Қылмыскердің тұлғасының ұғымы және қылмыстық мінез – құлықтың ерекшеліктері

Кіріспе 3.5

I ТАРАУ. Қылмыскердің тұлғасының ұғымы және қылмыстық мінез . құлықтың ерекшеліктері 6.32

1.1. Қылмыскердің тұлғасындағы
әлеуметтіктің және биологиялықтың ара.қатынасы. 33.39
1.2. Генетикалық және психикалық ауытқулардың
маңызы. 40.43
1.3. Қылмыскердің тұлғасының сипаттамасы. 44.51

II ТАРАУ. Қылмыскердің тұлғасын жіктеу. 51.52

Қорытынды. 59.60

Сурет, схема. 61

Пайдаланылған әдебиеттер. 62.63
Қылмыскердің жеке тұлғасы барлық кезде барша криминалдық профильдегі ғылымдардың маңызды проблемалырының бірі болатын, әсіресе бірінші кезекте криминологияның. Осы ғылымдардың тарихы барлық мектептер және концепциялар сол формада, сол немесе басқа деңгейде өздеріне қылмыскердің жеке тұлғасының проблематикасын қосып қамтығанын куәландырады. Қылмыскердің жеке тұлғасы дегеніміз не, қылмыс жасаудағы оның ролі, келешекте қылмыстық әрекет жіберіп қоймау үшін оған қалай әсер ету керек, оның құқықтары мен міндеттерінің шегі қандай деген сұрақтар әлеуметтік-тарихи жағдайларға, әлеуметтік практиканың талаптарына және ғылыми жетістіктердің деңгейіне байланысты әр-түрлі қойылып және шешілетін болатын.
Қазіргі кезде қылмыскердің жеке тұлғасы ерекше маңызды проблемаға ие болды. Дәл осы проблеманың маңызды болуының себебі ең алдымен жалпы қылмыстылықпен толық күресу үшін, осы қылмысты жасағандарды ғылыми тұрғыда тану керектігімен байланысты болды, яғни, қылмыскердің жеке тұлғасын ғылыми тұрғыда қарастырмай жатып, жалпы қылмыстылықпен нәтижелі күресу мүмкінсіз болды. Бұл проблеманың маңызы мынада: қылмыстылық бұл адамдардың белгілі бір қоғамға қарсы мінез-құлықпен байланысты әлеуметтік құбылыс; ал бұл мінез-құлықты түсіндіру, оның себептерін ашу, қылмыс жасағандарға қолайлы эсер ету тәсілдерін табу үшін, қылмыстардың алдын алу тәсілдерін табу үшін тек қылмыскерді әлеуметтік индивид, тұлға ретінде сипатгайтын баршаны терең оқып-тану арқылы рана қол жеткізуге болады.Қылмыстылықпен нәтижелі күресу ұйымының көзқарасы бойынша, тұлға қылмыс «жасағысы» келді дегенді көрсету әлі жеткіліксіз, оның не үшін жасағысы келді және неліктен дәл осы белгілі бір мақсаты бар мінез-құлық вариантын қалаулы болранын анықтау қажет. Ал бұл үшін қылмыскердің жеке тұлғасын қылмысты мінез-құлықта жүзеге асатын қоғамға қарсы көз-қарастар мен әдеттердің пайда болуына және тамырлауына алып келген қүбылыстар мен байланысты оқу қажет.
1. Антонян Ю.М. Изучение личности преступника. М., 1982.
2. Лнтонян Ю.М. Личность преступника: методы изучения и проблемы воздействия. М., 1988.
3. Антонян Ю.М. Личность преступника и вопросы исправления и перевоспитания осужденных. М., 1990.
4. Антонян Ю.М. Преступность женщин. М., 1982.
5. Антонян Ю.М. Роль конкретной жизненной ситуации в совершении преступления. М., 1973.
6. Антонян Ю.М. Социальная среда и формирование личности. М., 1975.
7. Антонян Ю.М., Бородин С.В. Преступность и психические аномалии. М., 1987.
8. Антонян Ю.М., Гульдан В.В. Криминальная психология. М., 1991.
9. Бабаев М.М. Индивидуализация наказания несовершеннолетних.
10. Дубинин Н.П., Карпец И.И., Кудрявцев В.Н. Генетика,
поведение, ответственность. М., 1989. 1 1. Журавлев М.П. Личность преступника и предупреждение
преступлений. М., 1987.
12. Кудрявцев В.И. и др. Личность преступника. М.: Юридическая литература. 1975.
13. Кузнецова Н.Ф. Проблемы криминологической детерминации. М., 1984.
14. Курс советской криминологии. М., 1985.
15. Криминология: Учебник . М., 1992.
16. Криминология: Учебник. М.: Изд-во МГУ, 1994.
17. Криминология: Учебник. М., 1995.
18. Личность преступника. М., 1975.
19. Личность преступника. Казань, 1978.
6820. Личность преступника как объект криминологического исследования. М, 1979.
21. Лунеев В.В. Мотивация преступного поведения. М., 1991.
22. Маркс К., Энгельс Ф. Соч. т.З.
23. Минская В.С., Чечель Г.И. Виктимологические факторы и механизм преступного поведения. Иркутск, 1988.
24. Михлин А.С. Общая характеристика осужденных. М., 1991.
25. Мотивация преступного поведения. М., 1981.
26. Номоконов В.А. Преступное поведение: детерминизм и ответственность. Владивосток, 1989.
27. Ной И.С. Личность преступника и уголовная ответственность. Саратов, 1981.
28. Полубинский В.И. Виктимологические аспекты профилактики преступлений. М., 1980.
29. Франк Л.В. Потерпевшие от преступлений и проблемы советской криминологии. Душанбе, 1977.
        
        Мазмұны:
Кіріспе ... ... ... ... ұғымы және қылмыстық мінез – ... ... ... және ... ара-қатынасы. ... ... және ... ... ... ... тұлғасының сипаттамасы. 44-51
II ТАРАУ. Қылмыскердің тұлғасын жіктеу. ... ... ... ... әдебиеттер. ... жеке ... ... ... ... ... профильдегі
ғылымдардың маңызды проблемалырының бірі болатын, әсіресе бірінші кезекте
криминологияның. Осы ғылымдардың тарихы ... ... және ... ... сол ... ... ... өздеріне қылмыскердің жеке
тұлғасының проблематикасын қосып қамтығанын куәландырады. ... ... ... не, ... жасаудағы оның ролі, келешекте қылмыстық
әрекет жіберіп қоймау үшін оған ... әсер ету ... оның ... ... шегі қандай деген сұрақтар әлеуметтік-тарихи жағдайларға,
әлеуметтік практиканың ... және ... ... ... әр-түрлі қойылып және шешілетін болатын.
Қазіргі кезде қылмыскердің жеке тұлғасы ерекше маңызды проблемаға ие
болды. Дәл осы ... ... ... ... ең ... ... толық күресу үшін, осы қылмысты жасағандарды ғылыми тұрғыда
тану керектігімен байланысты болды, яғни, ... жеке ... ... ... ... жалпы қылмыстылықпен нәтижелі күресу ... Бұл ... ... ... ... бұл ... ... қоғамға қарсы мінез-құлықпен байланысты әлеуметтік құбылыс; ал бұл
мінез-құлықты ... оның ... ашу, ... ... ... ету ... табу ... қылмыстардың алдын алу тәсілдерін табу үшін
тек қылмыскерді әлеуметтік индивид, тұлға ... ... ... ... ... рана қол ... ... нәтижелі күресу
ұйымының көзқарасы бойынша, тұлға қылмыс «жасағысы» келді дегенді көрсету
әлі ... оның не үшін ... ... және ... дәл осы ... ... бар ... вариантын қалаулы болранын анықтау қажет. Ал
бұл үшін қылмыскердің жеке тұлғасын қылмысты мінез-құлықта ... ... ... ... мен ... ... болуына және тамырлауына
алып келген қүбылыстар мен байланысты оқу қажет.
Қылмыскердің жеке ... ... ... ... ... ... қылмысты істерді тергеу тактикасы мен әдістерінің тиесілі
ережелерін жетілдіру, сот психологиясыньщ ... ... ... ... ... барысында да қажет.
Қылмыскердің жеке түлғасы бірқатар ғылымдардың барытымен де оқытылады:
криминологиямен, қылмыстық құқықпен, ... ... ... сот ... және т.с.с.
Берілген осы жұмыста қылмыскердің жеке тұлғасы туралы ... емес пәні ... ... Бізге белгілі марксистік
геосиологияда зерттеудің пәні және объектісінің түсініктері ... ... бұл ... ... ... ... сол не ... ғылым оның
өзінің саласына кіретін бөлімдерін рана окиды. Біз криминалдық профильдегі
рылымыныҢ түррысынан жеке түлганы қарастыррандықтан, оның ... ... ... ... ... және бұл жеке ... «бөлімі» өз
кезегінде кез-келген әр ғылым ... оның ... пәні ... ... жеке ... ... — үлкен методологиялық
маңыздары проблема. Негізінен бұл құқықтың, социологияның, философияның,
психологияның және ... да ... ... тұрған комплексті
проблема. Оны оқып-тану міндетті түрде қылмыстық құқықтың, ... ... да ... ... маңызды институттарын жетілдіруге елеулі
әсерін тигізеді.
Берілген проблема — ... ... ... ... ... ... оның ішінде мысалы: қылмыстық жауапкершілік, жазаны
тағайындау және жазадан босату сияқты.
Қылмыстық заңда көрсетілген жазаның адамгершілікке ... ... ... ... ... ... ... күйде қалар еді,
егер олар қылмыскердің жеке тұлғасын сипаттайтын тұлғалық қатынастардың
қасиеттерінің, ерекшеліктерінің жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... мынадай ұйрарым бар — барлық
жардайларда қылмыстық жауапкершілктен босату және жазаны тарайындау туралы
мәселені шешу ... ... ... қатар, қылмыскердің жеке
тұлғасына үлкен назар аудару керек.
I ТАРАУ. ... ... ... және қылмыстық мінез –
құлықтың ерекшеліктері
Жеке адамныц тұлғасы — бұл, қоғамдық қатынасқа ... ... ... ... ... мен ... қасиетінің жалпылай бүтін жүйесі
болып табылады. Оған үш негізгі компонентті жатқызамыз:
1. Жеке ... ... ... яғни бұл ... ... ... ... жеке тұлғаның белгілі бір класқа немсес
топқа жататынын айқындаймыз (жынысы, жасы, білімі, отбасының жардайы ... Жеке ... ... ... ... яғни бұл ... ... ұжымының мүшесінің, семьялы адамның қоғамдық қатынас ... ... ... ... ... Бұл жеке тұлғаның әлеуметтік
құндылықтар мен орындалып жатқан ... ... ... ... Жеке ... ... ... көрінетін (қоғамға, мемлекетке
деген қатынасын, идеологиялық және саяси ... және ... ... ... ... ... қөрінетін
(еңбекке деген ... ... ... ... ... бос уақытына қатынасы) және оған ... ... ... ... ... ... құқық қорғау
органдарына деген қатынасы) және оған сәйкес ... ... ... ... психологияменен (өзіндік баға) сипатталады1.
Тұрақтылығы басымырақ қатынастар құнды бағдарламалардың ... ... ... мен ... ... ... ... айқындайтын және белсенділікті тудыруға түрткі күш).
Антонян Ю.М. Изучение личности преступника. М., 1982г., стр. 59.
Адамды қылмыскердің жеке тұлғасы деп, тек сол ... ... ... ... қылмыс жасалған болса, яғни оның қылмыстық заң ... ... ... ... ... ... субъектісі болып танылуы.
Қылмысқердің жеке тұлғасы қылмыскер емес жеке ... ... ... бөлінеді. Әдеттегідей қоғамдық қауіптілік жан-
жақты қамтитын мінездемемен сипатталмайды, ал кейбір басымдау ... ... ... ... ... немесе зорлықпен
т.б. Осындай тұлғаның криминогендік бағдарлары оның қоғамдық қауіптілігінің
мазмұнын және оның ... ... ... ... ... ... қауіптілігінің міндетті қомпоненті болып, ... ... ... болып табылады, ол дегеніміз
қылмыстық заңды сыйламайтын-қылықтың түрлі варианттары.
Қылмыскердің жеке ... ... ... оның ... ... оны ... ... басқа азаматтардың тұлғаларынан бөліп
қарауға негіздеме береді.
Сонымен бірге қылмыскердің жеке ... ... ... ... ... ... айырмашылығы өте
үлкен. Ал қоғамдық қауіптіліктің өзі болса ... ... ... ғана анықталып қоймайды, сонымен бірге қылмыстық іс-әрекеттің
және оның субъектісінің ... ... мен ... ... ... ... алатын орнымен, әлеуметті мәні бар тұлғаның
дұрыс және бұрыс немесе жағымды және ... ... ... тұлғаның қоғамдық қауіптілігі көбінесе қылмыстық іс істелмей
жатып қалыптасады. ... ... ... ... келе ... болуы
көбіне нақты тұлғаның қоғамға жат әрекеттерінен айқындалады — тәртіптілік,
әкімшілік құқық ... ... ... жат ... ... ... қылмыс сипатына ие болмауы тиіс. Дегенмен осы әрекеттер
қайталанып, ... ... ... ... ... ... деп ... субъектінің криминогендік бағыты дами береді. Бұл
мінез-құлқы белгілі бір ... ... ... ... ... ... дәлелдейтін тұлғалар үшін әкімшілік, еңбектік
азаматтық, отбасылық заңдылықтармен көрсетілген ... ... ... ... ... бұл ... ... заңға сәйкес
қүқық бұзушылық жасап қойған тұлғаларға да қолданылады. Әрине ... ... ... алдын-ала қылмыскер ретінде қарауға негіз бермейді.
70-80 жылдары КСРО ІІМ-нің Бүкіл Одақтық Ғылыми ... ... КСРО ... БОҒЗ ... ... ... кескінделген тұлғаның қоғамға қауіптілігін жүйесі ... ... ... ЭВМ-нің көмегімен бейнені танып білу әдісін
қолданып, ғалымдар тұлғаның келешектегі мінез-құлқын болжады. 10 жылдан
кейін ... ... ... тұлғаның қоғамдық қауіптілігіне
негізделген 70-80% жағдайларда болжам расталғанын қөрсетті1.
Криминология, қылмысқердің жеке ... ... және ... ... жетілдіріп жатып, қылмыс істеген ... ... ... ерекшеліктерінің
белгілерімен ғана шектеліп қоймай, сонымен бірге қылмыспен ... және ... ... ... ... Себебі қылмыспен
күресудің қолайлығы, ыңғайлығы терең білімсіз жоғары болмайды, кім ... ... ... және не ... ... динамикасының және хал
жағдайының бағасының өзі, оның тенденциясының болжамы ... ... ... ... ... ... тәуелді болады, осы
тұлғалардың құрамының
сипаттамасы бойынша: жынысына, жасына, отбасылық жағдайына,
Криминология: Учебник. М., 1995.
мәдени-білімділік деңгейіне, әлеуметтік-ролдік ... ... ... жеке ... ... ... жасалу себебін анықтау
немесе ашу үшін ... ... ... ... ... ... ... қасиеттер және бәрінен бұрын ортаның және ситуация криминогендік
жағдайларымен өзара әрекеттесетін, ... ... ... ... ... ... жеке тұлғасын зертгеу сонымен
бірге ... ... ... бөліп қарастыруға көмек береді.
Бұл қылмыскерелер категориясы, қылмыстылықтың ... ... ... ... айналысатын организациялары үшін өте қажет
әрі маңызды.
Тұлғаның криминализациялануының мынадай этаптарын бөліп ... ... ... яғни ... ... дейін, тұлғаның
құқық бұзушылық немесе ұдайы ... ... жат ... ... ... ерте бастан профилактика жүргізу ... оны ... ... ... есеп ... яғни учеттарына енгізу жолдарымен
жүргізеді. Криминалдық қоғамдық қауіптіліктің бар болуы тек ... ... және ... түрде зиян келтірген жағдайда ғана болады. Бұл
жағдайда қылмыскердің жеке тұлғасы ... ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті болып қала береді. Алынбаған және
арылмаған сотталғандылық қылмыскердің жеке тұлғасы туралы айтуға ... Егер ... бар ... ... ... оған қатысты
әкімшілік құқығының тиісті санкциясы қолданылады (мысалы, ... ... ... ... ... ... ... антисоциалды
ретінде сипаттала алады, яғни әлеуметке қарсы (ИМ ... ... ... ... ... ... Личность преступника и вопросы исправления и перевоспитания осужденных.
Ю.М. Антонян. М., 1990. Стр. ... деп ... ... дәл емес, бұл кінәсіздік презумпция
принципіне ... ... жеке ... ... криминологиялық оқу, зерттеулер үш
деңгейде ... Жеке дара ... ... ... ... ... ... (қасиеттерін) белгілеуге бағытталған.
Бұл зертгеулер тергеу процессінде және қылмыстық істі қарауда үлкен маңызға
ие ... ... ... жеке ... ... ең ... ... және әдістемелерін құруға көмегін тигізеді. Қылмыскердің жеке
тұлғасын оқу, зерттеулер ... ... ... және құқық
қолдану практикасының жинақтарында әрі қарай топтық ... ... ... ... ... қылмыстардың, солай олардың субъектілерінің
әлеуметтік мәнге ие түлғалылық қасиетттерінің ... ... ... мен ... ... ... мен түрлерін оқып білу, зерттеу қылмыстың
кейбір түрлерімен күресу шараларын жетілдіру үшін қалай ... ... ... ... ... үшін де дәл ... ... Бұндай оқып білудің
түрлілігі қылмыскердің құрамындағы ... ... ... ... ... немесе қылмыстың не басқа да құқық бұзушылық
мінез-құлқының белгілерімен бөлінген (рецидивистер, наркомандар және ... ... мен ... ... ... ... соңғы үш деңгейдегі қылмыскердің жеке түлғасын зерттеу,
қылмыскердің ... ... бір ... толық жинақталған «қылмыстылықтың
субъектісі» ретінде қарастырады. Мұндай тоқтау, яғни оқып ... жолы ... ... ... ... ... ашуға мүмкіндік береді, ал
жалпы ортақ көріністегі қылмыстың ... мен ... ... шара ... анықтауға көмегін тигізеді. Едәуір толық, жан-
жақты қылмыскердің жеке түлғасының сипаттамасы тек сол ... ... ... ... де олар ... ... түсінікті анықтап айқындайтын болса, қылмыс
істеген кез-келген түлғаны басқа ... ... ... ... жеке ... қалай белгіленгеніндей, қылмыскер болып
табылмайтын түлғадан қоғамдық ... ... ... та ... ... ... ... заңды әрекет ететін азаматтарменде
ұқсас болып келеді, мысалы семьялы ... ... ... ... ... және т.б. ... ... қылмыскердің тұлғасында қоғамға
қауіпті және әлеумет аралық қасиеттер қарама-қайшы әрекеттеседі. Соңғылары
дәл сол сияқты ... ... және оны ... ... ... олар ... ... қауіптілігін, оның түзелуін, қайталауына,
яғни рецидивке жол берілмеуін қамтып ... ... ... ... жеке ... ... ... жалпы теориялық мәселелер, жеке
тұлға проблемасының криминологиялық және ... ... ... болып табылады.
Көбіне криминологияның бұл проблемасының шешімі, қандай адам
табиғатының, оның адамгершілік ... ... ... тәуелділікте
болады. Шешімнің біреу адамды «табиғатынан-хайуан» деп тануынан шығады,
оның бойында ... ... ... ... ... зұлымдықтың,
жауыздықтың, әдепсіздіктің белгілі бір «қуаты» бар ... ... ... жаратылысы сияқты). Ал егер де ... ... ... ... ... — жеке тұлғаның құрылуындағы
белгілі бір әлеуметтік жағдайлардың
1 Антонян Ю.М. Изучение личности преступника. М., 1982. Стр. ... ... ... онда ... түрде бұл жөнінде басқа шешімді
қабылдау керек ... ... ... жеке ... ... ... біткен асоциалдықтың, агрессивтіліктің, сараңдылықтың
бағытында шешіледі немесе осы әдепсіз алғы шарттардан шығып отырады.
Екінші жағдайда болса бұл проблеманың ... ... ... ... ... келісімнің мойындауында негізделеді, адамды
қылмыскерге айналдыратын әлеуметтік табиғатты, әлеуметтік байланыстар ... ... ... ... ... тек өз ... қалпын дәуірдің немесе таптық
мұраттарына сәйкес жүргізетін субъектілерге ғана ... ... ... ... келісуге болмайды. бұл сияқты тұжырымдар жеке тұлғаның түсінігін
және оның бағытын, ориентациясын араластырады. Қылмысқа алып ... ... ... ... ... ... жасалуға жататын
әдептілік деформациялардың көз-қайнарларны ашып-білу қажеттілігі — «жеке
тұлға» ... оның жай ... және ... ... ... қатысты
пайдаланылуының заңдылығы мен қажеттілігін қамтамасыз етеді.
Қылмыскердің жеке тұлғасы — бұл ... ... ... тиым ... ... қауіпті іс-әрекетті кінәлі түрде жасаған
адамның жеке тұлғасы. ... ... ... ... жеке тұлғаны
қоғамға қауіпті ретінде сипаттайды, бірақ ол оның бүкіл мазмұнын қамтымайды
және түсіндірмейді. «Қылмыс жасаған адамнан, құқық ... гөрі ... көру ... Әр ... өз ... ... ... байланысты емес не, және бұл ... өз ... ... ... ... ... ... барлық жүйкелерді кесіп
тастауға ... ма? ... ... бұзушының өзінде де... адамды, өзінің
тірі бөлігін, отанын қорғауға міндетті сарбазын, сот даусына құлақ ... ... ... ... ... ... ... жанұя ағасын
танып-көру керек, және ең бастысы — ... ... ... ... тұлғаның сол не басқа көрінісі, сонымен қатар қылмыстың жасалу
фактісі де қаншалықты елеулі ... ... ол ... ... байымдау, тек жеке
тұлғаның барлық маңызды әлеуметтік қасиеттерінің, олардың мазмұнының,
әлеуметгіқ ... және ... ... белгілерінің үлес салмақ
қатынасының және ... оның ... ... ғана ... ... ... жеке тұлғаның әлеуметтік қасиеттері мен белгілерінің ... ... мен ... тек ... жасайтындар туралы едәуір
толық түсінік бермей, сонымен бірге осындай мінез-құлықты ... ... ... ... өзін және оны ... ... тиісті бағалауға үлес
қосады. Қылмыскердің жеке ... ... осы ... қана, оның оқып-
тануының нәтижелерін ... ... ... ... ... саясаты үшін және әр нақты жағдайдағы ... ... ... ... ... ... алу үшін дұрыс пайдалануын
қамтамасыз ете алады. Қылмыскердің жеке ... ... ... ... ... өзіне белгілі бір адамгершілік-психологиялық қасиеттерді
қосады. Жеке тұлғаның психологиясы, сонымен қатар тұлғаның белгілі ... ... ... тиым салынған қылмыстың қолсұғушылықты жасауына
әсер ететін оның ерекшеліктері де, берілген тұлға шығып ... ... ... ... ... ... ... бір
әлеуметтік жағдайлардың әсері арқасында құрылады. Осы ... ... мен ... ... әсерлер оның психикасы мен ерекшеліктері арқылы
қабылданып, оның мінез-құлқында көрініс ... жеке ... өзі ... роль ... ... күрделі өзара қатынастарының нәтижесі ретінде қарастыра
отырып, ... ... ... тұлғаның белгілерін, қасиеттерін,
байланыстарын, ... және ... ... ... ... отырып, тұлғаның қылмысты жасауын алдын-ала және
сөзсіз болжап белгілейтін жеке ... ... ... ... тұжырым
шығарамыз. Қокамға қарсы мінез-құлықты ... ... жеке ... ... бір өмірдің, тұрмыстық ... ... ... ... ... табылады; бұлар өз қезегінде
қылмыстың жасалуына автоматты ттрде емес, мінез-құлықтың түрлі ... ... ... тұлғаның санасы мен еркінің қатысуымен жүретін
нақты ситуацияның сыртқы жағдайларының әсерімен фатальды, яғни тайтарылмас
түрде әкеледі.
Басқа сөзбен ... ... жеке ...... ... ... душар болған, «қылмысты жеке түлға» ретінде
түсіндіріле алмайда, қылмыстылықтың өзі ...... ... ... ... сол ... ... тұлғаның жеке дара ерекшеліктермен
түсіндіріле алмайды.
1. Қылмыскердің жеке тұлғасын құқықтық және шектес ғылымдарда зерттеу.
Қылмыскердің жеке ... ... оқып ... маңызды теориялық
алғы шарты болып, белгілі бір ... оның ... ... ... ... ... Осы ... түрлі аспектілері
қазіргі уақытта келесі заң ғылымдарын жетілдіруде: ... ... ... ... ... ... ... жалпы түрде өзінің мазмұнына құқыққа қарсы мінез ... ... мен ... ... ... түрлері және негізгі сияқты проблемаларды қосқанына байланысты
мемлекет және қүқық теориясы да зерттейді.
Қылмыскердің жеке тұлғасы бірқатар ... ... да ... ... ... заң ... еңбекпен түзеу педагогикасының,
сот психиатриясының, сот ... ... жеке ... ... ... ... қызырушылығы Қылмыскердің жеке тұлғасының
түрлі түсініктерінің арасындағы ара-қатынасын анықтау қажеттігін көрсетті.
Г.М. Миньковскийдің көз-қарасы бойынша, қылмыскердің жеке ... ... ... ... ... ... ... емес дейді, айтылған пәндердің өзара
байланысты түсініктегі ... бар ... ... ... бір ... ... етеді. Жоғарыда көрсетілген
әр ғылым психологиядан басқа, (себебі, онда қылмыскердің жеке тұлғасы деген
өзінді түсінігі болмайды) берілген құбылыстың өзіне ... қана ... ... осы ... ... түсінігін анықтайды және оған ... ... ... ... ... Г.М. Методологические и методические аспекты изучения личности
в криминологии. М., 1977. Стр. 19.
ғылымында қылмыстық ... ... ... ... ... және криминалистика ғылымында — сезікті мен айыпкердің тұлғасы, ...... жеке ... және ... сотталғанның жеке
түлғасының түсінігі анықталып және зерттеледі. бұл ... ... ... жеке тұлғасының әр-түрлі қасиеттері мен сапларын ашып
көрсететді, және сол немесе баска ... ... мен ... ... ие болады.
Криминология ғылымы тек қана қылмыскердің жеке түлғасын, оның айрықша
белгілерін оқып қоймай, ... ... ... ... ... мен
механизмін, себептерін, қылмыстық істі, жеке қылмыстық әреқетті, ... ... ... ... ... ... мен
психологиясын зерттеп оқығандықтан, бұл ... ... өте ... ... ... ... жеке ... криминологияда басқа
заң ғылымдарына қарағанда жан-жақты және өте ... ... да ... ... жеке ... ... ... ғылым болып табылады.
И.И. Карпецпен келісуге болады, ол криминология ... ... ... ... ... ... жерде дамуын ынталандырып отырды деді.
Мұндай жағдай И.И. Карпецке маңызды ой құруға жардай жасады, яғни ... ... ... ... ... ... ... болса, криминологияны
ғылымдардың криминалдық циклы үшін жалпы ... ... ... ... ... ... жеке ... зерттеу саласында өзінің
құдіретіне кірмегендіктен, басқа ғылымдар үшін ... ... ... Осы сияқты түсініктерді өз пәнінің шегінде
Карпец И.И. Соотношение криминологии, уголовного и исправительно-трудового
права. 1981.
Стр. 75, 77.
криминологиялық жетістіктерді кең түрде ... ... ... ... жетілдіреді және дамытады. Сол себептен криминология
басқа ғылымдармен жүзеге асатын қылмыскердің жеке ... ... ... және ... анықтайды.
Айтылған Г.М. Миньковскийдің әдеттегідей криминологиялық атаумен
аталатын қылмыскердің жеке ... ... шын ... ... зерттеу деген көз-қарасымен келіспеуге құқық ... жеке ... ... тек криминологиялық болып табылады.
Криминология тәртіпаралық танымның функцияларын ... ... және қоса ... себебі олар оның шегінен тыс жеке бір рылым ретінде шығады.
Қылмыскердің жеке түлгасы қылмыстық процесстің және барлық ... ... ... ... ... ... ... де көбіне қылмыскердің жеке тұлғасының рылыми танымынң
деңгейіне ... ... ... ... ... немесе жасауы мүмкін
жеке тұлғаны арнайы оқып ... ... ... алдын-алу, тергеудің,
қылмысты ашудың эффекивті әдістері мен ... ... ... емес.
Нақты ғылымдардың қылмыскердің жеке тұлғасының өзіндік аспектісін зерттеуде
мақсаттары әр-түрлі. Мысалы, жеке тұлғаны криминалистік ... ... ... ашу ... ... ... ... қолдану және таңдау
үшін, сонымен ... ... ... ... әсерді тигізу үшін
көрнекті деректерді алу мақсатында ... ... ... ... жеке ... ... тергеуді және сот
талқылауын табысты жүргізу үшін қажет болатын рана жақтарын оқып-зерттейді
екен.
Қылмыстық іс жүргізу рылымы процессуалдық ... ... ... ... ... субъектілері, дәлелдеу
субъектісі, қылмыстық іс жүргізудің активті қатысушысы ретінде сезіктінің,
айыпталушының және сотталушының жеке ... ... ... тек жай ғана ... жеке ... ... ... қатар ол айыпталушының жеке тұлғасының патологиялық
ерекшеліктерін, есі дұрыс ... есі ... емес ... ... ... ... ... және олармен басқару қабілетіне психиқалық
ауытқулардың тигізетін әсерін қоса ... ... сот ... да жеке ... зерттеп-оқиды, себебі «жазасын өтеу
мүмкіндігі бар ма?» ... ... ... беру үшін ... ... тартылуы мүмкін1.
Осылайша, сот психиатриясы қылмыскердің жеке тұлғасын тануда ерекше
рольге ие ... ... да ... бар ... ... сот
психиатриялық комплекстің криминоло-психиатриялық ... ... ... себептерін, механизмі мен ... ... және ... ... толық түсіндіре алмайды.
Біз көргендей, қылмыстық мінез-құлықты түсіндіру үшін психиатриялық
факторларды қолдану мүмкіндігі айтарлықтай шектеулі екен. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... көптеген криминологиялық, криминалистикалық,
қылмысты-құқықтық және басқа ... шешу ... ... ... ... ... жеке ... айтарлықтай сапалы түрде тек
психиатрлар ғана зерттей алады деген И.С. Нойдың көз-қарасына ... ... ... ... жетілдіру мақсатында көбіне қылмыскердің
жеке ... ... ... ... ... ... ... заң
Судебная психиатрия. М., 1971. Стр. 3.
ғылымының өкілінің қатысуымен жүзеге асырылуы қажет және осы криминологтар
психиатр алдына мәселе қойып, одан ... ... ... ... құқық ғылымы көбіне қылмыскердің жеке тұлғасының бірінші
кезекте қүқықтық аспектісін ... оны ... ... және ... ... ... зерттейді. Берілген рылымныҢ қарастыратын
саласына қылмыстың жауаптылықтың шарты болып, ал белгіленген дәрежеде оның
негіздеуі ... ... ... жеке ... ... жеке тұлғасы құқықтық базаны құрай отырып, өз кезегінде
сол немесе басқа ... ... ... ... ... әр
элементінде көрінеді. Сондықтан да қылмыстық құқық ғылымы қылмыскердің жеке
тұлғасын сипаттайтын тек құқықтық ... ... ... ... ... қатар қылмысты дұрыс квалификациялау және жазаны дұрыс ... ... ... да ... ... ... ... ойы бойынша, көрсетілген сұрақтардың шешімі, тек
қылмыскердің жеке тұлғасын сипаттайтын және ... ... ... тыс ... белгілерді тиянақты түгендеу және зерттеу
негізінде ғана шешілуі ... П.С. ... ... ... ... жеке тұлғасы» деген «түсінік»
қылмыстық құқықта әр-түрлі фунқциялар атқарады, - ... ... ... ... ... біреуінің функциясын, оның негізіне
кіретін, екіншісі — оның индивидуализациялану функциясын1. Бұдан қылмыстық
ҚҰҚЫҚ ӨЗІНІҢ ... ... ... ... жеке өзіндіше
қылмыскердің жеке тұлғасының түсінігін жасай ала ма? деген ... ... ... жауап тек қайшы болуы
Ной И.С. Методологические проблемы советской криминологии. Саратов., 1975.
Стр. 44.
Кузнецов А.В. Уголовное ... и ... М, 1977. Стр. ... ... қылмыстық құқықта қылмыскердің жеке тұлғасы ... ... ... және біз ... ... ... жағы ... білінеді. Бұл көрсетілген ғылыммен жеке тұлға
туралы қриминологиялық информацияларды қолдануын ... ... ... ... жеке ... және қылмыстың
субъектісін оқып білу, ... ... ... ... ... әдістермен алдын-
алудың, қылмыстылықпен қылмыстық-құқықтық күрестің ... ... ... Ал ... ... жеке тұлғаның құбылыстарын оқып
білу қылмыстық мінез-құлықтың механизмі мен ... тану үшін ... оның ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтағы қылмыстық субъектісі мен қылмыскердің жеке
тұлғасын танып білу ... жеқе ... ... ... ... жеке ... ... жеке тұлғасының бір түрі сияқты
пенитенциарлық профильдегі ғылымдардың бір қатарымен оқылады. Қылмыстық
атқару қүқығы сотталғандардың қүқықтық ... ... оның ... шарты мен тәртібін, оның түзелу немесе ... ... ... зерттейді.
Сотталранның жеке түлғасы пенитенциарлық гылымдардың танымының ... ... ... байланысты пайда болатын құқықтық қатынастың
субъектісі ретінде, және қылмыстық атқару мен жазалау әсерінің ... ... ... жеқе түлғасы мазмүнының өзі болса өте кең. Ол,
Ф.Р. Сундуровтың көз қарасы бойынша, яғни түсініғі, ... ... ... дейінгі
2 Дагель II.С. Учение о личности преступника в советском уголовном праве.
Владивосток.
1970. Стр. 10.
және ... ... ... ... ғана ашпайды,
сонымен бірғе ... ... ... және ... әсерін жүзеге асырып
жатқан қездегі жағдайларды да ашып-айқындайды»1.
Айтып өткен жөн, қылмыскердің жеке тұлғасының психологиясы криминалдық
психологиямен зерттелген жоқ, ол ... ... ... бұл ... ... қандай ғылым шын мәнісінде оқып-білумен
айналысатынына жеткілікті объективтік дәлел ... ... деп ... ... ... және ... ... емес, криминалдық психология зерттеу керек деп есептейтін
болсақ, онда тізбекті сақтай ... жеке ... ... ... ... ... — криминалдық
демография, адамгершілікті — ... ... ... ... ... ... едік. Содан кейін қылмыскердің жеке тұлғасы ... ... ... болар еді, ал бұл өз ... ... ... ... және маңызды бөлімі болып ... ... ... ... түрде көрінер еді.
Бұл қауіп тектен-текке шығып ... жоқ, ... ... ... ... қылмыскердің жеке тұлғасының психологиясын ... ... ... ... ... ... ... психологиялық
рекомендацияларды жетілдіру қажет деп есептейді.
Криминалдық психология бүгінгі күнге шейін профилактика, ... ... ... ... жоқ. Бұл ... ... Айдан анық, қылмыстың алдын-алу мүмкін емес, егер ... ... ... ... ... Дәл осы криминология
психологиялық, экономикалық, демографиялық, культуралық, педагогикалық және
басқа да қылмыстың алдын-алу
' ... Ф.Р. ... ... ... и ... ... 1976. Стр. ... бір негізге шоғырландыруга арналған, ғылыми рекомендацияларды
қамтамассыз етуге ... ... ... ... ... жеке ... құрылымының психологиялық аспектілері,
оның қоршаған ... ... мен ... ... мінез-
құлықтың себебі мен механизмі, қылмысқердің ... ... ... ... ... ... психологияның прерогативасы емес, керісінше криминологияның
прерогативасы болып табылады. Ал психикалық ерекшеліктері болса сезікті мен
айыпкердің әділ ... ... ... ... ... болатын және өзгеретін
психикалық құбылыстары — ... және сот ... ... дәл сол ерекшеліктер мен құбылыстар ... ... және ... тән — қылмыстық ... ... ... нәтижесіне сүйене отырып, келесі ғылымдар
өздерінің пәндеріне ... ... жеке ... ... пайымдаймыз (Сурет N01.1.).
II ТАРАУ.
Қылмыскердің жеке ттлғасы криминологиялық танымның пәні ретінде.
Қылмыскердің жеке тұлғасы ... ... пәні ... ... ... көз-қарасым бойынша міндетті түрде екі ең басты
негізгі сұрақтарды шешіп алу ... 1) ... ... ... ... білу керек пе, жоқ әлде олардың бір бөлігін ғана ма; 2) ... ... ... ... ... зерттеуге жатады.
Бірінші сұрақтың туындауы кейбір ғалымдардың «қылмыскердің жеке
тұлғасы» деген ... ... ... ... ... қолдану
мүмкіндігінен бас тартуынан пайда болды. Мысалы, Г.М. Резник былай деп
ойлайды: «қылмыскердің жеке ... ... ... жасау негізгі, алдыңғы
қызметі болып ... өте ... ... ... қатысты
қолдануға болады»1. Ю. Лившицтің ... ... ... ... кез-
келген адам туралы қылмыскердің жеке тұлғасы туралы сияқты айтуга болады ... ... ... ... ... ... багалау, қарау,
жинау жолымен кезекті айқындалып жүзеге асады2.
Мен бұл қөз-қарасатарды оспариваты етпеймін, себебі өз ... ... ... етіп ... — жеке тұлғаны таным пәні ретінде көрсету.
Сондықтан да, ... ... ... жеке тұлғасы» деген түсінікке
қылмысты әрекетте кінәлі барлық тұлғаларды қосып біріктіреміз ... ... ... ... ... ... жеке
тұлға» деген түсінікпен теңестіреміз. ... ... ... ... ... ... Резник Г.М. Вопросы борьбы с преступностью. М, 1979. Стр. 29.
2- Лившиц Ю. Личность и общественный порядок. Таллин, 1975. Стр. ... мен ... оқып ... ... ... ... қатар абайсызды
және алдын-ала қасақаналықпен емес, ... бір ... ... ... да. Басқа сөзбен айтқанда, қылмыс жасағандардың
жеке тұлғасы криминологиялық танымның пәні ... ... ал бұл өз ... ... ... ие, ... кезекте профилактикасы үшін.
Әрине қылмыскердің жеке тұлғасының түсінігі белгілі бір ... және ... ... ... ... ... ... бір іс-
әрекеттерді қылмыстық іс-әрекеттерге жатқызу заң шығарушыға байланысты
болады. Заң ... біз ... ... ... ... ... ... үшін қылмыстық жауапкершілікті жоюы мүмкін. ... ...... және ... факт ... ... тұлғаларда
қоғамға қарсы белгілері болмауы мүмкін екенін мойындамауға болмайды. Бірақ
мұндай тұлғалар «кездейсоқ» қылмыскердің түрі ... ... ... ... қылмыскерлерде, мысалы, «кездейсоқ» қылмыскерлерде қоғамға
қарсы белгілері болмауы олардың жеке тұлғасы мен ... ... ... ... ... ... ... қылмыскерлердің
негізгі массасы көрсетілген ерекшеліктерімен ажыратылады, сондықтан да А.И.
Долгованың көз-қарасына қосылмауға болмайды, яғни «егер қылмыскердің қылмыс
жасамағандардан ажырататын кейбір ... ... онда ... жеке
тұлғасы туралы ғылыми проблема ретінде талқылау мәнісі болмайды»1 .
Барлық ... ... ... ...... ... іс-әрекеттер жасауы және қоғамға ... ... жеке ... ... ... ... Барлық
жаасағандарға қолданатын қылмыскердің жеке тұлғасын әрі қарай
Долгова А.И. Изучение ... ... 1978. №6., ... ... және ... тұрғыда түсіну соңғыларды топтарға
бөлу барысында ғана мүмкін. Келесі топтарды әлеуметтік қарсы бағыты және
құнды ... ... бөлу ... ыңғайлы (адамдардың жеке
тұлғалары мен мүдделеріне теріс қараушылық; пайдақорлық және жекеменшік
дәстүр бойынша, ... ... ... мен ... ... ... жанұялық және басқа да міндеттерге индивидуалистикалық түрде
қарау; әлеуметтік қүндылықтарға және ... ... ... ... ... ... ... барыттың және құнды ориентациялардың
тереңдігі, беріктігі, қиянаттылығы өз ... ... ... ... және «өте ... жеке ... ... айтура
мүмкіндік береді.
Егер криминологиялық зерттеу ... ... ... бастар қызметі» болып табылмай қалған тұлғаларды шығарып
тастайтын ... онда ... ... ... ... қылмыстың жеке
тұлғасы түсінігінің рамкасына кірмейтін тұлғаларды қандай ғылыми қарастыруы
керек деген сұрақ туады.
Криминология тұлғалық ерекшеліктердің ... ... ... рольге ие болмау ... ... ... ... ескермей алмайды. Басқа сөзбен айтқанда қылмыстық себептік
комплексінде шешуші мәне және жеке ... ... ... ... ... тән деген ойра жол бермеу керек.
Алғаш рет жеке тұлра мен ситуация арасындары байланыс ... ... ... ... еді. Оның ... ... ... роль атқаратын
жардайларда, оны қылмыстық мінез-құлықтың себебі деп есептеу керек және
жеке тұлғаның ... ... ... тек ... ғана қылмыстың себебі болып
табылады ... . Егер бұл ... ... ситуация қылмыстың себебі болып табылатындығынан, кейде
Кудрявцев В.И. Преступность и ее предупреждение. Л., 1971. Стр. ... ... мен ... тыс ... оның қалауына қайшы әрекет етуі
мүмкін деген қорытындыға келуіміз керек; адам ... бүл ... ... зиян ... үшін ... ... ... Волженкин дұрыс айтады, егер бірқатар жағдайларда қылмыстың
себебі деп ... ... онда ... санына жәбірленушінің
теріс мінез-құлқын, оның жағынан қүш қолдануын да жатқызуға болады. Егер
қылмыс — қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... ... себебі бола алмайды1 . Егер адам кінәлі әреқет жасаса — онда ... ... өзі де оған ... ... ... ... ... бірақ ол өзінің әлеуметтік сапаларына байланысты берілген
варианттар ішінен қылмыстық жолды таңдап ... ... ... ... есептемеудің тагы бір мысалы, бір ситуацияның өзі ... ... ... субъектілермен әр-түрлі қабылданып, бағаланып
қөрінеді. Жеке ... ... ... ... басқалардың мүдделеріне
деген немқүрайлық, өзінің мүмкіндіктері мен қабілеттерін объективті және
негізінде ... ... ... сапалары абайсызда жасалынған
қылмыстардың себебі болып табылады. Ситуацияның жағымсыз факторлары ... ... ... ... жарықтың төменділігі, ауы-райының жағымсыз
болуы) қылмыстың жасалуына мүмкіндік туғызатын жағдайларға ғана жатқызылуы
мүмкін.
Менің көз-қарасым бойынша, қылмысқердің жеке ... ... ... ... қылмыстық мінез-қүлықты және әсіресе қылмыскерлердің тұрмыс
қалпы проблемасын оқып-тануды қосу керек, ... дәл осы ... ... ... ... негізгі ерекшеліктері үлкен толықтылықпен,
қажеттілікпен және объективтілікпен көрсетіледі. ... ... ... өмірлік
ісінің барлық қырларын қамтуға мүмкшдік береді; сонымен қатар
Личность преступника. М., 1975. Стр. ... жеке ... ... ... ... мүмкіндік береді:
оның қүрылымы, мінез-құлығы, байланысы.
Қылмыстық мінез-қүлықты оқып-білуінің қажеттілігі тек ... жеке ... ... бір ... ... ғана емес, сонымен қатар осындай жеке тұлғаның құрылуында
қатысатын ... ... де ... қажет. Қылмысты немесе бірқатар
әсіресе ауыр қылмыстарды жасау, осымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... жүруі және тергеуде немесе сотта
болуы, бас бостандырын шектеу орындарында ... ... де ... ... да эсер ... жеке ... теріс бағытта өзгертіп оның
психологиясына да әсерін тигізеді.
Қылмыскердің тұлғасын ... ... заң ... ... ... ... ... қылмыс субъектісі болып табылатын жеке тұлғаны оқып-білу
керек. Сондықтан қаралатын категория уақытша рамкаларға ие: ... ... ... ... ... және қылмыстық жазасын өтеуге
дейін. Жазасын өтегеннен ... ... ... ... ... ярни ол
қылмыскердің жеке тұлғасы болып қарастырыла алмайды. Адам жазадан түзелгені
үшін босатылмайды, ... ... ... ... ... ... шын мәнісіндегі түзелуі, ярни ... ... ... кеш орын алуы ... ... мүлдем түзеленбеуі де мүмкін.
А.А. Герцензон қылмыскердің жеке тұлғасын оқып-білу мына мақсаттарда
жүзеге асырылады деп көрсеткен: 1) ... ... табу оған ... жеке ... ... ... мен ... тиімді қолдану; 2)
қылмыскерлер сипатталатын басты ... ... табу ... А.А. ... ... и ... М., 1970. Стр. 144.
Бірақ криминология тек қылмыс жасап қойғандарды зерттеп қана қоймайды,
сонымен ... ... ... ... қылмыс жасау
мүмкіндігін туғызатын тұлғаларды да зерттейді, ... бұл ... ... ... да ... Оған қоса ... мәселелердің
сферасына маскүнемдік, жатып ішер арамтамақтық, қаңғыбастық және ... емес ... ... ... және ... ... осындай іс-
әрекеттерді істейтін жеке ... ... Осы және ... ... ... ие, осымен бірге криминология қылмысты жасауы мүмкін
тұлғаларды табу ... ... және ... ... да ... Осының бәрі ғылыми негізделген ... ... ... ... қызмет жасайды, сонымен қоса ерте
профилактика үшін де, бірақ бұл жағдайдағы жеке ... ... ... жеке ... ... тыс ... ... криминологияның
пәніне жеке қылмыскердің тұлғасы ғана кірмей, сонымен бірге қылмыстық жолға
түсуі мұмкін тұлғалар да кіреді, ал бұл өз ... ... ... өте ... ... ... ... ғылым қылмыскерің жеке тұлғасын жүйелі
анализдеу тәсілін көп қолданып жүр. Бұл жеке ... өзі ... ... табиғатпен анықталған, сол не басқа ... ие ... ... ... ... жеке тұлғасын жүйелі түрде зерттеу қылмысты жасау
себебінің анализіне ... ... ... қысқартады, қылмыстық мінез-
құлыққа эсер ететін барлық факторларды ... ... ... сонымен
бірге белгілі себептермен аз зерттелгендерді де.
Жүйелік анализдің пәні болып қылмыскердің жеке ... ... ... ... қоса ... есте ... керек:
1. Компоненттер арасындағы ішкі өзара тәуелді ішкі, жеке ... ... ... сыртқы объектілермен (жүйлермен) байланысты жүзеге
асырылатын жағдайларда ғана өмір сүретін, мысалы, ... ... ... ... ... индивид ретінде және жеке тұлға ... ... ... ... ... ... менің ойымша
өте дүрыс болған. «Олардың анық ... және ... ... ... ... ... пен ... тұлғаның» түсінігінің айырмашылықтары
да жеке тұлғаның психологиялық ... ... алғы ... қүрайды»1.
Криминологиялық танымның объектісі болып адам толығымен танылуы керек,
және бүл өз ... ... жеке ... концепциясының маңызын
төмендетпеу керек, себебі қылмыстың механизміндегі жетекші орынға дәл осы
жеке тұлғаның ерекшеліктері ие ... ... ... ... ... ... ал адам болса осы қасиеттердің иесі... адамға жеке
тұлға болу қасиеті биологиялық орғанизмге сияқты тән емес, ... ... ... ... қылмыскердің жеке ... ғана ... ... ... танымның пәні ретінде қылмыс жасаған дәл адамды бөліп
қарастыру, қылмыстық мінез-құлықты ... үшін және ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде адамның жеке ... ... ... өсуде, жеке даралықтың түсінігі жеке ... ... және ... комплексті оқып-тану мәселелерінің ішінде жеке
даралық туралы ... ... ... ... ... ... жайлы ең басты еңбектердің иесі И.И.
Резвицкийдің ... ... ... жеке ... оның жалғыздық,
қайталанбастық, ерекшеліктік сияқты ажыратылмас белгілерімен біте қоймайды.
Жеке даралық тек ... ішкі ... оның ... ... ... ... ... М., 1977. Стр. 175.
қасиеттерінің өзара байланыстық, ішкі тұйықтылық, ... ... ғана ... алады. Сондықтан да адамның кейбір қасиеттері
өзімен-өзі түсіндірілмейді, ол оның жеке ... ... ... Жек ... ... өмір сүріп әрекет ететін қоршаған
әлемдегі, қоғамдағы, ерекше тұрмыс ... және ... ... ішкі ... ... өзіне-өзі өзінің тұтастығы мен теңдігін
сақтап қалады.
Жеке даралықтың тгсінігі ... ... ... ... белгілеуге көмектеседі, оның тек жалғызды және ... ғана ... ... ... қайталанбас және дербес белгілерін де
ажыратуға көмектеседі. бұл ... ... ... де ... ... ... ... себептерін одан-әрі түсініктірек қылып қылмыскердің
тұрмыс қалпы мен мінез-құлқының барлығында да көрініс табады. ... ... ... ... ... ... дербестігі
табады, оның өзімен өзі болу және ... ... ... көрініс
табады.
Тек адамның даралығы мен ... ... ... ... ... бірдей сыртқы әсерлер адамдарда әр-түрлі реакцияларын
шығаратынын түсінуге болады. Жағымсыз әлеуметтік құбылыстар, мысалы, тек
адамның ... ... ... ... ... ... қарсы
бағьптың құрылуына әкелуі мүмкін.
Адамның жеке даралығыменен «ситуациялық» сипаттағы ... ... ... ... сөзбен айтқанда, сыртқы әсерлер
фатальды түрде қылмыстың жасалуына әкеліп соқпайды.
Қылмыскерлердің арасында жеке даралығы, тапқырлығы мен ... ... ... аз ... бұл ... ... ... үйлесе отырып, көбіне мемлекеттік және қоғамдық мүліктерді
ірі талан-таражга түсірушілерді, қылмыстық топтардың лидерлерін ... Дәл осы ... да ... ... ... ... ... және де сол не ... ... ... ... ... ... ретінде қызмет жасайды. Осымен
бірге қөрсетілген саналарды қылмыс профилактикасында, қылмыскерлерді қайта
тәрбиелеуде және түзеуде бар тиімділікпен қолдануға ... жеке ... ... оның жеке ... ерекшеліктері
шегінен шығу қажеттігі туралы тағы да дәлелдеп отыр. ... ... ... ... ... бір ... өкілі ретінде сипаттайды және оның табиги
қасиеттерінің ... ... «Жек ... ... ... ... ретінде белгілейді және оның әлеуметтік қасиеттерінің
жиынтығын белгілейді. Ал «жеке ... ... ... адам ... және әлеуметтік қасиеттерінің бірлігінде айқындалады.
Жеке даралық зерттеу, әрине қылмыскерлердің жеке тұлғасын тану жолының
жалғыз түрі емес, бірақ айтарлықтай ... ... ... ... мен себебі үшіи де ... ... ... жеке ... ... жеке дара ... фактілерді мазмүндалған жалпыны,
типтіні, заңдыны белғілеп қорытындылауға болады. Сонымен қатар қылмысқердің
жеке тұлғасын оқып-тану, ... ... ... ... ... ... жеке дара ... мінез-құлықтың себептерін абстрактілі-ғылыми
түрғыда зерттеу үшін де, және ... ... ... ... ... ... ... екі жағдайда қылмыскердің жеке түлғасының түсініғі қылмыс
жасағандардың барлығының ... ... ... ... ... ... Осы ... қылмысқердің жеке тұлғасын
танудағы жеке даралық түрғыдағы бағыт, ... ... ... ... ... ... үйлесіп отыруы қереқ.
Криминолоғиялық таным қылмыскерлердің барлық жиынтықтарын ... ... ... (тип, класс), нақты қылмыскерлерді және ғылыми ... ... де ... ... ... ... пәні ретінде де.
Барлық ... ... ... ... ... қылмыстық мінез-құлықты ... ғана жеке ... ... арналған.
І. Қылмыскердің жеке тұлғасындағы биологиялық пен әлеуметтіктің ара-
қатынасы.
Қылмыскердің жеке тұлғасы және оның ... ... ... ... ең ... ... ескеру керек: адамның жеке тұлғасы ... ... жеке ... ... бір ... әсерлердің,
байланыстардың, қатынастардың өнімі, Кез-келген табиғи ... ... ... ... ... ... ... жағымды көңілді
және сол сияқты теріс көңілді жеке тұлғаның ... ... ... ... оның ... мәнісін дәл осы жағдайлар анықтайды. Бұл әрине
қылмысты жасауға ... ... жеке ... қасиеттері мен
сапалар құрылысында психофизиолоғиялық және биологиялық белгілер ешқандай
маңызға ие болмайды деғенді білдірмейді. Бірақ ... ролі ... ... жеке ... оны ... жасамайтын адамнан айыратын,
және демек криминогендік маңызға ие болатын табиғи психофизиологиясының
қасиеттері бола ... ... ... ... ... қайтару керек. Ғылым мен практика
адамның «қылмысқа бейімділігін» ашқан жоқ. ... ... ... ... дене ... ... — оның ... құрылысы
мен функциясымен. Бірақ бұл тек адамның өмір сүруінің, дамуының алғы шарты
ғана. Бұл адам және ... ... мен ... шешуші фактор болып
табылмайды.
Биологиялық сипат адамның жек тұлғасына келесі жасы, жынысы, және де
жеке дара психологиялық және дене ... ... ... ... ... бұл жағдайларда, осы сияқты ... ... ... ... әлеуметтік мазмұны мен мәні іске қосылады.
Осыларды тереңірек қарастырайық.
Жасына ... ... ... ... ... жеке ... ... тигізеді. Адамның жасына байланысты әлеуметтік орртаның
сыртқы әсерлері ... ... ... ... ... бұл әсерлер әр-түрлі
«негізге» тіркеледі: ерте жастағы жүйке жүйесінің жетілмегендігі, көптеген
көріністер үшін ... ... жас бала ... және т.б. ... ... жас ... ... байланысты
қоғамға қарсы іс-әрекеттердің таралуының азаю фактісінің өзі әлеуметтік
себептерге ие болады. Жастың өсуіне ... ... ... ... ... түседі, тұрақты болып және тармақталады. Үлкен ... өте ... ... өзінде де мінез-құлықтың әлеуметтік
жағымды жолын ... ... ... ... себептен, жас мөлшері жеке тұлғаның қасиеттерінің қандай да ... ... ... ... саналмайды. Бұл тек жеке
тұлғаның әр-түрлі әлеуметтік көріністері байланысқа түсетін жағдайлардың
бірі ғана ... ... ... ... әйел ... қылмыстық үлесі
айтарлықтай темен екен, бірақ бұл жыныстың биологиялық ... бұл әйел ... ... ... өндірісте, қоғамда
алатын орнымен байланысты, яғни нақ ... ... ... осы ... жас ... жынысын және басқа да осы сияқты
көрсеткіштерді қарастыра отырып, тек жеке ... ... ... ... ... биологиялық туралы қасиеттерінен бастау дұрыс
болады, ... ... ... ... да ... жасы ... қорытындысында әлеуметтік қасиеттер тұрады».
Жеке тұлғаның әдепті құрылу процессінде адам ... ... ... индивидуалды ерекшеліктері еррекше маңызға ие болады. Олар,
жыныстың не жас мөлшерінің айырмашылықтары секілді, адаммен ... ... ... өзгерте отырып, тұлғаның құрылуында көрініс табады.
Дене тұлғасының конституциясының кейбір ерекшеліктері және денсаулық
жағдайы кәсіп таңдауда, жанүя ... ... ... ... ... адамның дене-түлғалық жетістіксіздіктері бүл адамның өзінің
экономикалық және басқа да ... ... ... ... ... ... мүқтаж жағдайлар. Бұдан шығады бүл факторлар,
қоғамға ... ... ... ... ... да, ... ... тұлғаның өмірлік көз-қарастарының және әдеттерінің құрылуына
жағымсыз әсерін тигізуі мүмкін ... ... ... ... ... ... сияқты белгілердің таза биологиялық мазмұны ... ... мәні ... Және де, ... жеке тұлғаның ерекшеліктерінің жағымсыз
нәтижелерін болдырмауға да болады. Барлық осы индивидуалдық ерекшеліктер
жанүяда, оқу және ... ... ... тәрбиелеу жағдайларын қамтамасыз
ету барысында ... ... ... ... жеке түлғаның
қүрылуында олардың теріс ... ... ... ... бүдан да үлкен дәрежеде өздігінше адамның іс-әрекетінің
мазмүнын анықтамайтын (олар қоғамға пайдалы не зиян бола ма) жеке ... ... ... ... ... ... есте ... қабылдау, ойлану).
Жеке тұлғаның құрылуында психикалық ерекшеліктер оның ортамен өзара
әрекеттестігінде ... ... ... және де ... бұл ... өте күрделілігі сонша және мүнда қаатысатын факторлардың
санының соншалығы , біз алдын-ала сол және басқа ... ... ... не жоқ ... жеке ... құрылу процессінде жарымсыз
жағдайларға (не керісінше жағымды) алып келеді деп ... ... ... ... А.Ф. ... айтқан болатын, жеке тұлраның адамның жеке
тұлғасының теріс дамуы сол не ... ... ... жоқтығымен
немесе жетістіксіздігімен байлансысты емес, көп мөлшерде ... ... ... жүзеге асырылатын сыртқы жағдайлар
арасындағы сәйкессіздікпен байланысты.
Осындай процесстер тұлғада теріс әдепті ... ... ... ... ... ... ... деген немқұрайлық немесе
жеккөрініштіктің және т.б. Осылайша әдепті сапалар, ... ... ... ... кейін адамның нақты іс-әрекеттерінде, оның басқа адамдармен ара-
қатынасында көрініс табады.
Жеке тұлғаның құрылуының ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... мінез-құлқының себебі болып
табылмайды деген негіз береді, олар тек қана көп ... ... ... үшін ... ... ... бола алады. Психиканың және дене
тұлғсының, ... пен жас ... егер олар ... ... ... ... ескерілсе, тұлғаның құрылуында жағымды рольге
иеленуі мүмкін. Егер де әлеуметтік ортаның әсері ... ... ... ... ... болса, онда мүндай жеке ... ... ... ... ... ... таңдандырмау керек.
Біз адамның кейбір биологиялық қасиеттерін өзгерте ... ... ... жағымды түрде пайдалана аламыз немесе әлеуметтік әсердің ... ... ... ... ... ... құлығында (қылмыстық мүдденің қүрылу периодында)
әрқашан екі әлеуметтік факторлар өз-ара әсерлеседі: қылмысты жасауға түрткі
болатын, нақты ... ... және ... ... ... ... ... қасиеттерге ие жеке тұлға. Сонымен бірге бұл
факторлардың өзара әсерлері мидың психикалық ... ... ... ... ... ... ... дилемма эр жеке тұлғаның алдынан
шырады, себебі олар ... бір ... ... ... бұл ... ... тұлғаның әлеуметтік қасиеті мен ... ... күші мен ... өзара әсерлесуіне байланысты. Жеке
тұлғаны әдепті тәрбиелеудегі маңызды аспектілердің бірі ... тек ... ... ... алу ғана емес, сонымен бірге әлеуметті
түрде ... ... ... алу, қызырушылық пен қажеттіліктерді
тәрбиелеу және жатықтыру ... ... ... ... Дагельмен келісуге болады, «қоғамға қарсы белгілері бар тұлғада
немесе қатар қоғамға — жағымды белгілері қалыптаспаған тұлғада, қызырушылық
пен ... ... ... ... ... алып ... мүмкін». Бірақ
әңгіме белгілі бір «қылмыстық» инстинкттер мен рефлекстер туралы қозғалып
отырран жоқ; бүл ... мен ... әр ... тән. Ең ... бүл ... де ... жеке ... әлеуметтік мәнісі болып
табылады1.
Сыртқы орта әсерлері адамның ... оның ... ... ... ... ... іс-әрекетінің бұзылуы сол
мезетте мінез-құлықтың дүрыс жолын елеулі түрде құртуы мүмкін. ... ... ...... ... және басқа психикалық
процесстердің бұзылуы (қызбашылық, мінез-қалыпсыздығы, тұрақсыздығы) ... ... ... ... Осы ... қасиеттерді қылмыстық мінез-
қүлықтың себебі болуы мүмкін деп санауға бола ма?
Бұл ретте, былай белгілеу керек, біріншіден, ... ... ... ... ... ... осы сияқты
көрсеткіштеріне өзгеше болмайды. Екіншіден, психоапатияның өзінің шығу
проблемасы және ең ... ең ... ... ... мінез-құлқында,
сонымен бірге психонаттың да, патологиялық белгілері
анықтауыш болып табылмайды. Олар оның танымының әлеуметтік
1 Дагель II.С. Учение о ... ... в сов. ... ... 1970. Стр. ... ... ... болады. Сонымен, таным ... ... ... ... ... ... ... қозушылық оның
көрінісінің биіқ ... ... ... ... ... ... ... не оның көрінісінің дөрекі және ... ... ... ... ... тағы да ... факторларға тиіп отыр.
Ал егер де психикалық ауытқулар ... ... ие ... және ... үлкенді сонша, дәл осылар қоғамға қауіпті мінез-құлықты алып келсе
қалай болмақпыз?
бұл проблема заң ғылымымен практикада өзінің ... ... ... ... ... ... актілер «кесіліп тасталды»
қылмыстық құқық пен криминологияның қарастыру шегінен тысқары ... Бұл ... ... ттрі ... ол ... есі ... ... қелтіреді, себебі Оны өзінің іс-әренеттеріне есеп беру және оларды
басқару ... ... ... адамдардың мінез-құлығына
эсер етудің әлеуметтік формасы ретінде тек сол жағдайда ғана ... ... егер осы ... ... ... ... ие болса.
Биологиялық факторлар қоғамға қауіпті мінез-құлықтың өзі науқас сипатка
ие ... ... ... кемістіктерден туындаған кезде, медициналық
араласу міндетті түрде қажет.
Жоғарыдағы айтылрандардың бәрі ... үшін жеке ... ... ... мен ... ... бір ... өзара
әсерлесуінде әлеуметтік қалаусыз нәтижелерге алып келетін білу және ескеру
керек екенінің қажеттілігін білдіреді. Осы ... бір ... ... ... ... отырып, олардың тиісті рухани құрылуын
қамтамасыз етуге бол ад ы, ал ... ...... ... ... ... алдын-алуды қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... мәселелердің шешілуіне көмектесуі керек.
Міндетті түрде айтып өту керек, криминологияда қылмыскердің жеке тұлғасының
құрылымының әр-түрлі ... ... ... ... ... әзірше
қылмыскердің жеке тұлғасының әлеуметтік-демографиялық және ... және оның ... ... мен ... бұл ... ... ... және бір қатар талдаулар бар.
2.Генетикалы және исихикалық ауытқулардың маңызы.
Тұлғадағы әлеуметгік жэне ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерін)
қызықтырып, олардың назарын ... ... ... және ... ... ... ... спецификалық негізі болып, жоғары қауіптілігі бар қайнарларды
пайдалануымен немесе ... ... ... ... ... ... қылмыстылығы, рецидив, абайсызда
жасалған қылмыстылықтар ... ... ... ... және оларға жауаптарының қажетпгі болып табылады. Сонымен
қатар қылмыскерлердің жеке ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлері мен формаларының
қолайлығын ... ... ... ... ... ... бұл проблемаға дәл методологиялық ыңғайды немесе ... ету ... ол өте ... ... ... ... ... тараған болатын, олар қалай қайта бағалаумен байланысты
болса, ... ... ... және ... ... ... факторларды елемеу, ескермеумен байланысты болды.
Әр адамның сыртқы әлемімен берілген әлеуметтік бағдарламасы, ақыл-ой
(интелект) және сезімдік-эмоционалдық сферасы арқылы ... ... ішкі ... ... ... адамда материалдық алғы шарт
ретінде шығады, оның әлеуметгік маңызының дамуы үшін.
Биологиялық ... ... ... ... ... зерттеулердің маңызды багыты, қылмыскердің тәндік немесе психикалық
аномалиелерінің бар болу ... ... ... яғни бұл ... ... ... ... бейімделе білу) әрекетін
жеңілдетіп немесе ынталандырып мінез-құлқына эсер етіп ... ... ... :жеке тұлғаның қоғамдық қауіптілігіне баға беруде
ескеру қажет1.
Профилактикада ескерілуге қажет психикалық аномалияларға психопатия,
маскүнемдік, наркомания, кем ... ... ... кем ... есі ... ... шығармайтын, орталық жүйке жүйесінің
зақымдары жатады.
Бұлар дау, ... ... әкеп ... ... төмендетеді. Мысалы, тұлғаның әлеуметгік пайдалы жақтарының,
қасиеттерінің дамуы немесе ... ... ... ... ... ооның
сыртқы ортаға бейімделуіне; ішкі бақылау механизмін әлсіретеді; абайсызда
сонымен бірге құқық бұзушылық әрекеттерінің жүзеге асырылуын жеңілдетеді.
Осыған ... ... ... ... ... ... және оның ... мінез-қүлқына негізді түрде жол беруі мүмкін.
Бірақ бұлар ... ... ... ... ... Есі ... шыгармайтын кейбір психикалық аномалияларда, мінез-құлқын түсіну және
қылмыстылық мінез-құлқымен басшылық ету ... ... ... бір
өзгертулермен болса да) сақталады.
Психикалық аномалиялар көбінесе ауыр күш қолдану арқылы қылмыс жасаған
тұлғаларда (адам ... ... ... ... түсіру, бұзақылық),
рецидпямоттерде, белгілі тұрғылықты жері жоқ және белгілі бір айналысатілк
ісі жоқ ... жиі ... ... сонымен катар кәмелет жасына толмаған
қылмыскерлер арасында да кең тараған. ... есі ... деп ... ... ... адам өлтіруіне, зорлауға және денеге ауыр жарақат
келтіруіне ... ... ... жіберілгендердің
бестен үші есі дүрыстықты жоққа шығармайтын, ... ... ... ... ... әр-түрлі психикалық
1 Личность преступника. М.. 1975. Стр. ... ие ... ... әр-түрлі зерттеулер бойынша, ... есі ... ... ... ... ... ... бестен екісінен психопатиялық белгілер табылды1.
Тұлғалардың психонатиялық жағдайы ауыр қүш ... ... ... ... — 33 ... ... ... жүйке жүйесінің
органикалық зақымдануына байланысты — 19%, ми зақымдарына байланысты — 18%,
хронический алкоголизмге байланысты — 17 % ... ... ... бар болуы түқым
қуалаушылықпен ұқсастырылмауы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... зақымдар, психопатия бөлігі т.с.с.).
Бірақ та қазіргі ғылыми мәліметтерге ... ... ... ... ... ... бұзылулардың, жүйке
жүйесінің ерекшеліктерінің, зат алмасудың бар болуына байланысты екендігі
мүмкін.
Тұлғаның ... ... мен ... ... жат ортаның
әсерімен қарым-қатынасқа түскенде, ... ... ... әрі ... әкеп соғу мүмкіндігін құрайды. Ал психопатиялық тұлға болса
өз кезегінде тағы да сол ... және ... ... ... нақ жоғарыда айтылғандай тез криминализациялануы
мүмкін жэне ең бастысы күш ... ... ... ... и ... ... ол ... қиынырақ беріледі.
Криминология тарихына, сонымен бірге жаңасына биологиялық факторлардың
әсерінен туылған қылмыстылықты (хромосомдық ауытқулармен, антропометриялық
және ... ... ... ... ... ... мәлім болды. Айта
келгенде «хромосомдық дүрсіл» біздің жүзжылдықтың 60-70 жылдары
Д. Лунц. Проблема невменяемости в ... и ... ... ... 1966. ... ... ол ... генетиктермен хромосомдық аномалияның «У-
дисомин» деген түрі ашылған болатын. Оны ауыр ... ... ... ... ... деп тым ерте ... ... аномалиялар популяцияда сиректілігі және уақыты мен орнына
байланысты ... ... ол ... және регионалдық қылмыстың
жайылуына, сонымен қатар ауыр қылмысқа байланысы мүмкін болмайды.
Хромосомдық-криминогендік детерминациясының ... ... ... ... 15,5 мың ... ... ... кезде,
хромосомдық ауытқуларды тек 0,35% қана тапты. Дәл ... ... сот ... алынған1. Айтып өту керек, ... ... ... қолдайтын көптеген авторлар, қылмыс
істемеген, бірақ ... ... бар ... бақылау тобын
зерттеудің кажеттлігін елемей, одан бас тартты.
Михлин А.С. Общая характеристика осужденных. М., 1991. Стр. 56.
1. Қылмыскердің жеке тұлғасының
сипаттамасы.
Қылмыскердің жеке ... ... ... ... ... ... ... Бірақ олар тұлғамен және оның
өмірлік іс-әрекетінің құрылу ... ... ... және ... ... ... ... өзара
әрекеттеседі. Сондықтан да әлеуметтік-демографиялық қасиеттер қылмыскердің
жеке тұлғасын жан-жақты, толық қарастырып танудағы негізгі компоненті ... және ... ... ... мен орындауда маңызы үлкен.
Соңғы уақытта әйел қауымымен ... ... ... өсуіне
көңіл аударуда 1993 жылы айқындалған әйел ... ... ... 11% ... ... ... көрсеткіштер барлық қылмыс түрлеріне тән
емес, ярни негізгі бола алмайды. Мысалы, талан-таражға, сауда және тұрмыс
қажетін өтеу ... ... ... ... ... ... айтарлықтай1.
Қылмыстылықтагы әр-түрлі жастағылардың ара-қатынасы, криминалдық актив
25-29 жас ... тән ... ... ... 18-24, 14-17 жас топтары
жүреді, соңғысы 30-40 жастағылары. Қылмыскерлердің ішінде ең аз үлесті 50
жастағылар қүрайды. Сонымен ең көп ... ... ... ... қылмыстар психологиялық аномалиялары бүл ... ... жас ... ... әр-түрлі жиі жасалатын қылмыстар
тән болады. Мысалы, 18-24 жастағылар және кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... автотранспорт айдап кету
қылмыстарын жасайды.
Ал едәуір жасы толыңқыраған азаматтар қызметтік және ... Ю.М. ... ... М., 1992. Стр. ... ... ... ... меншіктеу немесе жұмсап қою жолымен талан-
таражға салу, қызмет жағдайын пайдаланып қиянат ... ... ... ... ... құрылысындағы үлесі және
оларға тек қылмыс сипаттамасының айырмашылығы ... ... ... әр ... ... ерекшеліктерімен жэне де олардың сол не
басқа әлеуметтіқ рольдерді орындауымен байланысты.
Қылмыс істеген жеке тұлғалардың білімінің сипаттамасы криминологиялық
маңызға ие ... Оның ... ол жеке ... ... оның
әлеуметтік статусымен, қатынасын ортасымен, өмірлік жоспарларымен және
оларды жүзеге асыру мүміндігімен ... ... ... ... ... сипатталатық тұлғалардың білім деңгейімен едәуір темен
болады. Жоғары білімділік деңгейінде ерекшеліктер өте көп. ... ... ... ... ... жоғарылыры басқа біреудің мүлкін меншіқтеу немесе жұмсап ... ... ... ... ... ... жасау жолымен талан-таражға
салу және лауазымды және лауазымды ... ... ... ... ... ... қүқықтық және адамгершілік мәдениетінің деформациясы
және дәл ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың отбасылық жагдайы және оның өзгеруі, олардың
тұлғалық сапа-қасиеттерінің құрылуына әсер ... ... ... ол
қылмыстылық мінез-құлықтық бағытына және тұрақтылырына әсерін тигізеді.
Криминологияда жасы кәмелетке толмаған ... ... ... әсер ететін отбасылық тәрбиенің ықпалы, ... ... ... ... ... ... ... едәуір зерттелген.
Бірақ, тұлғаны сипаттау үшін отбасылық жағдайының маңызы, ... ... ... тұлғалардың арасындағы қылмыстылықтың
«Криминология». М., 1995. Стр. 85.
Жайылуы, бойдақ пен жалғыз тұратын ... ... ... ... қызметінің, бағдарының құрылуына мынадай жағдайлар
кері ықпал тигізеді: «шартты түрдегі» ... ... ... мен ... өмір ... қаржылары бөлек болады; формальды отбасылар (сожители),
әсіресе отбасы мүшесінің біреуі өзін жұбайы не ... ... ... емес ... яғни ... ... және ... дәрежеде болуымен байланысты2.
Отбасының құлауы, бас бостандығынан айырылу салдарынан балаларынан
ажырауы, ... ... ... балалардың құқық бұзуының көбіне,
оларды қаңғыбастыққа және олардың қараусыз әкеп ... ... да ... ... заңдылықтың өзгеру негізіне енген болатын. Қазір, жүкті
немесе жас балалары бар ... ... ... әрі қарай өтуден
шартты түрде босатылуы мүмкін.
Қылмыскердің жеке тұлғасы әлеуметтік жағдайға және ... ... ... ... ... ... өту ... қылмыскерлер
құрамында көбісі белгілі бір айналысатын жұмысы жоқтар. 1991 жылы ... ... ... ... ... қылмыскерлер арасында, белгілі бір
айналысатын жұмысы жоқ ... ... ... ... салмағы 20 %
құрады. Бұл ... ... ... өсуде2.
Тұрақты жзке ұзақ ... бойы ... ... ... сонымен қатар ауыр дене еңбегімен айналысатын
түлгалгрдың тлесі аййтарлықтай елеулі. Бұл ... ... ... ... шеңберінің тар және деформациялық күйінде, тө-лек білімділік пен
мәдениеттілік деңгейінде ... ... ... тэн. Осыған байланысты
қазір криминологияның маңызды міндеттері ... ... ... ... ... ... ... жатқан ортағы
топтастыру болып табылады.
Криминология: Учебник. М., 1995. Стр. 68.
Қылмыс істеген түлғаның әлеуметтік-демографиялық сипаттамасында
мигранттар деңгейін және ... ... ... құрылысы
көрсеткішті қазіргі кезде міндетті түрде біліп қарауға тиіс. Әлеуметтік
криминология мигранттар қылмыстылығының; ... ... ... ... ... ... дәлелдеді.
Тұлғаның әлеуметтік-рольдік сипаттамасы оның ... ... ... еңбектік, тұрмыстық, азаматтық іс-әрекеттерді толық қамтиды,
сол сияқты ... ... ... ... көзқарасымен бағаланатын
қылмыстық іс-әрекеттердің өзін де ... ... ... көшу ... қоғамда маңызды ... ... ... Бір жағынан жаңа буржуазия туылса (10%), ...... ... ... (люмпенпролетариаттың
өкілдері; қылмыскерлер, қаңғыбастар, ... ... және ... көп ... жәрдемақыға және басқа да әлеуметтік көмектерге мұқтаж
болып ... ... ... жұмыссыздардың, басқындардың, үйсіздердің,
маскүнемдердің, наркомандардың үлесі жоғарылап, осы ... ... ... маргиналдық қабатының тез өсуіне әкеліп соғады. Бұл
жалпы қылмыстың, қылмыстылықтың басты ... ... ... ... ... немесе дәлірек айтатын болсақ экономикалық
болжау ... ... ... ... ... жететін жұмыссыздық болып
табылады.
Капитализация мен люмпенизация, ... ... ... ... мемлекеттердің бай ... ... көп ... ... әкелеліп соғады, әсіресе пайдақорлық
ниетпен жасалған қылмыстардың өсуіне. Осыдан қылмыскерлердің ... тары бір ... ... ... ... тойтарылмайтын ғылыми-
практикалық қажеттілік туындайды. Оларды мүліктік жағдайына байланысты
бөліп қарастырамыз: ... ... ... ... ... ... ... барлар
және кедейлер.
Жұмыстан тыс бос ... ... ... ... ... отбасы қатынастарының деформациясы тән. Жоғарыланған
криминогендік сипаттаманы ол «тұрмыстық» деп ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз
маскүнемдікпен жиі байланыста болып, отбасылық және тұрмыстық дау-жанжалдар
үстінде, солардың итермелемеуімен бұзақылық-зорлау ... ... ... уақыт әрекетінің криминогендігінің жоғарылығы қылмыскерлердің
ішінде әсіресе жастарының және кәмелетке ... ... ... Бұл ... ... ... наркотиктерді және басқа да
есірткі заттарды түтыну, пайдалану деңгейі ... ... және жааа ... ... ... ... уақытпен ұштасқан криминалдық мінез-құлық анти-әлеуметтік құбылысы
айқын байқалатын сипатқа ие болды, 70-ші жылдардың соңынан ... ... ... ... ... ... ... қылмыстылық-құқықтықтиым салуды, шектеуді
білмеушілік (өте сирек кездеседі, ... ... ... ... ... және ... қорқытуға немқұрайлы қарау, мән
бермеу. Соңғысы, белгілі бір жат ... болу ... ... болуы мүмкін, мысалы: қылмыстарда жәбірленушінің әшкерелеушілік
әрекетінің, мінез-құлқының әсерінен.
Қылмыскердің өзіндік бағасын қарастыратын зерттеулер, ... ... және ... ... қарама-қайшы екі жүзділік бағытын ашады. Өзі ... мен ... ... ... ... әсіресе оларға
зиян келтірді деп айып тағылған жәбірленушілерге жоғарылатылған болады.
Сөйтіп ... ... ... ... ... тең жартасына тиесілі болды, соның ішінде әр ... ... ... ... үшін ... ... және 80% - талан-
таражға салушыларға тиесілі. Адам өлтірушілердің, қарақшылардың, талан-
таражға ... тек он ... ғана және не бары 3 % ... ... өз ... жасырып, сотты немесе тергеуде өз ... ... ... жеңілдеуіне көздегендердің көрсеткіші болып табылады1.
Айтылған қылмыскерлердің криминогендік деформацияланған психикасының
компоненттері тұлғаның ... ... де ... өз кезегінде тұлғаның мүдделерінің жүйесімен, оның тұрақты
бағалы бағдарларының приоретімен айқындалып нақтыланады.
Қажеттіліктер мен мүдделер ... ... ... ... ... ... ... тудырады. Басым болатын тұрақты мотивация
тұлғаның негізгі мазмұнын, оның іс-әрекетінің, мінез-құлқының ... ... ... ... ... ... бір ... мотивтері сыртқы ортаның жат жағдайларымен байланысын, қылмысты
тартуы мүмкін. Типтік мысал ... ... ... ... табылады.
Пайдақорлық ниетпен қылмыс жасайтындардың қажеттіліктері және
мүдделерінің айырмашылығы мәнді, бір ... ... ... ... сипатталады. Олардың ерекшелігі қылмыскерлердің жасында,
әрекет ететін ортасында, қылмыстылық мінез-құлқының ұзақтығында да.
Жасалынып ... ... ... көбі ... ... ... ... істелінген қылмыстар мотивтері елеулі
спецификаға ие. Бірақ бұларда, жеке ... ... және ... ... ... ... ... ретінде, криминогендік
мотивтердің жалпы жүйесіне кіреді.
Қасақана қылмыстар жасайтын тұлғалар және рецидивистер үшін
бірнеше жағдайларда қоғамға қарсы бағыт тән болып келеді. Ол ... ... М.: ... МГУ. 1994. Стр. ... ... ... деген ішкі дайындықпен қорытындалады. Бұндай
бағытпен көбіне бірнеше рет болған рецидивистер, ... ... ... ... ... ... сипаттамасы, статистикалық
деңгейде, кейбір белгілі бір ... ... ... ... ... ... береді және ... ... мен ... үшін ... ... ... жеке категориялар деңгейінде оқу, тұлғаның әлеуметтік-
демографиялық, әлеуметтік-рольдық, ... 20-25 ... ... ... ... әр ... бесеуінің төртеуінде туындайтынын көрсетті.
III ТАРАУ.
Қылмыскердің жеке тұлғасын классификациялау.
Қылмыскерлер квалификациясы — бұл, анықталған белгілі бір критерилерге
негізделіп, оларды, яғни қылмыс ... ... ... Қылмыскердің жеке
тұлғасы қылмыскер еместің жеке тұлғасынан ... ... ... ... ... ... мазмұны немесе сипаты
оның қылмыстық мінез-құлқының басым мотивациялық бағытына байланысты. ... ... ... және ... ... ... қауіптілік
дәрежесі ттрленіп отырады.
Сондықтан да қылмыскерлердің квалкфикациясы осы екі ... ... ... ие ... сипаты мен мазмұны бойынша келесі кылмыскерлер тобын
белуге болады:
а) адамның ... оның ең ... ... ... денсаулығына,
денесіне қол сұқпаушылығына теріс-немқұрайлықпен қарайтындар немесе
жеккөрушілікпен қарайтындар;
б) пайдақорлық ... ... ... ... және ... ... әдейі орындамайтындар;
г) талаптар мен міндеттерге жеңіл ойлықпен, жауапсыздықпен және немқұрайлы
қарайтындар (абайсыз ... ... және ... ... абсолюттік приоритетін
жүзеге асыратындар; е) қарапайым өмірлік қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... ... қылмыс істейтін тұлғалардың тобы, берілген критерилер
бойынша классификациялау мүмкіндігін жоққа шығармайды, және тек негізгілер
ретінде ... ... Одан ... олар ... ... ... түрде шыға
бермейді. Әр-түрлі қосылыстар болуы мтмкін. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... және екінші топтың
қосылысында тұрады. Дәл осындай жардай абайсыз. кылмыстарға да тән.
Жоғарыда ажыратылған қылмыскерлер ... ... ... ... терендігі мен тұрақтылығына байланысты
қылмыскерлерді былай ерекшелеу керек:
а) ... ... ... ... ... қылмыс жасаған тұлғалар
(абайсыз қылмыскерлер);
б) тұлғаның құрылуына, ... ... ... жат жағдайлардың әсер
етуінің салдарынан ... рет ... ... ... ... жалпы
сипаттамасы (мысалы, еңбек коллективінде, тұрмыста), бүл қылмыстан басқа,
жағымды әрекеттерді көбірек қамтиды ... ... ... рет ... ... бірақ бұрын да құқық бұзған тұлғалар,
жалпы сипаттамасы жағымсыз, ... ... ... ... ... рет ... жасаған тұлғалар, сонымен бірге бұрын сотталғандар;
д) ерекше қауіпті рецидивистер және ... да ... ... классификациясы заң шығарушылық, сот және тергеу, қылмыс
жасалғанға дейінгі профилактика және сотталғандарды түзеу үшін ... ие ... ... ... ... ... ... және олардың классификациясын ажыратуға ... ... ... ... ... кең және тар мағынада
түсіндіріледі. Тар мағынада — қылмыстық ... ... ... ... ... негізделген типологияны айтамыз. Сөздің кең
мағынасында классификация ретінде тар ... ... ... ... ... да ... табылады. Соңғысын курс авторлары ... те ... ... МП. ... ... и предупреждение преступностей. М,
1987. Стр. ... ... Ю.М. ... ... ... М., 1982. Стр. ... ... жасаған тұлғалардың жазасын æåêåøåëåíäiðó.
Жоғарыда айтып өткендей, қылмыскердің жеке тұлғасын оқып-тану — аясы
тар мақсат ... ол ... ... және ... ... қылмыстылықтың
алдын-алу шараларын жүзеге асыру базасы.
Тергеу және анықтама органдары жасалған қылмыстағы тұлғаның ролін
анықтай отырып, оны ... ... ... себептері мен сылтауын,
істелген істелген іс-әрекеттің мазмүнын анықтап, ... ... ... ... және ... ... ... алдын-
ала тергеу сатысының өзінде қылмыстық ... ... ... ... ... ... этапы
болып, істі соттың қарауы мен сотпен үкім шығаруы болып табылады. Бұл жерде
қылмыстық ... ... ... ... ... ... жеке ... толық, жан-жақты, объективті баға беру,
жасалған қылмыстың кездейсоқ па, не қылмысқердің жеке ... ... ... занды нәтижесі ме екені ... ... ... ... Осы сияқты нақты жағдайдағы жазаның мақсатына жетудегі ең қолайлы
тәсілдерде де анықталады. Ал ... жеке ... ... ... оның шын ... ... ... және әлеуметтік
психологиялық сипаттамаларына ие болу ... оның ... ... кәсібі, жұмыс орны мен түрі, жұмыс пен сабакқа деген көз-
қарасы, тұрмыс қалпы, уақыт өткізуі ... ... ... ... ... ... маңызын қарастырмас бұрын, еш негізгі «алмаспайтын»
жағдайларды айтып өтіп, есте ұстауды дұрыс деп
Г.А. ... ... и его ... М., 1962. Стр. ... Карпец. Индивидуализация наказания в советском уголоввном праве. ... Стр. ... ... тұлғалық сипаттың, мінездеменің ... ... ... өз ... таңдалған жағдайларды емес,
бүткіл комплексті;
* әр қылмыстық істің шешілуіне маңызы бар жеке тұлғаның қасиеттері ... ... ... жинау міндеттілігін.
Әдебиеттерде айтылып өткен болатын, соттың жеңілдететін жәнс
ауырлататын жағдайларды ескеруі оның ... ... ... ... ... Г. А. ... болса, жағдайдың жекеленген ... ... ... ... дәрежесіне байланысты
ескерілуі қажет дейді1.
Дәл осындай бағытты М.С. Строгович те қолдайды, оның ... ... ... ... ... да ... ниеттен туған қасақана
кісі өлтірушілік істері бойынша айыпталушының қызметтік және ... ... ... маңызына ие бола алмайды; егер де сот ... ең ... ... өзін ... ... ретінде санар
болса, онда бұл сот қызметінің жұмысының нағыз бұрмалануы болып табылар
еді»1.
Бұнымен ... ... ... заң ... әр нақты іс бойынша
барлық индивидуализациялайтын жағдайларды ескеруге міндеттейді. Дегенмен
практикада соттардың ... тек ... ... ... ... жауапкершіліктерін ескеріп отыратындығы кездеседі, ал ... ... ... қағидасының бұзылуына әкеліп соғады.
Әрине, түрлі істердегі сол не басқа жағдайлардың маңызы ... ... әр ... ... басқа жағдайларына байланысты күшеюіне әлсіреу ... ... ... ... және ... уақыттан бұрын бас
тартуға болмайды.
: М.С Строгович. Материальная истина и ... ... ... ... М.. 1965. Стр. ... ... тұлғаға жазасын тағайындай отырып, сот қылмыскердің
жеке ... ... ... бұл ... кең ... Себебі қылмыс
болып табылатын бір қимыл бойынша жеке тұлға туралы жан-жақты әрі ... ... ... ... ... бұл жөнінде басқа да пікірлер
айтылады.
Айыпталушы түлғаның әлеуметтік сипаттамасы түсінігінде, оның ... ... ... ... ... ... ... Айыпталушының
психологиялық сипаттамасы болса, оның ... ... және ... ... ... байланыста зерттелетін басқа да элементтерін
(темперамент, қабілеттіліқ, т.б.) қосады. ... ... ... болса, оның мүгедектік, денсаулығы жайындағы
берілгендер түсіндіріледі.
Оқып-тануға жататын сұрақтардың аталуының ... ... ... ... әр нақты іс бойынша берілгендердің жиынтықтарын
жинауы дұрыс деп ойлаймын. Себебі бүл ... ... бір ... ... ... ... ретінде жетерліқтей толық сипаттаса, ал
еқінші ... оның ... ... мен орындау үшін ... ... ... ... бөліп шығарады.
Адамның жеқе тұлғасы көптеген қөріністеріне толы адамның ... ... ... ... да оның ... ... белгілеген кезде, сот
алдында тұрған міндеттерге байланысты шығу керек, яғни — қылмыстық ... ... ... занды және дәлелді жазаны таңдау.
Кінәлі тұлғаны сипаттайтын жасалған ... пен ... ... дәрежесі мен сипатын окып-тану негізінде, сот жасалған қылмыстың
адам өмірінде ... па не оның ...... ... өткен мінез-
құлқының логикалық жалғасы ма екенін белгілеуі мүмкін, ... ... ... ... ... және ... қаншалықты беріқ екендігін.
Бұл жағдайда жауапкершілік пен жазалауды индивидуализациялау ... ... ... ... ... ... оқып ескеру қажет:
1) әлеуметтіқ сипаттамасын (оның қоғамның мүшесі ретіндегі ... ... 2) ... ... ... мүдделерінің шенбері,
құқықтық және моральдық қөз-қарастары, тұлғаның бағыты, жасалғанға деген
қатынасы). Бұдан ... ... ... ... не ... қауіптілік дәрежесі мен сипатында белгіленбеген, ... ... ... ... яғни: қінәлі тұлғаның ... ... ... ... ... ... немесе
тәрбиелеуде жас балардың бар болуын; мүгедектілігін және т.б. жағдайларын.
Бұл жағдайларды есепке алу ... ... ... ... тұлғаның қызбашылық, қатынаспаушылық, дөрекілік және сол сияқты
ерекшеліктері, қылмыстық жазаны орындау сатысында білуге маңызды жағдайлар
болып табылады. Дәл ... ... ... ... қайта тәрбиелеу
мен түзеудің нақты бағдары үшін маңызды. Бірақ егер де адамның мінезінің
осы ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... т.б.), онда олар ... индивидуализациялау кезінде сотпен міндетті
түрде ескерілуі қажет.
Қылмыскердің жеке тұлғасын сипаттайтын ауырлататын және ... ... ... ... ... заң ... ауырлататын және
жеңілдететін жағдайларға, қылмыстың құрамына оның элементі ретінде кірмей
тұрып, жазаны индивидуализациялау үшін маңызы бар ... ... ... осы ... бұл жағдайлар тек қана бүткіл жиынтығы бойынша белгіленбей,
сонымен бірге соттың ішкі құрылуында да қолданылуы өте ... ... ... мен ... ... оның дәлелдігінің міндетті элементі
ретінде белгіленуі қажет.
Дегенмен соттаррдың үкімде жазаны ... ... ... «соттаушының қоғамдық қауіптілігіне», «сот ... ... және ... ... ескереді» деген
формулировкаға (ттжырымға жалпы сілтемемен шектелген жағдайлар кездеседі.
Бұл сияқты ... ... ... үшін ... ... және ... жағдайлар маңызды болғанын, соттың оларға
қандай қылмыстық-құқықтық мән бергенін ... ... ... ... соттың үкімінің нандырарлығы елеулі түрде кемиді, оның заңдығы
мен дәлелдігін тексеру қиындайды.
М.М. Бабаев ... ... және ... қелесі классификацияларын ұсынған болатын: 1) жасалған
қоғамға қауіпті іс-әрекеттің объеқтивті және ... ... 2) ... жеке ... жататын; 3) қылмыстың жасалуының
себептері мен жағдайларына жататын1. И.С. ... ... өз ... және жеңілдететін жағдайларды: 1) іс-әрекеті және 2) ... ... ... деп ... ... ... сипаттамасымен толығымен не айрықша байланысқан
ауырлататын және ... ... ... шығару, жеке тұлғаны толық
және жан-жақты оқып-тануға бағытталғандықтан, белгілі бір ... ... ... ие ... ... ... ... жардайлар тобының
бөлінуінің ғклассификациясы көбіне олардың жүргізіліп отырған мақсаттарына
тәуелді болады. Жеке бір ... бір ... ... де, ... ... ... мүмкін. бұл ... ... ... ... М.М. ... ... ... Стр. 26-30.
И.С. Лейкина. Личность преступника и уголовная ответственность. Стр. 105.
дәл осы ... ... ... ... ... ... ... заң негіздері жауапкершілікті ауырлататын және жеңілдететін
жағдайлардың бір қатарым көрсете отырып, мемлекетіміздің ... ... да ... ... ... белгілейді.
Тұрақты қылмыстық іс-шегіндегі кінәлі тұлға туралы берілгендерді
есепке алу жазаны индивидуализациялау кезінде ... ... ... ... бүл өз ... қылмыстық жазаның мақсатына жету мүмкіндігін береді.
Және де кінәлі тұлғаны ... ... ... ... ... ... ... байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, жалпы
формада айта отырып, сот жазаны индивидуализациялау ... ... ... ... қауіптілік дәрежесі мен сипатымен, ауырлататын және
жеңілдететін жағдайлармен қатар, қылмыстың ... ... ... ... тұлғаның әлеуметтік-демографиялық, әлеуметтік-
психологиялық, психофизикалық және қүқықтық ... ... ... ... деген менің ойымша қорытынды жасауға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қылмыскерлердің жеке тұлғаларына криминологиялық анализ бере отырып,
осындай жеке тұлға бар және ол ... ... ... ... ... бұл ... белгілі бір дәрежеде Шартты болса да, гиосеологиялық
мақсаттарда ... ... ... ... ... деген қорытындыға
келдік. Берілген түсінікті қолдану барлық ... ... ... ... ... ... ... береді, рухани
деградацияның тереңдігінне және істің ауырлығына тәуелсіз.
Бұл еңбекте ... жеке ... ... ... ... және ... да ... қарастырылған болатын. Бұл
жоғарғы маңызға ие, ... дәл осы ... ... ... ... білімнің берілген тарауы туралы, осы білімнің ... оның ... ... ұшін ... ... ... көрініс құрауға
болады.
Теория құбылыс туралы әрқашан бірыңғай комплексті білім береді ... ... ... ... ... мен ... толық
теориялық жүйенің элементтері болып табылады.
Кез-келген өркендеген ғылымда әр-түрлі теориялар немесе олардың
жекеленген ... ... да кең ... ... ... ... ... интертеориялық қарым-қатынаста ... Дәл ... жеке ... ... мен ... ... ... да
бірігуге болар еді. Мұндай синтез ғылыми таным интеграциясының ... ... тән ... болып табылады.
Бұл екі теориялардың қосылуының мәнісі туралы ... ... ... ... ... оның ... ... үшін
маңызды екеніне ... ... ... ... жеке тұлғасын, оны сипаттайтын жағдайларды жан-жақты оқып-
тану ... ... ... ... ... ... ... қоюға және шешуге мүмкіндік береді, жекеленген
институттарды және қылмыс құрамын құрауда үйлесімді шешімдерді ... ... ... ... ... ... ... береді.
Қылмыскердің жеке тұлғасының проблемасы криминология ғылымы үшін ерекше
маңызды, айтатын ... ... ... ... анықтауда,
қылмыстың себептерін оқып-тануда және оның алдын-алу үшін ... ... ... жеке ... осы ... ... ... кіреді десек те болады, сондықтан да криминологияның ғылым ... мен ... ... ... жеке ... ... ... проблема қылмыстық атқару саясатының көптеген сұрақтарын
шешу үшін үлкен ... ие. Бас ... ... ... ... ... және ... тәрбиелеу методикасы толығымен
қылмыскердің жеке тұлғасына ... ... ... ... ... ... ... айтсақ та жеткілікті.
Қылмыскердің жеке тұлғасының проблемасын ... ... ... да ... ғылымдарының дамуына әсерін тигізеді. Осы айтылғандардың
баршасы, жаңа ғасыр аясында ғалымдардың алдына ... жеке ... әлі ... ... ... жайында көл еңбек етуді мақсат
етіп қояды.
Қорытындылай келе, осы ... ... ... ... ... айтқан сөзімен ... ... ... ... ішінен, әрине ең бастысы кінәлі тұлғаның өзі, ... жеке ... ... ... ... Ю.М. Изучение личности преступника. М., 1982.
2. Лнтонян Ю.М. ... ... ... изучения и
проблемы воздействия. М., 1988.
3. Антонян Ю.М. Личность преступника и ... ... и ... М., 1990.
4. Антонян Ю.М. Преступность женщин. М., 1982.
5. Антонян Ю.М. Роль ... ... ... ... преступления. М., 1973.
6. Антонян Ю.М. Социальная среда и формирование личности. М., 1975.
7. Антонян Ю.М., ... С.В. ... и ... М., ... ... Ю.М., Гульдан В.В. Криминальная психология. М., 1991.
9. Бабаев М.М. Индивидуализация наказания несовершеннолетних.
10. Дубинин Н.П., ... И.И., ... В.Н. ... ... М., 1989. 1 1. ... М.П. ... и предупреждение
преступлений. М., 1987.
12. Кудрявцев В.И. и др. Личность преступника. М.: Юридическая ... ... Н.Ф. ... ... ... М., 1984.
14. Курс советской криминологии. М., 1985.
15. Криминология: Учебник . М., 1992.
16. Криминология: Учебник. М.: Изд-во МГУ, 1994.
17. Криминология: ... М., ... ... ... М., 1975.
19. Личность преступника. Казань, 1978.
6820. Личность ... как ... ... М, ... ... В.В. Мотивация преступного поведения. М., 1991.
22. Маркс К., Энгельс Ф. Соч. т.З.
23. Минская В.С., ... Г.И. ... ... и
механизм преступного поведения. Иркутск, 1988.
24. Михлин А.С. Общая характеристика осужденных. М., 1991.
25. Мотивация ... ... М., ... ... В.А. Преступное поведение: ... ... ... ... Ной И.С. Личность преступника и уголовная ответственность. Саратов,
1981.
28. Полубинский В.И. Виктимологические ... ... ... ... ... Л.В. ... от преступлений и проблемы советской
криминологии. Душанбе, 1977.
-----------------------
Криминология
Қылмыстық құқық
Криминалистика
Қылмыскердің жеке ... ... ... құқығы
Сот психиатриясы
Еңбекпен түзеу
педагогикасы
немесе
Сот статистикасы
Заң психологиясы

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыс құрамы жайлы51 бет
Билiктi немесе қызмет өкiлеттi асыра пайдалану41 бет
Мүсін бұзылуы (бастауыш сынып балалары)18 бет
Тұлға мәселесін теориялық тұрғыдан шолу8 бет
Қылмыскер тұлғасының ұғымы11 бет
Қылмыскердің жеке тұлғасы18 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері12 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Басшы тұлғасының психологиясы.12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь