Карфоген мен Коринфты Римдіктердің талқандауы

Жоспар

Кіріспе

І. Римнің Карфогенмен соғысы.
І.1. Ганнибал әскерлерінің Италияға басып кіруі.
І.2. Біздің заманымызға дейінгі Канна түбіндегі шайқас.
І.3. Соғыстың аяқталуы.

ІІ. Карфоген мен Коринфтың талқандалуы.
ІІ.1. Македонияның күйреуі және Грецияның азат етілуі.
ІІ.2. Сирияның күйреуі және Македония патшалығының ақыры.
ІІ.3. Б.э.д. 146 жылы Коринф пен Карфагеннің талқандалуы.

Қорытынды
РИМ— ЖЕРОРТА ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚУАТТЫ ДЕРЖАВА

Италияны өздеріне бағындырған соң римдіктер жері мен құнарлы Сицилия аралын басып алуға әрекеттенді. Олардың Сицилияны басып алмақ ниеттерін жүзеге асыруымен Солтүстік Африкадағы аса бай қала — Карфаген қарсылық көрсетті.
Карфаген Солтүстік Африкадағы байтақ жерлермен қоса, Испанияның бір бөлегіне және Жерорта теңізінің батысындағы, аралдарға иелік еткен. Жалдамалылардан құралған ірі армиясы және қуатты соғыс кемелері де болды.
Соған қарамастан Рим Карфагенмен бірінші соғыста ақ жеңіске жетеді де, Сицилияны иемденеді. Алайда Карфагеннің қуаты әлі қойған жоқ еді, енді екі жақта жаңа шайқасқа әзірлене бастады.
Рим сенаты мынадай жоспар жасады: консулдың бір армиясы карфагендіктерге Испанияда, екіншісі Африкада шабуыл жасауға тиіс болды. Бірақ карфагендік жас әрі талантты қолбасы Гиннибал римдіктер жоспарын күл талқан етеді. Ол тоғыз жасар бала кезінде-ақ өмірбақи римдіктердің жауы болып қалатыны туралы салтанатты ант берген. Осы антын орындайтын сәт сағаты туды.

Римнің Корфогенмен екінші соғысы
(Б.з.д. 213 – 201 жылдар)
1 Ганнибал әскеркерлері Италияға басып кіруі. Римдіктердің шабуылын күтпестен-ақ Ганнибал бірінші болып өзі соққы беруге бел байлады. Таңдаулы қосынын бастап Испаниядан аттанады да, бес айдан кейін Альпі тауына жетеді. Ақ қар, көк мұз құрсанып, аспанмен астасып жатқан асқар тауын көргенде Ганнибал әскерлері шошып қалады. Жөнді жол да жоқ, асуларды қар басқан. Қалың қол он есе күн бойы өрге қарай өрмелейді, содан кейін тап-тар, жалғыз аяқ тайғанақ соқпақпен төмен қарай сырғиды. Адамдар, ат-көлік, соғыс пілдері құзға қарай құлады. Гиннибал өзін де, қалың қолын да аямастан асығыс ілгері жылжиды. Альпі асуларынан асқанда ол қосынының тең жартысынан айырлған еді. По өзенінің алқабына түскен Ганнибал мұнда өмір сүретін галдарға өзінің олармен емес, Италияның бостандығы үшін Риммен соғысуға келгенін жариялайды. Галдар өздерін билеп тұрған римдіктерді өлердей жек көретін. Сондықтан олар Ганнибалға азық-түлік беред, ат-көлікпен қамтамасыз етеді және өздері де топ-тобымен Ганнибал әскеріне қосылады.
Ганнибал жайында үрейлі хабарды естіген сенат консулдарға оның жолын тосуды бұйырады. Алайда Ганнибал бірнеше шайқастан кейін-ақ консулдар армиясын талқандап, күйретеді. Римге жол ашылды. Қала халқы үмітін үзе бастайды. «Міне, енді, - деседі қалалықтар, - жаудың жалауы қаламызда желбірейтін болды, оның шабуылынан қала қақпалар мен қорғандарын қорғап, құтқарып қалатын ешқандай күш жоқ».
Сөйтсе де Ганнибал қорғанысы мықты қаланы алудың оңай еместігін білді. Сондықтан ол Римге қарсы бүкіл Италия халықтарын күреске көтеруге күш салып, елдің оңтүстігіне қарай жылжыды.
Ганнибалдың жолындағы тау асуын жаудың мыты топтары қорғап тұрған еді. Осы арада Ганнибал аса ұтымды бір әскери әдіс қолданады. Түнде әскерлеріне сол маңдағы беткей арқылы мүйіздеріне шырақ байланған қора-қора өгіздерді өрге қарай айдатады. Алыстан құжынап келе жатқан отты көріп римдіктер асуды тастап, солай қарай ұмтылысады. Сол арада Ганнибал қорғаусыз қалған асудан барлық қосынын асырып әкетеді.
2. б.э.д, 216 жылғы Канна түбіндегі шайқас. Римге жаңадан аса қуатты әскер құрап алуға жағдай туады. Бұл қосынның басында жаңадан сайланған екі консул тұрды. Шапқыншылардың Канна қаласына таяп қалғанын естіген консулдар қосындарын кең жазыққа шығару мәселесі төңірегінде таласып қалады. "Осы жазықта соғысамыз, -дейдіда айтқанына көндірмек болған біреуі, — Біздің жаяу әскерімі Ганнибал әскерінен екі есе көп". Екінші консул бұған көнбей: "Жаудың атты әскері біздікінен әлдеқайда күшті, мына жазық солардың еркін қимылдауына өте қолайлы. Сондықтан мына көрші жотада қорғаныс шебін құрған әлдеқайда қауіпсіз" - дейді.
Жазықта соғысуды жақтаған консул өзі қолбасылық еткен күні әскерлерге шайқасқа әзірленуге бұйырады. Жаяу әскерлер бұл жолы үш қатар емес - үлкен тік бұрышты сап құрайды. 80 мың легионерлер иық тіресіп тұр. Бұл өте айбарлы болып көрінеді. Римдіктердің аз ғана атты әскері екі бүйірге орналастырылды. Ганнибал легионерлердің өз әскерін ығыстырып кететінін сезді. Сондықтан ол өзінің 40 мың жаяу әскерін жарты ай түрінде, дөңес жағын жауға қарата сапқа тұрғызды. Жаяу әскердің таңдаулы бөлімдері мен атты әскерлері осы саптың екі шетіне орналасты. "Римдіктерді мына жазыққа алып шыққан құдайға мың алғыс" — дейді Ганнибал серіктеріне.
Римдік легионерлер өздерінің бүкіл күш-қуатымен қарсыластарына лап береді. Сыртқа қарап тұрған карфагендік жартыай осы кезде ішке қарай иіле бастайды. Римдіктер "Жеңіс!" деп айқайлайды Алайда жеңістің ауылы әлі алыс еді. Ганнибалдың испандықтардың, галдардан және африкандықтардан құралған атты аскерлері құйынша жүйткіп, римдіктерге қарсы лап қояды. Римдіктердің атты әскерлерін таптап өтеді де, жау аскер тылына ете бастайды. Бұған қоса карфагендіктердің таңдаулы жаяу әскерлері де қарсы ластарының бүйірінен тиісіп, соққылайды. Рим әскерлері қоршауда қалды. Легионерлер шоғыры жауға өте қолайлы нысанаға айналды лақтырылған әр сүңгі, әр тас адамға дәл тиіп жатты. Канна түбінде жетпіс мың римдік жер құшты, онық ішінде әлгі жазық жерде соғысуға қарсы болған консул да бар еді.
Ганнибалдың қолбасы ретіндегі тапқырлығы сондай, аз санды әскермен екі есе көп әскерді қоршауға алып, жойып жіберді.
Бүкіл Рим еңіреп, жас төкті. Жақындарын жоғалтып жыламаған отбасы қалмады. Солай бола тұрса да сенат Ганнибал атынан келген карфагендіктер өкілінің келіссөз туралы сөзін тыңдағысы да келмеді.
Жаңадан әскер жинау науқаны жарияланды. Мыңдаған римдіктер, ақ бас шалдар мен жас балалар, өздерінің туған жері мен мүліктерін қорғау үшін сапқа келіп тұрды.
Әдебиеттер тізімі

1. Ковалев Г. История древнего Рима. М., 2000.
2. История древнего мира. В 2-х томах. М., 1990.
3. Куманецкий К. История древнего Рима и Греции. В 2-х томах. М., 2000.
4. Редер Г., Черкасов С. Ежелгі дүние тарихы. Алматы, 2004.
5. Редер Г., Черкасов С. Ежелгі дүние тарихы. 2 томдық. Алматы, 1980.
6. История древнего мира. Под ред. Кузницина С. М., 1990.
7. История и культура древнего мира. М., 2000.
8. Велично Р. Спартак: Его местов истории Рима. М., 2004.
9. Сто великих воинов. М., 2005.
10. Сеченов С. Сто великих воинов мира. М., 2005.
        
        Карфоген мен Коринфты Римдіктердің талқандауы
Жоспар
Кіріспе
І. Римнің Карфогенмен соғысы.
І.1. Ганнибал әскерлерінің Италияға басып кіруі.
І.2. ... ... ... Канна түбіндегі шайқас.
І.3. Соғыстың аяқталуы.
ІІ. Карфоген мен Коринфтың талқандалуы.
ІІ.1. Македонияның күйреуі және Грецияның азат етілуі.
ІІ.2. Сирияның күйреуі және ... ... ... ... 146 жылы ... пен ... талқандалуы.
Қорытынды
РИМ— ЖЕРОРТА ТЕҢІЗІНДЕГІ ҚУАТТЫ ДЕРЖАВА
Италияны өздеріне бағындырған соң ... жері мен ... ... ... ... ... ... Сицилияны басып алмақ ниеттерін
жүзеге асыруымен Солтүстік Африкадағы аса бай қала — ... ... ... ... ... ... қоса, Испанияның бір
бөлегіне және ... ... ... ... ... ... ... ірі армиясы және қуатты соғыс кемелері де болды.
Соған ... Рим ... ... ... ақ ... ... де,
Сицилияны иемденеді. Алайда Карфагеннің қуаты әлі қойған жоқ еді, енді екі
жақта жаңа шайқасқа ... ... ... мынадай жоспар ... ... бір ... ... екіншісі Африкада шабуыл жасауға тиіс болды.
Бірақ карфагендік жас әрі талантты қолбасы Гиннибал ... ... ... ... Ол ... ... бала кезінде-ақ өмірбақи римдіктердің
жауы ... ... ... ... ант ... Осы ... орындайтын сәт
сағаты туды.
Римнің Корфогенмен екінші соғысы
(Б.з.д. 213 – 201 жылдар)
1 Ганнибал әскеркерлері Италияға ... ... ... ... ... ... ... өзі соққы беруге бел байлады. Таңдаулы
қосынын бастап Испаниядан ... да, бес ... ... Альпі тауына жетеді.
Ақ қар, көк мұз құрсанып, аспанмен астасып жатқан ... ... ... ... ... қалады. Жөнді жол да жоқ, асуларды қар басқан.
Қалың қол он есе күн бойы өрге ... ... ... кейін тап-тар, жалғыз
аяқ тайғанақ соқпақпен төмен қарай сырғиды. Адамдар, ат-көлік, ... ... ... ... ... өзін де, ... қолын да аямастан
асығыс ілгері жылжиды. Альпі асуларынан асқанда ол қосынының тең жартысынан
айырлған еді. По ... ... ... ... ... өмір сүретін
галдарға өзінің олармен емес, Италияның бостандығы үшін Риммен соғысуға
келгенін жариялайды. ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан олар Ганнибалға азық-түлік беред, ат-көлікпен қамтамасыз
етеді және өздері де топ-тобымен Ганнибал әскеріне ... ... ... ... естіген сенат консулдарға оның жолын
тосуды бұйырады. Алайда ... ... ... ... ... ... күйретеді. Римге жол ашылды. Қала ... ... ... «Міне, енді, - деседі қалалықтар, - жаудың жалауы ... ... оның ... қала қақпалар мен қорғандарын қорғап,
құтқарып қалатын ешқандай күш жоқ».
Сөйтсе де ... ... ... ... ... оңай еместігін білді.
Сондықтан ол Римге қарсы бүкіл Италия халықтарын күреске ... ... ... ... қарай жылжыды.
Ганнибалдың жолындағы тау асуын жаудың мыты топтары қорғап тұрған еді.
Осы ... ... аса ... бір әскери әдіс қолданады. Түнде әскерлеріне
сол маңдағы беткей арқылы мүйіздеріне шырақ ... ... ... қарай айдатады. Алыстан құжынап келе жатқан отты көріп римдіктер асуды
тастап, солай қарай ұмтылысады. Сол ... ... ... ... ... қосынын асырып әкетеді.
2. б.э.д, 216 жылғы Канна түбіндегі шайқас. Римге жаңадан аса ... ... ... ... туады. Бұл қосынның басында жаңадан сайланған екі
консул тұрды. ... ... ... таяп ... ... ... кең жазыққа шығару мәселесі төңірегінде таласып қалады. ... ... ... ... ... ... ... — Біздің
жаяу әскерімі Ганнибал әскерінен екі есе көп". Екінші консул бұған көнбей:
"Жаудың атты ... ... ... күшті, мына жазық солардың еркін
қимылдауына өте қолайлы. Сондықтан мына көрші жотада қорғаныс шебін құрған
әлдеқайда ... - ... ... жақтаған консул өзі қолбасылық еткен күні ... ... ... Жаяу ... бұл жолы үш ... емес - ... ... сап құрайды. 80 мың легионерлер иық тіресіп тұр. Бұл өте
айбарлы ... ... ... аз ғана атты ... екі ... ... легионерлердің өз әскерін ығыстырып кететінін
сезді. Сондықтан ол өзінің 40 мың жаяу ... ... ай ... ... ... ... сапқа тұрғызды. Жаяу әскердің таңдаулы бөлімдері мен
атты әскерлері осы саптың екі шетіне ... ... мына ... ... ... мың ...... Ганнибал серіктеріне.
Римдік легионерлер өздерінің бүкіл күш-қуатымен қарсыластарына лап
береді. Сыртқа қарап ... ... ... осы ... ішке қарай иіле
бастайды. Римдіктер "Жеңіс!" деп айқайлайды Алайда жеңістің ауылы әлі ... ... ... ... және ... ... аскерлері құйынша жүйткіп, римдіктерге қарсы лап қояды. Римдіктердің
атты әскерлерін таптап өтеді де, жау аскер тылына ете ... ... ... таңдаулы жаяу әскерлері де қарсы ластарының бүйірінен
тиісіп, соққылайды. Рим ... ... ... ... шоғыры жауға
өте қолайлы нысанаға айналды лақтырылған әр сүңгі, әр тас ... дәл ... ... ... ... мың ... жер ... онық ішінде әлгі жазық
жерде соғысуға қарсы ... ... да бар ... ... ретіндегі тапқырлығы сондай, аз санды әскермен екі
есе көп әскерді қоршауға алып, жойып жіберді.
Бүкіл Рим еңіреп, жас төкті. ... ... ... ... ... бола тұрса да сенат Ганнибал атынан ... ... ... ... ... ... да келмеді.
Жаңадан әскер жинау науқаны жарияланды. Мыңдаған римдіктер, ақ ... мен жас ... ... ... жері мен ... ... ... келіп тұрды.
Римдіктердің теңіздегі алғашқы жеңіс
Карфагенмен алғаш соғысқан кезде ... ... ... жоқ ... ... ... жеңіске жете алмайтындықтарын тез түсінді. ... ... ... жерлерінде балта-шоттың дүңкілі үдейді. ... ... ... ... ... Оған ... ... шала
білетін болашақ ескекшілер отырып, үздіксіз жаттыға бастайды. Әскербасылар
ертеден кешке дейін жаңа келгендері ескекті біркелкі көтеріп, сол ... ... ... ... Тура бір жылдан кейін соғыс кемелері
суға ... ... ... ... ... ... ... айлаға көшеді. Кемелерінің ... ... ... бар ... көпір бекітіледі.
Карфаген кемелері қарсыластарына қарай батып қозғалады. Кемелер тақап
келген ... ... ... ... кеме ... іліндіріп
алады. Сол кезде римдіктердің ... ... дес ... ... ... ... Қарсыласуға шамалары келмей қалған Карфаген
кемелері еріксіз бағынды. Осы жеңістің ... ұшін ... ... ... түскен кемелердің тұмсықтарымен безендірілген колонналар тұрғызылды.
3. Соғыстың аяқталуы. Канна түбіндегі жеңілістен кейін ... ... бара ... ... ... созылуға айналды. Ганнибал үшін де
ендігі шайқас қауіпті еді, әскері сиреп ... ... ... жұртының қолдауына сенген үміті алғашқы кездегідей ... ... Ол ... әперушіге ұқсамайтын: карфагендік жалдамалылары
ештеңеге қарамастан елді жаппай тонады қырғын салды.
Жас әрі дарынды ... ... ... жау ... ... берудің
батыл жоспарын жасап, Африкаға ... ... ... он бес ... ... ... жеңіліп көрмеген Ганнибал амалсыздан Карфагенді
қорғау үшін асығуға мәжбүр болды.
Б.з-д. 202 жылы Карфагеннің оңтүстігіндегі Зама қаласына таяу ... ... ... ... ... ... атты әскерлері
басымдау болды. Ганнибал армиясы күйрей жеңіледі. Бұл — ұлы ... ... ... ... ... ... ... бойынша Карфаген Африкадан сырт ... ... ... ... соғыс кемелерін, соғыс пілдерін және көп
мөлшерде ақшалай қаржы беруге мәжбүр болды. Римнің аса ... ... ... Рим ... ... ... жағалауының қожасына айналды.
Б.з.д. 2-ғасырда барлық Жерорта теңізі өңірінде Рим билігінің ... ... ... ... ... өңірінің шығысындағ елдерді
бағындырып алуға кірісті. Бұл өңірдегі аса ірі мемлекеттер Македония, Сирия
және Египет еді ... ... ... осы ... ... айдіп
салады да, шетінен бір-бірлеп жаулауға кіріседі.
1. Македонияның ... және ... ... ... кезек Македонияға тиді. Бұлармен соғысуға әзірлене ... ... ... ... азат ... деп ... өз ... тартты. Сирия патшасы Антиохты македондықтарға
көмектеспеуге көндірді, Ол Римнің ... ... ... ... ... ... ... да, Македонияға қолдау көрсетпеді.
Риммен соғыста жеңілген Македон патшасы ... ... ... кетуге мәжбүр болды. Соның артынан іле-шала Коринф қаласының жанында
өтіп жатқан спорт ойындары кезінде аса елеулі ... ... Бұл ... грек ... ... былай жазады:
"Құжынаған халық сайыстарды тамашалап отырған. Кенет керней ... ... ... тыныштыққа шақырды. Ортаға жаршы шықты да, Рим
сенаты ... ... ... ... ... ... шу ... таңданысқан, бірінен-бірі сұрап, қайталап айтуды
талап еткен дауыстар. Абыр-сабыр басылым, тыныштық орнаған кезде жаршы әлгі
айтқанын тағы ... ... ... ... ... Бүкіл
стадион аяғынан тік тұрды. Сайыс қызығы далада қалды. Елдің бәрі римдік
консулды — Грецияны азат ... ... ... күндері Грецияның, азат болмағанын, тек оны ... ... ... аз ... ... күйреуі және Македония патшалығының ақыры. Сирия патшасы
Антиохқа қарсы соғыс жариялаған ... Кіші ... ... ... ... ... Сирия патшалығы өзінің күш қуатын мәңгілікке жоғалтты.
Сирияны ... ... Рим ... енді ... ... алу ... қабылдады. Жаңа соғыс басталды. Оның тағдыры қиян-кескі ұрыс үстінде
шешіліп жатты.
Өздерінің бала-шағасын қорғаған Македония ... ... ... ... ... ... ... сонша, шашы соғыспен ағарған консун бұл
қанды қырғынды өмір бойы ұмытпастай болады. Римдіктер ұзын ... ... ... ... ... ... қалқандарымен жерге
иеді, не жалаңаш қолмен ұстай алып итеріп жібереді. ... ... ... та, ... да ... ... қорғаныш бола алмайды.
Римдіктердің ... ... ... ... ... өз лагерлеріне қарай
ығысады. Рим консулы қатты қобалжып, ... ... қақ ... де рухы түсіп кетті.
Ганнибалдың өлімі
Гаинибалдың тірі тұрған кезінде римдіктер тыныштық, дегенді білмеді.
Олар Ганнибалды аяқ астынан лап ете ... өрт деп ... ... ... ... ... ... кетіп қалуына тура келді. Сирия
патшасының кемесімен сонда қашып ... ... ... ... ... ... өзінің қорғаушысын Македониямен келісім жасасып, Римге
бірігіп қарсы ... ... ... ... бұл ... ... ... ақыры
өзі күйрейді. Жанын сақтап қалу үшін Ганнибал енді Сириядан да кетеді. Ұзақ
сергелдеңнен кейін Кіші Азиядағы бір ... ... ... кеңесші
болады. Ал римдіктер болса бұл елдің патшасынан аңқты қолбасшыны өз ... ... ... ... ... ... ... Ганнибал
жасырын кетіп қалудың қамын асайды. Бірақ үйін ... ... ... ... ... ... ... ол у ішіп өледі. Өлер алдында
Ганнибал: «Өздері өлердей жек көретін қарттың өлімін естіп римдіктер ... ... ... ... ... ... римдіктердің соңына түскенде, бытырап жүгірген саптың ара-
арасынан бос жерлер байқалып қалды. Соны ... ... ... ... сапы арасындағы бос жерлерге сынадай енуге бұйырады.
Римдіктер македондық найзалардың артына өтіп алады. Енді римдіктер ... ... ... ... айқасады. Қорғаусыз қалған
бүйірлеріне шабуыл жасап тылына өтіп кетеді. Біртұтас ... ... ... ... жаудың күші бөлінген соң, сарқыла бастайды.
Македондықтар қашуға ... ... ... өмір ... ... Рим консулы салтанатты шеру
(триумф) құқығына ие болды. Жеңімпаз қолбасының Римге ... ... ... ... ... ... ... (латынша әмірші, бас
қолбасы) деген құрметті атақ берілді.
Б.з.д. 146 жылы Коринф пен ... ... ... ... ... ... бұл елді өздерін бейне бір
жаулап алынған елде ... ... ... салдарынан гректер қолдарына
қайта қару алды. Олар елінің тәуелсіздігі жолында ерлікпен шайқасты, бірақ
жеңіліске ұшырады. Римдіктер ... ... ... ... бай ... ... ... қатты тоналды күйзеліске ұшырады. Сенаттың
шешімімен қала түгі ... ... да, қала орны ... ... жер ... Қала тұрғындарының тірі қалғандары құлдыққа сатылды, өнер
туындылары Римге тасылып әкетілді. Аса ... ... мен ... тиеп ... ... ... ... бұлардын, біреуі бүлінсе,
дәл сондайын жасап ... ... деп ... ... ... деген сөз
бар. Бұл қоқан-лоққы білімсіз бас қолбасшының өнермен он қайнаса сорпасы
қосылмайтын легионерлер өнер ... ... оның ... ... ... ... ... деген ойдан құлақтығын көрсетеді.
Македония жеңгеннен кейінгі салтанат
Әдемі аппақ киім киген римдіктер көше-көшеге толып, ... ... ... иін тіресіп тұрды. Бұл шеру үш күнге созылды.
Алғашқы күні жүздеген арбамен олжаға ... ... мен ... ... ... күні мыс пен ... тазартылып, жалтыраған
македондықтардың қару-жарағы тасылды. Мыңдаған адам алтын мен күміске толы
ыдыстарды арқалап өтті. Үшінші күні ... ... ... ... ... ... патшаның қару-жарағы және оның үстіне диадемасы
қойылған қос ... ... ... Оның ... ... ... жүріп
келеді. Балалардың ұсқынын көрген римдіктердің көбі көз жастарына ие ... ... ... қара ... ... өзі ... Ол ... кеткен секілді. Ең соңында қос дөңгелекті арбамен жеңімпаз ... ... оқа ... қан ... киім ... қолына лавр бұтағын ұстаған.
Оның соңына ілескен бүкіл әскері ән шырқап ... ... ... ... ... басып алған Рим мұндағы
Карфагенді де айналып өте ... Оның ... ... ... ... ... саудагерлер аса зор тәжірибелі карфагендік саудагерлермен
бәсекелесуден қорықты. ... қарт ... ... Карфагенге келіп,
айлақтағы кемелер мен ... ... ... ... көріп таң
қалады. Отанына қайтып оралған ол гүлденіп тұрған бұл қаланы жер ... ... ... ... ... ... ... сайын сөзін
"Қалайда Карфагенді талқандауды жақтаймын" ден аяқтан отырған.
Жаңа соғыс басталды. Рим әскерлері ... ... ... бірі ... қала ... шықты. Әйелдер ұзын бұрымдарын
кесіп, лақтырғыш машиналар үшін арқан ... ... екі ... созылып,
Карфагенді аштық пен ауру жайлады. Сол кезде римдіктер ... ... ... ... ... талқандалған жылы Карфаген де тоналып, жермен жексен
етіліп, қиратылды. Қала орны мәңгілік қарғыс атқан ... ... ... ... Рим ... ... ... өңіріне
өзінің билігін орнатты. Жаулап алынған аймақтар шет аймақ (провинция) ... ... ... Жаулап алу — құл иеленудің негізгі көзі. Қай елді ... алса ... ... он ... ... ... мен қарапайым халықты құлға
айналдырып отырған. Соғыс аяқталғаннан кейін сенат бағындырылған елді ... деп ... оны ... ... ... (наместник) белгіледі.
Бастықтар бұл елдерді аяусыз тонады. Солардың біреуі туралы: бай елге тақыр
боп ... еді, ... ... бай ... ... ... сөз ... Римдіктер
барлық елдерді, тас өндіретін, тұз шығаратын, астық ... ... ... ... алып ... Аман ... халыққа үстеме салық салып,
салықты төлей алмағандар құлдыққа сатылған. ... ... Рим ... ... ... ... құлдар қисапсыз көп болған.
2. Жер иелерінің меншік жеріндегі құлдар. Бай римдіктердің бір, кейде
Италияның әр ... ... ... ... ... ... болды. Бұл
жерлерде көбінесе зәйтүн ағашы мен жүзімдіктер өсірілген. ... ... ... тұрғындары үшін арзан астық. Сицилиядан және басқа
өлкелерден ... ... ... ... ... ... ... иесі адетте Римде
тұрды. Имениелеріне ... ... ... ... ... барысын
тексерген және қала тіршілігінен сергіп, таза ... ... ... ... қожасының өзі тағайындаған құл-басқарушы жүргізді. Ол ауа
райы қандай болғанда да ... ... күн ... ... ... ... етті. Тіпі егін жиналып болғаннан ... ... ... де құлдар бос отырмады. Себет тоқыды, ... ... жіп ... пен ... сап жонды. Сондықтан римдіктер: "Құл еңбек ... ... ғана ... ... еді.
Жер иеленушілерге құл ұстау арзанға түскен: аштан өлместей ғана тамақ
берген, киімдері үшім болымсыз ғана ... ... бір рет ... ... бір ... ... мен ағаш сандал берген. Жаңа киім баргенде көнелерін
жинап алып, одан ... үшін ... ... ... ... ... құлдан
қожасы құтылуға тырысқан. Осы мақсатқа Тибрдегі бір арал ... ауыр ... ... ... ... ... апарып тастаған.
Құлдарды ауыр жұмыстарға тек аяусыз жаза, зорлықпен ... ... ... үшін ... ұрып, тісін сындырды, шыбықпен ... ... тас ... ... ... ... жағдайда бұғаулап
ұстаған. Кісенделген құлдар түнде төбесінде алақандай ғана тесігі бар ... ... ... ... үйлердегі құлдар. Ең болмағанда бір құл ұстамағандар тобығы
көрінген кедейлер санатына жатқызылды. ... ... ... өзі ... Ал ... ... ... қаптап жүрген. Біреуі қолына
шүберек және сыпырғы ... ... ішін ... тазартып жатса, енді
біреулері қожаларының киінуіне көмектеседі: сақалын ... ... ... ... әзірлеп, үстелге тасып жатады. Әнші және музыкант әйелдер
тамақ ішіп отырғай ... ... ... Денелі және қауқарлы құлдар
қожасын зембілмен көтеріп жүріп қала аралатады. ... ... ... ... ... ... құлдар жайлы
Оқымысты Варрон былай жазады: "Енді мен егіс алқабы қандай еңбек
құралдарымен өңделетінін айта ... Бұл ... үш ... ... ...... ... — арбалар, күректер, соқалар".
Ауқатты үйлердегі құлдардың ішінде гректерден шыққан ... ... ... ... құл емдеген, кітапханашы құл кітап әкеліп беріп
тұрған, хатшы құл ... ... ... ... ... ... ... тұрмысы имениелердің құлдарға қарағанда
жөнділеу болды. Үй қызметіндегі ... көбі ... өмір ... кез ... ... ... жоқ, ... боп есептелген, қожасы оның
қалаған кезінде ... ... сата ... Гладиагорлар амфитеатрларда. Күшті, епті ... ... ... қару ... ... үйретеді. Мұндай құлдар
гладиатор деп аталды. Бұлар көрермендер ... ... ... топ-топ
болып шайқасуға міндетті. Италияда және оның ... ... ... ... ... ... салынды. Ойын өткен
күндері амфитеатрлар көрерменге лықа толған. Атақтылар да, жәй адамдар да,
байлар мен кедейлер де сол ... ... ... ... ... ... Көрермендер: "Ұмтыл, өлтіре соқ! – деп айқайласып, гладиаторларды
қайрайды, алма мен ... ... ... ... ... ... қаруын тастайды да, сол қолын жоғары көтеріп, қайырым етуді
өтінеді. Егер керермендер бас бармақтарын жоғары көтерсе, ... ... ... ... ... соң, ... ... шығарылады. Ал
гладиатор жақпаса, көрермендер бас бармақтарын төмен қарай сілтеп, бақытсыз
сорлыны өлтіріп тынуға бұйрық берген.
Римдіктер гладиаторлар шайқасын бәрінен ... ... ... театрда
аса күлкілі комедия өтіп жатады. Кенет көрермендер арасында жақын ... ... ... өтіп ... ... сыбыс тарайды. Көрермендер
комедияны сол ... ... Оның ... әйгілі ақын көрермендердің
амфитеатрға қарай таласа-тармаса, бірін-бірі ... ... ... ... қала ... ... соғысы
Римдіктер Жерорта теңізі өңіріне өз билігін орнатып барған тұста Рим
мемлекеті халқының ар түрлі топтары арасында ... ... өрті лап ... Бұл ... ... қақтырыстарга ұласып, азамат соғысына айналды.
Оның алғашқы құрбаны ... ... ... ... ... ... Гракх болды.
Ағйынды Гракхтардың жер туралы заңы
1. Егіншілеркдің тоналуы. Римдіктердің ... ... ... көңілі жәй еді: жаулап алынған жер бөлінгенде олар да ... ... ... Ал ... арғы ... жасалған жорық егіншілерді
күйзеліске душар етті. Екі-үш жыл шалғайда ... ... ... ... шөп ... ... көрді, соқалары мен орақтары ұрланған,
мал адралары қаңырап қалған.
Күміс және алтын рудниктеріне салық ... да сол ... 194 ... ... ... лузитандармен соғыс болды, ал 181 жылы келтиберлердің
көтерілісі бұрқ ете түсті, оны ... ... ... өзі 179 ... бас көтерместей етіп басты. Ол өзінің шебер депломаттығымен көзге
түсті. Гракх жергілікті князьдармен арадағы ... тез ... ... Рим ... ... ... ... Римнің Испаниядағы үстемдік
жүргізіп тұрған жерінің шекарасын нығайтты, бірақ та ... ... ... ... 154 жылы ... жаңа ... басталды, оған
кельтиберлер жәие тағы басқа тайпалары ... ... ... және ... ... тайпаларға жасаған қиянаттары және сонымен
қатар жергілікті халықтармен жасаған договорларды ... ... ... ... Лузитаниядағы соғысқа әкеп соқты, сөйтіп ... ... ... ... ... 150 жылы Претор Сервий
Сульпиций Гальба лузитандардық еліне барып, олармен ... ... ... та олар қаруларын тастап, тыныштық өмірге бейімделген кезде ... ... ... ... ... ... ... жіберді. Қайтадан
көтеріліс жасаған лузитандарды бұрын жай бақташы ... ... ... ... ... және талантты ұйымдастырушы болу қабілетімен ... ... жыл ... жүргізілген күресте ол бірде-бір жеңіліске
ұшырамады. 141 жылы ... ... ... Сервилиан Вириатты патша деп
тануға мәжбүр болды. Бұл договор Римде бекітілді, ... та ... ... ... қайтадан әжептәуір әскер күшін жіберді, римляндар ... ғана ... ... ... ... ... сатылып кеткен
Вириаттын жақын дос-жарлары оны шатырда ұйықтап жатқан жерінде өлтірді (139
жыл).
Испаниядағы ... ... ... ... ... халықтың
табандылықпен қарсылық көрсетуі, сонымен қатар Рим ... ... ... ... ішкі ... шиеленісуіне байланысты болды.
Әскерлерді жасақтаудың ескі тәртібі сол ... ... ... ... ал ... ... мүлдем дерлік күйзеліп жатты,
сондықтан соғысу мен жаулап алудан гөрі ... ... ... жеріне
жетуді аңсады, соның салдарынан әскери тәртіп төмендей берді. Сонымен қатар
нобилитеттің үстемдігі магистраттық пен ... ... ... ... ... ... Сондықтан да талапты әскер басшылары мен
саясат адамдарының орындарын дарынсыз байлар басып оларды ... ... ... отырды.
Вириат жеңілгеннен кейін көтерілістің орталығы Нуманций қаласы болды.
137 жылы Рим армиясы қаланы ... алса да, ... сан ... қарамастан нуманцийлықтардың қоршауында қалды. Консул Манцин
амалсыздан тізе бүгуге мәжбүр болып, ... ... ... Гракхты
(болашақ трибун) келіссөз жүргізу үшін Нуманцийге жіберді. Гракх ебін ... ... ол ... бойынша Рим армиясыныи аман-есен кейін шегінуіне
мүмкіндік ... ... та ... бар ... ... қолында қалатын болды.
Бұл договорды сенат бекітпей тастады, ол ескі әдет бойынша консул Гай
Гостилий ... ... ... беру ... деп қаулы шығарды, бірақ та
Нуманцийдың тұрғын халқы манцинды қабылдамады. Сол кезде даңқы көп жайылған
Публий, ... ... ... ... жіберілді, ол 133 жылы
Нуманцийды бағындырды.
Үшінші Пун соғысының есептері
Екінші Пуни соғысынан ... ... ... ел ... ... ... безуге мәжбүр болды, ал Карфаген бұл кезде саяси жағынан
екінші қатардағы әлсіз мемлекетке айналды. ... та оның ... ... өте қиын еді. Өзінің колониясынан айрылып, сауда айналымы
тарылған кезде ... ... мен ... ... маңызды роль атқаратын болды.
Міне осының арқасында Карфаген Родос аралы мен Сицилиядан ... мен ... ... ... ... ... ... Карфагеннің
саяси өмірінде үш партия бірімен бірі күресті: Римді жақтайтын партия тегі
ірі жер ... ... ... билеуді нығайта беруге талаптанған
керітартпа элементтерге арқа ... ... ... бұл ... ... Римнің агенттері есебінде болды; ... ... ... ... ... және Карфагендік теңіз державасын ... ... ол ... ... ең ... Карфагеннің
теңіздін. арғы бетіндегі жерлерінен айрылып қалуынан көп жаза көрген ... мен ... арқа ... ... Нумидиялық партия
Нумидия патшасы Масиниссамен келісімге келуді жақтады, бұл ... жер ... ... бір тобы және Нумидиймен байланысты барынша
жақсартуға тырысқан купецтер мен қолөнершілер болғанға ұқсайды.
Карфагеннің жеңілгендігін пайдаланып қай мәселеден болса да ұтып ... ... бұл ... ... ... ... ... Масинисса
билеп тұрған уақытта ескі қалалар өсіп, жаңа қалалар шыға бастады және
тұрақты армиясы нығайды. Сол ... ... ... жағынан да нығая
берді. Масиниссаның астық тиелген кемелері тіпті Эгей теңізіне, ... ... ... қайтып отырды. Нумидияға Карфагеннен ... ... ал ... пайда шығарды. Жердің басым ... (ager ... жер деп ... ал ... халықтар салық
(stipendium) төлеп тұруға міндетті болды. Римге жәрдем көрсеткен тек ... ... ... және ... ғана ... сақтап қалды,
тіпті Карфаген жерінің бір ... ... ... Пуни ... кезінде
қартайып барып өлген Масиниссаның балалары билеп тұрған ... ... ... ... мен Грецияны бағындыру
Персейді жеңгеннен кейін де Македонияңың жағдайы ... ... ... ... ... ... жатты, оған Рим сенаты да
араласып қол сұғып отырды. Халықтың наразылығын ... ... ... өзін ... ... Филиппін деп жарыялады. Оның ... ... ... Жалған Филипп Македонияға келгенде оны зор ... ... ол ... ... кірді. Бұғал қарсы жіберілген Рим легионы
(149 жылы) жеңіліп қалды, сандықтан да ... ... ... ... ... ... ... Пергам патшасы II Атталдың көмегінің,
арқасында жалған Филиптің әскерін тас-талқан етіп жеңеді де, ... ... оны ... ... (148 жылы деп ... ... алынған облыстың римляндар үшін стратегиялық маңызы да күшті болды.
Ол Римнің қарамағындағы жерлерге қауып төндірген варварлық ... ... ... осы ... ... ... ... жіберіп отырды, әдейі сол үшін олар Адриатика теңізі мен
Эгей теңізін байланыстыратын ... ... ... жол ... ... Грецияның қалаларында қырқысқан таптар тартысы болып жатты;
оның үстіне жеке ... ... бірі ... ... ... жауы ... да көп болды. 149 жылы Ахей одағына кіретін Спартаның ... ... ... ... ... ... ... келуін тоспастан
ахейлықтар Спартаға шабуыл жасады. Сенаттан ... ... ... ... деп, ... және тағы басқа қалаларды бұл одақтан
алу жайында қаулы шығарды. Коринф демосы жақтаған Ахей одағының съезі ... ... ... ... ... жүргізілген келіссөздер ешбір нәтиже
бермеді, Ахей одағы Римге қарсы соғыс ... ... ... ... ... Диэй қолына қару алып жүре алатын кедейлер әскер қатарына
енулері керек деген үндеуін жариялады және Грецияда туған 12 мың ... ... алды ... ... ... ... ақырғы Ұрыс Истмада болды. Ахейлықтар тас-талқан болып жеңілді.
Греция ... ... ... ... ... Коринф 146 жылы
қиратылып, оның тұрғын халқы құлдыққа сатылды, ал оның ... ... - ке ... Гректің басқа қалалары ресми түрде өзінің
бостандығын сақтап ... ... та ... ... ... ал олардың кейбіреулеріне салықтар салынды. Тек қана Спарта ... ... ... ... тәуелсіз қалалар болып есептелді.
Пергам патшалығын қосып алу
Македония мен ... ... ... ... ... ... да
басына келді. II Евменның мұрагерлері тұсында Пергам Жерорта теңізінің
бассейнінде өзінің теңіз ... болу ... ... ... ал ... ... нығайып, кеңінен тарай бастады. III ... (138-133 ... Рим ... ... да қожалық ете бастады.
133 жылы Аттал тегі ... ... де ... ... деп ... ... өзінің патшалығын Римге мұра етіп қалдырды; мұра ... ... ... әсіресе оның ішінде Пергамның бостандығы сақталып қалды.
Мұндай жеңілдік берілуінің себебі бізге анық ... ... ... ... ... шешуші роль атқаруы да ғажап емес. Римнің
оккупациясы құл ... ... ... ... ... жәрдем етуге тиіс болды. Бірақ римляндар жаңа ... ... ... ... ... ... алмады. Пергамда Аристоник
бастаған құлдар көтерілісі бұрқ ете қалды, ол халыктың төменгі ... ... ... өз ... ... ... ... тек табанды күрестен
кейін ғана Пергамда өз үстемдігін орнатты. Бұрынғы Пергам патшалығы ... ... ... ... ... II ... орта шенінде ең үлкен державаға айналды; Италиядан
тысқары жерлердін, барлығы Римнің провинциялары ... ... ... ... басқару жөнінде Римнік белгілі ережесі
болмады. Соғыс жүргізу ісі ... адам сол ... ... елін ... ... кезде провинциялық төрт претордың жаңа ... ... ... ... ... ... міндеті жүктелді 227
жылы Сицилия мен Сардинияны басқару үшін екі претор, ал 197 ... ... ... ... кәсібі дами бастады. Бірақ Нумидия мен Карфагеннің
арасындағы, экономикалық байланыстың нығаюына қарамастан, екеуінің арасында
үнемі жанжалдар да болып ... Рим ылғи ... ... ... ... отырды.
Сципионның бағынышты жэне жартылай бағынышты мемлекеттердің системасын
құру жөніндегі самарқау ... ... ... ... қолдамады, ал
Персейді жеңгеннен кейін Карфагенге қарсы бағытталған жаулап алу ... ... ... таптарының әртүрлі топтарының арасынан көптеген
жақтаушылар тапты. Бұл ... алу ... ... ... ... — өсімқорлар тобымен тығыз байланысты Марк Порций Катон (Старший)
болды. Катон 153 жылы ... ... оның ... өз ... ... ... ... Қарфагеннің бұл байлығы тек экономикалық
жағынан ғана емес, сонымен ... ... ... да ... мүмкіндік
беретін еді. Катон Қарфагеннен Римге фига ағашының жаңа ... және ... ... ... оны ... ... тұрып: «Жау біздің төңірегімізді
торып жүр деп айтпасқа бола ма?» деді. Катон Қарфагенді ... ... ... оның ... ... ... , ... «Ceterum censeo
Carthaginem delendam esse» (егер мен шынымды айтсам, Карфаген қайткен күнде
талқандалуы керек) деген ... ... ... ... ... ... тұруының арқасында Қарфагенде
демократиялық партия нығайды, олар римляндар - Испанияда ... ... ... ... ... беру керек деген қаулы алып,
Карфаген онымен соғыс бастады, бірақ олар тас-талқан ... ... ... ... ... ... ... олар 201 жылы жасалған шартты
бұзды деп Карфагенге қарсы соғыс жары шады. Бұл ... ... ... үшін ... ... да келісімге келетін бітім партиясы ... ... ... та ... ... Рим консулдарының басқа ... ... ... оның ... ... 15 ... ... салу керек деген
талабын естігенде, карфагендықтар олардың бұл талаптарын зор ... ... ... ... ... ... қалғанша қорғауға
белдерін бекем буысты.
Карфагенді қоршау
Қарфагендықтар өздерінің ... ... ... қалу үшін ... ... ... бақты. Римляндар Карфагенді алғашқы шабуылдың
өзінде-ақ аламыз ғой деп ... да ол ... ... ... ... ... қаланы ұзақ уақыт бойына қоршап тұруға мәжбүр болды. ... да ... ... жорықтары кезіндегідей жауынгерлік ... ... ... ... берік қамалға айналды, Римнің кейбір отрядтары
қаладан шыққан жасақтан ... ... ... ... ... ... 147 ... дейін, қашан Африкаға Публий Корнелий ... ... ... осы ... өзгермейді.
Персейді жеңген Эмилий Павлдың баласы Сципион Эмилиан Африканскийдің
өгей баласы болатын және ол сол кездегі жігерлі әскери ... ... Рим ... ... ... алғаннан кейін ең алдымен әскери
тәртіпті нығайтты, содан кейін Карфагенге баратын барлық жолдарды ... ... шара ... Қоршаудағылар сыртқы дүниеден мүлдем қол
үзді, азық-түліктің жеткізіліп тұруы тоқталды. ... ... ... армиясы күл-талқан етілді. Карфагенды ... ... ... Газдрубал римляндардан бітім сұрай бастады. Бірақ ... ... ... 146 ... көктемінде қалаға тікелей шабуыл жасады.
Карфагеннің құлауы
Қаланың көшелершде ұдайы алты күн бойына кескілескен қырғын ... Тек қана ... күн ... ... ... ... ...
Бирсаны алды.
Газдрубал өзінің семьясы және қашқын — ... ... ... мақсатымен Эскулаптың храмына барып тығылады. Бірақ та Карфагендік
әскер басы нағыз, шешуші кезде ... тұра ... Ол ... ... ... ... құшақтап, өзін аман алып қалуды жалбарынып сұрай ... қара ... ... қалу үшін құлшылық ұрып жатқан күйеуін көргенде
Газдрубалдың әйелі қарғыс айтып балаларын отқа итеріп ... ... ... өзі де ... жанып тұрған өрттің ішіне кіріп кетті.
Карфагендіктер қоршауда қалғанда үлкен ержүректілік, табандылық
көрсетті, ... күші ... ... ... ... ... ... Пуни
соғысын, — деп жазды Энгельс, — соғыс деп атаудың өзі ... бұл ... ... есе кем осал ... күші ... ... мұқатуы ғана болды.»
Сципион қаланы бұрынғы қалпында қалдыруды көздеді, бірақ та сенаттың
талабы бойынша Карфаген тас-талқан болып ... ... ... ... ... етіп ... бұл қаланың орнына қарғыс айтылып, бұл жерге
өмір бақи қоныстануға болмайды ... ... ... ... ... ... Карфагеннің қарамағындағы ... ... ... ... ... деп ... тізімі
1. Ковалев Г. История древнего Рима. М., 2000.
2. История древнего мира. В 2-х ... М., ... ... К. ... ... Рима и ... В 2-х ... М., 2000.
4. Редер Г., Черкасов С. Ежелгі дүние ... ... ... ... Г., ... С. ... дүние тарихы. 2 томдық. Алматы, 1980.
6. История древнего мира. Под ред. Кузницина С. М., 1990.
7. История и культура древнего ... М., ... ... Р. ... Его ... истории Рима. М., 2004.
9. Сто великих воинов. М., ... ... С. Сто ... ... ... М., 2005.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVII-XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығы8 бет
Түрік қағанатының қоғамдық - саяси құрылысы55 бет
Азаматтық құқық негіздері жайында6 бет
Батыс Eуропа елдерінде капиталистік қатынастардың пайда болуы11 бет
Жылқы және ту12 бет
Христиан діні14 бет
Қазақстан Республикасы азаматтық құқығының ұғымы8 бет
Ұлыбританиядағы аудиттің дамуы4 бет
Macromedia direсtor – да дыбысты, мәтінді, бейнекөріністі, графиктік көріністі және анимацияны (мультипликацияны) біріктіру22 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь