Қожа Ахмет Яссауидің өмірбаяны

І. Кіріспе
Қожа Ахмет Яссауидің өмірбаяны
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қожа Ахмет Яссауи хикметтеріне шолу
2. Ұлы ғұламаның . сопылық философиясы
ІІІ. Қорытынды
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Ұлы ғұлама, кемеңгер ақын, бүкіл Тұран жерін мекендеген исі түркі халықтарының рухани атасы, бәріміздің данышпан бабамыз Қожа Ахмет Яссауидің туғанына 900 жыл толып отыр.
«Мәдинада – Мұхаммед, Түркістанда Қожа Ахмет» атанған осынау ұлы тұлға, заманалардың заңғар биігі, ғаламдық ғұлама, ақылмен жырдың жүйрігі жайында Қазан төңкерісінен кейінгі уақытта қазақ жұрты жарытып ешнәрсе біле алмай келді. Ата тегіне қарай өзін алыстатты, наным-танымы мен сенім-сезіміне қарай сөзін алыстапты. Бірақ бұрынғы ата-бабаларымыз бен әжелеріміз, күні кешеге дейін көзі ашық көңілі ояу әжелеріміз бен ағаларымыз оның есімін де, жырын жатқа білгені анық. Өйткені бабамыздың туған жері – Оңтүстік Қазақстандағы Сайрам қаласы, ал өскен және ғылым мен аспандық аспанына көтерілген топырағы – Түркістан шаһары. Ол қазақ жерінің төл перзенті, бертінде халқымызды қалыптастырған тайпалар мен ұлыстардың бірінен тараған ұлық атаның ұлы еді.
Мәселен, Туркия мемлекетінде Қожа Ахмет Яссауиге деген құрмет-дәстүрі ресми міндет қана емес, Ұлттық істің бөлінбес бір бөлігіне, ұрпақ пайызына айналған десе болады. Ал мынау қасымыздағы тетелес көршіміз түбі бірге туысымыз Өзбекстанда Қожа Ахмет Яссауи мұрасы талай уақыттан бері айтылып та зерттеліпте келе жатыр. Шүкір қазір бізде қатардан қалмау қатарындамыз. Күнделікті баспасөз беттерінде баба мұрасын бүгінгі қазақ қауымына таныстыру бағытындағы талпыныс баршылық.
Қожа Ахмет Яссауи (ХІІ ғ.)-мұсылман әлеміндегі ғұлама ойшылдардың бірі, ақын, сопы, философ. Түркістанда Яссауи құрметіне салынған Ақсақ Темір салдырған кесене бар. Оны түркілер: «Орта Азия көшпелі тайпаларының ұлттық әулиесі», «Түркістандық Мұхаммед» (Меккеде-Мұхаммед, Түркістанда –Қожа Ахмет) деп атаған.
1. М.З.Ахметов: «Қазақ даласының ойшылдары» Алматы-2004
2. Е.Дүйсенбай: «Хикметтер» Алматы-1998
3. Ә.Дербісалиев: «Қазақ даласының жұлдыздары » Алматы-Рауан,1995
4. А.Жақыпбек, А.Қасабек, Қ.Мұханбетәли «Философия тарихы»
Алматы-Жеті жарғы.
5. Ә.Жәмішұлы «Хикметтер» Алматы-Өнер,1995
6. М.Жармұхамедұлы «Қожа Ахмет және Түркістан»
Алматы- Ғылым,1999
7. Кішібеков, Ұ.Сыдықов «Философия» Алматы-Атамұра,1994
8. Ә.Нысанбаев «Қазақ даласының ойшылдары» Алматы-Ғылым,1995
9. А.Сәулебектегі, Ө.Күмісбаев, С.Битенов «Диуани хикмет» Алматы: «Сөздік-словарь» , 2004.
        
        Жоспар:
І. Кіріспе
Қожа Ахмет Яссауидің өмірбаяны
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қожа Ахмет Яссауи ... ... Ұлы ... – сопылық философиясы
ІІІ. Қорытынды
IV. Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ақын, бүкіл Тұран жерін мекендеген исі түркі
халықтарының ... ... ... ... ... Қожа ... ... 900 жыл толып отыр.
«Мәдинада – Мұхаммед, Түркістанда Қожа ... ... ... ... ... ... ... ғаламдық ғұлама, ақылмен
жырдың ... ... ... ... кейінгі уақытта ... ... ... біле ... ... Ата ... қарай өзін
алыстатты, наным-танымы мен сенім-сезіміне қарай ... ... ... ... бен ... күні ... ... ашық көңілі ояу әжелеріміз бен ағаларымыз оның ... ... ... ... ... ... ... туған жері –
Оңтүстік Қазақстандағы Сайрам қаласы, ал ... және ... ... ... ... ...... шаһары. Ол қазақ
жерінің төл перзенті, бертінде халқымызды ... ... ... ... ... ұлық ... ұлы ... Туркия мемлекетінде Қожа Ахмет Яссауиге деген құрмет-дәстүрі
ресми міндет қана емес, Ұлттық ... ... бір ... ... пайызына
айналған десе болады. Ал ... ... ... ... түбі
бірге туысымыз Өзбекстанда Қожа ... ... ... ... ... ... та ... келе жатыр. Шүкір қазір ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі қазақ қауымына таныстыру бағытындағы талпыныс баршылық.
Қожа Ахмет Яссауи (ХІІ ғ.)-мұсылман әлеміндегі ... ... ... сопы, философ. Түркістанда Яссауи құрметіне салынған Ақсақ Темір
салдырған кесене бар. Оны ... ... Азия ... ... ... ... ... (Меккеде-Мұхаммед, Түркістанда –Қожа
Ахмет) деп атаған.
Ибрахим мейхтың баласы Ахмет 1103 жылы Сайрам қаласында дүниеге келді.
Жеті ... ... ... ... ... ... ... баб қолына
алып, оған діни тәрбие береді. ... баб ... ... соң, ол ... ... ... мүриді болады. Осымен оның білімін алуы тамамдалып,
сопылықтың «Ақиқаттың тану жолына» үйрету ... ... алып Ясы ... ... ... ... көптеген шәкірттер жинайды. (129-130б).
Ахметтің әкесі өз заманының сауатты, көзі ашық ... ... ... бүлдіршін Ахметке араб, парсы ... Таяу ... ... ... ... ... үйретеді. Он алты жасында-ақ болашақ
ақын шығыс поэзиясын, әдебиетін, фәлсафасын ... ... Он ... бастап, өзі де өлең жаза бастайды. (73-74б).
Шейх Ибрахим-Сайрамның ең беделді адамдарының бірі болып саналған. Ол
осындағы және бір ... ... иесі Муса ... Айша атты ... ... ... ... атты бір қыз бен Ахмет есімді ұл бала дүниеге әкелген.
Бұл ... ... ... ... ... ... де ерте
айрылған. Ибраһим дүниеден өткен ... ... ... ... ... ... Ол әуелінде апасының ... ... ... ... төрт ... бары ... Соның бірі-
Имам Ағзам мәзһабы Йусуф ... осы Имам ... ... ... діндар ғұлама. Иран, Қорасан, Мауараннаһар өлкелерін аралап,
халықты мұсылманшылыққа уағыздаумен ... ... ... ... ... ... Қожа Ахмет те ұстазымен ... Одан ... ... әдеп-тәртібін, қыры мен сырын жанында жақын
жүріп , әбден-ақ үйренген.
Қожа Ахметтің ұстазы Йусуф үлкен ғұлама, әрі пәк-таза кісі ... ... ... де ... дінінің тәртіп-шарттарын қатаң сақтауды
тапсырған, дін тазалығын өсиет еткен. Бүкіл мінез-құлқы, ілім-білімі өзіне
ұнаған, үмітін ... ... үш ... ... яғни ... ... ... ішінде Ахмет болды. Бірақ бұл орында
ұзақ отырмапты, туған жеріне тезірек оралғысы келген Ахмет ... ... ... табыстап, өзі Яссыға қарай жол тартады. Мұнда келісімен
өзіне жүктелген міндетті-Ислам жолын уағыздап, ... ... ... ету ... атқарады.
Қожа Ахмет Яссауи 1167ж. шамасында Кашмирде қайтыс болған, ... ... ... ... ... қат-қабат қайшылықты, аумалы-төкпелі кезеңде өмір
кешті. Көшпелі жұрт біртіндеп отырықшылыққа ауысып, өнеркәсіп ... ... ... ... ... Яссы қаласы да діни орталыққа айналып,
аты жан-жаққа мәлім бола бастады. Алайда ХІІ ... ... ... ... солтүстік Қытайдан тұңғыс халқының қысымынан лап беріп, Орта Азия
мен Қазақстанды басып алды. Сөйтіп, олар ... мен ... ... Осы ... В.В.Бартольд: «1137 жылы бұлар Ходжент
маңында Самарқан ... ал 1141 жылы ... ... ... ... ... ... басына дейін «Гурхандардың» билігінде қалды.
Қара қытайлар өздерімен бірге Қытай мәдениетін ала келді, дегенмен
бұлар да ... ... ... ыңғайланды. Қара қытайлардың билігі
монғолдардан келген наймандар мен «дінсіздерге қарсы» көтерілген мұсылман
көтерілісі ... ... ... тапты» - деп жазды.
Сөйтіп, бұл басқыншылық Қарахан мемлекетінің құлауына ... ... ... мемлекетінің құрамындағы Хорезм өлкесі дамып өркендей
бастады. Осы ... ... ... кең жайған мұсылман діні сәл ... өзге ... ... тең ... ... ... ... кезеңде
жасаған Қ.А.Яссауи өзінің әйгілі «Диуани хикметін» жазып ... ... ... оғыз ... арасында Ислам дінінің қайта өрлеуіне
елеулі үлес қосты. Ол бұл туындысын ... ұлыс ... өз ... ... ... ... ... басты мақсат жоғарыда айтылғандай,
қасиетті кітап Құран Кәрімді оқып ... ... ... ... ... ұғып, орындауда дәрменсіздік танытатын көпшілікке (кейбір
арнайы оқыған ... ... тыс) ... ... ... жаттап
мағынасын білмейтіндерге жәрдемдесу болды. Осы талабын іске асыруда ол ... ... ... жүрегіне жақын поэзия тілінде, айшықты өлеңмен жазды.
Қожа Ахмет Яссауидің өз ... ... оғыз ... ... яғни ... ... ... жоғарыда айтқандай, дін тарату, оны
насихаттау талабынан туса да, ол ... осы ... ... ... ... түрік тілінде әрі көркем, әрі әуезді жыр тудырудың ғажайып
үлгісін жасады. Осындай мәні зор ... ... ақын ... дейінгі
әдебиетте түсінік, үстемдік етіп келген араб, парсы ... ... ... де асыл ... ... ... ... дәлелдеп
берді. Сонымен, ол өзінен кейінгі ұлы ... ... ... ... ... жол салды. Бұл соны ... ... ... ... ... ... шығармалардың жаңа бағытта өркендеп, қанат жаюына
мұрындық болды. Мұнымен қатар ол ... ... ... ... ... ... ... озық үлгілерін шебер астастыру арқылы
поэзияның жаңа ... ... ... жасады. Осы сипат әдебиетіміздің
диалектикалық мәнінің ұшталып, кемелдене түсуіне мүмкіндік ... ... адам ... ерекшеліктерін жүйелеп жырлаудың да Ахмет Яссауиден
бастау алатынын көреміз. Ақын парсы әдебиетінің ... ... ... ауыз ... ... ... түрлерін де шебер пайдалана білді.
Әсіресі «Рубаи» үлгісіндегі жырлардың біздегі қара өлең ... ... да мол ... Сол ... бұл туынды ауыз әдебиетіміздің
жазба әдебиетке тән сипаттарды игеріп ... ... үлес ... ... ... ... поэзиясындағы діни және диалектикалық
мазмұнның ауқым-көлемі жағынан ... ... ... ... ... жан. (15-16 ... хикмет» - бастан-аяқ ақыл өсиет, үлгі өнеге ... ... ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың басында
өмір сүрген Кердері ... ... ... Омар ... ... бұл ... ... Яссауи шығармашылығына ұқсастығын асыра
дәріптеудің орны жоқ. Өйткені, ... Абай ... ... ... ... адам өз халқының дәстүрлі мәдениетінің тарихына ... өз ... ... мен ... ... жолмен теориялық
формада анықтайды. Ал, адамзат тарихын сан түрлі кезеңдерге бөліп тұрған
әлеументтік кеңістік пен ... ... ... қызыл жібі халықтарды ,
мәдениеттерді, дәуірлерді бір-бірімен жалғастырып тұрады.
Қожа Ахмет Яссауи хикметтерінің жеке өз басының ... ... болу ... – ол ұстамдылыққа және өзін-өзі жетілдіруге шақыратын
құнды этикалық идеяларды көтерді.
«Қапалы жанды көрсең, бол оның сен ... «Мен ... ... ... , « ... ... ұмытпа »
т.б. Оның мейірімділігі, әділеттігі, ... ... ... ... ... ... түсінбек ынтасы, өзін басқалармен тең ұстаған,
көкіректігі жоқ, ақ ... ... ... ... ... таратты:
«Мен сопымын» - мақтанасын жер-жерде
Бірақ оның биігіне шыға алдың ба?
Сопымысың? Қолың неге ... ... ... көз жасы жоқ ... қайғы-қасіретін атамыз Ахмет өз басының мұңындай етіп ... ... ... ... ... мен ... із ... да дәуірлі қалпын қабылдамай
Ел басына нәубет өмір орнады.
Оның хикметтерін қарапайым халық жаттап ... ... да, ... ... таратты. Көшпелілер «Диуани хикметті» Құранмен тең санады.
Қожа Ахмет Яссауи хикметтері тақуалық ғұмыр, ғаріп, пақыр, жетімдерге
пана болып, қамқорлық ... Алла ... ... ... ... ... һәм ... Кәрімнің сүре, аяттарындағы уағыздар мен ... ... ... өсиетнамаларды еске түсіреді. Сайып
келгенде ұлы ақын ... ... ... ... ... ... мен
даналарының кәміл адам тәрбиелеу туралы идеясын алға ... әрі ... ... ... ... ... ... жеті жасқа жеткенде Арыстан-бабаның Мұхаммед пайғамбар
атынан өзіне құрма бергенін, сонда ... ... ... ... ... осылай Аллаға деген сүйіспеншілігі арқылы адалдық пен ақиқат жолын
таңдаған ақын ... ... ... ... өзі ... ... ... адал
жүрер жерде болып, тазалық тұрағына енген» .
«Ақын баба өз ... атын ... ... ... де, ... ... ... сөзіне зейін қойып, олардан үйренгенін жасырмаған. Құрани
–Кәрімнің сүрелері мен ... ... ... ... пен ... жиі еске ... оны өзгелерге түсіндіріп, уағыздайды, өмірді
бос, мағынасыз өткізбеуге шақырады. ... ол ... ... 63-ке ... жер ... ... ... мекен ету себебін,
Жебірейіл періште һәм Мұхаммед ... ... ... хақ жолын
қалай тағайындағанына тоқталады. Сонан ... ... тағы ... дүниеге келгеннен 63-ке толғанға дейінгі өмір жолына үңіледі.
Соған ... Қожа ... ... 17- ... ... 26-ға аяқ
басқанда саупылып, 34 жасында ғалым, дана атанған, хикметтер айта бастаған.
Сөйткен ақын өз ғибатнамаларында тағы да ... ... ... ... ... хақ ... түсуге, қиыншылыққа төзуге, шыдамды болуға,
адал өмір сүруге, имандылық пен қайырымдылыққа шақырады».
Ақын хикметтерінің бірқатары ... ... ... сөз ... Бірақ
онда әдеттегідей жігіттің қызға, қыздың жігітке деген сүйіспеншілігі емес,
керісінше, әңгіме ақынның Алла тағалаға, яғни ... ... ... ... ... ... махаббат, шарап ... ... ... осы ... ... ... ... айтылар ойдың тереңін емес, бетін ғана қамтитыны ... ... ... ... ... ұстазы Арыстан-баб жиі
алынады, ақын ұлы ойшылдың ... ... ... ой ... ... Менмен, көрсеқызар, кеудемсоқ, дүниеқоңыз болмауға, тәубаға келуге
ақыл-кеңес береді, яғни ... ... ... ... ... мағыналы
пікір, адамгершілік мұраттарына толы.
Қожа Ахмет Яссауи базбір ... ... ... ... ... ... ... кісі ақысын жеме ... ... ... ... ... ... оның бәрі ... ... жоқ, ... ... ... опа болған емес, дүние
қоңыздықпен мәңгілік өмір сүргісі ... ... ... ... ... ... сүйіктілері Фархад-Шырын, Ләйлі-Мәжнүн
қайда қазір, олар неге мәңгілік ғұмыр көшпеді. Алланың қаһары ... ... бір ... ... ... дей ... жұпыны өмір,
қанағатшылдыққа, кедейлікке арланбауға, басқа түскен ауыртпалықты мойымай
көтеруге шақырады. Һәм қолына тәст ... ... ... тұрақтаған
молда, муфти, қазы, имам, арам әмірші, қиянатшыл бастық, дәурішпін деп елді
алдаған ашкөздерге ... ... ... ... ... ... ... жасы алпыс үшке толған шағында тереңдігі үшін ... ... ... күні-түні соның ішінде жатып алды. Әттең,
мұның дәл қой жылы баталып, қаншама ... ... біз ... ... жинағында ғана жер ... ... ... безінуінің себебі мен жәй-жапсары софылық сарын ... ... ... ... мүридтеріне, жалпы
халыққа ... пен ... ... жан ... тәртіптерін
ұғындырады.
«Хикметтерді» талдау үстінде және ғұлама ақын ... ... ... келе ...... аса ... ... тереңнен ойлайтын, тебірене ... ... ... болғандығы. Оның туындыларында ... ... ... ... ... ... ... сөздер түгіл, нышан ... ... ... ... пайғамбардың анасының Әмина әкесінің
Абд Алла екенін, бірақ оның туылмай жатып әкесінен айырылғанын, сол себепті
бабасы Абд Әл-Мутталиб тәрбиесінде ... еске ... ... ... ... да көз жұмады. Өлер алдында ол ... ... ... аманат етеді. Әбу Тәліп оны көпті көріп, өнеге алсын деген оймен
қайда барса да ... ... ... жүреді екен. Қырыққа келгенде ол ... ... ... ... ... ... ... дейін Қазанда (1889),
Стамбулда (1901), Ташкентте (1902,1911) бірнеше рет басылды. Әйтсе де ақын-
бабамыздың ... күні ... ... егжей-тегжейлі терең зерттелген
жоқ. Соңғы ... ... ақын ... ... пен ... ... ... 1,45-49,51-54,63 хикметтерін өз пайымдауларымен ой бөлісті. (75-76
б)
Қожа Ахмет Яссауидің ... ... ... көп. Соның ішінде
қарастыратынымыз, сопылық философия.
Бұл өмірдің азабын көрген Қожа Ахмет аскетизмге бет ... ... ... ... ... қызығынан безіп, тәрки дүниеге салынады. О
дүниенің мәңгілігін жырлайды. Өз танымы бойынша ... сопы ... ... ... пен ... ... сопылық ілімін
ұстанды. Еңбекші бұқарадан шыққан ойшыл дүние қызығынан бет алды. Байлықтың
азғындығын, бай адамдар жұмаққа ... ... ... ... ... ... ... ойлар тек қана оның емес, басқа да кедей отбасыларынан
шыққан адамдарға тән еді.
Сопылық мұсылман діннің бір түрі ... ... үнді ... гностицизм, гректік жаңа платонизм, зароастризм, христиандық
мистицизм және басқалардың ... ... ... Сопылық біртұтас
дүниетанымдық бағыт емес еді. Ол адамның өзіндік өмір ... ... ... сай ... ... ... көрсетеді.
Демек, мистикалық толғаныстың әдіс-тәсілдері ... ... ... ... де, ... жекелеген діни мистизмнің бұрыннан
бар жалпы (дүниенің жаратылуы, құдай, оның табиғатқа ... ... орны ... ... ... ... де ... Сопылықта басты
қағида болмыс тұтастығы еді. Ол үш деңгейде – (абсолют, аттар ... ... ... ... бұл ... ... ... дүние болса құдайдың көлеңкесі, ол
олардың арасында атаулар (пайғамбарлар) тұр. Олар – ... пен ... ... ... ... ... Бұл «құдіретті атаулар»
құдайдың модусы мен атрибутын ... ... ... болуымен
қатар, құдай идеясының өмір сүруінің арқасында философиялық ұғым болып
табылады. Осы ... жаңа ... ... ... Ол бойынша идеялардың
көрініс беру нысаны ... да өзі одан гөрі ... тағы ... сияқты
жоғары құдай идеясына дейін кете береді.
Сонымен адамгершілік ешқандай жерде реалды өмір сүрмейді, әйтсе де, бір
элемент ретінде ол әрбір адамның ... ... бір ... ... ... ... құдіретті атаулар құпия дүниесінде тұйық әлемінде, ал
феноменалды дүние дегеніміз біздің нақты өмірімізде құдайдың бар ... ... ... ... болмысты тек құдай иеленеді. Қалғанының
бәрін сол жаратқан. Қағида платоншы Проклден ... ... ... әлемдегі тіршілік атаулы содан жаратылып, екінші ... Осы ... ... болмыс» үштігінде:
1) алғашқыда тұтас болмыс өз бойында болған
2) одан сон өз ... ... ақыр ... ... ... ... ... оралуды жетілген адам жүзеге асырады. Ол – Құдай жаратушының
нәтижесі, оның ... шыңы мен ... Ол өз ... ... ... оның ... алып жүреді. Сондықтан да адам универсумының,
әлемнің нағыз ... ... ... ... Ал ... болмыстардың
барлығы – құдайдың көптеген атрибуттары мен аспектілерінің бірі. Адам ... ... ... ... ... ... оның ... барлық
мәнділіктерді, әлем шындығының маңызы жинақталған. Сондықтан әлем-
макрокосм ... ... ал ... ... ... ... болмыстың өлшемі болуға мүмкіндік береді, ол жай ... ... Адам ... мен әлем ... ... өзі ... ... жаратылыстық бастауларды ... Бұл ... ... ... қалыптастырады. Болмыстың тұтастығы жайлы идея-
құдай субстанциясы-бүкіл жаратылыстың имианеттік себебі. Ол ... ... ... ... әр ... ... ... береді.
Сопылықтың тану теориясында шындықты мистикалық меңгеру басты орын
алады. Құдай – Ақиқат ... ... ... ... ол ... ал ... ... мәңгілікке жетпейді. Сопы ойшылдары рационалды білімнің
құнын жоққа шығармады, бірақ, ... ... оның ... атап ... ... үшін ... пәні дін ауқымы мен
шектеледі. Олар үшін бастысы- құдай және адам дегеніміз не, құдайды ... бе, адам ... ... ... ... алу ... ... жерде сопылар діни сана үшін түбірлі шешуге тиісті ... ... ... ... ... өз бетінше шешуге ұмтылды. Хадисшілер
мұсылмандарды дін жолына құран және ... ... ... сай ... ... ... ... сөздерінен олардың жеке бастарының көзқарастары мен
ой шабыттарына неғұрлым үндес жасырын мән ... ... ... ... ... білу ... да, ал сопылар құдайдың өзінің мәнін
табуға ұмтылды.
Сондықтан да рационалды білім тек ... ... ... ... түйсінумен салыстырғанда толымсыз. Бұл түйсіну, әсерлену
әрқашан адамның жеке басына тән. Дегенмен, ... да ... ... тән ... ... ... бар. Ақиқатты танудың туу сәтінің өзі
күтпеген жерден, аяқ ... «көз ... ... ... ... ... отпен, жалынмен сипаттайды. Сондықтан да танымдағы басты
орын интуицияға, түйсікке беріледі. Бұл жердегі ... мәні ... ... ... ... «тарих» жолдарының салдары болып табылады.
Ол жолда ұстаздың берген бір білімді ... ... ... ... ... ... психофизикалық жаттығулардың арнайы
жүйесін меңгеру, т.б. Сонымен, көз ... ... ... тіреген
мистиктер ылғи да дайындықта болу қажеттігін уағыздады. Ақиқатқа жету, ... ... ... ұзақ ... бойы санасыз жұмыстың нәтижесі
болып ... ... да ... ... ... күн ... жұмыс істегісін
ғана келеді.
Интуиция сөзі латынның «үңіле ... ... ... Егер ... іздеу, интуитивтік шындыққа жетуге дайындық ерекшелігін ... тек «өз ... ... ... ... ... ... ғалым сыртқы дүние обьектілеріне қарайды.
Философ өз көкірек көзін ішкі және ... ... ... Ал ... ... ішкі дүниесіне көз салады. бұл қозғалыстың өзіндік айналымын
құрайды. Сопылық таным ... ... ... ... адам ... тануынан құдайды тану;
3) содан кейін бүтіннен жекеге ... ... ... құдай мейірімінің белгілерін өз ... ... ... дейді.
Феноменалдық МСН-нің өлуімен обьект-субьектіге бөлінбейтін нақты
білімге жол ашылады, болмыс бірлігі ақиқаты танылады. ... ... ... пен қиял ... ... ... ... жүректе туындайды. Жүрек құдайшылықтың мекені ... бір ... ... ... өзіндік бір мүшесі. Сопы
символикасында жүрек маңызды орын ... Ол- ... ... ... ... ... құдай бейнесін көру үшін бұл айнаны жалтырату керек. ақиқатты
танушы адамның ... ... осы ... ... ... яки, ... жетілуге бағытталған. Сопы үшін ... ... ... ... ... таным үшін қажет. Әлем құрылымының
мәңгілік құпиясын рационалды түрде түсіндіруге ... Оны жан ... жету және ... арылу құралы ретінде тек қана сенім түсіндіре
алады. Сопылықтың өзіне тән айырмашылығы- ... сүю ... ... Ал ... және ... бұл идея ... ... онда ең басты-
құдіретті құдайға бағыну мен ... ... сопы ... ... ... ... ... адамдардың қолынан келе бермейді. Бұл Алланың
қалауымен таңдаулы адамдарға ған тиісті болады. Бұл діни ... ... ... ... ... ... мен қарапайым
адамдардың ажыратуларына әкеп соғады. Экзотеристік пен ... ... ... діни ... жеке ... ... ... қалуға
мүмкіндік береді. әркім ілімді өзінше түсінеді, ал ... ... ... ... ... ... ... табысу, оның бейнесін көру.
Құдайды тану сопылар үшін ... ... мәні ... ... ... ... ... құдайды есіне алса, ол онымен өзінің табысқанын
көре алады».
Яссауи суфизмнің ең биік шыңы- оның ... ... ... ... ... ... өмір ... мүмкін емес деп жер астында қазылған
жеке бөлмеде өмірін өткізуі, суфизмдегі ... ... ... сүю болып табылады. Сопылар мистикалық сүю арқылы экстатикалық
ұмтылыстармен, жан жүйесінің азап ... және ... ... табысуға тырысады. «Яссауи ілімінде бұл докторина оның ... ... ... бола ... ... орын ... ... белгілі
Яссауи суфизмін зерттеуші ғалым К.Тәжікова.
Яссалықтар тіл мен білімнің ... ... ... Яссауи тіл
құдіретін аллаға мінәжат етуге жұмсауды үндейді. Білімді қиямет күні Алла-
Тағала алдында есеп-қисап ... ... ... деп ... ... өз ... жүзеге асыратын екіжүзді иман молдаларды, дем салып,
үшкіріп, тұмар жазып беріп, дүмше молдалыққа бой ұрып ... ... ... әшкерлеу-Яссауидің баса назар аударған мәселесі.
Сарандық-жомарттық, көнбістік-тәкәппарлық, нәпсі-қарыз, қайырымдылық-
қайырымсыздық, ... ... ... ... ... Мысалы: А.Иүгінекидің «Ақиқат сыйында»: «Мінездің жақсысы-
әдептің ... ал ... ... ... -деп ... ... айтылады. Яссауидің сопылық философиясы Орта Азия ... ... ... ... - өзі өмір ... заман мен ортаның сыр-сипатын,
халық тұрмысы мен ... ... ... жете ... ... ... ... үндеген үлкен тұлға. Ел жүрегінде, халық
аузында ұзақ уақыт сақталып, жатталып келгені ... ... ... ... ... үшін сол ... ... әлеміндегі алдыңғы қатарлы ой
–пікірлерді желеді. ... ... ... дініне, образдар әлеміне сай,
қоғамдық жағдайын назарға ала ... ... ... ... ... ... ... Ақиқат сипаттарын айтты.
Ғұлама шығармасы көкірек көзі ашық, әрі адамға имандылық нұрын түсірер
құдіретті шығарма. Демек, Әзірет Сұлтан мұрасы ... ... ... ... жеткен Алла ризығы.
Мұсылман әлемінде «әулиелердің патшасы Әзірет ... Қожа ... ... даласының Темірқазық жұлдызы, бүкіл Түркістанның қаласы мен даласын
нұрымен жарық қылған күні, барлық түріктердің көсемі» деп ... ... ... - деп бағаланыпты.
Яссауи «қолыңнан келсе халқыңа әділ бол, жаныңды оған ... ... ... ... ... перзенті екенін гуманистік деңгейде танытты.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. М.З.Ахметов: ... ... ... ... ... ... ... Ә.Дербісалиев: «Қазақ даласының жұлдыздары » Алматы-Рауан,1995
4. А.Жақыпбек, ... ... ... ... ... ... «Хикметтер» Алматы-Өнер,1995
6. М.Жармұхамедұлы «Қожа Ахмет және Түркістан»
Алматы- ... ... ... ... ... Ә.Нысанбаев «Қазақ даласының ойшылдары» Алматы-Ғылым,1995
9. А.Сәулебектегі, Ө.Күмісбаев, ... ... ... ... , 2004.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кожа Ахмет Яссауи9 бет
Қожа Ахмет Яссауи өмірі мен шығармашылығы19 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірі19 бет
Ақсақ Темір 8 бет
Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани білімін дамыту46 бет
Ежелгі дәуір әдебиеті55 бет
Көне Түркі мәдениеті (VІ-ІХ ғғ.)87 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының көрікті жерлері87 бет
Қ . А . Яссауи түркі халықтарының ұлы ойшыл ақыны11 бет
Қазақ даласының орта ғасырдағы ғұламаларының педагогикалық идеялары туралы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь