Инфляция. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері, инфляцияға қарсы саясат


КІРІСПЕ
Инфляция, оның пайда болу себептері, өлшемі және түрлері
1.1. Инфляцияның экономикалық мәні
1.2. Инфляцияның пайда болу себептері
1.3. Инфляцияны өлшеу
1.4. Инфляцияның түрлері
Инфляцияның әлеуметтік.экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері, инфляцияға қарсы саясат
2.1. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік зардаптары
2.2. Инфляцияны тежеу шаралары мен әдістері
2.3. Инфляцияға қарсы саясат
Қазақстан Республикасындағы инфляциялық мәселесінің шешу жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АЌШ-та және басқа өнеркәсібі дамыған елдерде инфляцияның ұзақ уақытты мєселесі шықты. 30 жылдан астам уаќыт бұрын 30 жыл уақыт ішінде бағалар жылдан жылға өседі деген ойдың өзі ақылға сыймайтын еді. Бірақ 1955 жылдан бастап бағалар шынымен өсе бастады және ќазір көптеген білімді адамдары осы тенденция кейін де сақталып қалады дейді. 1950 жылға дейін болған жоғары инфляция қарқыны соғыстармен байланысты болған. Ең жоғары инфляция дәрежесі Азамат соғысы жылдарында, екінші дүниежүзілік соғысы кезеңінде және Кореядағы соыс кезеңінде болды. Бірақ инфляцияның жоғарылауымен қатар дефлятор кезінде бағаның төмендеу кезеңі де болған. Олар көбіне XIX ғасырда жиі болған, бірақ өткен ғасырда да орын болған. Мысалы, 1921 жылы батыста ұлы депрессия кезінде II-дүниежүзілік соғысқа дейін инфляция мен дефляция кезектесіп отырды. Бұл ќұбылыс жүйелі болмағанымен, мысалы 1905 жылы бағаны 1860 жылғы дәрежеге жеткізе алатындай масштабќа ие болды.
Біз тұрақты инфляцияның пайда болу себебін, оның шығысын көрсетіп және оның динамикасына қалай әсер ететінін түсінгіміз келеді. Көп ғалымдар алдарына мынадай сұрақтар қояды: неге инфляцияны бақылау өте қиын, неге жоспарлар мен үкіметтердің есептеулеріне қарамастан инфляция бар, неге біз инфляция туралы уайымдауымыз керек, инфляция қандай зиян немесе пайда алып келеді, инфляциядан айрылу үшін экономика құрылғыларын біз өзгерте аламыз ба, мәселен алтын стандартына оралып, яғни қағаз ақшаларды алтынға ауыстырып немесе инфляция кезінде бізге өмір сүруге оңай болу үшін экономиканы қайта ќөру керек пе?
Біздің елімізде ресми ғылымдар мен насихаттаумен социализм кезеңінде инфляция болуы мүмкін деген пікірдің мойындалмағанына көп уақыт да болған жоқ. Ал инфляция жасырын нысанда кішкене өлшемде болса да болды. Созылмалы тауар тапшылығы кезінде, т±рақты баға кезеңінде де ақшалар өз маңыздылығын жоғалтты.
Ќазір инфляция үйреншікті болып, оның масштабы өсуде. Бірақ тек халықтың кең ќабаты ғана емес, оның қағидалы механизмдері, түсінігі және ол туралы ақпараттармен мамандардың өздері де жетік иемденбеген.
1. Маќыш С.Б. Аќша жєне аќша айналысы
2. Кµшенова Б. Аќша, несие, бактер.
3. Єубєкіров Я.Є. Экономикс.Оќу ќ±ралы. Алматы: Экономика, 1995.
4. Гордиевич Т.И. Инфляционные процессы в переходной экономике: Генезис и проблемы регулирования:(На примере Республики Казахстан): /Университет “Туран”.-Алматы, 1997.
5 Макроэкономика: Учебное пособие/Под ред. И. П. Николаевой. - Москва: Финстатинформ, 2000.
6 Ж‰нісов Б.Ж. Нарыќтыќ экономика негіздері. Оќу ќ±ралы. Алматы. 1994.
7 Саниев М.С. Аќша, Несие, Банктер. Оќу ќ±ралы-Алматы: Алматы экономика жєне статистика институты, 2001.
8 Сейітќасымов Ѓ.С. Аќша, несие, банктер Оќулыќ-Алматы: Экономика, 2001.
9 Селищев А. С. Макроэкономика. - Москва: Питер, 2001.
10 Сембиева Л.М. Социальные аспекты инфля-ции:/ КазГНУ им. Аль-Фараби.-Алматы, 1995.
11 Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент в условиях инфляции.-Москва: Перспектива, 1994.
Кµшенова Б.А. Аќша.Несие.Банктер.Валюта ќатынастары. Оќу ќ±ралы/-Алматы: Экономика, 2000.
12 Казахстанская правда-27.02.2001. 2000-жылдыњ кµрсеткіші.
Экономикалыќ теория негіздері. Оќулыќ.-Алматы, “Санат”, 1998.
13 Экономикалыќ теория. Оќулыќ. Алматы. Ќазаќ Университеті.2000.
14 Усов В.В. Деньги. Денежное обращение. Инфляция: Учебное пособие.-Москва:Банки и биржи, 1999

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Жоспар

КІРІСПЕ

Инфляция, оның пайда болу себептері, өлшемі және түрлері

1.1. Инфляцияның экономикалық мәні

1.2. Инфляцияның пайда болу себептері

1.3. Инфляцияны өлшеу

4. Инфляцияның түрлері

Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері,
инфляцияға қарсы саясат

2.1. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік зардаптары

2.2. Инфляцияны тежеу шаралары мен әдістері

2.3. Инфляцияға қарсы саясат

Қазақстан Республикасындағы инфляциялық мәселесінің шешу жолдары

ЌОРЫТЫНДЫ

ЌОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

КІРІСПЕ

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АЌШ-та және басқа өнеркәсібі
дамыған елдерде инфляцияның ұзақ уақытты мєселесі шықты. 30 жылдан астам
уаќыт бұрын 30 жыл уақыт ішінде бағалар жылдан жылға өседі деген ойдың өзі
ақылға сыймайтын еді. Бірақ 1955 жылдан бастап бағалар шынымен өсе бастады
және ќазір көптеген білімді адамдары осы тенденция кейін де сақталып қалады
дейді. 1950 жылға дейін болған жоғары инфляция қарқыны соғыстармен
байланысты болған. Ең жоғары инфляция дәрежесі Азамат соғысы жылдарында,
екінші дүниежүзілік соғысы кезеңінде және Кореядағы соыс кезеңінде болды.
Бірақ инфляцияның жоғарылауымен қатар дефлятор кезінде бағаның төмендеу
кезеңі де болған. Олар көбіне XIX ғасырда жиі болған, бірақ өткен ғасырда
да орын болған. Мысалы, 1921 жылы батыста ұлы депрессия кезінде II-
дүниежүзілік соғысқа дейін инфляция мен дефляция кезектесіп отырды. Бұл
ќұбылыс жүйелі болмағанымен, мысалы 1905 жылы бағаны 1860 жылғы дәрежеге
жеткізе алатындай масштабќа ие болды.
Біз тұрақты инфляцияның пайда болу себебін, оның шығысын көрсетіп
және оның динамикасына қалай әсер ететінін түсінгіміз келеді. Көп ғалымдар
алдарына мынадай сұрақтар қояды: неге инфляцияны бақылау өте қиын, неге
жоспарлар мен үкіметтердің есептеулеріне қарамастан инфляция бар, неге біз
инфляция туралы уайымдауымыз керек, инфляция қандай зиян немесе пайда алып
келеді, инфляциядан айрылу үшін экономика құрылғыларын біз өзгерте аламыз
ба, мәселен алтын стандартына оралып, яғни қағаз ақшаларды алтынға
ауыстырып немесе инфляция кезінде бізге өмір сүруге оңай болу үшін
экономиканы қайта ќөру керек пе?
Біздің елімізде ресми ғылымдар мен насихаттаумен социализм кезеңінде
инфляция болуы мүмкін деген пікірдің мойындалмағанына көп уақыт да болған
жоқ. Ал инфляция жасырын нысанда кішкене өлшемде болса да болды. Созылмалы
тауар тапшылығы кезінде, т±рақты баға кезеңінде де ақшалар өз маңыздылығын
жоғалтты.
Ќазір инфляция үйреншікті болып, оның масштабы өсуде. Бірақ тек
халықтың кең ќабаты ғана емес, оның қағидалы механизмдері, түсінігі және ол
туралы ақпараттармен мамандардың өздері де жетік иемденбеген.

1. Инфляция, оныњ пайда болу себептері,
өлшемі және түрлері

1.1. Инфляцияныњ экономикалыќ мєні

Экономикалық құбылыс ретінде инфляция ұзақ уақыт өмір сүруде. Оның
пайда болуын ақшаның шығуы қызметімен байланыстырады. Инфляция термині
латын тілінен – inflatio – қампаю, ісіну, көтерілу деген мағына береді.
Инфляция -бұл бағаның өсуінен, тауарлар тапшылығынан, тауарлар және
қызметтер сапасының төмендеуінен туындайтын ақшаның құнсыздануы, сондай-ақ
оның сатып алу қабілетінің төмендеуін түсіндіреді. Инфляция бұл кез келген
экономикалық даму үлгісіне тән объективті құбылыс. Шынында да қауырт
жағдайларда, мысалы, соғыс, революция және сол сияқты кездейсоқ жағдайларда
экономиканы дамыту үшін мемлекеттік шыѓындарды қағаз ақша шығарумен
қаржыландыру ақша айналымының күрт “көтеріліп”, қағаз ақшаның құнсыздануына
әкеп соѓады. Оны єр елдегі соѓыс жылдарындаѓы аќша айналымынан көруге
болады. Тұңғыш рет Солтүстік Америкада 1861-1865 жылдары Азамат соғысы
кезінде “инфляция” термині пайда болды. Оның соңғы екі жылында доллардың
сатып алу мүмкіндігі 60% дейін төмендеген; XIX ғасырдың бас кезіндегі
Англияның Наполеонға қарсы соғысы; 1789-1791ж.ж. Француз революциясы;
әсіресе дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда инфляция жоғары қарқынға
жетті. Осы келтірілген мәселелер инфляцияның бұрыннан келе жатқан айрықша
құбылыс екенін дәлелдейді. Инфляция тауар бағаларының өсуінен көрінгенімен,
ол тек ақшаға тән құбылыс емес. Ол күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс,
оны тудырушы рынок шаруашылығының түрлі саласындағыұ±дайы өндіріс
сәйкестілігінің бұзылуы. Инфляция-дүниежүзіндегі көптеген елдердің
экономикалық өміріндегі ең өткір проблемалардың бірі.
Инфляция сұраныс пен ұсыныс баланссыздығын, бағаның өсуінде көрінетін
басқа да ұлттық шаруашылық пропорцияларын түсіндіреді. Бірақ инфляция
кезінде барлық бағалар өседі деп айтуға болмайды. Бір тауарлардың бағасы
өсуі мүмкін, басқа тауарлардың бағалары тұрақты болып қалуы мүмкін, бір
тауарлар мен қызметтердің бағалары басқаларына қарағанда тез өсуі мүмкін.
Осы пропорция негіздерінде сұраныс пен ұсыныс арасында әр түрлі арақатынас
пен әр түрлі икемділік жатыр.
Инфляцияның мазмұнын әр автор әр түрлі жазып жүр. Мысалы, “Ақша,
несие, банктер” деген, 1998 жылы, Мәскеуден шыққан көлемді оқулықта (орыс
тілінде),: “инфляция, бағаның жоғарлағанын, тауардың жетіспеушілігінен
және тауармен көрсетілген қызметтің сапасыздығынан шыққан ақшаның
құнсыздануы, оның сатып алу мүмкіншілігінің төмендеуі болып көрінеді”
делінген.
Бұл анықтаманың басты кемшілігі, айналымдағы ақша белгілерінің аса
көбейіп кетуінің инфляцияға тигізетін әсері көрінбейді.
1999 жылы, Алматыда шыққан “Толық экономикалық орысша-қазақша
сөздікте” инфляция былай сипатталады: “Ақшалай табыстың тауарлармен
көрсетілетін қызметтерден асып түсуі, рынокта қаржы активтерінің көбеюі
салдарынан тауарлармен көрсетілетін қызметтер бағасының өсуі”.
Мұндай анықтамадан байқайтынымыз, ең басты мәселе табыстың өсуінде
сияқты. Соның салдарынан айналымда ақша көбейіп кетеді деген ой туады.
Бірақ, бұл да теріс түсінік. Әңгіме табыста емес. Ол өскен жоқ, ал тауарлар
мен қызмет жетпегендіктен, олардың сапалары төмен болғандықтан, ұсыным
азайып, сұраным көбейгеннен кейін, айналымда ақша көбейген сияқты болып
көрінеді.
Осының бәрін еске алып, инфляция дегенді былай анықтаған жөн дейміз:
“Айналым арналарының, артық ақша белгілерімен аса толып кетуінің, тауарлар
мен қызметтердің жетіспеушілігінің жєне олардыњ сапасыздығының
салдарынан, ақшаның құнсыздануы, тауармен көрсетілетін қызметтердің
бағасыныњң өсуі, сөйтіп халықтың нақты табысының төмендетілуі”.

1.2. Инфляцияның пайда болу себептері

Бағаның өсуі және ақшаның шамадан көп шығуы бұл тек инфляцияның сыртқы
көрінісі ғана: ұлттық шаруашылық пропорциясының бұзылуы, жалпы тепе-
теңдіктің бұзылуы инфляцияның терең себептері. Әлемдік экономикалық
әдебиеттерде инфляцияны және ұлттық шаруашылықты баланс-сыздыққа алып
келетін 3 негізгі күші бөліп көрсетеді.
- қағаз ақша эмиссиясына мемлекеттік монополия, сыртқы сауда
өндіріссіздігі, әскери және басқа шығындар, қазіргі мемлекеттің
функцияларымен байланысты;
- жалақының деңгейіне және мөлшеріне кәсіподақтардың монополиясы;
- жеке шығындар мен белгілі бір бағаларға ірі фирмалардың монополизмі.
Осы үш себептер бір-бірімен байланысты және әірқайсысы баланстарды
бұзып, ұсыныс пен сұраныстың өсуіне немесе төмендеуіне алып келуі мүмкін.
Инфляцияға қарсы нақты шара қолдану үшін инфляцияның қайнар көзін білу
керек.
Нарықтық экономиқаға тән көптеген басқа көріністер сияқты инфляция
бір мағыналық болып бағаланбайды. Инфляцияның негативті зардаптары біздің
елімізде белгілі. Инфляцияның экономика-лық өсуге себепкер болатыны бізге
онша мәлім емес. Сондықтан инфляцияны жалпы жаман деп, басу, жою керек деп
қарауға болмайды. Ол экономиканы дамыту үшін мемлекеттің қолданатын құралы
болуы мүмкін. Инфляция пайда мөлшері мен бағаның өсуіне әсер етеді, алдымен
конъюнктураны өмірге әкелетін фактор ретінде болады, бірақ мемлекеттегі
экономикалық тұрақсыздықты күшейтетін тежеушіге айналады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде жылжымалы инфляция экономикалық
өсудің қалыпты факторы ретінде қаралады. Себебі олар үлкен әлемдік
экономикалық шығынды алып келеді. Инфляцияға қарсы күрес ол
макроэкономикалық мәселе болып табылады. Мемлекет алдында мынадай негізгі
мәселелер тұрады: радикалды шара арқлы инфляцияны жою немесе оған
бейімделу. Әр елдер осы дилеммасы өздерінш шешеді. Мәселен АҚШ және
Ұлыбритания инфляциямен активті түрде күресуде ал басқа мемлекеттер болса
комплексті бейімделетін мемлекеттік шаралар құруда.
XX ғасыр ортасындағы өнеркәсібі дамыған елдерге инфляциялық тенденция
тән. Оған негізгі екі фактор әсер етті қаржы және ақша-несие жүйесінің
ауытқымай қайта құрылуы және экономикадаолигополиялық құрылымның
қалыптасуы.
Кәсіпкердің бағаны көтеру арқылы табыстың артынан қууы ерікті
бәсекені шектеді. Ақша айналымы мен бағаның құрылуының тұрақтылығын алтын
монеталы стандарт анықтады. Банкнотты алтынға еркін айырбастау ақшаның
құнсыздануына әкелмейді делінді. Сонымен қатар қатаң сәйкестікте орналасқан
алтын қорлары бар банктер айналымға белгілі бір мөлшерде банкнот шығаруы
мүмкін болды.
Экономикалық дамудың жаңа кезеңге өтуі баға қозғалысының бағытын
өзгертті. Ақша айналымында қағаз ақша келуімен алтын шеттетілді,
мемлекеттік шығынның тұрақты өсуі мен мемлекеттік бюджеттің тұрақты
тапшылығы нәтижесінде несиелік-ақша механизмі ақша массасының ісінуіне
жақсы жағдай жасады.
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында барлық нарықтық экономика
елдерінде бағаның өсуі байқалды. Осы инфляциялық процесстердің негізі
екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі өндірістің бұзылуы болды. өндірістегі
өзгеріс қаржы мен ақша салаларына әсерін тигізбей қоймады: бюджет
тапшылығының өсуі, мемлекет қарыздарының өсуі, қағаз ақшаларының эмиссиясы
байқалды. Соғыстан кейін бағаның өсуінің жалпы тенденциясы сақталынды.
Экономикалық дағдарыс кездің өзінде де барлық елдерде ылғи бағалар өсті.
Бірақ бағаның өсуінің қарқындылығы барлық уақытта бірдей болмады: 50-60
жылдардағы бірқалыпты өсуден 70-80 жылдары қарқынды өсуге дейін жетті.
1970 жылдары инфляцияның өсуінің негізгі факторы өнеркәсіптің өсу
қарқынының тұрақты төмен тенденциясы болды, ол негізінде дағдарыс
құрылымдарының әсерінен еді. Инфляцияның өсуіне сол жылдары сыртқы
факторлар – доллардың девальвациясы мен дүниежүзілік нарықта шикізат
бағасының өсуі де әсер етті.
Ақша тауарларды сатып алу қабілеті күшті валютамен салыстырғанда
құнсызданады. Инфляцияны бұлай түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысыты
құнсыздануы, алтынды бұрынғыша ақша сияқты жалпылама эквивалент деп
қарастыруда жатыр. Ең алдымен бағаның өсуі тауарға сұраныстың оның
ұсынысынан артық болуымен байланысты. Белгілі тауар рыногында сұраныс пен
ұсыныстың сәйкестілігінің бұзылуы әлі инфляция емес. Инфляция елдегі
баға деңгейінің өсуі. Баѓаның көтерілуіне нақтылы экономикалық жағдайлар
да әсер етеді. Мысалы, 70-жылдардағы энергетикалық дағдарыс тек мұнай
бағасының өсуінен (мұнай бағасы 20 есеге өсті) емес, басқа да тауар мен
қызмет көрсету бағаларының өсуімен байланысты. 1973 жылы жалпы бағаның
деңгейі 7-%-ке, 1979 жылы-9%-ке артты. Ақша әсерінен тыс, тауар
бағаларының өзгеруі еңбек өнімділігінің артуына, циклдық және маусымдық
толќуларға, ұдайы өндірістегі құрылымдық өзгерістерге, бағаның
монополиялануы мен экономиканы мемлекеттік реттеуге, салыќтың жаңа
ставкаларын енгізуге, ақша өлшемінің девальвациялануы мен
ревальвациялануына, рынок конъюктурасының өзгеруі мен сыртқы экономикалық
байланыстарының ықпалына және т.б. байланысты. Демек, бағаның өсуіне
көптеген неше түрлі себептердің әсері болады.
Конъюктураның циклдық толқуынан болатын бағаның өсуін, инфляцияға
жатқызуға болмайды. Циклдың түрлі фазаларынан өту барысында (әсіресе XIX-XX
ғасырдың бас кезіне тән “классикалық түрі”) бағалардыњ динамикасы µзгеріп
отырады. Аласапыранныњ бас кезіндегі оныњ µсуі дағдарыс пен депрессия
фазасында тµмендеп, жандану кезінде баға тағы да көтеріледі. Еңбек
өнімділігін арттыру бағаның төмендеуіне әкелуі тиіс. Циклдық толқулардың
тағы бір көрінісі жалақының өсуі еңбек өнімділігінен артып кетуінде.
Мұндай құбылыс шығынның инфляциясы деп аталады, ол өз кезегінде баға
деңгейінің жалпы өсуіне алып келеді. Кездейсоқ апаттар да бағаның
инфляциялық өсуіне көп әсер етпейді. Айталық, су басып кеткен аймақтардағы
құрылыс материалдарының бағалары өседі. Бұл құрылыс материалдарын
шығаратын өндірісті ұлғайтады, ал олар рынокты толықтыру барысында, баға
төмендеуі тиіс.
Сонымен, баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені жатқызамыз?
Инфляция көп сәйкессіздіктермен байланысты екенін еске ұстап, оның ішіндегі
ең бастыларын айтайық.
Біріншіден, мемлекеттік шығыстар мен кірістердің тепе-теңдігінің
бұзылуы, баланстың болмауы. Ол мемлекеттік бюджеттің тапшылығынан
көрінеді. Егер дефицит Орталық эмиссия банкісінен заем арқылы
қаржыландырылса, басқаша айтқанда “ақша станогы” белсенді пайдаланылса,
онда айналыста ақша массасы көбейеді. Айырбастың сандық теңдігін MV=PO
еске түсірсек, M мен P көрсеткіштері өсуінің байланысы анық.
Екіншіден, осындай жолмен, әдіспен инвестицияны қаржыландыру
жүргізілген жағдайда да бағаның инфляциялық өсуі болады. Әсіресе
экономиканы милитариландырумен байланысты инвестиция инфляцияны өршітеді.
ұлттық табысты әскери мақсатқа пайдалану, µндірістік емес шыѓындар – олар
ќоѓамдыќ байлыќты текке рєсуа етеді. Єскери ассигнациялар бір сєтке ѓана
ќосымша тµлем ќабілеті бар с±раныс туѓызып, тауармен ќамтамасыз етілмеген
аќша массасыныњ µсуіне єкеледі. Єскери шыѓындардыњ µсуі мемлекеттік
бюджетті т±раќты тапшылыќ жаѓдайына жєне мемлекеттік ќарыздыњ ±дайы
µсуіне ±рындырады.
‡шіншіден, баѓа дењгейініњ жалпы µсуі ќазіргі рыноктыќ экономиканыњ
ерекшелігіне байланысты. Б±л кезењ жетілген бєсеке кезіндегі рынокта
кµптеген µндірушілер болып, µнімдердіњ т‰рі аз, капитал ауысуы оњай
уаќытќа м‰лдем ±ќсамайды. Ќазіргі рынок белгілі дєрежеде олигополиялыќ
рынок. Ал олигополист (жетілмеген бєсекелес) едєуір дєрежеде баѓаны
билейді. Олигополиялар баѓаны µсіруді бірінші болып бастамаса да, олар
оны ќолдауѓа ынталы. Жетілмеген бєсекелес баѓаныњ жоѓары дењгейін ±стап
т±ру ‰шін µндіріс пен тауар ±сынуды ќысќарту арќылы дефицит жасауѓа
тырысады. ¤здері билік ж‰ргізетін рынокта баѓаныњ тµмендеуін болдырмау
‰шін олигополия мен монополия икемді тауар ±сынысына ќарсы болады. Салаѓа
жања µндірушілердіњ келуін тежеу ‰шін олигополистерге жиынтыќ с±раныс
пен ±сыныстыњ сєйкес келмеуі кµмектеседі.
Тµртіншіден, елдіњ экономикасыныњ ашыќ болуы оныњ бірте-бірте
єлемдік шаруашылыќ байланыс-тарѓа тартылуы барысында “импорттыќ”
инфляцияныњ ќаупі туады. Жоѓарыда талѓан 1979 жылѓы энергияѓа баѓаныњ
шарыќтануы (энергетикалыќ даѓдарыс) сырттан єкелетін м±найѓа баѓаны
µсіріп, технологиялыќ тізбек бойынша басќа тауарлар баѓасыныњ
ќымбаттауына єкелді. “Импорттыќ” инфляциямен к‰ресу м‰мкіндігі шектеулі.
Єрине µз валютасын ревальвациялау ±лттыќ валютаныњ ќ±нын жоѓарылату арќылы
м±най импортын арзандатуѓа болады. Біраќ ревальвация отандыќ тауарлардыњ
экспорттыќ баѓасын да ќымбаттатады, ал б±л д‰ниеж‰зілік рынокта
бєсекелестік ќабілетті тµмендетеді.
Бесіншіден, инфляция µзіне-µзі дем беретін сипат алады, ол
“инфляцияны к‰ту” нєтижесінде орын алады. Батыс елдерініњ кµптеген
экономис-тері жєне біздіњ елімізде де осы факторды ерекше кµрсетуде.
Халыќ пен µндірушілердіњ инфляцияны к‰ту себептерін жою инфляцияѓа ќарсы
саясаттыњ ењ басты міндеті.

1.3. Инфляцияны µлшеу

Инфляцияныњ бар болуы немесе болмауыныњ ењ кµрнекті кµрсеткіштерініњ
бірі-баѓа индексініњ кµрсеткіші.
Индекстер – баѓалардыњ уаќыт ішіндегі араќатынастарын аныќтайтын
µзгермелі кµрсеткіш-тер. Олар базалыќ кезењге байланысты есептелі-неді.
Баѓа индексініњ тµменде кµрсетілгендей бірнеше т‰рлері бар.
Ењ мањызды деген 25 азыќ-т‰лік тауарлардыњ баѓа кµрсеткіші болып
табылатын бµлшек баѓа индексі, айналымдаѓы ќолда бар аќша саны мен
айналымѓа шыѓарылѓан аќша индексі, номиналды Ж¦¤-ніњ наќты Ж¦¤-ге ќатынасы
немесе наќты Ж¦¤-ніњ тµмендеуініњ кµрсеткіші болып табылатын Ж¦¤ индексі
(Ж¦¤-ніњ дефляторы), кµтерме нарыќтаѓы шикізат, шала фабрикаттар мен
материалдар жєне дайын µнімдердіњ баѓаларыныњ µзгеруініњ кµрсеткіші-
кµтерме баѓа индексі. Инфляция ќарќынын µлшейтін негізгі кµрсеткіш, т±тыну
баѓалар индексі, 275-ке жуыќ тауарлар мен ќызметтерді ќамтитын “т±тыну
ќоржыны” негізінде аныќталады.

Т±тыну баѓаларыныњ индексін есептеуде келесі формула ќолданылады:

ТБИ = Аѓымдаѓы жылдаѓы т±тыну ќоржыныныњ баѓасы Базалыќ жылдаѓы т±тыну
ќоржыныныњ баѓасы*100

Т±тыну баѓаларыныњ индексініњ ‰ш сандыќ мєні болуы м‰мкін:
• Баѓа индексі 100% -ќа тењ болады, яѓни баѓа µзгермеген болып табылады;
• Баѓа индексі 100%-тен жоѓары, мысалы 140% -ке тењ. Сонда аѓымдаѓы
жылдаѓы баѓаны базалыќпен салыстырѓанда 1,4 есе µскен, яѓни аќша
инфляциялыќ ќ±нсызданды;
• Баѓа индексі 100 %- тен тµмен, айталыќ 80%- ке тењ, яѓни аѓымдаѓы
жылдаѓы басќа базалыќќа ќараѓанда 20%-ке тµмендеген. Б±л дефляцияныњ
болѓанын, яѓни баѓа дењгейініњ тµмендеуін білдіреді.
Ќазаќстанда ТБИ 1991 ж. белгіленді. Т±тыну ќоржынына біздіњ елде 275
тауарлар мен ќызмет т‰рлері кіреді. Баѓаныњ жєне т±тыну тауарлары
ќ±рылымыныњ µзгерілуі ескеріліп ТБИ-ніњ ќ±рылымы да єлсін-єлсін ќайта
ќаралады. 1995 жылѓы єр отбасыныњ бюджетін тексеру нєтижесіне байланысты
1996 ж. шілдеден бастап т±тыну ќоржыныныњ тµмендегідей ќ±рамы бекітілген:
азыќ-т‰лік 62,6 процент (б±рынѓысы 58,2), азыќ-т‰лік емес тауарлар–23,2
процент б±рынѓысы (30), кµрсеті-летін аќылы ќызмет 14,2 процент (11,8)
ќ±райды.
Тєжірибеде кµбінесе жалпы ±лттыќ µнім индексі, т±тыну баѓалар индексі
жєне кµтерме баѓа индексі ќолданылады. Жалпы ±лттыќ µнім индексі т±тыну
баѓа индексімен салыстырѓанда кењірек жєне ємбебапты. Ол т±тыну тауарлары
мен ќызметтердіњ баѓаларын ѓана емес, шикізаттардыњ, материалдар мен ќ±рал-
жабдыќтардыњ баѓаларын енгізеді.

1.4. Инфляцияныњ т‰рлері

Д‰ниеж‰зілік тєжірибе инфляцияны мына шартты т‰рлерге бµледі:
• экономикадаѓы ќамтитын аумаѓына байланысты-жергілікті жєне єлемдік
инфляция;
• ж‰ру ќарќынына байланысты – біркелкі ( баѓа ‰немі тµмен ќарќынмен
µседі), ‰здіксіз жєне сатылы инфляция;
• даму ќарќынына байланысты – жылжымалы инфляция – онда баѓаныњ µсу
ќарќыны жылына орташа 5-10 проценттен аспайды; ќарќынды инфляция -
онда баѓаныњ µсуі жылына орташа 10 проценттен 50 процентке дейін (ал
кейде 100 процентке) жетеді; ±шќыр инфляция - онда баѓаныњ µсуі жылына
100 проценттен асады; Халыќаралыќ валюта ќоры баѓа айына 50 процентке
µссе, оны ±шќыр инфляцияныњ ішіндегі аса ±шќыр инфляция
(супергиперинфляция) деп аталады. Егер инфляция µндірістіњ
ќ±лдырауымен ±штаса оны стагфляция деп атайды;
• єсер ететін факторлар бойынша – с±раныс инфляциясы жєне шыѓын
инфляциясы.
С±раныс инфляциясы аќшалы факторларѓа байланысты туындайды, яѓни
айналыстаѓы аќша массасы “кµтеріліп”, соныњ салдарынан тµлем ќабілеті бар
с±раныста жоѓары болады. Ал сол кездегі бірќалыпты баѓа жаѓдайында
µндірістіњ оралымсыздыѓы с±ранысты ќанаѓаттандыра алмайды. Сµйтіп жиынтыќ
с±раныс экономиканыњ µндірістік м‰мкіндіктерінен жоѓарылап, баѓаныњ
кµтерілуіне соќтырады.
Аќша массасыныњ “кµтерілуі” себептерініњ ењ негізгісі - єскери
шыѓындардыњ µсуі, яѓни шыѓа-рылѓан єскери техника к‰нбе-к‰нгі µмірде
ќолдануѓа жарамайтындыќтан оныњ аќшалы экви-валенті бюджеттіњ тапшылыѓын
тудырады. Тапшылыќты жою ‰шін айналымѓа ќосымша аќша массасы шыѓарылады,
немесе аќша нарыѓына мемлекеттік зайымдар орналастырылады. Бюджет
тапшылыѓын жоюдыњ бірінші жолы µркендеген мемлекеттерге тєн. Айналысќа
ќосымша аќша массасын шыѓарудыњ алѓашќы сатысында µндірістіњ дамуы,
ж±мыссыздыќтыњ азаюы жєне баѓаныњ тµмендеуі тепе-тењдік орнайды. Сондыќтан
аз мµлшерлі инфляция пайдалы деген ќорытынды шыѓады, себебі ондай инфляция
артыќ µндіру даѓдарысынан жєне ж±мыс орындарыныњ ќысќаруынан саќтандырады.
Одан єрі б‰кіл экономикада бос ж±мыс орны болмаѓан жєне дамыѓан с±ранысќа
µнімді ќосымша шыѓара алмаѓан жаѓдайда баѓа µседі. Осыдан кейін µндірістіњ
ќ±лдырауына, оныњ тиімділігініњ тµмендеуіне жєне инфляцияныњ ќарќындауына
себепші факторлар єсер ете бастайды.
Сµйтіп, с±раныс инфляциясы кезінде шектелуі ±сыныспен салыстырѓанда
айналыста артыќ аќша массасыныњ болуы баѓаларды жоѓарылатады жєне аќшаны
ќ±нсыздандырады.
Шыѓын инфляциясы µндіріс шыѓыныныњ кµбеюіне байланысты єсіресе ењбек
аќыныњ кµбеюіне байланысты баѓаныњ µсуі. Б±л жаѓдай №1 с±лбада кµрсетілген.
µнімге баѓа белгілеуде єсер ететін аќшасыз факторларѓа байланысты
туындайды. Ол - ењ алдымен жалаќы тµлеуге шыѓындардыњ µсуі.
Тауар баѓасыныњ µсуі халыќтыњ табысын тµмендетіп, жалаќыны ќайта
индекстеу ќажеттігін талап етеді. Жалаќыныњ µсуі µз кезегінде µнімді
µндіру шыѓындарыныњ µсуіне, пайданыњ тµмен-деуіне, ќолданып ж‰рген баѓа
бойынша шыѓаратын µнім кµлемініњ ќысќаруына єкеп соќтырады. Пайданы саќтап
ќалу маќсатында µндірушілер тауар баѓасын кµтеруге мєжб‰р болады.
Нєтижесінде инфляциялыќ серіппе (спираль) пайда болады: баѓаныњ кµтерілуі
жалаќыныњ µсуін талап етсе, жалаќыныњ µсуі баѓаны кµтереді. Б±л жалаќы
мен баѓаныњ “инфляциялыќ серіппе” теориясы деп аталады.
Шыѓын инфляциясы µнімніњ єрбір µлшемініњ шыѓыны кµтеріліп, соѓан
байланысты баѓа µскенде ѓана пайда болады. Алайда жалаќы баѓаны
ќ±райтын элементтердіњ тек біреуі ѓана. Сонымен ќатар, тауар µндірісі
шикізат, энергия кµздерін алу, транспорт ќызметін тµлеу шыѓындары
кµтерілуіне байланысты да ќымбаттайды. Шикізат пен энергия
ресурстарыныњ жєне оларды тасымалдаудыњ ќымбаттауы, яѓни материалдыќ
шыѓындардыњ µсуі – б‰кіл єлемде болатын зањды процесс. Оѓан ќарсы
т±ратын фактор - µнімніњ єрбір µлшемініњ шыѓындарын тµмендететін жања
технологияны пайдалану.
Шыѓын инфляциясы мен с±раныс инфляциясы бірімен-бірі тыѓыз
байланысты. Оны мынандай ж‰йеліктен байќауѓа болады: (2-сурет). Ќазіргі
кез келген экономика ж‰йесін инфляцияѓа ±шырататын – немесе с±раныс
инфляциясына немесе шыѓын инфляциясына єсер ететін факторлар.
¤неркєсібі дамыѓан елдерде жылжымалы инфляция тєн, яѓни жылдан жылѓа
ауысатын бірќалыпты аќшаныњ ќ±нсыздануы. Батыс экономистерініњ
жобалауынша инфляцияныњ б±л т‰рі µндіріс пен жалпы ±лттыќ µнімніњ µсуін
ынталандыруы м‰мкін. Ал дамушы мемлекеттерде ќарќынды жєне ±шќыр
инфляция басымдау болады. Инфляцияѓа єсер ететін факторлар, оныњ т‰рлері
жєне инфляцияныњ єлеуметтік-экономикалыќ зардаптарын жою шара-лары да єр
елдіњ экономикалыќ µсуініњ ерекшеліктеріне байланысты болады. Дамушы
елдерді инфляцияныњ даму жаѓдайлары мен оѓан єсер ететін факторларѓа
байланысты тµмендегідей жіктеуге болады.
Бірінші топтаѓы елдерге Латын Америкасыныњ дамушы мемлекеттері
жатады, оларда 80-жылдар-дыњ аяѓы–90-жылдардыњ бас кезінде экономикалыќ
тепе-тењдіктіњ жоќтыѓы, мемлекет бюджетініњ т±раќты тапшылыѓы, ішкі
саясатта аќша шыѓару станогы мен ‰немі индекстеу механизмініњ
ќолданылуы байќалып, ал сыртќы экономикалыќ ортада ж‰йелі т‰рде ±лттыќ
валютаныњ курсы тµмендеді. Никарагуада, мысалы, 1990 ж. аќшаныњ
ќ±нсыздануы 8500 процентке, Перуде-8291,5 процентке жетті.
Екінші топќа Колумбия, Эквадор, Венесуэла, Бирма, Иран, Египет,
Сирия, Чили елдері кіреді, оларда да экономикалыќ тепе-тењдіктіњ
жоќтыѓы байќалып, ал ќаржы саясатында аз ќаржыландыруѓа жєне несиелік
экспанссияѓа (несиені ±лѓайту) ерекше кµњіл бµлінді. Б±л елдерде ќарќынды
инфляция (баѓаныњ жылдыќ орташа µсуі 20-40% шамасында) саќталып, бірен-
саран индекстеу ж‰ргізілуде, ж±мыссыздыќтыњ жоѓары дењгейі саќталуда.
‡шінші топќа жататын елдер – Сингапур, Малайзия, Оњт‰стік Корея,
Біріккен Арабтар Єміршілігі, Катар, Сауд Аравиясы, Бахрейн – жеткілікті
дењгейде экономикалыќ тепе-тењдігі бар мемлекеттер. Оларда жылжымалы
инфляция (1-5%) саќталуда, баѓаѓа ќатањ баќылау енгізілген. Экономикасы
дамыѓан нарыќ жаѓдайында ж±мыс істеуде. Инфляцияѓа ќарсы шаралар ретінде
тауарды сыртќа шыѓару жєне шетел валютасыныњ ќ±йылуы зор роль атќарды,
ж±мыссыздыќ бірќалыпты дењгейде ж‰руде.
Тµртінші топќа дамушы мемлекеттер єлеміне тењгерілген б±рынѓы
социалистік мемлекеттер кіреді (ТМД елдері, Ќытай, Польша, Вьетнам жєне
т.б.). Б±л мемлекеттердегі инфляция жоспарлы-бµлу ж‰йесінен нарыќќа µту
барысында туындайтын объективті процестерге байланысты болады. Себебі,
инфляция факторлары, біріншіден, мемле-кеттік бюджеттіњ б±рыннан келе
жатќан тапшылыѓы негізінде ќаржыландыру мєселелерінде аныќталады;
екіншіден, ќ±рылым факторлары, мысалы, тез ќай-тарылымы болмайтын ауыр
µнеркєсіпке салынатын инвестицияныњ ќауыр µсуі; ‰шіншіден, “баѓа ќай-шысы”
деп аталатын ауыл шаруашылыѓы µнімдерініњ баѓасымен салыстырѓандаѓы
µнеркєсіп µнімдері баѓасыныњ ќарќынды µсуініњ арасындаѓы ‰йлесім-сіздік.
Ќ±рылым факторлары тек баѓаны ќауырт кµтеріп шыѓын инфляциясына жаѓдай
жасап ќана ќоймай, сонымен ќатар с±раныс инфляциясыныњ µсуіне єсерін
тигізеді.
Б±л мемлекеттер µндірістіњ µсуі мен ішкі нарыќтыњ аз с±ранысы
арасындаѓы ќайшылыќтарды, бір жаѓынан, зиянды ќаржыландыру жолымен, яѓни
аќша массасын басып шыѓарумен, екінші жаѓынан шетел займдарын кµптеген
мµлшерде тартумен шешуге ±мтылуда. Нєтижесінде б±л топтаѓы мемлекеттерде
кµп мµлшерде ішкі жєне сыртќы ќарыздар пайда болады.
Сонымен дамушы елдерге тєн ќарќынды жєне ±шќыр инфляциялардыњ нышаны
- аќша айналымы жылдамдыѓыныњ µсуі, аќша массасыныњ жиынтыќ сатып алу
м‰мкіншілігініњ кенет тµмендеуі жєне аќша айналысынан ±саќ монеталар т‰гілі
бірте-бірте ±саќ ќаѓаз купюралардыњ да жойылуы. Сонымен ќатар сыртќы
ќарыздыњ µсуі мемлекет ішінде доллардыњ немесе басќа шетел валютасыныњ
ќолданылуына жол ашады. Б±л процесс инфляцияныњ одан єрі ќарќындауына жєне
елден капиталдыњ “єкетілуіне” соќтырады.

2. Инфляцияныњ єлеуметтік-экономикалыќ салдары, тежеу шаралары мен
єдістері, инфляцияѓа ќарсы саясат.

2.1. Инфляцияныњ экономикалыќ жєне єлеуметтік зардаптары

Инфляцияныњ зардаптары к‰рделі жєне кµп т‰рлі болып келеді.
Инфляцияныњ жоѓары дењгейі баѓа мен пайда нормасын жоѓарылатып, уаќытша
конъюктураны жандандырады. Процестіњ у шыѓуы барысында инфляция ±дацйы
µндіріске кедергі келтіріп, ќоѓамдаѓы экономикалыќ жєне єлеуметтік
шиеленістерді терењдетеді. Инфляция аттыњ текіректеп шауып, бой бермеген
кезіндегідей шаруашылыќтыњ шырќын б±зып, айтарлыќтай зиян келтіріп,
экономикалыќ саясатты ж‰ргізуге жол бермейді. Баѓаныњ єр т‰рлі µсуі
экономика салаларыныњ арасындаѓы сєйкестілікті б±зып, т±тынушылар
с±ранысын б‰ркемелеп, ішкі рынокта тауарлар µткізуді ќиындатады. М±ндай
инфляция т±тынушыныњ аќшадан тауарѓа ауысуын к‰шейтіп, б±л процесті
таудан аќќан тасќынѓа айналдырып, тауарѓа тапшылыќ тудырып, аќша
ќорлануына ынтаны жойып, аќша-несие ж‰йесініњ ќызметін б±зады. Б±дан
басќа халыќтыњ жинаѓы ќ±нсызданады, банктер, несие беретін мекемелер зиян
шегеді. ¤ндірістіњ интернационалдануы инфляцияны бір елден екіншісіне
аударады, халыќаралыќ валюта жєне несие ќатынастары к‰рделенеді.
Инфляцияныњ єлеуметтік зардаптары да бар, ол ±лттыќ табысты ќайта
бµледі, халыќќа салыќ ‰стіне салыќ болып, номиналды жєне наќты жалаќыныњ
µсу ќарќынын ќызметтер мен тауарлар баѓасыныњ к‰рт µсуінен кейін
ќалдырады. Инфляция зардабын барлыќ жалдамалы ж±мысшылар, еркін кєсіп
иелері, зейнеткерлер т.б. басынан µткізеді.
Кейбір экономистер инфляцияныњ онша жоѓары емес дењгейі экономикалыќ
конъюпктураны жандандырады дейді. Тєжірибеде инфляцияныњ келесі негізгі
єлеуметтік-экономикалыќ салдарлары орын алады.

Аќша табысыныњ ќ±нсыздануы

Инфляция барлыќ аќша табыстарыныњ наќты тµмендеуіне алып келеді.
Номиналды табыс-б±л адамныњ жалаќы, рента, пайда немесе пайыз т‰рінде
алынатын аќша ќ±ралы болса, наќты табыс- номиналды табыс сомасына сатып ала
алатын тауарлар мен ќызметтердіњ санымен аныќталады. Егер номиналды табыс
т±раќты болса немесе инфляция ќарќынына ќараѓанда баяу µссе, онда наќты
табыс тµмендейді. Сондыќтан инфляцияда белгілі табысы бар адамдар кµп
зардап шегеді. Егер табыстыњ µсуі инфляция ќарќыныныњ алдында болса, онда
жан±я, фирманыњ ќаржы жаѓдайы жаќсарады. Егер с±раныстыњ икемсіз жаѓдайында
фирма µз µнімініњ баѓасын инфляция µсуіне дейін тезірек кµтерсе, онда ол
инфляциядан зардап шекпейді. Біраќ кµп фирмалардыњ ондай м‰мкіндіктері жоќ,
демек инфляция кезінде олардыњ ќаржылыќ жаѓдайы нашарлайды.

Табыс пен байлыќтыњ ќайта бµлінуі

Инфляция табыс пен байлыќты ќайта бµледі. Осылай несие берушілердіњ
арќасында ќарызы бар адамдар байиды. Барлыќ жаѓдайларда дебиторлар ±тады;
себебі ссуда аќшаныњ белгілі бір сатып алу ќабілеті бар кезінде алынады да,
ол сомаѓа аз сатып алу ќабілеті бар кезінде ќайтарылады. Сонымен ќарызы бар
кєсіпорындар инфляциядан ±тады жєне мемлекеттіњ ќарызы бар ‰кімет те
±тады. Себебі инфляция оѓан ќарыздарын сатып алу ќабілеті болатын тењгемен
тµлеу м‰мкіндігін береді.
Баѓалар бір-біріне к‰тпеген уаќытта, тез жєне баланссыз µсетін болса,
онда б±л жаѓдай нарыќтыќ экономикадаѓы кейбір субъектер ‰шін пайдалы, ал
басќалары ‰шін зиянды болады. Мысалы, баѓаныњ бірден тез µсуін жоспарламай
кєсіпкер мен кєсіподаќ арасында коллективті шарт жасалса, баѓа µскен
жаѓдайда жалданбалы ж±мысшылар ±тылуы м‰мкін. Басќа тауарлар мен
ќызметтердіњ баѓалары µскен жаѓдайда кєсіпкерлер де зардап шегуі м‰мкін.
Сонымен инфляция табыс пен байлыќты тµлемді кейінге ќалдырѓандар пайдасына,
ал номиналды жєне ±заќ уаќытќа, белгіленген шарт негізінде (несиеге процент
ставкасы, жалаќы) аќша беретіндердіњ зиянына бµледі. Осындай ќайта бµлуді
инфляцияныњ жылдамдыѓы, кездейсоќтыќ пен баланссыздыѓын к‰шейтеді.
Инфляция жылжымайтын м‰лік ќ±нын жоѓарылатады. Сондыќтан иеліктерінде
жылжымайтын м‰ліктері бар жан±ялар мен фирмалар бай болады.

Аќша ќаражаттарыныњ пайдаланылуы

Инфляция кезінде нарыќта с±ранысќа ие болѓан тауарлы заттыќ
ќ±ндылыќтардыњ баѓасы µседі. Сондыќтан халыќ пен кєсіпорындар µздерініњ тез
ќ±нсызданатын аќша ќаражаттарын пайдалануѓа асыѓады, нєтижесінде де халыќ
пен кєсіпорындар-дыњ аќша ќаражаттарыныњ жетіспеушілігі пайда болады.
Заттардыњ кµп сатып алынуыныњ нєтижесі с±раныс инфляциясыныњ ныѓаюына
єкеледі. Оныњ алдын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Инфляцияның қаржы әлеуметтік - экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері, инфляцияға қарсы саясат
Инфляцияның әлеуметтік экономикалық салдары және инфляцияға қарсы саясат
Инфляцияның экономикалық әулеметтік салдары. Инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат
Инфляцияның түрлері. Инфляцияға қарсы саясат
Инфляция және инфляцияға қарсы саясат
Инфляция және ҚР-дағы инфляцияға қарсы саясат
Инфляция және инфляцияға қарсы саясат туралы
Инфляция теориясы.Инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат
Инфляцияның экономикалық әулеметтік салдары
ҚР экономикалық өсу себептері,факторлары. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары.Инфляцияға қарсы саясат. Инфляцияның мәні,түрлері. ҚР-ның инфляциялық саясаты
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь