі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. ҚАРЖЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІГІ ... ... ... ... 5

1.1 Қаржының мәні мен объективті қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Қаржының функциялары және рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13

2. ҚАРЖЫ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ОБЪЕКТИВТІ ҚАЖЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.1 Қаржының экономикалық өсуге әсері қоғамдық қатынастардағы маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2. Экономикалық өсу қамтамасыз етуде қаржы көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

3 .ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
Рыноктық қатынастар құрылымында да мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмiнде қаржы зор рөл атқарады. Қаржы – нарықтық қатынастардың құрамды бөлiгi және мемлекеттiк саясатты жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтiк-экономикалық мәнiн түсiне бiлудiң, оның iс-әрекет етуiнiң ерекшелiктерiн терең ұғынудың, Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдiстерi мен амалдарын көре бiлудiң маңызы зор.
Қоғамдық өнімді бөлумен және осының негізінде ақшалай қорланымдарды, табыстарды және қорларды жасаумен, оларды үлғаймалы ұдайы өндірістің мақсаттарына және қоғамдық дамудың қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты болатын экономикалық қатынастар қаржы туралы ғылымның мағынасы болып табылады. Қаржы ресурстары мен мақсатты ақша қорлары, олардың қалыптасуы, қозғалысы және пайдаланылуы қаржының объектісі, ал қоғамдық өмірдің ұйымдастырушысы ретіндегі мемлекетті қоса алғанда қызметтің өндірістік және өндірістік емес сфераларының сан алуан шаруашылық, қоғамдық және басқа үйымдары оның субъектілері болып табылады.
Қаржы туралы ғылымда және қаржыны зерделеу кезінде танып білудің негізгі әдісі — материалистік диалектикалық-тарихи әдіс қолданылады, ол нақты тарихи жағдайларды ескере отырып, қаржы қатынастары мен құбылыстарын олардың дамуы мен өзара байланыстылығы негізінде зертгеуді болжайды.
Ал өз кезегінде қаржы – ақша қатынастарының ажырағысыз бөлігі, ол әрқашан экономикалық жүйе шеңберінде қоғамдық ұдайы өндірістің түрлі субъектілері арасындағы бүкіл ақша қатынастарын емес, тек айрықша ақша қатынастарын білдіреді, сондықтан оның рөлі мен маңызы экономикалық қатынастарда ақша қатынастарының қандай орын алатындығына байланысты.
Қаржы механизмi арқылы мемлекет өзiнiң саяси, экономикалық және әлеуметтiк сфералардағы көптеген қызметтерiн атқаруға қажет ақшалай қаражаттар қорын жасап қолданады. Қаржы деп ақша қаражаттарын бөлу және пайдалану туралы қатынастардың жүйесi аталынады.
Қаржының экономикадағы басты қажеттiгi объективтi мән-жайдан – тауар-ақша қатынастарының болуынан және қоғамдық дамудың қажеттiлiктерiнен туындайды. Қаржының басты арналымы – табыстар мен ақшалай қорларды жасау арқылы мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң қаржы ресурстарына деген қажеттiлiктерiн қанағаттандырып отыру және бұл ресурстардың жұмсалуына бақылау жасау. Экономикадағы ақша қорлары негізінен орталықтандырылған, яғни, мемлекеттік бюджет пен мемлекеттік қорлардың негізінде жинақталған ақша қорлары болса, ал орталықтандырылмаған ақша қорлары бұл қызмет етуші кәсіпорындар мен ұйымдардың ақша қорлары болып табылады. Ал ақша қорларының қалыптасуы ақша қаражаттарының қорларының қалыптасуының негізінде пайда болады. Осы жинақталған ақша қоралы қаржы қатынастарын іске асырудың негізі болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2009 ж. 10 желтоқсан N 99-ІV)
2. Акционерлік қоғамдар туралы 2003 жылғы 13 мамырдағы N 415-ІІ
Қазақстан Республикасының Заңы.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2005. – 543 бет.
4. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001ж. - 466 б.
5. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, - 2004ж. – 248 бет.
6. Финансы, денги, кредит. Учебник. Под. ред. О.В. Соколовой. – М: ЮРИСТ, 2001. – 784 с.
7. Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., Ермекбаева Б.Ж. Налоги и налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.
8. О. Баймұратов «Қазақстан қаржы нарығы»: Оқу құралы. – Алматы, Экономика 2008
9. Концепция развития финансового сектора РК на период до 2011 г. –Алматы НБРК, 2007.
10. Сатиев С.А. «Қазақстанның қаржы секторының даму перспективасы». КазЭУ Хабаршысы. 2010, №3
11. Л. Бурлаков «Совершенствовать межбюджетные отношения» // Қаржы-Қаражат, №6, 2005г. 12-17стр.
12. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2008 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2008ж. 23 ақпан.
13. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Н.Назарбаев 2009 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2009 ж. 5 ақпан.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
............................................3
1. ҚАРЖЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІГІ ................5
1.1 Қаржының мәні мен объективті қажеттілігі
.......................................................5
1.2 Қаржының функциялары және ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ДАМУЫНДАҒЫ
МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ...............................21
2.1 Қаржының экономикалық өсуге әсері қоғамдық қатынастардағы маңыздылығы
............................................................................
.................................21
2.2. Экономикалық өсу ... ... ... көздері
.....................................25
3 .ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН
АРТТЫРУ МЕН ЖЕТІЛДІРУ .................................................33
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
...............................37
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... да ... ... ... ... қаржы зор рөл атқарады. Қаржы – нарықтық қатынастардың
құрамды бөлiгi және ... ... ... ... ... Бұл орайда
қаржының әлеуметтiк-экономикалық мәнiн түсiне бiлудiң, оның iс-әрекет
етуiнiң ерекшелiктерiн ... ... ... ... ... мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ұтымды ... мен ... көре ... маңызы зор.
Қоғамдық өнімді бөлумен және осының негізінде ақшалай ... және ... ... ... ... ... ... және қоғамдық дамудың қажеттіліктерін қанағаттандыруға
пайдаланумен ... ... ... ... қаржы туралы
ғылымның мағынасы болып табылады. Қаржы ... мен ... ... ... қалыптасуы, қозғалысы және пайдаланылуы қаржының
объектісі, ал қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... ... және өндірістік емес сфераларының сан алуан
шаруашылық, қоғамдық және басқа ... оның ... ... табылады.
Қаржы туралы ғылымда және қаржыны зерделеу кезінде ... ... ...... ... әдіс ... ... тарихи жағдайларды ескере отырып, қаржы қатынастары мен ... ... мен ... байланыстылығы негізінде зертгеуді болжайды.
Ал өз кезегінде қаржы – ақша ... ... ... ... ... жүйе шеңберінде қоғамдық ұдайы өндірістің түрлі
субъектілері арасындағы бүкіл ақша ... ... тек ... ... ... ... оның рөлі мен маңызы экономикалық
қатынастарда ақша қатынастарының қандай орын ... ... ... ... мемлекет өзiнiң саяси, экономикалық және
әлеуметтiк ... ... ... ... қажет ақшалай
қаражаттар қорын жасап ... ... деп ақша ... бөлу ... ... ... жүйесi аталынады.
Қаржының экономикадағы басты қажеттiгi объективтi мән-жайдан – тауар-
ақша қатынастарының болуынан және қоғамдық ... ... ... ... ...... мен ... қорларды жасау
арқылы мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң қаржы ресурстарына
деген қажеттiлiктерiн қанағаттандырып ... және бұл ... ... ... ... ақша қорлары негізінен
орталықтандырылған, яғни, мемлекеттік бюджет пен ... ... ... ақша ... ... ал орталықтандырылмаған ақша
қорлары бұл қызмет ... ... мен ... ақша ... болып
табылады. Ал ақша қорларының қалыптасуы ақша ... ... ... ... ... Осы ... ақша қоралы қаржы
қатынастарын іске асырудың негізі ... ... ... ... ... ... жұмыс тақырыбын «Қаржының
мәні мен объективті қажеттілігі» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектілігі қаржы саласы мемлекеттің және ... ... ... қорларының үздіксіз қалыптасып отыруын, осы
қорларды қалыптастырудағы ақша қаражаттар қорларының тиімді ... ... ... ... ... ... ... қорлар
мен ақша қаражаттарының қорлары ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты қаржының экономикалық категория ретіндегі
мәні мен объективті қажеттілігін анықтау және ... ... мен ... ... категориялармен өзара байланысын талдау, ҚР қаржы жүйесі
мен құрылымының даму барысына тоқталу болып табылады.
Тақырыптың жазу барысындағы ... ... ... ... ... теориялық түсінікті қалыптастыру;
• Қаржының экономикалық мәні мен қжеттілігін анықтау;
• Қаржының мәнін ашудағы қаржы қызметтері мен ... ... ... ... өсу мен ... ... маңыздылығын анықтап, қаржы
жалпы экономикалық қатынастар жүйесіндегі қызметтерін талдау болып
табылады.
1. ҚАРЖЫНЫҢ ... ... ЖӘНЕ ... Қаржының мәні мен объективті қажеттілігі
Қаржының қажеттiгi объективтi ...... ... және ... ... ... туындайды. Қаржының басты
арналымы – табыстар мен ... ... ... ... ... ... ... субъектiлердiң қаржы ... ... ... ... әне бұл ... ... жасау.
Экономикалық категория ретiнде ... ... ... өзгещелiгi олардың көрiнiсiнiң ... ... ... ... әрқашан экономикалық жүйе шеңберiндегi қоғамдық ұдайы
өндiрiстiң әр ... ... ... ақша және тек ақша ... ... ... ... қатынастарының ақшалай сипаты – ... ... ... ... ... оны жүзеге асырудың гысанын және
қаржының құндық экономикалық категорияларға тиiстiлiгiн баса ... ... ... ... шарты болып табылады.
Қаржы – ақша қатынастарының ажырағысыз бөлігі, ол әрқашан ... ... ... ... ... ... субъектілері арасындағы
бүкіл ақша қатынастарын емес, тек айрықша ақша қатынастарын білдіреді,
сондықтан оның рөлі мен ... ... ... ақша
қатынастарының қандай орын алатындығына байланысты.
“Қаржы” (қолма-қол ақша, “табыс” ұғымын бiлдiретiн орта ... ... financia ... ... ... ... қоғамда нақты өмiр
сүретiн, объективтiк сипаты мен айрықша ... ... бар ... ... ... ... қалыптасқан экономикалық категория
ретiнде көрiнедi. Құн ... ... ... ... орын ... ... iшкi ерекшелiктерiмен, сондай-ақ ұдайы өндiрiстегi өзгешелiк
ролiмен айшықталады. /3, 6 б/
Қаржы механизмi ... ... ... ... ... және
әлеуметтiк сфералардағы көптеген қызметтерiн атқаруға қажет ақшалай
қаражаттар қорын ... ... ... деп ақша ... бөлу және
пайдалану туралы қатынастардың жүйесi аталынады. Басқаша ... ... ... ... ... ... ақша қатынастары.
Қаржы қатынастары бұл:
• Мемлекет пен заңды және жеке тұлғалардың арасында;
• Физикалық және заңды тұлғалардың ... ... ... ... Жеке мемлекеттер аарсындағы қатынастар.
Осы қатынастар жүйесi қаржы жүйесi деп аталады. Қаржы ... әр ... ... ... мүлiктiк және жеке
адамды сақтандыру қорлары, мемлекеттiң валюта резервтерi, ... ... ... және ... емес ... ... ... өзiнiң негiзiнде бөлгiштiк қатынастар болып
табылады. Қаржының арқасында ... ... ... ... ... ... ... деңгейлерiнде қоғамдық өнiм құнын қайта
бөлудiң сан алуан процестерi ... ... ... ... ... ... категория ретiнде олардың айрықша белгiсi болып
табылады.
Қаржының түрлi мақсатты ақша ... ... ... ... ... белгiсi болып табылады. Ақша қорлары, iстiң шын ... ... ... ... табылады. Нақты жұмсауға арналған
мақсатты ақша-қаржы ... ... ... ... ... емес ... қаржылық әдiстердiң көмегiмен iске асады.
Сөйтiп, қаржының қаралған өзгеше белгiлерi бұл ... ақша ... ... ... ... бөлiп алуға
мүмкiндiк бередi, әрi ... ... ... атап ... ... ... экономикалық категория жоғарыда аталған қаржыға тән
белгiлердi иемдене алмайды.
Экономикада ... ... ... қаржы механизмi арқылы барлық
жағдайға ықпал етудiң кең мүмкiндiктерiн пайдалана алмаса, мемлекет өзiнiң
iшкi және ... ... ... асыра алмайды, өзiнiң ... ... ... және ... ... ... ете алмайды.
Жалпы қаржының экономиканың тиiмдi дамуындағы қажеттiгiн оның
экномиканың барлық салаларында атқаратын ... ... анық ... Қаржыға қатысты қызмет осы экономикалық категорияға тән қызметтер
тобын, мәнннiң iс қимылдағы ... ... ... кезде қаржы
қызметiн сипаттауда бөлгiштiк және ... ... ... ... ... отыр. /3, 12 б/
Бiрiншi тұжырымдаманың жақтаушылары қаржы қоғамдық ... ... – ақша ... ... өнiмнiң құнын бөлу процесiнде пайда
болады, қаржының бөлгiштiк сипаты оның iс-әрекет ... ... деп ... Осы ... ... ... басты екi қызмет
орындайды: бөлу және бақылау.
Қаржының бөлу қызметi қаржы құралдарын қоғамдық ... өнiм мен ... ... ...... табысты, сондай-ақ ұлттық байлықтың бiр бөлiгiн
бөлу және қайта бөлу процесiнде пайдаланылады дегендi көздейдi.
Коммерциялық есеп пен ... ... ... ... ... ... бақылау қызметi аталған екi тұжырымдамағада
сәйкес келедi. Бұл қызмет жалпы iшкi ... ... ... бөлуге және
оларды мақсатты арналым бойынша жұмсауға бақылау жасауда көрiнедi. Қаржының
бақылау қызметiнiң экономикалық ... ... ... ... ... ... жүргiзу. Бұл бақылау материал, еңбек және ақша
ресурстарын өнiмсiз әрi тиiмсiз ... ... қана ... ... ... ... ... арттырудың резервтерiн ашуға,
өндiрiстiук емес шығындарды болдырмауға мүмкiндiк бередi.
Екiншi ұдайы өндiрiстiк тұжырымдаманы ... ... ... үш ... ... Ақшалай табыстар мен қорларды жасау;
2. Ақшалай табыстар мен қорларды ... ... ... және ... ... ... ... өндiрiс
сферасында жасалған қоғамдық жиынтық өнiм және өзiндiк өнiм құнының ... алып ... ... ... Бұл ... қаржының қызметi ақша
қорларын жасау арқылы жүзеге асады.
Осы жиналған немесе тартылған ақша ... ... ... ... ... ... ... табыстар мен қорларды пайдалану арқылы
жүзеге асырылады. Әрине жоғарыда аталған ... ... ... ... және ... ... ... жүзеге аспайтын
белгiлi бiр экономикалық жүйе болып табылады.
Экономикалық өмірде ... ... ... ... өндірістегі әр
түрлі қатысушылар қаражаттарының қозғалысы түрінде болып келеді. Құбылыстар
бетінде бұл қозғалыс ақшалай соманы қолма-қолсыз ... ... ... ... ... бір ... басқа иеленушіге беруі болып табылады.
Алайда кез-келген ақша операциясы, мәміле қаржы операциясына жата бермейді,
өйткені ақша ... ... ... ...... еңбекке
ақы төлеудің, қаржының, несиенің көмегімен болатын қоғамдық өнімнің барлық
құнының ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады: шаруашылық ... ... ... ... ... есеп ... капиталға жұмсалатын амортизациялық соманы есептеу; табысты бөлу
және қайта бөлу, қаржы ... ... ... ... салық төлемдерін аудары; қайырымдылық қорларына қаражат төлеу;
экспортталатын тауарлар үшін кеден баждарын төлеу және т.б. /4, 18 ... – ақша ... ... ... ол ... экономикалық
жүйе шеңберінде қоғамдық ұдайы өндірістің түрлі субъектілері арасындағы
бүкіл ақша қатынастарын ... тек ... ақша ... ... оның рөлі мен ... ... қатынастарда ақша
қатынастарының қандай орын алатындығына байланысты.
Жалпықоғамдық өнім мен ұлттық табысты жасау, бөлу және ... ... ... отырып, қаржы қоғамның түпкілікті ... ... ... ... ... ... ... қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын қамтиды деп санау
дұрыс болмас еді. Ақша ... ... тек олар ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
жасалынатын ақша ... бұл ... ... ... ... ... ақша қорларының, атап айтқанда табыстар мен қорланымдардың қозғалысымен
байланысты болатын ақша қатынастарын ғана ... ... ақша ... ... ... кетеді. Қаржы қатынастарының ... ... ... түрлерін ақшалай есепке алу мен ... ... ... ақша ... өлшеу, өзіндік құнды калькуляциялау және
өнімнің бағасын анықтау, ... ... ... алу мен ... ... реттеу және басқалары кірмейді.
Қаржының ақшадан мазмұны ... да, ... ... ... бар. Ақша – бұл ең ... өндірушілердің еңбек шығындары
өлшенетін жалпыға ортақ балама, ал ...... ішкі өнім мен ... ... және қайта бөлудің экономикалық тетігі, ақша қорларын жасау
мен пайдалануға ... ... ... Ол ... ... және ... ... және объективті сипатта болады. Қаржы өндірістік
қатынастардың белгілі бір ... ... және ... категорияға
жатады.
Ұдайы өндіріс процесінің түрлі ... жеке ... ... дәрежесі бірдей емес.
Ақшаның нақтылы қозғалысы ұдайы өндіріс процесінің екінші және үшінші
стадияларында - ... және ... ... ... ақша ... құнның қозғалысы тауарлардың
қозғалысынан оқшауланады және оның ... (бір ... ... ... ... ... әр ... мақсатты оқшаулануымен
(бір иеленушінің шеңберінде) сипатталады. Үшінші стадияда болінген ... ... ... ... ... Бұл ... құнның өзінің
шегтетілуі болмайды. Сөйтіп, ұдайы өндірістің ... ... ... ... бір ... ... орны ... ал үшінші стадияда
құндардың екі жақты қозғалысы болады, оның бірі ақша нысанында, ал басқасы
тауар нысанында ... ... ... өндіру мен тұтыну стадияларында мұндай
қозғалыстың болмауы олардың қаржының ... ... орны ... ... құн ... нысанында) тауар нысанымен айырбасталатын,
яғни сатып алу - сату актілері ... ... да ... орын ... ... ... құн стадиясында тек баға құралын қажет ететін
өнбойы жасалатын ... ... ... ... мұнда басқа
экономикалық категорияның механизмі — баға жұмыс істейді. /8, 17 ... ... ... жиынтық қоғамдық өнімді бөлу стадиясығада
асқан дәрежеде ... ... үшін ... ... ... ... ... мен қаржы қатынастарының пайда болып, іс-әрекет ететін орны
ақшаның нақтылы қозғалысы болатын ұдайы өндіріс процесінің бөлу ... ... ... ... қоғамдық өнімнің қүны және оның ма-ңызды бөлігі
- үлттық табыс алгашқы бөлу* процесіне ... ... ... ... бойынша бөлінеді. Бұл процестің нәтижесінде құн оны ... - с, V, және т
* ... бөлу деп ... ... ... ... мен ... элементтеріне (жалақыға, пайдаға, табысқа т.с.с.) сәйкес келетін
оның құрамындағы бастапқы табыстарды мүшелеуді айтады; ал ... ... ... ... ... қайта бөлуге жатады.
т*-ге ыдырайды: өндіріске жұмсалынған өндіріс қүралдары ... ... ... ... ... (V ) ... және қосымша өнім
(т) алынады. Қаржы қатынастарының қаржы ... мен ... ... қосымша өнімді жасау мен оны кейінгі бөлу ... ... ... ... өнім немесе қоғамның таза табысын ... ... ... ... ... ... қоғамдық өнімнің бұл бөлігі қаржы
қатынастарының мәнін және қаржы функцияла-рьіның бастауын қүрайды. Сөйтіп,
оңцірістің алдын ала ... ... ... ... ... "с", 'V
және "т"-ге сәйкес элеменггерге бөлудің үйлесімдері қалыптасады және оларға
сәйкес ақшалай ... мен ақша ... ... ... субъекгілер арасында құнды одан әрі бөлу және оны ... ... да ... ... ... асырылады.
Нәтижесінде өнімнің бір бөлігі жаңа толық айналымға түседі, ал бір бөлігі
тұтынылады. Сөйтіп, ... ... ... құны ... арналымдар мен
субъекгілер бойынша бөлініп, олардың әрқайсысы өндірілген ... ... алуы ... Қаржының қатысуынсыз қоғамдық өнімнің жеке бөлікгерге
бөлінуі мүмкін емес. ... ... ... ... мен пайдалану арасындағы
байланыстырушы буын болып табылады. /11, 21 б/
Қарастырылған процестер қаржы ... ... ... ... ... қатынастармен өзара іс-әрекетін шарттастырады
және олардың экономиканың ... ** с — ... ... V — қажетгі өнімнің құны; т — қосымша онімнің құны. Шет ... ... ... даму ... ... ... ... мен шығыстар бойынша анықталатын жалпы ұлттық өнім пайдаланылады.
Кірістер бойынша ЖҰӨ мына элементтерді жинақтаумен жасалынады: ... ... ... ... ... ... жанама
салықтар; жалдамалы қызметкердің жалақысы; ренталық төлемдер; пайыздар;
меншіктен ... ... ... пайдасы. Шығыстар бойынша
(яғни өнімнің бүкіл жиынтығы ... ЖҮӨ ... ... ... яғни ... бүкіл халқының тұтыну шығыстарының көлемі — ... ... ішкі ... — І; ... мен ... ... сатып алуы — С; Хп — таза экспорт (экспорт колемінің импорттан
асып түсуі немесе керісінше минус белгісімен). ЖҰӨ ... = ... ... қоғамдық өндірістің ақырғы нәтижесін сипаттайды, ол ... ... (бұл ... қалыптасуы мен қозғалысында каржы
зор рөл ... ... ... ... келетін аралық өнімнің ... ... бұл ... ... Р=с+у+т дәстүрлі формуласы
алынды және үлкейтілген түрде экономикадағы құнның қозғалысын оның ... ... ... бақылап отыруға болады.
оның үдемелі дамуына, қоғамдық-әлеуметтік процестерге әсерін ... ... ... ... ... иерархиясында ақша қатынастары экономикалық
қатынастарға ... ал ... ... өз ... ... ... ... бөлігі — өндірістік қатынастарға кіреді.
Бұдан қаржы ... ... ... бір ... яғни ... әрі ... қатынастар болып табылады деуге болады.
Экономикалық зандармен анықталатын ... ... ... ... көрінеді. Экономикаяық категориялар — бұл біркелкі
экономикалық қатынастардың көрінісі, бұл қатынастар ... ... ... ... және ... қорытынды түрде көрінеді; оларға
баға, ... ... ... ... ... және т.б. жатады.
Қаржы, экономикалық категория ретінде, экономикалық ... ... ... мен ... ... ... жоғарлау заңының,
өндірістік қатынастардың ендіргіштік күштердің сипаты мен даму деңгейіне
сәйкестік ... ... ... ... ... негіздследі.
Қатынастардың иерархиялық субординациясын ескере отырып, ... ... ... ... ... ... дәйекті қатарын жасауға болады:
жалпы қоғамдық қатынастар, өңдірістік қатынастар, ақша қатынастары ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық
қатынастар және т.б.)
Әр түрлі қоғамдық-саяси құрылымы бар осы заманғы мемлекеттерде қаржымен
қатар басқа экономикалық категориялар да -ақша, табыс ... ... ... ... пайдаланылады. Олардың әрқайсысы ... ... ... ... ... ... айналыс құралы, еңбек өлшемі мен
тұтыну өлшемін анықтау, өңцірісті ынталандыру, кәсіпорыңцар ... ... ... ... қоғам дамуындағы бұл категориялардың
мәні мен маңызы көрінеді. Қаржының олардың барлығынан өзінің айрықшалықты
белгілері бойынша ... ... ... ... ... бүкіл жалпы жиынтығынан
ажыратып алу үшін бұл ... ... тән ... ... ... жөн. ... ... термині Қазақстанда таза табысқа ауыстырылған.
/3, 14 б/
Экономикалық ... ... ... мазмұнын құрайтын
қатынастардың өзгешелігі олардың ... ... ақша ... ... ... экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы
өңдірістің әр түрлі субъектілері арасындағы ақша және тек ақша ... ... ... ... ... ... сипаты — қаржының
маңызды белгісі. Қаржының ақшалай сипаты оны жүзеге асырудың нысанын және
қаржының құндық ... ... ... ... баса
көрсетеді.
Ақша қаржының іс-әрекет етуінің міндетті шарты болып ... ... ... ... мүмкін емес, өйтксні қаржы ақшаға байланысты болатын
жалпы нышан. Ақша ... ... ... ... отырып, капитал,
яғни үдемелі құн немесе табыс ... ... қүн бола ... ... ... ... аясы ... өндірістік қатынастардың бір бөлігі ретінде
қаржының пайда болуына жағдайлар жасайды.
Қаржының басты белгілерінің бірі – оның тұлғалануының ақша ... ... ... ... қаржы қатынастарының бейнеленуі. Демек, қаржы
қатынастарының пайда болуы өзі жайында әрқашан ... ... ... ... ... қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын
қамтимайды. Ол ақша ... ... ... оның ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің жасалатын
ақша қорлары бұл қатынастардың ... ... ... Ақша ... ... ... кен ... болады. Қаржы тек ақша қорлары мен
ресурстарының ... ... ... ақша ... ... /3,9 ... қаржының іс-әрекет етуінің міндетті шарты болып табылады. Ақша
болмаса қаржының болуы ... ... ... ... ақшаға байланысты болатын
жалпы нышан. Ақша айналыс құралының ... ... ... ... ... құн немесе табыс әкелетін құн бола бастайды. Сөйтіп, ол ақшаның
дербес аясы ретінде, өндірістік қатынастардың бір ... ... ... болуына жағдай жасайды.
Қаржы қатынастары өзінің негізінде ... ... ... ... ... ақшалай сипаты мен бөлгіштік сипаты қаржының
аса маңызды белгілері болып ... яғни ... ... ... ... ... ақша қорларының қозғалысында көрінуінің ... ... ... ... тұр. Ақша ... істің шын мәнісінде
қаржы қатынастарының объектілері болып табылады. /3, 15 б/
Қаржы жүйесінің ұғымы қаржы ұғымының одан әрі ... және ... ... ... /6, 16 ... ... жүйесі - өзінің мәні жағынан мынадай түрлі ... үшін ... ... бір-бірімен өзара байланысты қаржы қатынастарының сфералары мен
буындарының жиынтығы;
2) елдің қаржы мекемелерінің жиынтығы, оларға қаржы мекемелері мен ... ... ... бөлімдері жатады.
Қазақстан Республикасында макро-микроэкономиканың ... ... ... ... қатынастары мен ақша ресурстарының жиынтығы және
оларды ... ... ... ... мен мен несиелендіруге
байланысты бөлуді жүзеге асыратын қаржы мекемелері құрайды. Қаржы ... ... тар ... тек мемлекеттің қаржы мекемелерінің ... ... ... ... ... жүйесі ұзақ эволюциядан өтті. Қаржы
қатынастарының пайда болуы кезінде ... ... ... тек бір ғана ... мемлекеттік бюджетпен шектелді. Классикалық ... ... ... ... ... ... ... КСРО-ның қаржы жүйесін
екі негізге буын – мемлекеттік бюджет пен жергілікті қаржылар құрады. ... ... ... ... ... бұл буындардың көмегімен
мемлекет өзінің саяси және ... ... ... ... ... өзара байланысты элементтердің түрлі критерийлері
бойынша ... ... ... іс-қимылын білдіреді. Осыған
байланысты қаржы жүйесі ... үш ... ... ... қатынастырының жиынтығы;
• Ақша қорларының жиынтығы;
• Басқарудың қаржы аппараты. /6, 29 б/
Қаржы жүйесін сыныптаудың функционалдық ... ... ... ... ... ... ... бұл қаржы жүйесін
сфералар мен буындар ... ... ... ... Оны ... сызбадан
көре аламыз. (сурет 1)
Сурет- 1 – ... ... ... ... ... ... қатынастары негізінен мынадай екі сфераны қамтиды:
1) мемлекеттік бюджетке жинақталатын мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қорларын қалыптастырып, пайдаланумен ... ... ... ... ... ... ақша қорларының ауыспалы
айналымын ортақтастыратын экономикалық ақша қатынастары.
Қаржының түрлi мақсатты ақша қорларының қозғалысында ... ... ... ... ... ... Ақша ... iстiң шын мәнiнде,
қаржы қатынастарының объектiлерi болып табылады. Нақты ... ... ... қорлары қоғамдық өндiрiс қатысушыларының барлығында,
өндiрiстiк емес ... ... ... ... iске ... ... ... қажеттiгi объективтi мән-жайдан – тауар-
ақша ... ... және ... ... ... ... арналымы – табыстар мен ақшалай қорларды жасау арқылы
мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң қаржы ресурстарына деген
қажеттiлiктерiн ... ... және бұл ... ... ... /3, 17 ... түрлі мақсатты ақша қорларының қозғалысында көрінуі оның
маңызды ерекше белгісі болып табылады. Ақша ... ... шын ... ... объектілері болып табылады.
Нақты жұмсауға арналған мақсатты ақша-қаржы қорлары қоғамдық өндіріс
қатысушыларының барлығында, өндірістік емес ... ... ... ... Әдістер, қаржы қатынастарындағы іс-қимылдың амалдары
ретінде директивалық, яғни ... ... ... ... ... игеріп
алады, мұның өзі экономиканы реттеудің қажеттігімен және қоғамдық дамудың
мақсаттарына ақша ресурстарының ... мен оның ... ... ... ... байланысты болады.
Ақша қорларының бүкіл ақша қаражаттарынан бөлініп тұратын ерекшелігі
сол, олар экономиканы ... ... ... ақша ... бір ... қозғалысының негізінде жасалынады. Кез келген қаржы
операциясы баламасыздықпен сипатталады. Салалық қаржыларда қорлардағы ақша
қаражаттарының ... ... ... ... ... /5, 24 б/
1.2 Қаржының функциялары және рөлі
Қаржының ... ... ... және рөлі оның ... ... ... ... толық ашу оның ұғымы мен ... ғана ... ... ... ... ... яғни оның ... анықтауды
да талап етеді.
Экономикалық дағдарыстан шығу және одан әрі серпінді даму мемлекеттің
сындарлы және негізгі саясаты арқылы болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол қоғамның ... ... ... ... ... ... ... және алдағы кезеңге арналған міндеттерді, қаражаттарды және оған
жетудің жолдарын анықтайды.
Мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... отырып және қоғамның даму ... ... ... жоспарлы
ұйымдастыру болып табылады. Қоғамдық дамудың ... ... ... өзіне тән белгілері болады, ол экономиканың жай-күйін, ... және ... ... ... ... ... және ... ескере отырып, түрлі міндеттерді шешеді.
Мемлекеттің қаржы саясатының мазмұны айтарлықтай күрделі, өйткені ол
шаралардың ауқымды ... оны ... ... ... стадияларын қамтиды,
олар:
1. экономикалық заңдардың әрекеті, экономиканың жай-күйі, ... ... ... негізінде елдегі
қаржының ғылыми негізделген тұжырымдамасын әзірлеу;
2. экономикалық саясаттың ... ... мен ... ... қаржы саясатының стратегиялық және ... ... ... ... ... ... арқылы экономикалық қайта
құрудың түбегейлігіне қарай оны жаңғырта және түзете ... іс ... ... ... үш буынның бірлігі қаржы саясатының ... ... ... ... ... ала отырып, қоғамды дамытудың
міндеттеріне байланысты қаржыны ұйымдастыру мен пайдалану мемлекеттің қаржы
саясатының ... ... ... кезеңде қаржы саясатының көмегімен шешілетін басты міндеттердің
қатарына мыналарды жатқызуға болады:
А. ... ... ... нақты кезеңінің ерекшеліктері негізінде қаржы
ресурстарының неғұрлым мүмкін болатын көлемін ... ... ... ... ... ... ... сфералары арасында, ұлттық
шаруашылық секторлары арасында ұтымды бөлу және пайдалану, ресурстарды
белгілі бір ... ... ... ... ... ... орындау үшін тиісті
қаржы механизмін жасап, оны үнемі жетілдіріп отыру.
Сондықтан Қазақстан жағдайында ... ... ... экономиканы
экономикалық өсудің траекториясына көшіру, ұлттық шаруашылықтың ... әрі ... ... шаруашылық өмірді тұрақтандыру, кәсіпкерлік
қызметті дамыту, мемлекеттік бөліктің ... ... ... ... сыртқы экономикалық қызметті ұлғайтып, жандандыру, әлеуметтік
бағдарламаларды қаржыландыру жөнінде шаралар жасап, оларды қаржы ... іске ... ... ... ... жатқан реформаларға сәйкес мемлекеттің қаржы саясаты
мен қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... бюджетке толық және дер кезінде түсіріп отыруға,
әлеуметтік-экономикалық дамудың мемлекеттік ... ... ... ... және ... еңбек және ақша
ресурстарын ... әрі ... ... ... ... Бұл мақсаттар Қазақстан Республикасының әлеуметтік және
экономикалық дамуының, ... ... ... ... қайта құрудың
стратегиясын қаржымен қамтамасыз ету қажеттігінен туындайды.
Қаржы сясатының мақсаты – қоғам дамуының аса маңызды қажеттіліктерін
қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... ... саясаты кәсіпкерлік қызметті жандандыра ... ... ... ... ... пайдасына кәсіпорындардың табысын алудың ұтымды
нысандарын, сондай-ақ қаржы ресурстарын ... ... ... ... көп ... ... ... өндіріс салалары арасында
қаржы ресурстарын бөлу жолымен ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік дамудың басты ... ... ... ... ... ...... бюджет теңгерімділігіне жету және
экономиканы тұрақтандырудың негізінде ұлттық шаруашылықтың ... ... ... шешу.
Елдің әлеуметтік жағдайын жақсарту мақсатында қолданылған экономикалық
саясаты макроэкономикалық ... ... ... болып табылады.
Экономикалық саясат ретінде қарастырылатын қаржы инструменттері: салық салу
немесе ақша эмиссиясы, басқаша ... ақша ... ... ... ... қаржы инструменттерінің мемлекеттің ... ... ... ... ... Атап ... ... ағымының,
жұмыс орындарының, сондай-ақ өндірістің артуына монетарлық (ақша шығару)
және ... ... ... ... ... әсер ... Қазақстанның
қазіргі экономикалық жағдайында осы екі ... ... ... ... ... аз болады? Зерттеуді бастамас бұрын бұл мәселе жөнінде
жасалған ... ... шолу ... жөн. ... ... екі ... де ... келтірілетін жағдайлар
қарастырылады. Есептеулер негізінде Қазақстандағы мәліметтер жасалған
теорияларға ... ... ... ... егер ... ... 12%-ден
10%-ке азаятын қоғамдағы ЖҰӨ-нің көлемі 0,22%-артады, ал осының нәтижесінде
азайған ... ... ... ЖҰӨ ... ... ... да ... компенсацияланады.
Мемлекет экономикалық жағдайды реттеу және бақылау мақсатында мынадай
салық түрлерін қолданылады: тұтынушыдан алынатын ... және ... ... ... ... ... ... кез- келген пайда көзіне
салынатын салық. Салықтың салынғаннан кейін ... ... ... ... Бұл ... ... ... кері әсерінің мәні
өндіруші, тұтынушы және мемлекет ... ... ... зиянды
қалыптастыратын салық және инфляция әсерін талдауға болады. ... ... ... ... ... ... ... ақша мөлшері бірқалыпты немесе
тұрақты болған жағдайда екі саясатты қарастыру қажет. Төменде келтірілген 1-
ші кесте ... ... және ... ... ... туынды
белгілері көрсетілген. Осы есептеу негізінде өндіріс функциясы неғұрлым аз
болған сайын қоғамның пайдасы да ... ... ... осы жерден өте
маңызды қорытындыға келуге болады: салық және ақша ... ... ... және ... ... ... ... пайдаға
салық тиімді. Басқаша айтқанда пайдаға салынатын ... еш зиян ... ең ... қаржы инструменті болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мынадай қорытындыға
келуге болады: қазіргі Қазақстанның белгілі инфляция ... ... ... ... және ... құнға салық) ақша эмиссиясына қарағанда әлде-
қайда тиімді болып ... ... ... осы ... категорияға тән қызмет тобын,
мәннің іс-қимылдағы көрінісін, ... ... тән ... ... әдістерін білдіреді. Функцияда категорияның қоғамдық арналымы
қамтып көрсетіледі, оның экономикалық табиғаты ... ... тым ... ... - ... туындайтын айрықшалықты
экономикалық категория болып табылатындықтан және бұл ... ... ... ... ... ... ... оның
қоғамдық, саяси және экономикалық өмірдің барлық ... ... ... ... қаржы функциясы туралы мәселе ғалым-теоретиктер арасында
осы күнге дейін пікірталас тудыруда.
Қазіргі уақытта қаржының бөлгіштік және ұдайы өндірістік ... ... ... ... ... ... жақтаушылары қаржы
қоғамдық өндірістің екінші стадиясында - ақша нысанындағы қоғамдық ... бөлу ... ... ... ... ... ... оның іс-
әрекет етуінің ерекшелігін көрсетеді деп ... Бұл ... ... екі функция орындайды: бөлу және бақылау.
Бөлгіштік қатынастардың ерекше сферасы ... ... мәні ... ... функцияның көмегі арқылы көрінеді. Тап осы функция арқылы
қаржының қоғамдық арналымы — шаруашылық жүргізудің әрбір ... ... ... ... ақша ... нысанында пайдаланылатын қаржы
ресурстарымен қамтамасыз ету жүзеге асырылады.
Жалпы қоғамдық өнімнің құны (оның ақша нысанында), сонымен ... ... ... ... байлықтың бір бөлігі қаржының бөлгіштік
функциясының іс-әрекетінің объектілері болып табылады.
Қарамағында мақсатты арналымның қорлары қалыптасатын ұдайы ... ... ... ... заңи және жеке тұлғалар (мемлекет,
кәсіпорындар, бірлестіктер, ... ... ... ... ... келеді.
Қаржының көмегімен бөлгіштік процесс қоғамдық ... ...... өндірісте, айналыс және тұтыну сфераларында
өтеді. Бөлудің қаржылық әдістері экономиканы басқарудың ... ... ... жергілікті деңгейлерді қамтиды. Қаржылық бөлініске
бөлінудің әр түрлі түрлерін — ішкішаруашылық, ішкісалалық, ... ... ... ... ... функциясы қаржы құралдарын қоғамдық ... өнім мен оның ... ...... ... ... ... байлықтың бір бөлігін
(мысалы, айналым қаражаттарын, мемлекеттік мүлікті сату ... ... бөлу және ... бөлу ... ... кезде
көрінеді. Бұл функцияны қаржы өнімді өздігінше бөле береді ... ... ... тек ... өнімді бөлуді ғана ортақтастырып, жүзеге асырады
деп түсіну керек. Былай деп айтқан дұрыс: өнімнің натураддық-заттай ... ақша ... бөлу ... ... ... ... фирма және
халық арасында ақша қорларын (табыстар мен қорланымдарды) бөлуге сәйкес
жасалған натуралдық өнім де ... /3, 18 ... ... ... ... оның ... ... өнімді, ұлттық табысты және таза табысты ... және ... ... ... қамтамасыз етуден; табыстар ... ... ақша ... ... туындайды.
Қоғамдық өнімді бөлу алғашқы және кейінгі, немесе ... болу ... бөлу ... жиынтық қоғамдық өнімнің жалпы көлемінен орнын
толтыру ... қоры ... ... мен ... ... ... және ... жасалған құн — ұлттық табысты бөлудің
нәтижесінде мемлекеттің, ... ... ... ... және халықтың алғашқы табыстары қалыптасады, олар бөлудің
және қайта бөлудің күрделі процестеріне ұшырайды, бұл процестерде ... ... ... ... өнім мен ұлттық табысты алғашқы бөлу кезінде
қаржы еңбекке ақы төлеу және баға сияқты экономикалық ... ... ... бөлу ... сондай-ақ аумақтық тұрғыдағы шаруашылық жүргізуші
субъектілер бойынша қоғамдық ... ... сан ... ... ... нәтижесінде натуралдық - заттай нысандағы өнімді түпкілікті тұтынуды
қамтамасыз ету үшін ұдайы ... ... ... ... әр ... ... ... Бұл орайда қатысушылардың бәрінің
табыстары басқалардың ... ... ... және ұлттық табыс
қорлану қоры мен тұтыну қорына ие ... ... ... ... ... үшін ... ... сфера капиталынан, әлеуметтік
инфрақұрылымның өндірістік смес қорларынан болатын ... ... ... ... резервтер мен сақтық ... ... ... Тұтыну қорын бүкіл халықтың оның ұдайы ... ... ... ... ... ... мекемелерін
ұстауга, ғылымға, мәдениетке, басқаруға, ... ... ... құрайды.
Қаржы көмегімен ұлттық табысты бөлу және қайта бөлу екі әдіспен жүзеге
асырылады:
қаржылық - ... ... Ол ... ... ... және
бюджеттен қаражаттарды қайтарусыз тәртіппен бергенде қолданылады;
несиелік - банктік әдіс. Ол уақытша бос қаржы ресурстарын жұмылдыруды
және қайтарымдылық ... ... ... ... өнімді құндық бөлудің процесі ... ... ... — нормалардың, мөлшерлемелердің, тарифтердің, аударымдардың
және т.б. көмегімен жүзеге асырылуы мүмкін.
Ұлттық табысты қаржы көмегімсн қайта бөлудің ... ... ... ... емес ... ... ресурстарымен қамтамасыз ету; бұл салада
ұлттық табыс жасалмайтыны белгілі;
елдің жеке ... ... ... ... ресурстарын мақсатты
бөлу;
қаржы ресурстарын маңызы зор прогрессивті салалардың айырықша дамуын
қамтамасыз ететін басым түрде салааралық бөлу;
қаржы ... ... ... сала ішінде бөлу, ол кәсіпорындардың әр
түрлі рентабелділігімен және ... ... ... ... ... ... табысты қаржы көмегімен бөлу және қайта бөлу ... ... ... материал және ақша ресурстарының ұдайы өндірістегі
қажетті мөлшерлестігін қамтамасыз етеді.
Қаржының қоғамдық өнімді бөлу және қайта бөлу ... ... ... ... бөлу ... ... атап ... қаржы басқа
экономикалық категориялармен — бағамен, еңбекақымен өзара іс-қимыл жасайды.
Қаржыны ... ... ... - ... ... мұңда ол тектес
экономикалық категориямен — кредитпен ... ... ... Қаржының
бөлгіштік функциясы аумақаралық, салааралық, ішкісалалық, ішкішаруашылықтық
бөліністі қамтиды. Аумақаралық және салааралық ... бөлу ... ... ... ... бұл кезде ақша қаражаттары шаруашылық
жүргізуші субъектілердің бірінен ... ... ... ... кешіріп отырған әкімшілік-аумақтық бірліктер мен
салаларға беріледі. ... ... бұл ... ... бүкіл
экономиканың үйлесімді дамуына қол жетеді, бұл ... ... ... өндірістің дамуы үшін, сондай-ақ артта қалған
аймақтарда экономика мен әлеуметтік-тұрмыстық ... ... ... көкейтесті болып табылады. Ішкісалалық және ... бөлу ... ... ... ... ... ... жүргізуші
субъектісінің тапқан қаражаттарын пайдалануды қажет ететін (заң бойынша
мемлекетке тиісті аударымдардан ... ... есеп пен ... ... ... ... ... тарылып келеді.
Демек, қаржы бөлгіштік функция арқылы ақшалай табыстарды қальштастыру
және қаражаттарды ... ... ... экономикалық агенттердің
экономикалық мүдделерін ... ... ... бір қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандырады. Сөйтіп, ... ... ... бөлу
категориясы ретінде қаржының мәні ашылады, ақша нысанындағы ... ... оның ... ... ... ... ... қатынастар айшықталады және сатып ... ... ... қоғамдық өнімді өткізу үшін жағдайлар жасалады.
/3, 20 ... ... ... ... қатысушыларының нақтылы еңбек
үлесі мен қоғамдық өндіріске қатысу ... ... ... ... мүдделері қанағаттандырылуы тиіс.
Қаржы ұлттық табыс құрамындағы бастапқы табыстарды да, түпкілікті
табыстарды да қалыптастыру мен ... ... ... ... бөлгіштік функциясының жақтаушылары бөлу арқылы қаржы ұдайы
өндірістің басқа стадияларына — ... ... ... ... ... деп ... Мысалы, қаржы өндіріске қалыптастырылатын
ақша қорларының мөлшері арқылы санмен әсер етеді: бұл ... ... ... ... ... ... ықпал жасауға болады, не қолайлы
қаржы жағдайларын жасау жолымен экономиканың жеке ... ... ... болады, не бұл өсудің қарқынын баяулатуға болады. Басқа
жағынан, егер ... ... ... ... ... бір ... еңбек өнімділігінің, ресурстарды үнемдеудің, қор
қайтарымының және т.б. ... ... ... ... әсер
етуге жетуге болады. Қаржы көмегімен ұдайы өндірістің басқа сатыларына да
осылайша әсер етуге болады. Сөйтіп, ... ... ... қаржының ұдайы
өндірістің барлық процестерімен байланысы және бұл категорияның өндірістің
барлық стадияларына белсенді әсер етуі бақыланып отырылады.
Қаржының ... ... ... ... осал ... ... функциясы тап осы категорияның
өзіндік ерекшелігін ... ... тиіс ... ... ... табылады.
Қарастырылып отырған функция бөлуге қатысушы басқа ... да — ... да, ... да, ... де ... өндірістік тұжырымдамасының жақтаушылары қаржы — бір ... ... ... ... ... ... деп санайды, өйткені,
олардың пікірінше:
қоғамдық ұдайы өндірістің ... ... ... тығыз
байланысқан;
қаржы қоғам қызметінің бүкіл сферасына — материалдық өндіріске, айналыс
пен тұтыну сферасына ене отырып, ұдайы ... бір ... ғана ... ... бұл ... қызмет көрсетеді;
қаржы қоғамдық өндіріс қозғалысының барлық стадияларында пайдаланылатын
бақылаудың әмбебапты құралы болып табылады.
Қаржының табиғатын ақшаның қозғалысында анықтайтын қаржының бөлгіштік
тұжырымдамасынан ... ... ... түжырымдамасы бұл табиғатты
ақша нысанындағы құн қозғалысында анықтайды. Мұндай ұстанымда қаржының іс-
әрекет сферасы айтарлықтай ... ... ... жақтаушыларының қаржының мәнін осылай
кеңінен ұғынуына сәйкес олар қаржыға мына функцияларды береді:
1) ақшалай табыстар мен ... ... ... табыстар мен қорларды пайдалану;
3) бақылау функциясы.
Қаржы көмегімен мемпекет өзінің иелігіне материалдық өндіріс сферасында
жасалған қоғамдық жиынтық өнім құнынының бір ... ... Бұл ... ... функциясың - ақша ... ... ... ... ... бұл езінің нақты түрдегі практикалық көрінісін, ең ... ... ... ... ... ... дәйскті түрде сан
алуан ақша қорлары — ... ... ... ... жән ... ... мақсатты қорлар
және т.б. жасалады.
Бұл ақша қорларын (табыстарды) ... ... ... ... ... ... ... оның заттық мазмұны негізінен мемлекеттің
шығыстары саясатын ... ... Ақша ... ... ... бөлу ... мемлекеттік аппаратты ұстауға, қоғамдық
өндірістің ұтымды әрі тиімді ... ... ... материалдық жағынан
аз қамтылғандарды қолдауды қамтамасыз ... және ... ... бөлу ... ақша ... қалыптастыру және пайдалану түрінде
жүзсге асады. Қоғамдық өнімді ақша ... ... және ... бөлу ... ... ... ... себепші болады.
Бақылау функциясы қаржылық бақылауда — жалпы ішкі ... ... ... және ... ... арналым бойынша жұмсауға бақылау
жасауда ... ... ... ... ... ... ... арқылы
жиынтық қоғамдық өнімді бөлумен және қайта бөлумсн ... ... ... ... ... ... ... нысандағы қаржы
ресурстарының қозғалысы жиынтық қоғамдық өнімді құндық болу ... ... ... жасаудың негізі болып таылады. Мұндай бақылаусыз
экономиканың теңгерімді ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мағынасы кәсіпорынның,
фирманың шаруашылық - қаржы қызметіне теңгемен бақылау жүргізу. Бұл бақылау
матсриал, еңбек және ақша ... ... әрі ... ... қана ... ... бірге кәсіпорындарда, фирмаларда өндіріс
рентабелділігін арттырудың резервтерін ашуға, өндірістік емес шығындарды
болдырмауға мүмкіндік береді.
Қаржы ... ... ... ... ... ... банк ... қаржылық міндсттемелердің, сондай-ақ шаруашылық
жүргізуші субъектілердің есептесу және ... ... ... дер ... және ... орындалуын тексеру қаржылық
бақылаудың аса маңызды міндеттерінің бірі ... ... ... функциясын жүзеге асырудың ... ... ... қаржы ақпараты болып ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің түрлі жақтарын
жинақталған түрде ... ... ... ... ... ... айналымдылық, төлем қабілеттілігі, ... және ... ... ... ... қаржылық көрсеткіштер
арқылы белгіленген нормалар мен нормативтерді қолдануды, ... ... де ... процестердің тиімділігі мен нәтижелігін
бақылауға болады.
2.ҚАРЖЫ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ОБЪЕКТИВТІ ҚАЖЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ
МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
2.1 ... ... ... ... ... ... өнімді бөлу процесі өте күрделі, мұның барысында өндірісте
жасалған құн шаруашылық ... ... ... ал ... ... ... ... бөлінеді. Осыған байланысты ол түрлі
экономикалық категориялардың көмегімен жүзеге асады, бұлардың әрқайсысы
ерекше, тек ... тән ... ... ... ... бөлу процесіне
қатыса отырып, баға, жалақы, кредит сияқты категориялармен өзара тығыз
байланыста болады және ... ... ... Бұл ақша категориялары ұдайы
өндіріс цикліның басқа стадияларындағыдай сонымен бірге ... ... ... ... ... ... өлшемі мен нысандары бірдей емес. Жеке
экономикалық категориялардың ұдайы ... ... ... ... ... әр ... Аталған категориялардың әрқайсысы тек оған төн
әдістермен және тәсілдермен ... өнім мен ... ... ... ... ... отырып, бөлгіштік және басқа ұдайыөндірістік
қатынастардың жүйесінде ... ... ... ... - ... ... тауар құнының ақшалай тұлғалануы. Ол ... ... ... ақша ... ... және ... алу-
сату актілерінің негізінде оның бір иеден басқасына қозғалысын ортақтастыра
отырып құндық ... ... ... ... ... Ұлттық
табыс бөлінгенге дейін және қайта белінгенге дейін ... ... ... ... ... оны ... ... ақшаның мөлшерін алдын ала анықтайды және
одан әрі бөлінетін процестің алғашқы негізі болып ... ... ... қоғамдық қажетті шығындарымен анықталатын құннан
баганың ауытқуы пайда ... ... ... нөтижесінде бірқатар
өндірушілерде көп құн, басқаларында аз құн ... ... ... ... ... ... ... қаржы араласады: ол құнның бір
бөлігін (мысалы, акциздердің, ... ... ... ... ... баждарының көмегімен) алады немесе құнның кем алынған
бөлігін субвенциялар, бюджеттік немесе салалық ... ... ... ... ... ... ... багалардың саясатын жүргізгенде
реггелетін бағалар, әлеуметтік түрғыдағы төмен бағалар, жоғары сұраныммен
анықталатын баға - ... ... ... белгілей алатынын есте
үстаған жөн. Нарық жағдайында тауарлардың, ... ... ... ұсынымы қалыптастыратын еркін бағалар басым болады.
Алайда бағаның іс-әрекеті қорлардың тікелей ... ... ... ... мен ... ... ... көрінеді. Айырбас актісі
дегеніміз бір мезгіндегі сату (біреу үшін) мен ... алу ... ... ... сату ... ... ... азаяды немесе көбейеді, ал
баламасыз сатып алу кезінде жаңа тауардың "с" және "v" ауқымы мен ... ... ... ... және ... құн қозғалысының шарттарын ескере отырып ... ... ... тузетіледі. Егер бағаның көмегімен өнімді өткізуден
түсетін жалпы түсім-ақша қалыптасатын болса, қаржылық белу бұл ... әрі ... ... ... ақша ... бойынша бөлшектейді. Сөйтіп
бөлудің қаржылық әдістері анағүрлым иілгіш келеді, олар бұл ... ... ... ... ... Бөлу ... дәрежесі әр түрлі:
егер баға құнның қоғамдық қажетті шығындардан ауытқуы ... ... ... ... ... оның тек бір ... бөлетін болса,
қаржы жалпы қоғамдық енімнің бүкіл құнын қайта беледі.
Қаржы бағамен негізі қаланған үйлесімдерді ... ... ... ... ... сол, ... ... объектісі жалпы қоғамдық
өнімнің тек бір бөлігінің болатындығы (бағаның ... ... ... ... ... ... белу ... болып табылады. Бағамен белу
үлестірім бетінде байқалынбайды, ол түсім-ақшаның ... ... ал ... белу анық ... ... ... белу тек
белініспен, ал қаржылық белу белініспен және қайта бөлініспен сипатталады.
Баға амортизациялық аударымдардың келемін анықтауда ерекшерел атқарады.
Өндіріс ... ... және ... бағаларының арасындағы
алшақтық амортизациялық қордағы
елеулі ауытқұларға себепші болады. Өндіріске ... ... ... ... ... ... ... бүрмалануы баламасыз сату
кезінде күшейеді және белу мен ... ... ... ... көбеюін тудырады.
Әсіреинфляция жағдайында Қазақстанда баға ... есті және ... ... ... ... Баға сонымен қатар тауарларға деген
сұраным мен ұсынымды да реттейді, сейтіп, ұдайы еңдіріске, ... ... ... ... мен құрылымына, демек, табысқа да ықпал жасайды.
Қаржы еңбекке ақы төлеумен тыгыз байланысты. Бағаның ізінше қаржылық
белудің ішінде ... ... ... ... ... жалақы қоры мен еңбекке
ақы телеудің басқа ... ... үшін ... ... ... жұмыс күшінің ұдайы ендіріс ... ... ... ... ... ақы ... қоры (жалақы қоры)
қаржының кемегімен өнімді еткізуден түскен түсімақшадан ... Бұл ... ... келеміне қарай қалыптасуы мүмкін. Шаруашылық практикада
табыс категориясын пайдаланған ... ... ақы ... қоры қол ... ... ... байланысты үйлесімде қалыптасады.
Сырттай қарағанда еңбекке ақы ... ... ... баға ... ... деген пікір туады. Бірақ таза табысты белу ... ... ... керінеді. Нарықтық жүйеде бағаның еңбекке ақы ... ... ... бетер арта түседі.
Ұлттық табысты белудің нәтижесі болып табылатын ... ақы ... ... ... ... оны ... қарыздар және ақша ресурстарын
жалпымемлекеттік қорға қаражаттарды жұмылдырудың басқа өдістері, ... ... ... ... ... ... қайта белуді қамтамасыз
етеді.
Өндірістік емес сферада қызметкерлердің еңбекке ақы телеу қоры ... ... ... есебінен қалыптасатындықтан және тиісті
бюджеттің қаржы мүмкіндіктерімен анықталатындықтан бұл сферадағы қаржы ... ақы ... ... ... ... ... жағдайда экономикалық категория ретіндегі еңбекке ақы төлеу
жасалған енімдегі әрбір ... ... ... яғни
қызметкердің болудегі қатысу шегін анықтайды, ал қаржы жалақы қорын немесе
еңбекке ақы телеу ... ... ... ақы төлеу тутыну стадиясында, яғни тауарлар мен қызметтерге ақы
толеу арқылы пайдаланылады. Бір мезгінде оның белгілі бір ... ... ... салықтарды, сактандыру жөніндегі жарналарды төлеуі
түрінде; несиелік өдіспен - ... ... ... ... ... түрінде; акцияларды және басқа бағалы қағаздарды
сатып-алу, лотереялар өткізу жолымен жұмылдырылады.
Жалақы мен қаржының іс-әрекет етуінің айырмашылығы:
1) қаржылық ... ... ... кең; жалақы тек еңбек
шығындарын өтеуге қатысты;
2) ... ... ... ... ... ал ... оның
ыңғайласпа қозғалысына - еңбек құнына және оның ... ... ... v ... және т ішінара бөлінеді. қаржының көмегімен
қорлардың жиынтығы, ал жалақының көмегімен жалақы қоры мен сыйлықақы ... Олар ... ақы ... ... ... Жалақы - салық төлеудің
негізі. Жалақының көзі қаржы ... ... ... ал ... қоры ... ... өзі ... ресурстарының көзі бола бастайды. Сонымен бірге
қарастырылып отырған категориялардың іс-қимыл сфералары мен ... ... ... ... ... ... ақы ... кеңірек, өйткені қаржы букіл қоғамдық өнімді, ал ... ... тек ... ... жоне ... ... бір бөлігін бөледі. Еңбекке
ақы төлеу өндірістің аса маңызды ... бірі - ... ... іс-
қимылымен байланысты, жұмсалынған еңбектің өтем-ақысының құралы қызметін
атқарады, ал қаржы, бұдан ... ... ... олардың тікелей
қалыптасуы арқылы байланысты. Еңбекке ақы ... оның ... ал ... ... механизмі арқылы оның дамуын ... ... ... ... ... етеді.
Қоғамдық өнім құнын белуге кредит те қатысады. Әрі қайта бөлгіштік
процестер кредит қатынастарының сферасында ағылып жатады. ... ... ... да шаруашылық жүргізуші субъектілерді, халықты,
мемлекетті ұзақ мерзімді және ... ... ... ... үшін
несиелік деп аталатын ақша қорлары қалыптасып, пайдаланылады.
Банктердің ресурстары қайта бөлу стадиясында қалыптасатыны ... ... ... ... ... бөледі. Кредит қаржы ресурстарын
толықтырады және ... ... ... процесіне мүмкіндік тұғызады.
Кредиттің көмегімен қаржы ресурстары шаруашылық жүргізуші субъектілер мен
халықтың (үй шаруашьшығының) арасында қайта ... ... мен ... ... ... белгілер бар, бірақ негізгі белгі өндірістік
қорлардың (капиталдардың) толық айналымында екі категорияны кеңінен
пайдалану болып ... Екі ... да ... ... ... ... ... айналымы үшін жағдайлар жасауға
бейімделген. Бұл категориялардың материалдық сферадағы ... ... ... ... капитал болып келеді. Қаржы және кердит
күрделі жұмсалымдар мен айналым қаражаттарын қалыптастырудың көздері болып
табылады. ... ... ... олар ... ақша ... ... ... қамтамасыз етеді. Қаржылық әдіспен әдетте
шаруашылық органдардың ақшаға деген түрақты ... ... ... ... ... ... ... күрделі
жұмсалымдардың көзі ретінде кредит ресурстарының рөлі артатын болады.
Сонымен қатар қаралып ... ... ... ... ... да бар. Егер қаржы қоғамдық өнімді бөлетін және ... ... ... қаржы бастаған бөлуді жалғастыра отырып тек ... ... ... ... осы ... уақытша бос болып келетін
құнның бір болігі болып табылады, бұл ақшаны қажетсініп ... ... мен ... қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құнды несие
қорына ... ... ... ... ақша ... ... айтарлықтай айырмашылық болып табылады: қаржыландыру
қаражаттарды отеусіз және мерзімсіз ... ... ... қайтарымдылық, мезгілдік, ақылық жағдайларында жүргізіледі;
кредиттің аса маңызды қағидаты - берілетін ... ... және ... ... ... мен өзара іс-қимылы да оте
шектеулі; бұл мәселелер 18 тарауда толық ... ... және есеп ... ... өте тығыз
байланысты, ойткені олардың іс-әрекет етуі жекелеген шаруашылық ... ... ... есеп ... ... ... категориялар емес, олар - аталған категорияларды іске асырудың
құралы. Бұл ... ... ... ... және толем құралы ретіндегі
функциясы пайдаланылады. Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қажетті бағыттар бойынша
кедергісіз қозғалуы есеп-қисаптардың айқындығына, жолға ... ... ... ... ... коммерциялық есеп пен өзін-
өзі қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі ұдайы өндіріс пен құндық экономикалық категориялардың
- бағаның, қаржының, кредиттің, ... ақы ... ... ... ... ... табылады.
Экономикалық категориялардың өзара іс-қимылы туралы қаралған негізгі
қағидалары оларды ұдайы өндірісті басқарудың ... оны ... ... ... және оның тиімділігін ынталандыруда пайдалануға
келісілген, ... ... ... ... ... ... өсу ... етуде қаржы көздері
Қаржылар - экономика ғылымындағы ... ... ... ... бұл ... ... бәлу және пайдаланумен байланысқан құндылық
тасқындарының жиынгығы. (4 схеманы ... ... ... бұл ... ... де, тарылған да
тұсініктемесі пайдаланылады. Кең ... ... ... ... ... ... ... тұрлерінің қозгалысьш кәрсетеді.
Бұл ретге әңгіме ақшалай-несиені қоса ... ... ... ... ... Терминге деген мұндай тәсіл, әсіресе, америка әдебиетгерінде
тараған. Тек бюджепі проблемаларды талдаган кезде, негізінен, тар ... ... ... терминінен басқа теорияда ... ... ... ... ... басқа нұсқалары да пайдаланылады.
Қаржылық жұйе барлық қаржыпық құрылымдар элементгерінің (бюджетгердің,
бюджетген тыс қорлардың, мемлекетгің валюталық резервтерінің, мскемелер мен
ұйымдардың қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қаржылардың, шаруашылық субъектілері
қаржьшарының, ... ... ... ... ретінде анықгауга
болады.
Қаржылық шаруашылық, қоғамдық-құқықтық корпорациялары деп ... ... ... ... ... Жф, қауылдар, кантоңдар және
т.б. әкімшілік-аумақтіқ едишщалар жатады.
Қаржы шаруашылығы ... ... ... ... бірдей деп
американдық экономист Р.Масгрейв ұсынған жіктестіру жатады:
- аллокация;
- ... ... ... ... ... ... ... есебінен) белгілі бір
қызмет кәрсетумен байланысты, ягаи "қоғамдық иіілікпен". Оған мысалы, ... ... ... ... ... ... қоғамдық кәлік
секгорын (жондар, жарық ... ... ... ... жұйелерді жатқызады. Қоғамды белгілі бір игіліктермен қамтамасыз
ету міңцетін мемлекетгің әз ... алуы ... ... ... ... бар әндірісгік ресурстардың бір бәлігін жекеменшік
секторының атқарғанына қарағанда ... ... ... ... ... ... кәздеген мемлекетгік белсенділіктен
экономикада ресурсгардың ауысуы (және орналасуы) ... ... нақ ... ... ... ... - нарыктық экономикадата
табыстарды ойластырып кайта бәлуді жұзеге асыруда болып ... ... ... - ... ... ... бағдарланып, табыстар мен
мұліктерді бәлуге тұзету ... Бұл ... ... ... ... ... ... ескеріледі (капиталға мұрагерлік, білім
алудың әртұрлі мұмкіндікгері және т.б.).
Тұрақтаңцыру жәніндегі ... ... ... функциясы -
экономикалық саясатгың мақсатгы нұсқауларын жұзеге ... ... ... ... ... бағаның тұрақтылығы, шамалас экономикалық әсу).
Сәз жоқ, бұл ... қол ... ... ... ... да құралдары
бағытгалған (ақшалай-несиелік шаралар, бағдарлау).
Қаржылық саясаттың негізгі міндеті тұтас сұраным мен ... ... ... тепетендікке жету болып табылады. Бұл
реттеуші ... ... ... ... ... ... ... әңгіме табыстар мен шығындар туралы болып отыр.
Мемлекеттік табыстар деп мемлекетке жекеменшік секторьшан ... ... және ... ... (трансферт) екеңдігі қалыптасқан.
Қаражатгы беру қарсы жақгың ... кәру ... ... ... ... асырылады.
Табыстар саясатының алдында тұрған міндеттерді екі топқа қиюластыруға
болады:
- қаржьшық қорды қалыптастыру үшін қаражат жинау, оның ... және ... ... тепе-тендікке ықпал
етуді жұзеге асыруға болады;
- ... алу ... ... ... әрекеттер жасау)
техникасы есебінен ретгеушілік эффекгіге ... ... ... ... ... ... ... салыстырганда табыстар саясатында мейлінше ... ... ... ... айгарлықгай дәрежеде әлеуметтік-психологиялық
сипаты бар. Адамдар бір нәрсені толық ала ... ... ... ... зор ... ... ... тәтгі наннан ауырлау тиеді.
Экономикалық теориядағы мемлекеттік шығындар деп, қоғамдық қажеттілікті
қанағаттандырумен байланысқан мемлекеттің материалдық ... ... ... ... ... ... ... А.Пигу деген экономисі мемлекеттік шығындардың мынадай
жіктелінуін ұсынады: трансформациялық (қызмет ... ... ... ... ... және ... (қарсы қызмет кәрсетусіз).
Мемлекеттік қаражаттарды орта мерзімдік кезеңге жұмсаудың негізгі
артықшылығы: ішкі және ... ... ... мемлекеттік міндеттемелердің
мұлтіксіз орындалуы, жаңа қарыздардың жиналып ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, зейнетақымен қамтамасыз ету
реформаларын және инвестициялық қызметтерді күшейтуге ... ... ... ... бәлу мен ... тиімділігін кәтеру
мақсатында бюджеттік процесті жетілдіру жәнінен ... ... ... Атап ... ... жоспарлар мен бюджеттің
бірлігі жасалынды, мемлекеттік ... ... ... ... ... қаржьшандырьшатын ұйымдар саны ... және ... ... ... ... ... есептеу-кассалық қызмет кәрсету, ... ... ... ... ... ... бюджеттер мен бюджеттен тыс қорлардың шығындарын
ұтымды жұмсаудағы маңызды бағыт - ... ... алу ... ... ... Мемлекеттік сатып алуды орталықтандырмау, ... ... ... және ... ... ... ... тұтас
әдістемелік тәсілдер негізінде басталады. Орталықтандыру тек ең мәнді және
аса ірі кәлемде тауарлар, жұмыстар және ... ... ... ... ... ... органдар арқылы жұзеге асырылатын болады.
Жеткізушілердің тандауларының ... ... бірі - ... ... ... тудыруға қатысулары болып табылады. Мемлекеттік сатып алу
туралы заңнама тиісті тәжірибенің жинақталуына орай ... ... ... ... ... реттеу кез келген қоғамдық
жүйенің, соның ... ... ... ... ... ... реттеу әдетте екі нысанда - өзін өзі реттеу мен ... ... ... ... ... өндірістің түрлі
буындарында қаржы базасын қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... Екінші
нысан қоғамдық өндірістің даму процесіне мемлекеттің сан ... ... ... ішінде қаржы тұтқалары арқылы араласуын бейнелейді.
Экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... ... мен
буындары қатысады, оның ... ... ... өр буыны ықпалының
өзгешеліктері болады, айталық, ұлттық экономика арақатынастарының ... ... ... және т.б.) сан ... ... реттеледі.
Қайтарылмайтын негiзде бөлiнетiн бюджет қаражаты бюджет шығындары ... ... ... ... ... ... ... келесілерден
тұрады: /1/
1) мемлекеттiк мекемелердiң қызметiн қамтамасыз ететiн шығындар;
2) тұрақты сипаты жоқ ... ... мен ... ... ... ... ... шығындар - мемлекеттiк саясатты iске
асыру мақсатында (мемлекеттiк органдардың өздерiнiң ... ... ... ... ... ... ... ақы төлеуi;
4) жеке тұлғаларға ақшалай төлемдер - қызметкерлерге еңбегi үшiн ақшалай
төлемдерден ... ... ... заң ... сәйкес жеке
тұлғаларға ақшалай нысандағы төлемдермен байланысты шығындар;
5) субсидиялар - мемлекеттік мекемелер және қоғамдық бірлестіктер ... ... ... ... мен ... тұлғаларды өтеусіз және
қайтарылмайтын негізде қаржыландыру;
6) ресми трансферттер - ... бiр ... ... сондай-ақ
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына трансферттер төлеу;
7) мемлекеттiң ... ... ... ... өзге ... /1/
Қазақстан Республикасы қаржы министрлігінің мәліметтеріне сай, 2010
жылдың 1-ші желтоқсанына табыс көлемі 1818,7 млрд.теңге, шығындар – ... ... ... ... 229,6 ... ... құрады. Таза бюджеттік
кредиттерге 6,5 ... ... ал ... операциялар бойынша қаржы
активтерімен – 86,8 млрд. теңге келеді. Бюджет ... 136,3 ... ... ... 2009 ... осы периодының көрсеткіштерімен
салыстырғында табыс көлемі 54,1 % - ға, ал ... 36,3 % - ға ... ... ... ... ... ... табыс
салығы – 39,3 % (680,6 млрд. теңге) және ҚҚС – 18,7 % (323,3 млрд. теңге).
Ең көп ... осы ... ... бұл 2009 ... осы периодымен
салыстырғанда 2,2 есе көп, сәйкесінше 32,8 %.
(% ... )
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... - ... ... мемлекеттік бюджет шығыстарының құрылымы.
Қазақстан Республикасының президенті Нұрсұлтан Назарбаев үкіметке
2009 жылы мемлекеттік шығындарды көбейтпеуін тапсырды. Бұл тапсырысты ол ... жаңа ... ... ... ... «Барлық
дәрежелердегі әкімдердің және ... ... ... етуі экономика және бюджетті жоспарлау министрлігіне норма ... ... рет ... ... бюджетке $ 300 млн. жоспарланбаған
шығыстарға 400 ... ... - деп ... ... атап өтті.
«Шығыстар дәлелденген және есептелген болуы керек» - деді ҚР ... бұл ... ... ... ... талап етемін. Барлық
шығыстар саналуы керек, мемлекеттік шығыстардың көбеюіне жол ... ... ... ақшаны басты мақсатқа жетуге - ... 50 ... ... ... бағыттау керек» - деп Н.Назарбаев ерекше атап өтті.
Әлеуметтік- мәдени шараларға мемлекеттік шығындар жұмсау – білікті және
денсаулығы мықты ... ... ... ... салу ... ... ... шығындарын азайту үшін қолданылатын шаралар ... ... ... болып табылады [75].
Соңғы жылдары түсім жағынан экономикалық өсу мемлекеттік шығындардың
әлеуметтік бағыттылығын кеңейте ... ... ... бұл, ... өркендеуінің белгісі. 2010 жылдың бірінші ... ... ... ... жұмсалған шығынның жалпы шығындағы үлесі
48,0% құраған (3-сурет). Ал, былтырғы жылғы көрсеткішпен ... ... ... 2008 жылы бұл ... 50,0% ... Оның ішінде, арнайы
әлеуметтік көмек, мемлекеттік жәрдемақылардың мөлшері, зейнетақы төлемдері,
білім және денсаулық ... ... ... және ... және ... кіреді.
Сурет 3 - 2010 жылғы мемлекеттік бюджет шығысының құрылымы, %
Алыну көзі: ҚР Статистика агенттігінің мәліметтері, 2008ж.
Дегенмен, жалпы ... ... ... ... шығындардың
үлесі салыстырмалы түрде төмендеген. Өйткені, құрылыс пен ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, статистикалық мәліметтерден байқап отырғандай,
жалпы ... ... ... беру мен ... ... ... үлесі едәуір төмендеген, денсаулық ... ... ... соңғы жылы керісінше жоғарылаған (4-сурет).
Сурет 4 - ... ... ... ... шығындардың жалпы
шығындардағы үлесі, %
Алыну көзі: ҚР Статистика агенттігінің ... ... ... етуге жұмсалатын шығындардың үлесі жалпы 2002
жылдан бері ... ... беру ... ... ... үлесі
2002 жылмен салыстырғанда 2009 жылы 1,1% жоғарылаған. Денсаулық сақтау
саласына ... ... ... сәйкесінше 2009 жылы 1,4%-ға
жоғарылаған.
Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу бұл ... ... және ... ... істеуінің әрбір нақтылы кезеңінде оның
үдемелі дамуына эсер ету ... ... ... ... шебер
пайдаланудың күнделікті процесін қамтамасыз ету үшін шаруашылық жүргізуші
субъектіге мемлекеттің қаржылық ... ... ... мен ... және дәйекті қолдану процесі ретінде сипатталады. Мүндай реттеудің
қажеттігі мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... түзетіп отыруды талап ететін өндірістің сипатымен анықталады.
Мына бастапқы негіздемелер мемлекеттік ... ... ... алғышарттары болып табылады:
1. Қоғам дамуының объективті экономикалық заңдарының іс-қимылын есепке
алу.
2. Қоғамның барлық мушелерінің ... ... ... қоғам
дамуының гылыми негізделген стратегиялық багдарламасын әзірлеу. Бащарлама
мемлекет пен оның томенгі құрылымдарының нормативтік ... ... ... ұзақ ... ... ретінде анықталады;ойда болмаған
жағдайларға байланысты тактикалық сипаттағы түзету жасалуы мүмкін.
3. Көзқарастарды ... ... ... ... және халықтың
барлық жіктерінің, әлеуметтік, ұлттық топтарының мүнделерін ... ... ... ... ... институттарының
болуы.
4. Шаруашылық қызметте қылықтың нормасы мен ережесінен ... және ... ... елде жақсы жолға қойылған заңнамалық жүйенің
болуы.
Қаржылық реттеудің ... ... ... ... ... қорланудың қарқынына, тауарлар мен қызметтерді өткізуге, елдер
арасындағы ... мен ... ... ... және аумақтық құрылымына ықпал етеді.
Сонымен бірге қаржы тұтқаларының көмегімен ... ... ... ... сферасында жұмылдырылатын қаржы ресурстарының жалпы
деңгейін реттеу;
өндірістік сферадағы монополиялық қызметті экономикалық шектеу;
кәсіпорындардың, үйымдардың сыртқы экономикалық ... ... ... және келісімшарт тәртібін қамтамасыз ету;
кәсіпорындарда, үйымдарда, фирмаларда өндірісті дамытуды материалдық
жағынан ынталандырып отыру;
кәсіпорындардың, ... ... ... ... ... арақатысын реттеу;
ел, аймақ, сала, кәсіпорын, үйым, фирма көлемінде ... ... ... реттеп отыру. Сөйтіп, өндірісті қаржьшық ... ... ... ... ... ... елдің экономикалық
дамуының тенденциясына қаржы тұтқаларының көмегімен ықпал жасалады.
Нөтижелікке, яғни мемлекеттік қаржылық реттеудің нақтылы қорытындысына
оны жүзеге ... ... бір ... сақталған кезде қол жетеді. Мүндай
шарттарға мыналар жатады:
а) экономиканы құрылымдық жагынан қайта құру;
ә) басқарудың ... ... және ... ... нысандарында
шаруашылық процестер мен құрылымдарды монополиясыздандыру;
б) нарықтық бастамаға, коммерциялық қызметтің, зандағы ескертпелерден
басқа қызметтің бірдей барлық түрлеріне еркіндік
беретін ... ... ... ... меншігінің бүкіл
нысандарының шынайы тендігін- жасау негізінде босекені, ... ... ... ... ... ... ... де,
халықаралық кооперация мен ... ... ... ... ... женіндегі экономикалық одаққа бірігетін ... ... ... ... шегінде де салалар, өндірістер,
аумақтар арасында өндірістің өзгермелі факторларының (әр ... ... ... ... ... ақпараттың, меншік
құқықтарының және т.б.) ... ... ... ... реттеу процесі объективті және субъективті факторлардың,
экономиканың жұмыс ... ... сан ... әр ... ... элементтерін пайдаланумен сипатталады. Сондықтан
осы негіздемелер бойынша мемлекеттік реттеудің жүйесін межелеудің типтерге,
түрлерге, нысандарға және ... ... ... зор.
Реттеудің екі типі бар: ол экономикалыщ (оның: қаржылық, ... ... ... ақы ... ... және ... ... турлері салықтық, бюджеттік, мемлекеттік-кредиттік,
кедендік-тарифтік, валюталық-қаржылық, шаруашылық, ішіндегі ... ... ... ... ... және т.б.) ... Қаржылық реттеудің осы түрлеріне сәйкес оның ... ... ... мысалы, бюджетте -қаржыландыру (субвенциялар, субсидиялар,
трансферттер), салықта-тура және жанама салық ... ... ... ... ... ... ... - қаржылық реттеудің
негізгі нысандары.
Ортақ нысан жоспарлау (болжау) болып табылады.
Нарықтық экономика кезінде экономикалық, соның ішінде қаржылық ... ... ... ... ... ... етеді. Дүниежүзілік практика
мынадай реттеуіштерді (өдістерді) жасады: салық салуда - ... ... салу ... ... мен ... ... активтерді мағлүмдамалау, аванс төлемі және басқалары;
бюджеттен ... ... - ... ... ... ... ... тапшылығын қаржыландырудың әдістері, ... ... ... ... кәсіпорындардың, фирмалардың
қорларына аударылатын аударымдардың нормативтері, әлуметтік ... және ... Бұл ... ақша ... және ... ақшалар, эмиссияның көлемі, валюталық бағам), кредит (кредит үшін
сыйақылар (мүлделер), есеп мөлшерлемесі мен ... ... ... ашық ... ұлттық банк операцияларының ауқымы), бага
(реттемелі бағалардың ... ... және ... ... ... шекті деңгейі) реттеуіштерімен толықтырылады.
Мемлекеттік қаржылық реттеу тұтқаларының ішінде салықтарға аса маңызды
орын беріледі. Салықпен ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етуге арналған. Салықтардың көмегімен
рентабелділіліктің деңгейі мен кәсіпорындардың қарамағында қалатын ақша
қорланымдарының көлемі ... ... ... ... ... ... әдістер арқылы қол жетеді.
Мемлекеттік қаржылық реттеу проблемасының екінші жағы ... ... ... дәрежесі болып табылады.
Валюталық-қаржылық реттеудегі негізгі әдістер мыналар болып табылады:
валюталық бағам, ақша капиталының пайыздық ... ... ... мен бағалы қағаздардың бағамдары, валюталық тәуекелдерді
сақтандырудың сан алуан әдістері.
Реттеудің ... ... ... ... ... қаражаттарды нормалау әдістері, ... ... ... ... және ... ... қолданылады.Сонымен бірге
экономика мемлекеттік қаржылық ықпал жасаудың берін ... ... ... өдетте, өлшеулі және экономиканы реттеудің қосымша нысандары ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ
МЕН ЖЕТІЛДІРУ
Қазақстан экономикасын ырықтандыру ... ... ... мен ... ... жаңа ... біздің банктеріміз жергілікті рыноктағы, сондай-ақ өңірлік
әрі халықаралық жобалардағы бәсекелестік тартысқа әзір болуы керек. Біздің
қаржы жүйемізге резидент ... ... ... ... ... біз Қазақстанның БСҰ-ға кіруі жөніндегі келіссөздер
аясында алып тастадық. /13/
Екіншіден, Қазақстанның банк жүйесі ... ... ... ... ... жағынан орнықты қолдау көрсетуі үшін жағдай
жасалуын және банктердің ... ... ... ... ішінде
мемлекеттік – жеке меншік әріптестік шеңберінде қатысуын күшейту қажет.
Үшіншіден, екінші ... ... ... ... ... әсіресе, энергетикалық, инфрақұрылымдық және “серпінді”
жобаларды іске асыру үшін тарту ... ... ... шешу ... ... ... саласындағы негізсіз шектеулерді
алып тастау жайындағы мәселеге тағы да оралуымыз қажет. Бұл ... ... ... ... қарызын қолдау қажеттігін есепке ала
отырып қарастырған ... ... ... сыртқы қаржыландыруға шектен
тыс иек артады, мұның өзі еліміздің сыртқы жиынтық ... ... әкеп ... ... біз ... ... ... қор рыногын құруымыз керек.
Халықты өзінің жинақ ... ... ... ... ... тартпайынша,
оның дамуы мүмкін емес. Халықты инвестициялық сауаттылық әліппесі бойынша
нысаналы оқыту бағытында ауқымды жұмыстар жүргізу де ... ... банк ... инфрақұрылымын кеңейту үшін
заңнамалық негізді одан әрі жетілдіру ... ... ... ... ... ... қадағалау агенттігімен бірлесе жоғарыда көрсетілген,
осындай жұмысты ... ... мен ... заңнамалық
қамтамасыздығын әзірлеуі тиіс.
Үкіметтің экономиканың басымдықты шикізаттық емес секторларында
инвестициялық ... ... іске ... ... өзінің бас
стратегиясы болуы керек.
Жаңа экономикалық жағдай мен басымдықтарды ескере отырып, Индустриялық-
инновациялық даму стратегиясын іске ... ... баға ... ... Сондай-ақ индустриялық әртараптандыру ... ... ... мен ... да ... ... жобаларды алғашқы қаржыландырудан әртараптандыруды ауқымды
қаржыландыруға көшетін мезгіл жетті.
Бұл – ... және орта ... ... қатысуы жағдайында Үкіметтің,
әкімдердің, мемхолдингтердің жауапершілігі.
Бесінші міндет – өңірлік және жаһандық ... ... ... ... осы ... ... ... стратегиялық инфрақұрылымның даму келешегін айқын пайымдай
білуіміз және, ең ... ... ... ... ... ... бәсекелестігін, сондай-ақ өзіміздің халықаралық экономикалық
ықпалдастығымыздың мүдделерін ... ... осы ... ... ... ... ... экономикалық өсу мен бәсекеге қабілеттіліктің ... ... ... ... дамуын тұтастай алғанда еліміз
экономикасының мүдделеріне бағындыру керек. ...... ... ... және сауда, ... ... ... және ... Денсаулық сақтау, Энергетика және
минералдық ресурстар министрліктерінің, ... ... ... – осы ... ... беру мен ... ... даярлау,
“парасатты экономиканың” негіздерін қалыптастыру, жаңа технологияларды,
идеялар мен көзқарастарды пайдалану, инновациялық экономиканы дамыту.
Жетінші міндет – ... ... ... және ... ... ... негізінде дамыту.
Сегізінші міндет – дамуымыздың жаңа кезеңінің ығытына сәйкес саяси
жүйемізді жаңғырта жаңарту.
2009 жылы біз жүйелі демократиялық ... одан әрі іске ... ...... ... ... ... жеделдете жүргізу. Біз мемлекеттік басқарудың ... ... ... және ... алдындағы есептілігі қағидаттарын
арқау ететін сапалық жаңа моделін түзудеміз.
Оныншы міндет – жаңа ... ... Азия ... мен ... ... мен ... ... министрлігінің түйінді функциясы бюджеттің толық және уақытылы
атқарылуын қамтамасыз етуден тұрады, ... осы ... ... атқарылуына қазынашылық қызмет көрсетудің сапасын арттыру ... ... алу ... тиімділігін арттыру әрі мемлекеттік
бюджеттің қаражатын пайдалану кезінде ... ... ... алу
жөніндегі мақсаттарды біріктірді.
Қазіргі уақытта қазынашылық қызмет көрсету саласында жыл ... ... ... ... ... ... ... құжаттары айналымының ұлғаюына байланысты проблема туындауда,
мысалы, егер 2007 жылы ... ... ... айналымы 7031,4 мыңды
құраса, 2008 жылы ол 1 247,6 мыңға, ал 2009 жылы 2008 жылмен ... ... ... ... ... ... және трафиктің өсуіне және
жүйенің өнімділігіне жүктеменің ... ... ... нысандарын
беруде іркілістер болып табылады.
Осыған байланысты, қаржы ... өсу ... ... ... ... ... қазынашылық жүйесін электрондық құжат
айналымына кезең кезеңімен көше ... ... ... ... ... пен ... ... мекеме) арасындағы өзара іс-
әрекет бөлігінде жетілдіру жөніндегі міндеттер көзделген.
Мемлекеттік ... алу ... ... ... де ... жүргізудің созылмалы процесіне және конкурстардың өтпей ... ... ... ... толық игерілмеуіне байланысты
проблемалар анықталды. Пилоттық аймақ шегінде тәжірибелік пайдаланып ... ... ... ... алу» ... ... барынша
сынау жоспарлануда. Бұл оның өндірістік таралымын көбейтуді жылдамдатуға,
мемлекеттік сатып алу субъектілерінің электрондық ... ... ... ... ... ... береді, ол өз кезегінде
мемлекеттік сатып алу ... ... және ... ... ... ... жағынан, бюджеттің уақтылы орындалмау ... ... ... оңайлатуға ғана байланысты емес, көптеген мемлекеттік
органдар өздеріне ... ... ... ... ... және белгіленген мақсатына пайдаланбау да жиі ... ... ... ішкі ... ... ... ... ету
проблемасы туындайды.
Қаржылық бұзушылықтардың соңғы 3 жылдағы ... ... ... (2005 жылы – 32,2 млн. ... 2007 жылы – 41,1 млн. ... ... 54,4 млн. теңге). Дұрысында бұзушылықтар төмендеуге ұмтылуы ... де бұл ... ішкі ... ... тиімділік индикаторы болуы тиіс.
Осыған байланысты Стратегиялық жоспарда «Мемлекеттік бюджет қаржысын
пайдалану кезінде қаржылық бұзушылықтардың алдын алу» ... ... ... ... ... үлес ... ... өлшемелі нәтижесі болуы тиіс.
Анықталған бұзушылықтарды жою ... ... ... ... ... ... жыл ... шешілмеген мәселе
болып қалған. Бақылау объектілерінің жауаптары шамамен 70 % ... ... ... ... ... ... туралы нақты ақпараты
жоқ формальды жауаптар.
Осы жылдан бастап нұсқамаларды ... ... ... үшін ... ... жауапты тұлғаларын жауапкершілікке
тарту жөнінде 2001 жылғы 30 қаңтардағы «Әкімшілік ... ... ... ... ... бақылау объектілерінің қаржылық ... ... ... ... ... айқындалды: бақылау іс-шараларының
қорытындысы бойынша қабылданған шешімдер мен ұсыныстардың орындалу деңгейін
2011 жылы 85 %-ға ... ... ... ... ... ... осы ... жеткіліксіз
тиімділігі көбінесе бақылау органдарының қызметіндегі басты тәсіл кейінгі
бақылау болып табылатындығымен негізделеді, бұл ... ... ... және ақша ... жұмсалып, уақыт өтіп кеткен.
Аудитке өту қажеттілігі айқын, бірақ кезең-кезеңімен жүзеге асырылуы
керек. Бұл кезеңде ... ... ... деңгейінде, ал келешекте ел
Үкіметі деңгейінде енгізу ұсынылады.
Осыған байланысты Стратегиялық ... ... ... ... өту ... қарастырылған, сәйкесінше Министрлік тәуекел
топтары бойынша объектілерді таңдау және ... ... ... ... және оны 2011 жылы ... ... іс-шараларының 30 %, 2011
жылы – 40 % деңгейінде енгізуі керек.
Бүгін біз басқа елдермен көкейкесті проблемалардың кең ... ... ... Бұл ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету де,
өмірлік маңызы бар әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешу ... ... те, ... мен экологиялық апаттарға қарсы күрес те.
Біз алдағы уақытта да өңірлік ынтымақтастық пен ... ... ... ретіндегі өзіміздің рөліміз бен беделімізді нығайта ... он бір жыл ... – 1997 жылы ... ... ... ... 2030 ... дейінгі Дамуының стратегиясы – ... ... мен ... мақсат-мұраты баян етілді. Біз бұл
ретте қандай ... ... ... ... ... ... ... керектігін анық білуге, айқын түсінуге тиіс екенімізді ұғындық. Басым
мақсатымызды дұрыс айқындап, ... ... ... ... пен ... ... білсек, алдымызда тұрған кез келген
кедергілерді ойдағыдай еңсеретінімізге біз кәміл ... Біз ... ... ақша ... қоры ... ... ... негізі болып табылады. Себебі, қаржы
қатынастары ... ... ... ... қорлары негізінде
жүзеге асырады, ал өз ... ... ... ақша ... ... негізінде пайда болады. Сондықтан қаржы мен ақша қаражаттары
белгілі бір ... ... ... байланыста болады.
Экономикалық категория ретiнде қаржының мазмұнын құрайтын
қатынастардың өзгешелiгi ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйе шеңберiндегi қоғамдық ұдайы
өндiрiстiң әр түрлi ... ... ақша және тек ақша ... бiлдiредi.
Сондықтан қаржы қатынастарының ақшалай сипаты – қаржының ... ... ... ... оны ... асырудың нысанын және қаржының
құндық ... ... ... баса ... ... қызмететуiнiң мiндеттi шарты болып табылады.
Қаржы қатынастары, қаржының экономикада қызмет етуі ... бір ... ... ... олардың қалыптасуы негізінде іске
асады.
Ақша қорларының қозғалысына байланысты мемлекет, шаруашылық ... ... ... және жеке ... ... пайда болатын
экономикалық, ақша қатынастарының жиынтығы қаржы қатынастарын құрайды.
Қаржы қатынастары негізінен ... екі ... ... ... ... ... мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қорларын қалыптастырып, пайдаланумен байланысты болатын экономикалық
ақша қатынастары;
• кәсіпорындардың ... ақша ... ... ... экономикалық ақша қатынастары.
Қаржы қатынастарының бірінші сферасында орталықтандырылған қаржылар,
яғни, мемлекеттік бюджет пен ... ... ... ... оларды қалыптастырудағы ақша ... ... ... ... ... ... ... яғни, кәсіпорындардың қаржылық
қорлары нақты шаруашылық қызмет барысында қалыптасады.
Қаржы экономикалық дамудың тиімді арақатысын ... ... ... және ... ... тепе-теңдігіне жетуде, өндіріс
тиімділігін арттыруда маңызды рөл атқарады. Қаржының экономикалық рөлі мына
бағыттардан көрінеді:
- қаржы капиталдың айналымын ... ... ... ... қызметі тиімділігінің өсуіне жағдай
жасайды;
- кірістер мен ... ... ... ... арқылы қаржы
кәсіпорындардың, фирмалардың коммерциялық есебін ... ... ақша ... бөлу және ... бөлу арқылы экономикалық
өсудің арақатынасын қамтамасыз етеді;
- қаржы ұлттық табыстарға қорлану мен ... ... ... ... ... ... ... қаржы ұлттық экономикада меншіктін сан алуан ... ... ... нысандарының дамуына мүмкіндік тұғызады.
Сонымен, елдің маңызды саласы болып ... ... ... дамытуда ең
алдымен олардың материалдық негізі болып табылатын ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мен дамытудың маңызы бүгінгі
нарықтық ... ... ... ... болып табылады.
Осылайша курстық жұмысты аяқтай келе келесідей ұсыныстар жасауға
болады:
• Жалпы ... ... ... ... маңызы зор және
ондағы қаржының қажеттілігі бірінші орында тұрады. Өйткені ... ... ... ... қатынастар мен қаржы
жұмсалымдарын қажет етеді.
• Шаруашылық ... ... ... ... ... да ... ... отырып іске асырады;
• Бүгінгі қаржылық дағдарыс кезінде ұлттық қаржы жүйесінің тұрақтылығын
сақтауды қамтамасы зету және ... ... мен оның ... ... ... тоқталдым.
Қаржы қатынастарының бірінші сферасында орталықтандырылған қаржылар,
яғни, мемлекеттік ... пен ... ... ... ... ... ... ақша қаражат қорларының түсу
ерекшелігін сипаттау болса, екінші ... ... ... қаржылық
қорлары нақты шаруашылық қызмет барысында қалыптасады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2009 ж. 10 желтоқсан N 99-
ІV)
2. Акционерлік қоғамдар ... 2003 ... 13 ... N 415-ІІ
Қазақстан Республикасының Заңы.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – ... 2005. – ... ... ... ... ... / Ғ.С. ... – Алматы:
Экономика, 2001ж. - 466 б.
5. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және ...... ... - 2004ж. – 248 бет.
6. Финансы, денги, кредит. Учебник. Под. ред. О.В. ...... 2001. – 784 ... ... К.К., ... А.Б., ... Б.Ж. ... и
налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.
8. О. Баймұратов «Қазақстан қаржы нарығы»: Оқу құралы. – ... ... ... ... ... ... РК на период до 2011 г.
–Алматы НБРК, 2007.
10. ... С.А. ... ... секторының даму перспективасы».
КазЭУ Хабаршысы. 2010, №3
11. Л. Бурлаков «Совершенствовать межбюджетные ... // ... №6, 2005г. ... ... ... жаңа ... Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2008
жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – ... ... 2008ж. 23 ... ... ... әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты» Н.Назарбаев 2009 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана,
Ақорда, 2009 ж. 5 ... ... ... ... ету
Қаржыны автоматтандыру
Нормативтік-заңдық қамтамасыз етілуі
Қаржы жоспары, есебі, статистикасы
Сыртқы экономикалық қатынастар
Қаржылық ... ... ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық қатынастар және валюта жүйесінің қалыптасып дамуы33 бет
Қылмыскер тұлғасының ұғымы11 бет
Ата-аналарға ойын терапиясының маңыздылығын қалай түсіндіру қажет4 бет
Ақша реформасы: ұлттық экономиканың дамуындағы қажеттігі мен маңызы24 бет
Ақша реформасын жүргізудің қажеттілігі мен маңыздылығы29 бет
Ақшаның маңызы мен қажеттілігі, шығуы34 бет
Ақшаның қажеттілігі, экономикалық мазмұны, ұдайы өндірістегі атқарымы мен маңызы. ақшаның даму кезеңдері26 бет
Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп жүйесін реттеудегі аудиттің маңызы мен қажеттілігі51 бет
Елбасымыздың тәуелсіздік жолында баяндалған туындыларын тарихнамалық тұрғыда талдау және осы туындылардың Қазақстандық қоғам және ғылым үшін таңдағы қажеттілігі мен маңызы22 бет
Кәсіпорынның қаржыны пайдалану қажеттілігінің маңызы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь