Мемлекеттің әлеуметтік саясаты. Қоғамның өркендеуі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
I. МЕМЛЕКЕТТІҢ ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4
II. ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫ ДАМЫТУДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІҢ РӨЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1. Қазақстандағы әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... 14
2. Халықты әлеуметтік қорғау механизмін реформалау ... ... ... ... ... ... . 31
ІІІ. ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТ ЖӘНЕ ҚОҒАМНЫҢ ӨРКЕНДЕУІ ... ... ...

Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі мен салауатты өмір сүру мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.Қазақстанның әлеуметтік жағдайдағы бүгінгі мен ертеңі ... ... ... ... . 38
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
Қазақстан Республикасының жағдайындағы экономикасының дамуы, мемлекеттің әлеуметтік- экономикалық саясатының құрылымдық және қаржы саясаттарының шешуші шараларына байланысты.
Қазіргі мемлекеттердің барлығында дерлік, азаматтарды экономикалық қиыншылықтан қорғауды қамтамасыз ететін әлеуметтік қолдау жүйесі бар. Әлеуметтік қолдау денегіміз – қоғамының табысы аз мүшелеріне қаржылай көмек ретінде көрсететін үкімет бағдарламасы. Оларға жұмыссдық бойынша жәрдемақы, қарттар мен мүгедектерге берілетін зейнетақы және әл-ауқаты нашар отбасыларына берілетін әлеуметтік көмектер мен 2002ж 1 қаңтарынан әрекет ететін мақсатты әлеуметтік көмек және басқа да түрлері жатады. Осындай бағдарламаларға мемлекеттің тегін медициналық қызмет көрсетуі, тегін пәтер беруі, сондай-ақ табысы аз отбасыларының әлеуметтік қызметтер көрсетуі және т.б. жатады. Әлеуметтік қорғау бағдарламасының мәні, қоғамдағы табысты қайта бөлумен көрсетіледі.
Әлеуметтік бағдарламаларды жасағанда және оларды іске асыру кезінде тұрақты қоғамдық бақылау, институтционалдық күштердің тепе-теңдігі, қоғамда демократиялық мәдениетінің жоғары деңгейі қажет болады.
Әлеуметтік теңдіктің деңгейі ең алдымен табыстар жүйесіне байланысты келеді. Соңғысы адамның белігілі бір өмір сүру деңгейіне қажетті материалдық игіліктерге жұмсалатын барлық қаржы – қаражат сомасы, табыстар, заңды түрде – экономикалық қызметтің нәтижесі. Табыстар қалыптасу көзіне қарай жіктеледі. Оларды негізгі және қосымша табыс түрлері деп бөледі. Дамыған нарықтық экономика жағдайында адам, қалыпты түрде, белгілі бір негізгі табыс түріне ие болады. Жалдамалы еңбек ететіндер үшін бұл еңбекақы, ал кәсіпкерлер үшін – таза пайда.
Баянды дамудың аса маңызды құрамдас бөлігі күшті әлеуметтік саясат жүргізу.
Әлеуметтік саясаттың басты нысаны – халық және халықтың әртүрлі бөліктерінің әлеуметтік жағдайы.
Әлеуметтік саясаттың негізгі субьектісі – осы саясатты жүзеге асыратын мемлекет болып табылады.
Мемлекеттік әлеуметтік саясат – бұл мемлекеттің әлеуметтік сферадағы белгілі бір әлеуметтік кезеңге есептелген қаржылық ресурстар мен ұйымдық насихаттаушы күштермен нығайтылған, нақты тарихи жағдай мен мақсаттарға негізделген қызметі болып табылады.
ХХ ғасырдың 30 жылдарында мемлекеттер қатарында әлеуметтік шиеленісушіліктің тез жоғарылап өсуімен сипатталатын әлемдік дағдарыс мемлекеттің нарықтық үрдістерге сонымен қатар, әлеуметтік сфераға араласу қажеттігін дәлелдейді.
1. Ашимбаев Т.А. Государственное регулирование перехода к рыночным отношением. // Известия HAH РК. Серия «Общественные науки» — Алма-Ата, 1993. №2.
2. Валовой Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: Молодая гвардия, 1993.
3. Владимирова Л.П. Прогнозирование и татрование в условиях рынка. - М. Дашков и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей чешасой реформы: // Известия. 1994. 5 апреля.
5. Казахстанская правда, 1997. 25 декабря.
6. Деловая неделя. 1997. №12,
7. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. д.э.н. проф. В.И.Кушлина и д.э.н., проф. Н.А. Волгина. — М.: Экономика, 2000.
8. Государственное регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова Р.П. СПб, 1999.
9. Джкевич А.К. К осмыслению опыта экономического развития Япоти // Российский экономический журнал. 1992. №10.
10. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное пособие. — Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
11. Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности в Республике Казахтан в условиях перехода к рынку. — Алматы, Уни-верситет «Туран», 1999.
12. АльПари. 1997. №10.
13. Вопросы экономики. 1990. №5.
14. Заявление Кабинета Митстров Республики Казахстан об эконо-мической политике в 1994 г. // Казахстанская правда. 1994. 5 февраля.
        
        ЖОСПАРЫ:
| |КІРІСПЕ.............................................................|3 |
| |............................................ | ... ... ... |4 |
| ... | ... |ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫ ДАМЫТУДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІҢ | |
| ... |
| ... | ... ... әлеуметтік саясаттың негізгі |14 |
| ... | ... ... ... ... ... |31 |
| ... | ... ... ЖӘНЕ ... ... |38 ... | | |
| ... азаматтарының денсаулығы, білімі мен ... |38 |
| ... сүру | ... ... |
| ... | |
| | | |
| ... ... жағдайдағы бүгінгі мен | |
| ... | |
| | | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| ... ... |45 |
| ... | ... Республикасының жағдайындағы экономикасының дамуы,
мемлекеттің әлеуметтік- экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... барлығында дерлік, азаматтарды экономикалық
қиыншылықтан қорғауды қамтамасыз ететін әлеуметтік ... ... ... ... ...... табысы аз мүшелеріне қаржылай көмек
ретінде көрсететін үкімет бағдарламасы. Оларға жұмыссдық бойынша жәрдемақы,
қарттар мен ... ... ... және ... ... ... әлеуметтік көмектер мен 2002ж 1 қаңтарынан әрекет
ететін мақсатты әлеуметтік көмек және ... да ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуі, тегін пәтер
беруі, сондай-ақ табысы аз отбасыларының әлеуметтік қызметтер көрсетуі
және т.б. ... ... ... ... ... қоғамдағы табысты
қайта бөлумен көрсетіледі.
Әлеуметтік бағдарламаларды жасағанда және оларды іске асыру ... ... ... ... ... ... демократиялық мәдениетінің жоғары деңгейі қажет болады.
Әлеуметтік теңдіктің деңгейі ең алдымен табыстар жүйесіне байланысты
келеді. Соңғысы адамның ... бір өмір сүру ... ... ... ... ... ... – қаражат сомасы,
табыстар, заңды түрде – экономикалық қызметтің нәтижесі. Табыстар қалыптасу
көзіне қарай ... ... ... және ... ... ... деп
бөледі. Дамыған нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... табыс түріне ие болады. Жалдамалы еңбек ететіндер үшін ... ал ... үшін – таза ... ... аса ... ... бөлігі күшті әлеуметтік саясат
жүргізу.
Әлеуметтік саясаттың басты нысаны – халық және ... ... ... ... ... негізгі субьектісі – осы саясатты жүзеге ... ... ... ... ... – бұл ... әлеуметтік сферадағы
белгілі бір әлеуметтік кезеңге есептелген қаржылық ресурстар мен ұйымдық
насихаттаушы күштермен нығайтылған, нақты ... ... мен ... қызметі болып табылады.
ХХ ғасырдың 30 жылдарында ... ... ... тез ... өсуімен сипатталатын әлемдік ... ... ... ... ... әлеуметтік сфераға араласу
қажеттігін дәлелдейді.
І. МЕМЛЕКЕТТІҢ ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТЫ
Мемлекеттің әлеуметтік саясаты - қоғам ... ... ... қызметтерінің бір бағыты. Әлеуметтік саясаттың мынадай
бағыттары бар:
қоғамдағы әділетті қатынасты колдау;
әлеуметтік топтар арасындағы және қоғамдағы ішкі ... ... ... өмір сүру деңгейін, игіліктерін көтеру ... ... ... ... үшін ... ... әлеуметтік кепілдемелер жасау.
Мемлекеттің негізгі әлеуметтік саясатының келесідей бағыт-тары бар:
Әлеуметтік сақтандыру.
Жұмысшыларды әлеуметтік ... ... мен ... төлеу саласындағы
саясат.
4. Тұрғын үй ... ... анық та ... ... ... біз ... өмір ... біз еркіндікке ұмтылдық, біз бәрінен де бұрын балаларымыз бен
немерелеріміздің лайықты өмір ... ... ... ... мен біздер өз
ғұмырмыздің біраз жылдарын арнадық. ... еш ... жоқ, біз ... ... ... халқына жолдауы - әлеуметтік мәні зор
бағдарлама,өйткені онда ... ... ... жағдайда еңбек етуіне,
білім алуынағ емделуіне ... ... ... ... көңіл
бөлінген. Зейнетақымен қамтамасыз ету, ... ... ана мен ... бағытындағы істерге бастайтыны анық.
Мемлекет басшысы аграрлық мәселеге тоқталып, биыл үш ... агро ... ... ... асыру аяқталатыны жеткізді. Ауыл жылдарының
алғашқы екі жылы біздің аудан үшін алға басу ... ... ... ... ... деп ... атайды. Облыста 578 мың гектер жерге
дәнді дақыл егілсе, оның 215 мың ... - ... ... ... ... егіс ... 18 мың гектарға ұлғайтуды межелеп отырмыз. Көктемгі егіске
арнап 26 мың тонна тұқым дайындалды. Жоғары сапалы ... ғана ... ... ... жыл ... басқа аудандардың шаруашылықтары ... ... ... ... ... тұрақтандыру қорына 18,2 мың тонна
астық тапсырды, бұл – бүкіл қордың 41 ... мың ... егіс ... өтті, 72 техника алынды. Жалпы алғанда, Ертіс ауданы былтыр 7
млрд. теңгенңғ шаруашылығыөнімін өндірді. ... ... ... жан – ... ... ... Мұны ауданымыздың мысалынан айқын
көруге болады. Біз жыл сайын ... ... ...... ... ... аламыз. Мәселен, былтыр ауданға 8800 ... ...... ... Бұл әр ... ... 10-12
теңге үнемдеуге қол жеткізді.ал аудан аумағымен алсақ, 88 млн. ... ... ... ... – МТС – тер ... ... МТС шағын шаруа қожалықтарын ауыл шаруашылығ техникасымен
қамтамасыз етуде үлкен роль ... Биыл ... ... ... ... ... 150 млн ... мемлекет қаржысы бөлінеді.
Президент Н.Ә. Назарбаев Жолдауында : “Баспанан болмай, түтін
түтетіп, бала өсіру қиын ” ... Бөл ... ... үй ... ... ... отрығанын байқатады.
Жолдауда тұрғын үй құралысын өрістетуге ерекше мән ... Біз ... ... ... Үш ... тұрған үйде жеті пәтерді жөндеп,
бюджет қызметкерлеріне бірдік.
Облыс әкімі Қ.Т. Нүрпейісовтің бастамасымен Ертіс ... ... ... ... ... ... екі екіпәтерлік үй
салынды. Биыл үш қабатты үйде тағы 12 ... ... ... келтіреміз.
Денсаулық сақтау қызметкерлеріне екі екіпәтерлік үй салынады. Төрт қабатты
үйде 16 пәтер қалпына келтіріледі.
Ауыл аумақтарын дамыту ... ... ірі елді ... 2-3-
тен тұрғын үйлер салынап, әлеуметтік сала қызметкерлері – мұғалімдерге,
дәрігерлерге және жас мамандараға берілетін ... тағы бір ... ... мәселе – мұғалімдер мәртебесін
көтері де көңілімнен шықты. Осы мақсатқа жету үшін алдымен ұстаздың алансыз
қызмет етуіне ... ... ... Жас ... ... ... аударуға
тиіс. Сондықтан 2004 жылдан бастап ауданға келген педогогикалық жоғары және
орта оқу орындары түлектері үшін тиісінше 30 және 15 мың ... ... ... сондай-ақ, отын беру көзделген. Егер жас мұғалім ата – ... ... ... ... ... ... жас ... қолайлы үй берілді, олар асханада тегін ... ... ... ... 73 жас ... ... ... 70 – сі ешқайда ... ... ... білі ... ... арта ... ... алдағы жылдан
бастапжергілікті кәсіптік – техникалық мектепте аграрийлерді ғана ... ... ... (телевизор, кір жуу машинасы ... ... ... ... ... өте ... ... қызметіне мамандар даярлау мәселесін шешетін қадам болмақ.
Ауылда ... игі ... көп. ... ... ... ... елді
мекендер ажарлана түсуде.Президент Жолдауының аграрлық блогы да ойдағыдай
орындалатынына күмән жоқ.
Елбасы Н.Назарбаевтың ... ... ... ... ... Қоры” өзіндік бір “үлкен қаржылық маркетке” айналуға
тиіс. Біз Қорға биылғы жылы республикалық бюджеттен қосымша 10 ... ... ... ... ... ... кредиттеу мүмкіндігі 25млрд.
теңгеге дейін өседі ,-деп мәлімдегені көп кәсіпкерге оң әсер ... ... ... ... тарапынан үлкен қолдауға ие болып отырғанының
айқын белгісі. Бүгінгі ... ... ... саны ... 15-18 ... ... ... қатысуымен шығарылатын өнімнің
көлемі 30 млрд. теңгенің шамасында, ал салық ... 6 ... ... ... күні бір ... ... ... жедел меңгеріп
алып, айтарлықтай дамып келе жатса, кейбіреулердің оған мүмкіндігі жоқ.
Тағы басқалары нарықта орнын таба ... ... жүр. ... де, ... бір ... ... ... тоқырап қалған жоқ. Өзіндік ізденіске
түсіп, ілгерілеудің жолын табуға ... ... өзі ... ... ... жасап жатқанда, экономикалық тұрғыда белсенділікке
талпынбау қай-қайсына болмасын айтарлықтай сын ... олар ... ... ... шағын кәсіпкерлікке еш жалтақсыз алға қарай дамудың жолдары
және ... ... ... ... ... де кеңейді. Мәселен, ауыл
шаруашылығы өнімдерін ... ... ... Бұрындары шағын-шағын
наубайхана,шұжық цехтары, май шайқау орындары көп еді.Қазір ... ... ... ... ... ... . ... нарықтың
бәсекесінде тартысып жүрген кәсіпорындар өз өнімдерінің ... ... ... да, тілегінен де шығуға үйреніп келеді. Солардың
бірі – “Павлодарсүт” ЖШС қазір көпке танымал.
Ал егер өнеркәсіп саласын ауызға ... онда ... ... атап ... ... Бұл ... ауыл шаруашылылық өнімдерін
қайта өндеуге қажет ... ... ... ... ... де ... мен аумақтарды, баспаналарды
жарықтандыруға қажетті ерекше аспалы шамдар дайындайды.
Шағын ... ... қрт ... сияқты арнайы істерде
тарылмай келеді. Мысалға өрт сөндірушілерді әртүрлі құрал- жабдықтармен
қамтамасыз ... ... ... ЖШС-ін алайық. Бұл кәсіпорын, тағы бір
жағынан, Павлодардың жеке көміроттегілік өрт сөндіру құралын ... ... ... ... бір айта ... және орта ... ... жаңа идеологиясын түзуіміздің қажеттігін” атаған
елбасының ойы ... ... ... ... ... ... кеңейте түсуге ғана бағытталып ... жоқ. ... ... ... өз ... ... ... технологиямен
жұмыс істеуге көшуіне жұмсалады. Алайда бүгін салық кодексіне қатысты біраз
кедергі бар, технологияны ... оң ... ... жоқ. Осы ... биылғы
жылдан бастап кәсіпкерлерге салынатын салық ... ... ... ... ... егер өз өндірісіне жанашылдық еңгізгісі келсе,
салық төлеу ... ... ие ... Бұл серіктестік пен фирмаларды
жедел ілгері бастырушы ... ... ... Н.Назарбаевтың дәстүрлі халқына Жолдауы, меніңше, болашақтан
жарқын үміт күтетін барша қазақстандықтардың көкейлеріндегі ой ... ... деп айта ... ... да ... қазір Жолдау жайлы ауыл-
елдегі адамдар өз пікірін білдіруде. Яғни, елбасының Жолдауы ел адамдарының
ойына ... ... ... бір серпіліс тудырды. Бұл тегін ... ... ... ауыл тұрмысына, экономикасы мен әлеуметтік саласына көп көңіл
бөдіне ... ... ... ... жұмыс орындары ашылды, байланыс,
жол-көлік мәселері, мәдениет саласы, білім беру, денсаулықң ... ... ... та ... істерді көруге олады.
Біздің павлодар ауданында, мәселен, соңғы жылдары 14 кітапхана
ашылды, мәдениет үйлері, ... ... ... да ... ... ... ... Балаларға арналған ... ... ... ... ... көштік. Ауданның денсаулық сақтау
саласында да бірқатар істер тындырылды, жедел жәрдем көліктері берілді,дәрі-
дәрмекпен қамтамасыз ету, ауыл ... ... ... жұқпалы ауруларға қарсы күрес секілді жұмыстар атқарылу
үстінде. Аудандағы 6 ... ... ... ... көрсетіліп, үйлеріне
телефон байланысын орнатты.
Жақында ауданымызда арнайы ақпараттық топ құрылды. Осы топ он
шақты күн ... 6 ... ... ... ... ... ... Жолдауын халыққа түсіндірді. Бұл сапар әлі де жалғасуда.
Аудандағы тағы бір нәтижелі іс-Жолдау бойынша біз соғыс және еңбек
ардагерлерінің ... атты ... ... құрдық. Бір қуаныштысы, ауыл
тұрғындары да, қожалықтары да ... ... ... келгенше көмек беруде.
Бүгінгі таңда “Ардагер” қоғамдық қорына 181 мың 400 теңге қаражат ... ... ... ... ... ... ... әлі де жалғасуда. Ең бастысы, ... ... ... қарсы алып, талқылап, ризашылығын білдіруде.
Әрине,қәзіргі уақытта бар шаруаны реттеп, ... ... деп ... ... ... жерлерде шешімін күтіп тұрған мәселелер жоқ емес, баршылыұ.
Қандай іс болса да, “Жұмыла ... жүк ... ... ... ... жанашырлықпен көмектесе білсек, алынбайтын асу жоқ деп ойлаймын.
Сондықтан қандай да іс, қай сала ... ... ... жолдауы
баршамыз үшін баңдар болмақ
II. Әлеуметтік саясатты дамытудағы мемлекеттің рөлі
Мемлекет - халықтың ... ... ... орын ... ... ... мемлекеттің рөлі:
♦♦♦ Әр түрдегі мемлекет адамды қоғамға біріктіреді, оның өмір ... ... ... ... ... ... ... өмірін, қолының бос
кезіндегі уақыт және ... ... ... ... ... өмір ... осы ... мүлкіне айналдыру жолдары арқылы жүзеге асады. Нормадан
жағымсыз ауытқу, ... ... ... түсу ... ... және ... ету үшін ... және мемлекеттік іс -әрекеттер талап етіледі.
♦♦♦ Демократиялық мемлекет қоғамдық топтар мен ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз етеді.
Демократиялық мемлекет кезінде ... ... ... жол берілмейді
♦♦♦ Демократиялық мемлекет әлеуметтік топттың және азаматтардың
әлеуметтік ортадағы ... ... ала ... және ... саясат пішініне өсіре алмайды. Әйтсе де демократиялық мемлекет
қандай да бір әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мүмкіндіктер кеңістігін жеке
күштерден қорғалуын ... ... ... асырудың негізгі субьектісі болып мемлекет
табылады. Әрбір мемлекет өзінің даму ... ... ... ... ... саясаттың орталықтандырылған
проблемалары да бар:
* экономиканың экологиялық жэне әлеуметтік бағыты;
* халықаралық және ... ... ... ... даму ... ... болашақ ұрпақ пен қазіргі ұрпақтың мүдделерінің теңділігін ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады, бірак әлеуметтік сфераның ... ... ... өсіп отырады.
Мемлекеттің әлеуметтің саясатын жүзеге асырудың негізгі қызметі:
Құқық беруші органдардың заңдылық іс-әрекеті
Атқұарушы органдардың ұйымдық – ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік мемлекет.
Әлеуметтік мемлекеттің мінездемесі:
Әлеуметтік жүйелердің дамыған жүйесі, салықтың жоғары деңгейі, әлеуметтік
сфераға бөлінген қаржының жоғары деңгейі;
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... жүйенің дамыған түрі, мұнда биліктің бөлінуі, әрбір ... ... ... ... ... ... - ... жүйесінің қызметі.
Мемлекеттік әлеуметтік саясаты әлеуметтік сұрақтармен ... ... ... ... ... ... ... және жүзеге асыру кезінде үш жақ қатысады:
* билік (заң ... ... және сот ... ... ... ... ... әлеуметтік професионалды және т.б. топтары, жеке
инвалидтер).
Әлеуметтік саясат - ... ... іс ... ... ... даму ... жету мүмкін емес, сондықтан да мемлекет ... ... ... кеңістікте біріктіру кепілі ретінде танылады.
Мемлекеттің кепілдігін беру рөлі ... ... тең ... ... ... - өз ... өркениетті элеуметтік саясатты жалпы үлттық
масштабта кепілдік береді.
Кепілдік - бұл ... ... ... қамтамасыз етуші жүйе. Өркениетті
әлеуметтік саясаттың жеткілікті ... ... тек ... ... ... үміттендіретіп қана емес сонымен қатар
сыртқы факторлардан да әлеуметтік әсер ету ... ... ... ... өздері мемлекеттің қатысуынсыз белгілі бір дэрежеге
жете алмайды,сондықтан ... ... ... қатысып оны шешуі
қажет.
Қоғам барлық халықтың формасы сияқты проблемаларға кездеседі, яғни жалпы
қоғамға қатысты проблемалар бар, ол проблемаларды тек қана ... ... ол ... бөлінген болғандықтан белгілі бір міндетке негізделіп
соны шешу қажет. Халықтың айтуы ... ... сол ... ... Жалпы қоғамдық проблемаларды шешу ... ... ... ресурсы рөлін атқарады.
Бұл қандай проблемалар төртеуін атап өтейік:
Ету қызметін орындайды. Ал ... ... ... ... антигумандық әлеуметтік мәнін көрсетеді.
Мықты әлеуметтік саясаттың антиподы пассивті әлеуметтік саясат. ... ... ... конститутциялық міндетін орындай алмайды, ал
тоталитарлы мемлекет құлайды.
90 -шы жылдары Қазақстанда нарықтық реформаларды радикалды жүргізуімен
байланысты «Шоковая ... ... ... сонымен қатар «танымалы
емес шара» түсінігі пайда болды. ... бұл ... ... ... ... ... ... мазмұны -бұл:
* мемлекеттің әлеуметтік саясатының стратегиясын өмірге алып келу және
жүзеге асыру;
* ... ... ... приоритетін анықтау;
■ әлеуметтік саясаттың барлық процесін мен приоритетке бағыттау.
Мемлекеттік әлеуметтік саясаттың проблемалары президенттің елге
жолдауында ... ... ... ... ... Өкіметтің концептуалды шешімдерінде
♦♦♦ Парламенттің жарлығында
♦♦♦ Қазақстан Республикасының Заңдарында
Қазақстан Республикасының міндеттері 1993 жылы ... ... ... ... Бұл ... ... ... қалыптастыруға бағытталған.
Мемлекеттің конституциясында - өкіметтің әлеуметтік сферада қызмет етуін
яғни азаматтар мен әлеуметтік топтардың мүдделерін қорғауға міндетті.
ҚР Конституциясының 1,28,29 - ... ... ... ... өзін ... ... ... және
әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы -адам және
оның ... ... мен ... ... ... ... ... мүгедек
болған, асыраушысынан айрылған жағдайда және өзге де заңды негіздерде оған
ең төменгі ... мен ... ... әлеуметтік қамсыздандырылуына
кепілдік беріледі.
Ерікті әлеуметтік сақтандыру, әлеуметтік қамсыздандырудың қосымша
нысандарын жасау және қайырымдылық көтермеленіп отырады.
Қазақстан ... ... ... сақтауға құқығы
Әлеуметтік саясаттың негізі ол - ... ... ... ... ... қажет, ал басқа топтар мен күштер бұл ... ... ... ... ... ... мынандай халықаралық актілер
қолданылады:
* Жалпы адам құқық декларациясы (БҰҰ 10 желтоқсан 1948ж)
* ... ... ... ... ... ... ... туралы басқада халықаралық құжаттар.
♦♦♦ Европа Кеңесінің құжаттары, соның ішінде Европалық әлеуметтік хартия.
♦♦♦ Европадағы қауіпсіздік пен ... ... ... (ОБСЕ).
♦♦♦ ТМД елдерінің құжаттары.
Қазақстан үшін ұлттық қауіпсіздікті қорғайтын әлеуметтік саясат қажет. ... ... ... ... өзі ... ... ... мен
мазмұнындағы ерекшеліктер саясаттың стратегиялық мәні.
Мемлекеттің әлеуметтік саясатында негізгі орынды ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет нәтижесінің
көрсеткіші болып табылады. Басқаша айтқанда - табыс өндіріске қатысушының
оған қатысу деңгейіне ... ... ... өнімнің бір бөлігі.
Экономикалық әдебиеттерде табыс ұғымы өнімді шығаруда құнның ... ... ... ... табыс деңгейі олардың тұрмыс - ... ... ... индивидтің материалдық және ... ... ... дем ... ... ... сақтау,
қажеттілігін қанағаттандыру. Еңбек ақыдан басқа халық табысының көлеміне
әсер ететін ... жеке баға ... ... ... ... ету деңгейін жатқызуға болады. Ақшалай табыстың негізгі үш ... ... ... ... түсетін табыс (девиденд, пайыз,рента)
* әлеуметтік төлемдер(зейнетақы, жәрдемақы)
Халық табысының динамикасы мен ... ... үшін ... ... ... ... табыс көрсеткіштері қолданады.
Номиналды табыс N1 - белгілі уақыт кезінде жеке тұлғалардан алған ақша
мөлшері.
Біріншіден, бұл мемлекет ... ... ... ... төлемдер.
Екіншіден, бұл міндетті әлеуметтік сақтандыру.
Үшіншіден, бұл ... ... ... ... ерікті жинақтаулары.
Міне, ... үш ... ... қарттық
кезеңін лайығымен қамсыздандыруға тиісті жағдай туғызады.
Биылғы жылдан бастап, іс жүзінде әрбір отбасының ... игі ... 2005 - 2007 ... ... ... реформаларды одан әрі
тереңдету бағдарламасын іске асырылып жатыр.
Үстіміздегі жылдан ... ... ... ... бес ... балаларды дәрі - дәрмекпен, ал жүкті әйелдерді - ... ... йоды бар ... ... ... тегін қамтамасыз ету
керек.
2006 жылдан бастап, диспансерлік есепте тұратын және амбулаториялық
деңгейде жеңілдік шарттары қолданылатын балалар мен ... дәрі ... ... қамтамасыз етуге көшірілуі керек.
2006 жылдан бастап, аз ... ... 18 ... ... ай ... ... төленуге, 4 және одан көп бірге тұратын
кәмелетке толмаған балалары бар көп балалы аналарға, «Алтын алқа», ... ... 1 және 2 ... «Ана ... белгілерімен марапатталған
аналарға арнаулы мемлекеттік жәрдемақылардың мөлшері 4000 ... ... ... ... ... бір жолғы жәрдемақыларды қазір де төлеп
келеді. Енді соларға қосымша ... ... 2007 ... ... 2006
жылғы 1 шілдеден бастап,бір жасқа дейінгі сәбиді күту жөнінде мемлекеттік
жәрдемақылар енгізілетін болды.
Биылғы 1 шілдеден бастап, біз ... ... ... ... мен ... зейнетақысының мөлшеріне қарамастан, 3000 теңге
мөлшерінде қосымша негізгі зейнетақылық төлем ... ... ... ... зейнетақының мөлшері негізгі зейнетақылық төлеммен бірге 9200
теңгені құрайтын, ал зейнетақының орташа мөлшері 12 мың теңгеден асады.
қызметкерлерінің ... орта ... 32% ... ... деп
санаймын. Ал 2007 жылдан бастап орта есеппен 30 % ... ... ... ... ... қана емес, жекеменшік секторда
да өсуге тиіс. Осыған орай ... 1 ... ... ең ... ... 9200 ... ... көбейеді.
Биылғы 1 шілдеден бастап, біз жоғары оқу орындары студенттері, ... ақ орта ... ... беру ... оқушылары стипендияларының мөлшерін
2 есеге көбейеді.
Ағымдағы жылы түрғын үй қүрылысы бағдарламасының шеңберінде бюджеттен
бөлінген ... ... ғана ... ... қорғалатын топтары
үшін 1600 пэтер салу және ипотекалық бағдарлама ... ... ... ... 11700 ... салуыну қажет.
Экономикалық жэне әлеуметтік жедел жаңару ... ... жэне ... ... ... ... одан әрі сақтап,
сол арқылы капиталды, инвестициялар, технологиялар мен ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызуға тиіс.
Жалпы 1990-1997жылдары Қазақстанда жүмыспен қамтылғандардың саны
өндірісте -712мың адамға ... ауыл ... ... ... ... ... ... құрылыста-647 мыңға (ҚР Үкіметі: Өндіріс
саясатының 1998-2003ж.ж. арналған бағдарламасынан).
1993 жылдан бастап ... ... ... эрдайымғы өсу тенденциясы
бар, өмір сүру минимумының бағалануы өндіріліп ... ... элі ... ... ... ... категорияға жатқызудың ресми
белгіленген анықтамасы жоқ, жэне де ... ... ... ... ... ... ... ақпарат жоқ.. Осы ақпараттардың ... ... ... ... анықтау қиынға түсуде.
Қазақстан отбасылары кірістерінің жалпы саласындағы кіріс салықтарының
бөлігінің өсу тенденциясы жалгасуда. 1993-1995ж кіріс салықтарының ... ... ... ... жоқ. Жеке ... ... деңгейін
жоғарылататын, екінші табыс табу мүмкіндігі үшін ... ... ... ... ... ... ... бірі элеуметтік
Қазақстан халқының көп бөлігінің өмір ... ... ... ... ж.ж ... басына нақты Ішкі Жалпы Өнім көрсеткішінің
төмендеуімен айқындалады.(1993ж-3751$; 1994ж-2909$; 1995ж-2757$;)
Ерекше ауыр жағдай, көп ... өмір сүру ... ... ... ... ... Ауыл халқы өтпелі кезең өзгерістері алдындағы ең
әлсізі болып табылды,өйткені ауыл ... ... ... немесе одан да көп есе төмен (1993ж-60 жэне 156,3 теңгеге сәйкес, 1994ж-
733 жэне 2539 ... ... және ... Сонымен қатар, ауылдағы
көпбалалы отбасыларының көп ... өмір сүру ... ... ... инфраструктураны, тұрмыстық және экологиялық мәселелерді шешуді
талап етеді.
Әлеуметтік диференцияның шиеленісу үрдісінде Қазақстан халқының кедей
бөлігінің ... ... ал бай ... бұрынғы қалыпта қалды. Осы орайда
байлықтың интенсивті ... ... Осы ... ... ... ... ... топ жойылды,
кедейшілікпен байлықтың арасында бұзылмайтын арақашықтық ... ... ... ... 2-типі құрылды. Фактілі әлитарлы тұтынушы
бөлік құрылды, ол халықтың көп бөлігінен сипаты ... ... ... ... ... осы ... жариялады. Екінші полюсте көп бөлігі
кедейшіліктің шегінде тұрған кедейленген халық тұр. Бұл топқа ... ... өз ... ... жастар, кэсіпорынның жабылуына байланысты
жұмыстан қысқартылған инженерлер және мұғалімнің ең ... ... ... ... бір ... қалалардың және ... ... ... ... ... ... ... далада бос
қалды, екіншілері болып жатқан өзгеріске бейімделе алмады.
1. Қазақстандағы әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттары
Қоғамдағы дамудың ... ... ... ... көбінесе
теңсіздік пен әділетсізідікке негізделетіні белгілі. Осы күні ... ... ... да ... әділеттікті қамтамасыз ете
бермейді.
XVIII-XIX ғасырларда өткен өндіріс революциясы нарықтық қатынастарды
өте ... ... ... ... дамуы бас бостандығы ... ... ... жол ашып ... ... идеологиясын
насихаттатйтын қоғамдық – ... ... ... ... ... ... ... теңсіздікті азайту заңдылығын
қалыптастырды. Батыста және Шығыстың дамыған ... ... ... ... оның үлес ... артты. Мысалы, АҚШ-та осы күні табысы
орташа әлеуметтік топтың үлес ... ... 70% ін ... ... ... экономиканың осы күнгі моделі біршама ... ... деп ... ... ... біріншіден, қоғамдық сананың нарық ...... ... ... ... ... ұғыну деңгейіне жеткенін
көрсетеді. Соңғылар дербес, өз еркімен бір-бірімен қарсы тұрады, бірақ ... ... ... ... ... ... ... арқылы ғана іске асады: Екіншіден, ... ... ... бәсекелестіктің қатты дамыған жағдайында тауар мен қызмет өндірушілер
тұтынушылардың табысы жоғары болуына мүдделі./1.93-103б./
Бірақ осы жағдайды көрсеткенде мына бір ... баса ... ... ... пен ... теңдік үйлесімге келмейді. Біріншіден, бұл нарыққа
шығушылардың жеке бас ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... және ... ... байланысты
келеді.
Екіншіден, нарық механизмдерінің мәніне, нарықтық құн мен нарықтық
бағаның қайшылықтарына, жұмыс күшін сату мен сатып ... ... ... ... осы ... ... нарық қатынастары салыстырмалы түрдегі
әлеуметтік теңдіктің қалыптасуына мүмкіндік береді. Бірақ оларды іске ... бір ... ... ... ... ... ... Осы шаралар әлеуметтік саясат, немесе мемлекет саясатының әлеуметтік
аспектісі болып табылады.
Қоғамда еңбекке араласу ... ... ... ... ... атқара отырып қана экономикалық еркіндікке қол жеткізуге
болады.
Нарықтық экономика әр ... оның ... ... ... ... құру үшін ... еркіндік береді. Бұл еркіндік қоғамның
басқа мүшелерінің еркіндігі мен құқығына және ... ... ... ... қажет.
Екінші принцип, мемлекеттің әр түрлі қоғамдық топтар мүдделері
арақатынасын анықтауына ... ... ... оның ішінде
әлеуметтік саясаттың алдында қоғамдағы әртүрлі ... ... ... үйлесімділікті табу міндеті ... ... ... ... ... тұрғындардың ықылас – мүдделерін ... ... ... жеке ... ... алу мүмкін емес, сондықтан оларды
әлеуметтік топ ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық саясат, біріншіден, топтар мүдделерінің өзіне-өзі іске ... ... және ... ... ... ал екіншіден, оларды жалпы даму
бағытымен сәйкестендіру қажет./2.54-65/
Қосымша табыстарға негізгі табыстан тыс ... ... ... ... ... жатады. /2. 85-102б./
Нарықтық экономика дамыған сайын қосымша табыс табу мүмкіншіліктері
кеңейе ... Осы ... ... ... ... ... ... мұрагерліктен т.б. түсетін табыстар жатады. ... ... ... екі ... ұмтылады.
Біріншіден, табыс көзін көп тарапты ету негізгі табыстық төмендеуінен
сақтандырады. Екіншіден, қажеттіліктің табыс негізі табыс түрінің өсуінен
тұрақты ... озып ... ... Осы ... ... ... ... маңызды. Мысалы, мамандардың бағалауынша Қазақстанда жұмыскерлердің
50%, зейнеткерлердің 30% осы күндері ... ... табу ... қосымша
еңбектенуге мәжбүр екен.
Қарастырылып отырған тұрғыдан алғанда әлеуметтік ... ... өте зор. Оны ... ... ... ... ... көрсеткіштері негізгі орындарды иемеденеді. Бұл
жерде материалдық ... ... ... ... сөз ... ... Соңғы
жылдары әлем практикасында кең тараған көрсеткіштер отандық статистикада
пайдалана бастағанын айтуға болады. Жеке алғанда, бұл ... ... ... қатысты. Осы ұғым адам өміріне қажетті ең негізгі материалдық
игіліктер мен қызметтер құрамасын білдіреді.
Экономикалық нарықтық ... көшу ... ... ... Сондықтан тұрмыс деңгейін өлшемді түрде сипаттайтын «тұтынушылық
қоржынды» толтырудың ... ... ... ... ... ... және «минималды» деңгейлерін есептеу
қабылданған. Осы күнгі отандық ... ... ... ... мен оның минималды және рационалды деңгейлерін ... ... ... Соңғы кездері біздің экономикалық әдебиеттерге ... ... ... ... ... Осы көрсеткіш тұрмыс деңгейін жүйелі
түрде өлшеп сипаттайды. Бұл ... ... ... ... әлеуметтік игіліктерді (денсаулық сақтау, білім алу, демалыс мәдениет
т.б.) пайдалануды да есепке алып, ... ... ... жан - ... ... ... саясаты – оның қоғам өмірінің әлеуметтік
–экономикалық жағдайларын реттеу жөніндегі қызметінің бір ... ... мәні ... ... ... ... немесе
қоғамдағы әлеуметтік топтардың арасындағы қатынастарды реттеу, қоғам
мүшелерінің тұрмыс дәрежесін, ... ... ... ... ... көтерудің жағдайларын қамтамасыз ету, қоғамдық өндіріске
қатысу үшін экономикалық ынталандырудың әлеуметтік кепілдіктерін ... ... ... ... мақсатында жүргізетін шаралардың
құрамды бөлігі ретінде мемлекеттің әлеуметтік саясаты елдегі экономикалық
ахуалмен ... ... ... ақы ... ... ... маңызы зор. Еліміздің тұтыну
рыногының бірыңғайлылығын қаматамасыз ету керек, яғни қорлардың бұл бөлігін
тұтынушылар барлық еңбекшілер емес, тек ... ... ... дәрігерлік көмекті жұрттың барлығы емес, тек ауыратын адамдар
ғана ... ... ... ... тек ... ... ... ғана керек. Басқаша айтқанда, қоғамдық тұтыну қорлары еңбекке
байланысты емес, табыстар ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, жоғарғы білім алу мен мәдениетті
қолдау, денсаулықты ... ... ... ... ... ... сияқты ... ... ... ... бөлудің бұл түрі бүкіл қоғам және оның ... ... ... ... ... ... үй және ... әлеуметтік саясат мемлекеттің назарында болуға тиіс. /2.159-169б./
Елдің экономикалық даму ... ... ... ... ... қорғау жүйесі тек халықтық табыссыз топтары ... ... ... ... ... ... ол ... қатар қоғамдық өндіріске қатысушыларды да, ең
алдымен жалданып істейтіндерді де ... ... ... ... ... шешу – ... соның ішінде әлеуметтік жұмыстың басты бір бағыты. Бұл әл-
ауқатты ... ... ете ... ... ... арқылы ең
төменгі тіршілік деңгейін жасап, тұрмысы қатар адамдардың санын ... ... ... ... – рыноктық экономикаға ... ... ... ... ... ... әр түрлі
деңгейінің еңбек пен жұмысшы күнгі факторларымен байланыстылығын атап өту
керек. Ондай факторлар: ... ... ... жұмыс істейтіндер мен
масылдардың арақатынасы, денсаулық жайы, географиялық, табиғат жағдайлары
және т.б. ... ... ... ... – осы ... қоғамның барлық мүшелерінің өмір сүруіне қолайлы материалдық
негіз жасау. Мұндай мақсатты жүзеге асырудың түрлеріне ... пен ... ... ... бөлу ... ... тұрақтандырудың
мемлекеттік бағдарламасы жатады. /2.176-192б./
Біздің елімізде қоғамдық тұтыну ... ... ... ... қоғам мен еңбек ұжымдарының оның мүшелерінің арасындағы өмір
сүру қорының ... ... ... ... Олар ... ... немесе қазіргі еңбекті есепке ала отырып бөлінеді.
Қоғамдық тұтыну ... бір ... ... бюджет арқылы
құрылып, орталықтан бөлінеді. Оның ... ... ... пайдасынан және қоғамдық ұйымдардың ... ... ... ... ... қоғамның жаңа мүшелерін тәрбиелеу,
қарттарды және еңбекке жарамсыздарды қолдау, білім алу, денсаулық ... ...... ... қоғамдық тұтыну үш бағытта жүреді.
Бірінші бағыт халыққа берілетін төлемдер. ... ... ... және ... жалақысына байланысты.
Бұлар алдымен әлеуметтік қамсыздандыруға, ауырған кездегі төлемдерге,
ақылы ... ... мен ... ... зейнетақы,
жұмыссыздыққа байланысты көмек.
Қоғамдық тұтыну қорды ... ... ...... ... түрлі төлемдер. Мұндай төлемдеуге көп балалы ата-аналарға,
жалғыз басты ... ... ... ... ... ... ... балалар мекемелеріне, мектеп-интернатты қаржыландыруға
жұмсайтын дотациялар жатады.
Қоғамдық тұтыну ... ... ... үшінші бағытының
ерекшелігі – жеңілдіктер халыққа өндірістік емес сала ... ... ... беріледі. /3.347-350б./
Адам капиталы теориясымен қатар адам дамуы тұжыымдамасының туындауына
базалық мұқтаждар тұжырымдамасы белгілі роль атқарады, ол ХХ ғасырдың 60-шы
жылдары ... ... ... ... ... ... 1976 жылы
осы тұжырымдама Халықаралық еңбек ... ... ... өсу ... мұқтаждар» баяндамасының арқауы болды.
Базалық мұқтаждар тұжырымдамасы үкіметтерге мына ... ... ... ... және әлеуметтік саясат құруды ұсынады: отбасының
тамақ ішудегі, киінудегі, тұрғынжай мен үй ... ... ең ... ... ... ... ауыз ... емдеуге
қамтамасыздандыру, тұратын орындарының санитарлық жағдайын, қоғамдық көлік,
денсаулық сақтау мен білім беру ... ... ... ... категориясын жасауға өзге әлеуметтік- ...... ... өз ... ... Рогачаеваның монографиясында «тұрмыс сапасы дегенде халықтық әл-
ауқаты мен жеке адамдардың әлеуметтік көңіл күйлеріне елеулі ықпал жасайтын
экономикалық, ... ...... және ... ... өзге де ... ... бір үйлесімі ұғынылады». /3.354-
358б./
Тұрмыс сапасы категориясының мәні шоғырландырылған түрде ... ... ... ... ... еңбегінде айтылды, онда
былай делінген: «Осы шама тұтас алғанда жеке ... ... ... ... ... жай ғана ... алу арқылы емес, сонымен
бірге адамның негізі құндылықтары жүйесіне сәйкес ойластырылуы және ... ... ... ... ... ... жеке ... бейнелейтін
көрсеткіштердің біртұтас жүйесі негізінде жүзегеи асырылады. Өткен ғасырдың
70-ші жылдарында Дж. Феррестер тұрмыс ... ... бес ... ... ... олар: халықтың саны, қорланған, капиталдың саны, ауыл
шаруашылығындағы капиталдың үлесі, қолда бар табиғи ... мен ... ... ... ... әлеуметтік аспекттері үлкен
маңызға ие ... ... олар ... ... ... ... бөлігіне және көптеген елдердің экономикалық даму
үлгілерінің, ... ... швед ... ... ... жаңа ... елдердің үлгілерінің деңгейіне айналды.
Көрсетілген жүйе статистикалық деректердің 12 блогынан турады, ... ... ... ... ... ... мен тұрғын
үй; денсаулық сақтау мен тамақтану; ... ... ... ... мен халықтың жинақтығы; әлеуметтік қамсыздандыру; бос уақыт ... ... ... ... ... пен қауіпсіздік; әлеуметтік
қатынастар; саяси әрекет.
Бүгінгі таңда көптеген елдер ... ... ... да ... ... ... қағида бойынша, әсіресе, ең кедей елдер үшін
осы мақсаттарға жетудің ... ... ... ... Егер әлем
халқының 23%-ы тұратын 55 елде 2015 ... ... ... ең кемі
төрттен үшін орындап үлгеруге жеткілікті қарқындардағы ілгерулер жүріп
жатса, ол халықтың 20% -ын ... 33 ел ... ... тең
жарымынан астамын орындауға артта қалып отыр.
Бір мақсаттарды орындауда кейбір мемлекеттер өзгелермен салыстырғанда
үлкен жетістіктерге қол жеткізді.
Мәселен, жалыпға ... ... ... ... ... қыздар мен
ұлдардың теңдігін қамсыздандыру саласында ... ... ... қойған
мақсаттарына қол жеткізді немесе соған тақау. Дамудың көптеген салалары
үшін білімнің өзекті мәнін ескере келгенде осы ... өзге ... ... ... ... септігін тигізеді.
Сондай-ақ көптеген дамушы елдер де аштықты жою мен халықтың ... ... ... ... ... ... ... жақын. Солай болғанмен, әлем халқының 28% -ын меншіктейтін
40-тан астам ел, 2015 жылға қарай аштық ауқымдарын екі есе ... ... ... жете ... ... ... қосымша, халықтың орташа
табыстарының баяу өсуі ... ... ... ... ... асыру үрдісіндегі көптеген мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... да ... күйді
кешіп отыр.
Бақылауға ырық бермейтін мақсаттың іс ... ... ... мүмкін емес. Бұл жағдай ең күрделі проблемалардың бірі
дерентердің ... ... ... білдіреді. Халықаралық статисканың
қазіргі жағдайында жоқшылық пен ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үрдісі тікелей бақылау жүргізуге
көнбейді. Тіпті бақыланатын ... ... ... ... кемшіліктер бар.
Дерек мағлұматтары жоқ елдерде іс ... ... ... орын ... ... ... ... елдердің біршама жоғары үлесін
тым құбылмалы деп есептеу әсері де жағдайды одан ... ... ... ... ... – қоғамның әлеуметтік экономикалық өмір
сүру жағдайын реттеудің бір ... ... ... ... ... ... ... және екі жақты
қызмет атқарады. Бір жағынан, әлеуметтік саясатта тікелей және жанама түрде
экономикалық дамудың мақсаттары көрініс алады, ... ... ... ... ... топтарына жақсы жағдай жасау мақсатында жасалады.
Екінші жағынан, әлеуметтік саясат ... ... ... ... келеді.
Егер экономикалық даму халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартпаса, онда еңбек
өнімділігі төмендеп, жұмыс ... ... ... ... ... пен қарама-қайшылық артады. /
Әлеуметтік саясат әр елде әр түрлі әдіспен ... ... ... ... мүшесіне заңды түрде анықталып бекітілген ... ... ... табыс көлемін алу туралы кепілдік береді. ... ... ... ... іске асады.
Нарық жағдайында мемлекет қоғамының әрбір мүшесіне өз мүмкіншілігін
толық ісеке асырып, табыс ... ... ... ... ... тәуелсіз Қазақстан мемлекеті ұстанып отырған әлеуметтік саясаттың
негізі бағыттарын қысқаша қарастырамыз. Қазақстан ... ... ... орта ... ... ... соңғы жылдары
қоғамда көзге көріне қалыптасып қалған оңды ... мен ... ... ... дағдарыстан шығып
өсуіне қарай жұмыссыздықпен кедейшілікті жоюға және әлеуметтік дамудың ұзақ
мерзімдік негізін қалауға бағытталған. Өтпелі кезеңде ... ... ... ... ... ... жеңілдетіп, оны жеңу
үшін салық салу әдістерін жетілдіріп, ... ... ... ... ... ... төмен және мүмкіншіліктері шектеулі
әлеуметтік топтарға мемлекет тарапынан міндетті түрде материалдық ... және ... ... ... ... ... ... ұсақ
кәсіпкерлікпен шұғылдануына қажетті жағдай жасау; ... ... ... ... саясат жүргізу көзделіп отыр.
Әлеуметтік саясатта келесі принциптер қолданылады: ... ... ... әкімшіліктер арасындағы әлеуметтік саясатты жүргізу ... ... ... ... ... ... ... алып, әр деңгейлі бюджет жүйесін жасау;
Әлеуметтік нормативтердің негізі ретінде білім беру, денсаулық сақтау,
әлеуметтік қамсыздандырулардың мемлекеттік стандарттары алынады; ... ... ... мен ... мемлекет иелігіне алу немесе
жекешелендіру; әлеуметтік ... ... ... ... ... рұқсат беру негізінде бұл салаға жеке меншік сектордан капитал тарту
және оны пайдалану; әлеуметтік іс-шараларының нақты ... ... ... ... ... белгілеу және орындалу нәтижесін
тұрақты қадағалап, тексеріп отыру.
Бүгінгі күндері тұрғындардың көбі ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының Статистика және Сораптау комитеті ай
сайын қазақстандықтардың ... ... ... мақсатында арнайы
статистикалық бақылау және зерттеу жұмыстарына жүргізеді. «Қазақстан -2030»
ұзақ мерзімдік даму ... ... ... ... ... жою 1-ші ... ... негізгі әлеуметтік
мәселе ретінде атап көрсетілген. Статистикалық ... ... ... ... табыс деңгейі 34 024 теңге болған және ... ... 1,2 есе ... 2001 ... ... ... табыс
деңгейі 13 195 теңгеге жеткен, бұл 2000 жылдың желтоқсан ... 15% ... ... ... ... ... элементтері
қалыптасқан: жалпы ішкі өнім 2003ж 13%-ке өскен; инфляция ... 20-25% - тен 60%-ке ... ... ... ... ... ... орташа көлемі 2003 ж. 17 600 ... ... ... жағдай жақсара ... ... ... ... ... саны 20%-ке қысқарған. Жалпы 2000-
2003 жылдары Қазақстанда ... ... саны ... -20 712
мың адамға, ауыл шаруашылығында -287мыңға, транспорт пен байланыс саласында
-68 мыңға, құрылыста – 147 ... ... ... ... ... ... ету мәселесі осы
күндері ең өткір проблемаға айналып отыр.
Қазақстанның ұзақ ... ... даму ... ... ... та ... жою мәселесі 2010 жылға дейін
шешілетін мемлекеттік міндет ретінде анықталғаны белгілі. Осы 2010 жылға
дейін ... ... ... де қарқынды өндіріс аралық
құрылымдық өзгерістер жүргізу қажет. Осы құрылымдық даму ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және технологиялық
мақсаттар мен міндеттердің орындалуын ... ... ... ... ... ... ... және дамыту; ауыл
шаруашылық шикізаттарын ... ... ... және түпкі өнім өндіру
экономикасын мемлекет тарапынан басым ... ...... ... ... анықталған. Бұл міндетті іске асыру 1-ден, көптеген жұмыс ... жаңа ... ... жұмыссыздықты жоюға, еңбекақы табысын
арттыруға жол ашады; 2-ден еңбек пен жұмыс күшінің сапасы жоғарылап, ... және ... ... ... артады; 3-ден, ЖҰӨ құрылымы
жақсарып, ұлттық табыс үлесі ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері кеңейеді.
Әрине бұл Қазақстанның ұзақ мерзімдік әлеуметтік – экономикалық және
құрылымдық даму бағдарламасы екені ... Ал, ... ... оның ішінде, жұмыссыздық пен табыс табу мәселесі күнделікті және
тоқтаусыз шешімдер мен іс-әрекеттерді қажет ететіні де белгілі. ... ... ... ... пен ... әкімшіліктер алдына
басым міндет ретінде жұмыссыздық пен кедейшілікті жоюдың жалпы ... ... жеке ... орта ... және ... ... ... жылдарға
арналған арнайы бағдарламаларын жасау, олардың орындалуын қамтамасыз ету,
Үкімет пен Президент Кеңестерінің ... ... есеп ... ... өсу және ... адам ... жұмыспен қамтылу
арасында байланыс өте көп. Қазақстанда экономикалық реформалар басталған
кезде, демографиялық ... ... ... ... ... және ол
жастан шығатын адамдардың ара салмағының ықпал етуімен, еңбек рыногында
құрылымдық терең өзгерістер ... 1991 ... ... 2002 ... ... халық санының 9,5% -ға азаюы кезінде, ... ... саны 13,1% -ға ... Бұл ... егер 1991 ... ... саны экономикалық белсенді халықтың 95,8 %-ын
құраса, ал 2002 жылы осы көрсеткіш 54,5%-ға ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылған халықтың ... ... ... ... ... қамтылудың негізгі құрамдас
бөліктерінің бірі ретіндегі өздігінен ... ... 1991 ... 10 ... өсті және 2,7 млн адамға жетті немесе 2002 ... ... ... ... 2002 жылы ... ... мың адам ... немесе ол экономикалық белсенді халықтың 9,3%-ы.
Өнеркәсіп және ... ... ... әр ... ... ... халықтың ықшам қоныстанулары еңбек
ресурстарында әр түрлі қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... ерекшеліктермен сипатталады: Халықтың
ұжайы өсіп-өнуі ... ... ... ... ал қажеттілік
қалалар мен өнеркәсіп инфрақұрылымы ... ... ... ... ... ... ... жұмылдырумен ерекшеленеді. Бұл ... ... ... өз ... ... ... мен экономикалық өсу орындарына тартуға кедергі жасайды.
Жұмыспен қамтылған халықтың салалық құрылымында да сондай-ақ елеулі
өзгерістер байқалады. ... 2002 жылы ... ... ... 1991 ... салыстырғанда 3 есеге жуық, өнеркәсіпте – ... ... ... ... ... ... ... – 2 есеге, денсаулық сақтау саласында 1,6 есеге азайды. Сонымен
қатар осы кезең аралығында саудада жұмыс ... саны – 1,5 ... ... 1,4 ... өсті;
2000 жылдан бері жұмыссыздардың саны ұдайы азайып келеді. 1999 ... ... ... ... ... ... есебінен,
жұмыссыздардың саны 2002 жылы 27,3% - ға келеді.
Барлық жұмыс істейтін азаматтар ... ... ... ... 45,8 ... 42,2% ... төмендеді. Еңбектің бірдей төлем ... ... және ол ... ХЕ 4 ... ... ... ... орташа жалақысы еркектердің осындай
жалақылармен салыстырғанда 1998 жылғы ... ... 58,7% -ға ... Оның ... бірдей еңбек үшін әйелдерге қарағанда еркектерге артық
төлем жасаудан емес, әйелдердің мемлекет сектордағы көбіне аз төленетін
қызметкерге ... ... ... ... 74,6 % және денсаулық
сақтау 81,5% секторларында жұмыс істейтін әйелдер жұмыспен ... ... ... ... ... және олар ... жеңілдіктерге,
көмекке немесе қолдау көрсетуге мүмкіндіктерді жоқ ... ... ... арасында 52,3 % басым.
Жастар жұмысқа орналасуға байланысты ең осал топ болып табылады, осы
себептен олар ... де ... ... арасындағы жұмыссыздықтың
жоғары деңгейіне және толық жұмыспен қамтылмауға, әсіресе ауылдық жерлерде
көп кездесетін жұмыссыздыққа ... ... және ... олар ... кездеседі. Қазіргі кезде білім жүйесі еңбек
рыногының талаптарына бейімделмеген.
1- кесте Жұмыспен ... мен ... ... ... және әйелдерге, мың адам)
|саны |1997ж |1998ж |1999ж |2000ж ... ... ... |6472,3 |6127,6 |6105,4 |6201,0 ... | | | | ... |3520,9 |3321,2 |3261,2 |3255,5 ... |2951,4 |2806,4 |2844,2 |2945,5 ... ... |257,2 |251,9 |251,4 |231,4 ... ішінде: | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... |86,0 |95,5 |101,9 |99,0 ... |171,5 |156,4 |149,4 |132,4 ... ... ... |91,4 |82,2 |72,2 |67,2 ... ... ... ... ... ... бүгінгі күндері Қазақстанда халықты әлеуметтік қорғаудың және
халыққа әлеуметтік кепілдік берудің жаңа ... ... және ... ... ... ... мен жеке адам
деңгейінде әлеуметтік қорғау мен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... әдістемелерін жетілдіру, заң
жүзінде бекіту жұмыстары жүргізілуде.
Әлеуметтік нормативтер жалпы мемлекет, өндіріс, әртүрлі әлеуметтік
топтар мен ... ... ... ... бекітіледі. Әлеуметтік
нормативтер жүйесін 3 салаға бөліп қарастыруға болады:
1) тұрғындардың барлығына ортақ әлеуметтік – экономикалық ... ... ... қоғамның экономикалық белсенді мүшелеріне, еңбекпен ... ... ... арналған әлеуметтік кепілдіктер мен қорғау
шаралары;
3) қоғамның еңбекке жарамсыз мүшелерінің ... ... ... ... ... ... кепілдік беретін мемлекет шаралары.
Нақты алғанда – бұлар; мемлекет тарапынан кепілдік ... ... заң ... бекітілетін жалақының, окладтар мен ставкалардың,
зейнетақы мен ... ...... ... мөлшері. Мысалы
2002жылғы Республика Бюджетінде еңбекақы мен зейнетақының минималды ... ... Бұл ... ... түрде басқа да ... ... мен ... ... ... мемлекеттік
нормативтері мен әлеуметтік даму индикаторлары анықталған.
Қазақстан үкіметінің «2001 - 2003 ... ... ... ... ... бағыттары» деп аталатын бағдарламасында жиынтық
ішкі өнім 2003 жылы 2001 жылмен салыстырғанда -124%, ... ... ... -130% , ... 128% ... ... істейтіндер саны -150% өсетіні
мұнай белгіленіп отыр. Әлем нарығында 1998 жылдың 1-і ... ... ... ... бағасы орта есеппен алғанда 20% төмендеген, ал ... қара ... ... ... ... ... және мұнайға,
сарапшылардың болжауына қарағанда, әлем ... ... ... ... баға ... ... ... Осы жағдайға байланысты экономика мен
әлеуметтік даму ресурстары мен мүмкіншіліктерін Қазақстанның сыртынан емес,
өз ... ... ... ... ... іздестіру қажеттілігі
қалыптасып отыр. Әлеуметтік реформаларды ... үшін ... ... Заң ... одан әрі ... ... қажет.
Әлеуметтік-экономикалық мақсаттар мен міндеттерді нақты жүзеге асыру ... ... ... ... мекемелері мен қоғамдық ұйымдардың күш
–жігерін жұмылдырып, қабылданған Заңдардың үстемділік етуін ... ... ... науқан емес, қабылданған стратегиялық бағыт. Нарықтық шаруашылық
субъектілерінің, әр түрлі әлеуметтік ... және ... ... ... және әлеуметтік мүдделерін қорғайтын, оларды
қылмыстық элементтердің ... ... ... тосқауыл қойып, іскерлік пен белсенділікке жол ашатын заңдар
жүйесі алдағы 3 жыл ішінде ... ... ... Нақты айтқанда 2003
жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнетақы ... жаңа ... ... ... ... қамсыздандырудың көп сатылы жүйесі
қалыптасуда. ... ... ... ... ... жауапкершілігі
негізінен азаматтардың өздеріне және ... ... ... ... ... ... зейнетақы реформасы
дамыған Батыс елдерінің ... әлі ... ... ... ... толық мойындалып отырған, өте күрделі де ... ... атап айту ... Бұл ... ... оның ... негізделгенінде жатыр.
1-ден, әрбір жеке адам табысының 10%-ін ай сайын таңдаған зейнетақы
қорына аударып отырады. ... ... ... ... жеке ... оның ... табысына тікелей байланысты болмақ.
2-ден, Зейнетақы қорында жиналған қаражат капитал нарығында айналымға
шығып, иесіне дивидент түрінде табыс ... ... ... ... ... жиналған қаражат, капиталға айналып, капитал нарығының құрамдас
бір ... ... ... ... ... ... беруші институт ретінде қызмет
атқаратын болады.
4-ден, Зейнетақы қорларында ... ... ... ... ... ұлттық шаруашылықтың ішкі инвестициялық және даму
мүмкіншіліктерін кеңейтеді.
Жоғарыда айтып ... ... ... ... ... ... демеушілігімен Халықаралық әріптестік орталығында адам дамуы
бойынша 5 рет қатарынан ғылыми – тәжірибелік ... ... ... ... әлемінің 174 елінде тұрғындардың өмір сүру жағдайын жан-
жақты зерттеп «адам дамуының индексі» деп аталатын ... ... ... ... ... жыл ... ... конференциялар
өткізіп тұрады. АДК ... 4 ... ... ... ... тұрғындардың орташа өмір сүру ұзақтығын көрсететін
индекс, тұрғындардың ... ... ... ... және ... ... ... Мысалы, Қазақстан тұрғындарының білім деңгейі
97,5% және ... орта және ... ... ... ... ... көрсеткіштер Қазақстанда орта есеппен тұрғындардың білім деңгейі 11,7
оқу жылына тең екенін білдіреді екен, ал білім алу ... – 0,873. ... осы ... ... ... жоқ.
Бүгінгі күнде статистикалық агенттердің мәліметтері ... және ... емес оқу ... саны өте көп. ... ... ... білім алу мектептері, арнайы мамандырылған оқу ... және ... оқу ... ... ... ... ... көрсеткіштері
| |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... ... |924 |923 |956 |954 ... саны | | | | ... ... мың адам |108,2 |117,1 |124,6 |132,0 ... ... ... ... |7,4 |9,7 |7,5 |10,1 ... ... | | | | ... ... ... |81 |84 |86 |91 ... ... орнын | | | | ... ету | | | | ... ... ... ... |8091 |8153 |8240 |8160 ... ... саны | | | | ... ... ... (мың ад) |3101,4 |3229,1 |3063,7 |3093,7 ... ... жалпы білім |31 |44 |48 |47 ... ... саны | | | | ... ... мың адам |24,3 |25,5 |24,6 |24,5 ... ... |285 |282 |284 |287 ... оқу орындар саны | | | | ... ... мың адам |89,9 |86,1 |87,3 |90,8 ... ... саны |175 |176 |180 |177 ... ... мың ад |109,6 |121,4 |135,8 |142,4 ... халық санына |73,6 |81,8 |91,6 |95,8 ... ... |42,1 |53,4 |57,1 |52,8 ... адам саны | | | | ... саны мың адам |45,4 |33,6 |35,3 |33,7 ... ... оқу ... |58 |59 |50 ... | | | | ... ... мың адам |271 |313,8 |330,8 |338,8 ... ... ... |181,9 |211,4 |223,2 |227,9 ... оқу орнына қабылданған |70,9 |93,0 |100,4 |102,7 ... саны | | | | ... адам | | | | ... ... |47,9 |55,0 |52,0 |46,5 ... | | | | ... адам | | | | ... адамның немесе адамдар тобының тұрмыс деңгейі ұғымы бірқатар ... ... ... болуы мүмкін, олар – байлық, табыстар жалға
жұмыс істеу, қоғамдық жағдай, медициналық қызмет көрсету, мәденит өмір, бос
уақыт, ... ... ... ... ... Тұрмыс деңгейі санаты 2
аспектте қаралады. Тар мағынадағы тұрмыс деңгейі. Сөздің кең мағынасындағы
тұрмыс деңгейі қоғам ... ... ... ... бүкіл
жиынтығын қамтиды. Осы жағдайда «тұрмыс сапасы» немесе «тұрмыс салты»
терминдері жиі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тобы иеленетін тауарлар
мен қызметтердің жиынтығы ретіндегі тұрмыс деңгейін материалды ... ... ... қарай анықтайды.
Осы санаттағы 4 деңгейді бөліп атауға болады:
1. Молшылық – адамның жан-жақты дамуын ... ... ... ... ...... дене және ... күш – қуаттарын
қалпына келтіруді қамтамасыз ететін ғылыми негізделген нормалар
бойынша оңтайлы ... ...... ... ... толықтырудың межесі ретінде ... ... ... ... ... ... – биологиялық критерийлер бойынша ең төменгі ... мен ... ... олардың тұтыну адамдардың тіршілік
қабілетін демеп отыруға ғана жетеді.
Халықтың тұрмыс деңгейін жан-жақты талдау үшін ... ... әр ... ... ... ... ... есептеледі және олар
мынадай ірілендірілген топтарға топтастырған:
- халық табыстарының көрсеткіштері;
- шығындардың және материалдық ... мен ... ... ... ... ... жинақталған мүлік пен халықтың тұрғын үймен ... ... ... ... ... ... мен ... әлеуметтік- демографиялық сипаттамалар;
- халықтың тұрмыс деңгейінің қорытындылаушы бағалары. Осы ... жеке ... жүйе ... ... ... ... ... кіреді және түрлі елдердің
экономикалық даму деңгейлеріне ... ... ... ... ... ... үшін де пайдаланылады.
Тұрмыс деңгейі көрсеткіштерінің қосалқы жүйесі негізінен мемлекеттің
әлеуметтік саясатын әзірлеу және халықтық жеке топтарына ... ... ... ... ... үшін ... ... жағдайларының сапалық сипаттамасы үшін тұрмыс сапасы
туралы түсінік беретін көрсеткіштерді ескеру керек. ... ... ... ... ... мен оны қорғаудың
индикаторлары, тұтынатын тамақ өнімдерінің сапасы мен құрылымы, ... және ... мен ... ... ... жатады.
Халық табыстараның негізгі көрсеткіштерінің бірі – халықтың ақшалай
табыстарының ... ол ... ... ... ... және ақша нысанындағы өзге де ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет бойынша меншіктен ... ... ... ... меншіктен түсетін пайыздар түріндегі
табыстарды, ауыл ... ... ... ... ... мен өзге де түсімдерді қамтиды.
Халық табыстарын талдауда әдетте нақты табыстардың абсолютті көлемі
емес, ал оның ... ... яғни ... ... ... есептеледі.
Сонымен, халықтың номиналды табыстары бағалардың өзгеруін есепке алу
арқылы ... және ... ... ... ... ... ... Тұтыну бағаларының индексі халықтың өндірістік емес тұтынуға
сатып ... ... мен ... ... ... деңгейінің уақыт
бойынша өзгеруін сипаттайды. Ол ағымдағы мерзімдегі ... ... ... тіркелген жиынтығы құнының оның алдыңғы мерзімден
құнына қатынасын өлшейді. ... ... ... ... ... ... ... алуларына болатын тауарлар мен қызметтердің
жиынтығы да өзгереді, демек ақшаның сатып алу ... де ... ... ... ара қатынасының өзгеруін көрсету үшін халықтың
ақшалай табыстарының сатып алу қабілетті сияқты көрсеткіші ... ... ... жан ... ... белгіленген ақшалай табысқа сатып ... ... мен ... жиынтығын көрсетеді.
Аймақтар, экономика салалары немесе әлеуметтік топтар бөлігіндегі
халық табыстарының салыстырмалы талдауында халықтың жан ... ... ... ... ... ... жөн. Орта ... жан
басына шаққандағы ақшалай ... ... ... мерзімде тапқан
ақшалай табыстар халықтың ағымдағы мерзімде тапқан ақшалай табыстарының
жалпы ... ... ... ... санына бөлу жолымен есептеледі. Бұл
ретте табыстардың жоғарыда аталған жиынтық көрсеткіштерінің орташа шамасы
ғана емес, ... ... олар дың ... ... көрсеткіштері –
жалақының, тағайындалған зейнетақының т.б. орташа мөлшері есептелуі мүмкін.
3 - кестеде тұрмыс ... баға беру мен оның ... ... ... үшін ... ... табыстарының негізгі
көрсеткіштері келтірілді.
3 – кесте Қазақстан халқының табыстар ... ... ... ... ... ... ... |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |2371 |2849 |3020 |3408 |3983 |3982 |20305 ... ... ... | | | | | | | ... жан бас ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... |6841 |8541 |9683 |11864 |14374 |17303 | ... ... ... | | | | | | | ... ... |3283 |3554 |4213 |4270 |4462 |4947 |5818 ... орт маш | | | | | | | ... есеп жан бас ... |103,0 |99,8 |104,4 |103,6 |110,6 |107,6 ... ақш таб, | | | | | | | ... ... ... % | | | | | | | ... ... нақты орт айл |102,9 |106,4 |105,9 |113,1 |107,1 |111,1 |110,1 |
|жалақысы, алд жылм ... | | | | | | |
|% | | | | | | | ... орт ... |136,0 |97,4 |109,5 |87,9 |95,2 |104,2 |111,1 ... ... ... | | | | | | | ... ... ... | | | | | | | ... ... ... ... жинағындағы деректер бойынша құрылды» -
Алматы ҚР. Стат жөніндегі Агентігі 2004
Тұрмыс деңгейінің сипатамасында сондай-ақ елдегі демографиялық ... ... да ... роль ... Ол ... ... қалыптасады: денсаулық ... ... даму ... хал ... ... деңгейі; шығындар құрылымы; тамақтың
сапасы мен құрылымы және т.б.
Тұрмыс деңгейін ... ... ... экономикалық
белсенділік көрсеткіштері де жатады – ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылғандар мен халықтың жалпы сананың
ара салмағы, жұмыссыздардың саны мен ... ... ... ... ... шартының, жұмыс күні мен жұмыс ... ... ... ... ... пен ... кеселдің деңгейі
көрсеткіштері де қосылады.
Табыстардағы, сондай-ақ материалдардың және әлеуметтік ... ... ... ... ... соған сәйкес, осыдан
туындайтын кедейшілікпен күрес жүргізу ... осы ... ... ... ... ... ... жүйеге ілесетін кедейшілік құбылыс ретінде даму
деңгейінің байланыссыз әлемнің барлық елдерінде болған және қазір де бар.
Кедейшілік тек ... ... ... ғана ықпал етумен шектелмейді,
ол сонымен бірге қоғамның әлеуметтік және саяси саладағы ... ... ... ... ... өсуі мен әлеуметтік жанжалдардың
тууының себебі көздеріне айналады. Соның салдары ... ... ... ... ... барша қоғамдастықтардың алдында тұр.
Жалпы елдің дамуы үшін, сондай-ақ әр адамның ... іске ... үшін де ... жасау арқылы қоғамдағы
кедейшілік деңгейін азайтуға қол ... ... ... ... проблемасынан арылу үшін бірқатар жағдайларды қамтамасыз ету
қажет, атап ... оған ... ... өсу, халықтың өнімді
жұмыспен қамтулары үшін мүмкіндіктерді ұлғайту, мемлекеттің ... ... ... ... ... мен ... институттарын дамыту жатады. Соның ішінде, бірінші кезекте
кедей тұрмысты адамдардың ... ... ... ... ... әзірлеу мен іске асыру - ... ... ... міндетіне қол жеткізудегі маңызды қадам болып табылады.
Нарыққа көшу ... ... ... ... тоқтауы мен
жабылуы сияқты құбылыстармен қатар жүреді және ... ... ... ... күрделі ауқымдары пайда ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе
ауылдық жердегі жұмыссыздық проблемасы шиелінісе түсті.
Қазақстандықтардың тұрмыс деңгейі ... ... ... ... ... кезеңнің адамдардың әл-
ауқымына ықпалын ... ... ... ... ... ... күрделі өзгерістерге ұшырады. Жұмыссыздық едәуір
өсіп, халықтың нақты табыстары төмендеуі, өмір сүру ... ... ... ... және ... Осы ... ... проблемасы өзге де дамушы және ... ... ... де ... ... ... ... елеулі
қарқындары жағадйында алдыңғы ғасырларды кедей тұрмысты халық жіктерінің
әлеуметтік жағдайын шиеленістірген мәселе жалақы, зейнетақы мен ... ... ... ... ... он ... әлеуметтік сала – денсаулық сақтау, білім, ғылым,
мәдениет елеулі ... ... ... ... әлеуметтік –
экономиканың қиындықтары Қазақстан. ... ... ... ... азаюына түрткі болды. Мәселен, республика халқының 60% -дан
астамының орта ... жан ... ... ақшалай ойлық табыстары 1997-
1998 жылдарда 3000 ... ... ... ... ... жуық бөлігі орта есеппен жан басына шаққанда
айына 3001-6000 теңге ... ... ... Тек 1999 және 2000 ... ... нақты табыстары орта есеппен 4-5%-ға өсе бастады.
Қазақстандағы ... ... ... көрсеткіші табыстары
минимумынан төмен ... ... ... ... ... ... шамасы айта 4761 теңге болады, ол Қазақстан Республикасы Ұлттық
банккінің осы кезеңдегі ресми ... ... ... 1 АҚШ ... ... ... ол ... валюталардың СҚП бойынша – күніне 4,7 АҚШ долларын
құрайды.
2. Халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... қамқорлықтың өсуі, оны әлеуметтік қорғау тек этикалық
моральдық пайымдардың ғана бұйрығы ... ... ... оның ... де бар, өйткені ХХІ ғ. Табалдырығында «адам капиталының» ... ... ... ... күші ... ... биікке көтерілді.
Әлеуметтік қорғау жүйесі әркелкі ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді ұйғарды. Осындай тәсілдің
теориялық негізін алғаш рет Джан ... ... Оның ... мәні
былай тұжырымдалады, әр азамат өзінің болшағын нық ... ... ... немесе табыс көзінен айрылудан сақтандыру әбден
тиімді болуы мүмкін.
Ең аз ... ... ... ... нысандарын
қабылдау ықтимал: өздерінің ағымдағы табыстарының бір ... ... беру ... ... азамат, болашақтағы қолайсыз жағдайларын
өзін ... ... ... ... ... ... ... шектелмейтінін атап көрсету керек, ол өзге де ... ... ... ... балалардың тәрбиесіне
жауапкершілік алғысы ... ... ала ... отбасыларда бала
әлеуметке жат қылықтың сорақы түрлерімен күн ... ... ... ... ... ұрлық, ондай балалар шын ... ... ... Мұндай балалар ең алдымен осы жағдайда әлеуметтік
қорғаудың түрі болып табылатын ... ... ... ... ... қорғалуы туралы мәселе қозғалғанда, 1-і кезекте
оларды ауыр және зиянды еңбек жағдайларынан, еңбек төлеміндегі кемсітуден,
жыныстық сұраншақтықтан, жәбірлеуден, ұрып – ... және ... ... ... өзге де ... қорғау ұйғарылады. Халықтың өзге
санаттары – ... ... ... науқастар да сондай
араласуға, рақымдылыққа және әлеуметтік қолдау ... өзге ... емес ... ... ... «таза күйде», «саяси», «құқықтық», «әлеуметтік»
немесе «экономикалық» шараны бөліп қарау әрдайым мүмкін бола ... бір ... ... (мәселен, ғалымдарға, медицина қызметкерлеріне,
мұғалімдерге жалақының заң жүзінде көбейту) ... ... ... ... мән болуы мүмкін.
Теория мен практикада әлеуметтік қорғау көбіне тар ... ... ... ... ... және сырттан қолддау ... ... ... ... (қарттар, жетімдер,
жұмыссыздар мен өхзгелер) халықтың шектеулі ... ... ... ... ... ... ... саясаты ретінде
қаралады.
Біздің ұғымымызда ... ... ... ... ... небәрі соның бір бөлігі болып табылады да, тұтас нәрсені, яғни
әлеуметтік ... ... ... қамтымайды. Оны әлеуметтік қайыр көрсету
немесе әлеуметтік көмек ретінде сипаттауға болады. Одан басқа, әлеуметтік
көмек табыстар мен жалақыны ... бөлу ... ... ... ... ... қорғау жүйесінде мына ... ... ... және ... ... ... кәсіподақтар, әр түрлі үкіметтік емес ұйымдар мен еңбек ұжымдарының
тарапынан;
- отбасылық қорғау және өзін-өзі қорғау;
Объект бойынша әлеуметтік қорғаудың мынадай ... ... ... ... аз қамсыздандырылған отбасылар мен азаматтар;
• әйелдер мен көп балалы аналар;
• жұмыссыздар;
• зейнеткерлік жастағы адамдар;
• науқастар мен ... ... ... және ... ... ... қолдау көрсету.
Аталған деңгейлер мен нысандар өзара байланысты және өзара сабақтас.
Дүниеге келген ... ... ... бір жола ... ... ... Қазіргі кезде көптеген отбасылар өз балаларына тіршілік
әрекетінің толыққанды жағдайларын, әсіресе ... саны көп ... өте ... ... балалар мен көп балалы аналарды мемлекет пен
муниципалды басқару ... ... ... қорғау қажеттілі
туындайды. /3.354-358б./
Жетім балаларды әлеуметтік қорғаудың мысалы С. ... ... ... ... ... ... ... табылады. Атап айтқанда, оның
қатысуымен халықаралық «SOS- Киндердорф Интернациональ» қоры ... 1-і ... ... ... ... ... Оларға «Бөбек»
балалар қоры достарының қаражаттары арқылы ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру. Әлеуметтік
қорғау мен қамқоршылық өзара іс-қимылы жасаған кезде жалпы ... ... ... ... дыру ... арасындағы өзара
тығыз байланыстың есебінен көрсетілетін әлеуметтік көмекті ... ... ... ... сақтандырудың ең жітілген жүйесі де, ... ... ... ... ала ... алмайды, солардың салдарынан
адам қиын жағдайға ұшырауы мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... ... көмек адамдардың жеке ... және ол ... ... өз қаражаттарымен шығуға шамалары
келмейтіндеуге көрсетіледі. Әлеуметтік көмекті қаржыландыру көзі ... ... оның ... әр ... ... ... ... қорғаудың ең ортақ қағидаларына жататындар:
• халықтың барлық жіктерінің тіршілік әрекетінің қолайлы жағдайларын
қамтамасыз ... ... мен ... ... ... ... жағдайларда медициналық, әлеуметтік және кәсіптік оңалтуды
жүзене асыру;
• жұмыс істейтін ... ... және ... ... ... ... және ... сипатты;
• халықтың неғұрлым саласын ұлғайту үрдісі.
Көптеген елдердің әлеуметтік сақтандыру мен өз қамсыздандырудың бойынша
жәрдемақылардан басқа үй ... ... ... ... ... ... үшін жәрдемақы төленеді. ... ... ... ... бір бөлігі, сондықтан қағида ретінде,
олар бола түзу көрсеткіштерін ... ... ... ... қорғау
Жүйесінің элементтері ең аз жалақы мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... жүйелерінің
құқықтық базасы адам ... ... ... ... халықаралық
нормалар мен стандарттарға сүйенеді.
Шетелдік теория мен практика ... ... ... ... ... бағыттарын жасады:
• бір-бірін қайталайтын көптеген жәрдемақылардың орнына атаулы
бағыттағы бірыңғай жәрдемақы ... ... ... ... ... ұштастыру арқылы
қатты мұқтаждар санаттарының реттемесін қатайту.
• әлеуметтік бағдарламаларды қамтамасыз ету ... ... ... мемлекеттік бюджеттен жергілікті бюджеттерге
көшіру;
• әсіресе еңбекті ... ... ... қызмет
көрсетулердің бір бөлігін сақтау.
Бүгінгі таңда Қазақстанда халықты әлеуметтік қорғаудың мына бағыттарын
шартты түрде ... ... ... ... ... ... ақысын жарым-жартылай төлеу, әлеуметтік көмек, зейнеткерлерлік
қамсыздандыру. Осы бағыттардың әрқайсысын толық қарап көрелік.
Жұмыссыздарды ... ... ... ... және ... даралайды. Белсенді шараларға кәсіптік даярлау мен жұмыссыздарды
қайта оқыту, қоғамдық жұмыстар ұйымдастыру және жаңа жұмыс ... ... және ... ... ... ... 1991-1999 жылдары халықты әлеуметтік қорғаудың ... ... ... 1991 жылы ... ... жәрдемдесудің
мемлекеттік қоры құрылды, қорға бюджеттен тыс саладағы кәсіпорындар мен
ұйымдар, ал 1997 ... бері ... ... да жалақы қорынан 1-2 %
ақша аудара бастады.
Қ.Р. ... ... ... ... 1-і ... сәйкес
жұмыссыздардың бұрынғы жұмыс стажына, асыраудағы жандарына, ... ... мен өзге ... ... ... ... ... Әлеуметтік қолдау көрсетудің анағұрлым жоғарғы
деңгейі штатының қысқаруына немесе кәсіпорындарды ... ... ... босатылған қызметкерлерге кепіледенеді. ... ... ... ... стипендиялары төлеу қарастырылды.
/19.64-66 б./
1999 ж 1 қаңтардан бастап ҚР ... ... ... ... Заңы ... енвді, ол жұмыспен қамту саласында белсенді саясат
жүргізуге, азаматтарды жұмыс іздеуге уәждеуге, халықтың ең осал ... ... ... ... Осы ... ... жұмыссыздық
бойынша жәрдемақы едәуір азайтылды және ол ашық есепттік көрсеткіштің ... ... ... ... Бұрын жұмыс істемегендерге төленетін
жәрдемақы жойылды.
Қ.Р. 1999 ж. 5 сәуіріндегі ... ... ... ... Республикасының Заңына өзгертулер енгізу туралы» Заңына сәйкес
белгіленген тәртіпке жұмыссыздар ... ... ... жұмыссыздық
бойынша жәрдемақы төленбейтін болды. Оның ... ... ... ... ... көмек көрсету қарастырылды, оны аудандық
еңбек, жұмыс пен ... және ... ... ... ... ... көмек- біздің жағдайларымызда өте «бұлыңғыр» санат. Ол
кедей азаматтарға жергілікті бюджеттердің қаржы ... ... ... ... ... ... ... ж. біраз дамуын тапты, оларды жұмыспен қамтудың жаңа салаларын ашу
және әлеуметтік көмек ... ... ... қаржылай қаражаттардың жеткіліксіздігіне байланысты ... 2000 ж ... ... ... ... ... көшу мән жағынан орналастыру қамтудың белсенсді саясатына көшу
мән жағынан орналастыру мен ... ... ... ... ... жоқ. Әлеуметтік сақтандырудың есебінен сыйақы ... ... ... тізбесіне жұмыстан айырылу қаупін кіргізу 2003-2005
ж.ж. жоспарланып отыр. Сонымен бірге жұмыссыздарды ... ... ... негізгі 3 мақсатқа қол жеткізуді көздеуі тиіс: экономикалық
нақты секторын дамыту, жаңа жұмыс орындарын жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... банкротқа ұшыраулары мен
қызметкерлерді жұмыстан ... жол ... ... істеп тұрған
өндірістерге бар мүмкіншілігіне қолдау көрсету; жұмыспен қамту орындарын
жекешелендіру, мұндай ... ... ... ... ... ... орналастыру мен қайта оқытуды шұғыл
және ... ... ... ... септігін тигізген болар еді.
Қажетті медициналық қызметтерді алудың кепілдіктері іске ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі болып
табылады және оның адам дамуындағы, қоғамдық ... аса ... – адам ... ... ... экономикалық - әлеуметтік
үрдістеріндегі ролі біршама қомақты.
Осы роль медициналық сақтандыру жүйесінің жұмыс ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттерді орталықсыздандыру, ұйымдастырудың міндетті нысаны, ол барлық
азаматтарға қажетті медициналық ... ... ... ... ... ...... мекемелердің, олардың
қызметкерлерінің, жеке практика жүргізетін дәрігерлердің өз ... және сана ... ... ... ... олар ... ... ие
болады.
Қазақстанда сақтандыру медицинасы 1995 ж бері дами бастады, сол кезде
тиісті заң қабылданды және ... ... ... қоры ... ... сақтандыру базалық ... ... ... кірді, сол оқиғалар болған жағдайда міндетті
медициналық сақтандыру қоры ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар өтелетін
болады. Сондай-ақ осы бағдарлама арқылы ... ... ... ету
және қолданыстағы заңнамаға ... ... жеке ... ... ... ... ... мынаны ойғақтайды, ел неғұрлым кедейлікке түссе,
соғұрлым оны медицинаны ... ... ... ... ... сақтауға жұмасалатын шығындардың жиынтық ... ... ... ... ... халықаралық салыстырулар елдің
экономикалық даму деңгейі мен халыққа тегін ... ... ... ... ... ... ... өзара тығыз байланыстың
бар екендігі туралы айтады.
Медициналық қызметтердің үдей ... ... ... қаржы ресурстарының болмауы халықтың ... ... ... ... ... ... берілген жаңа
мәртебе – коммуналдық – қазыналық кәсіпорындар да және ... ашу да ... ... ... ... халі мүмкін болып отыр. Медициналық қызметтердің кепілденген
минимумын проблемалары халықтың денсаулығы мен ... ... ... ... мәселеге айналды. Мәселен ... ... ... байқалды. Барлық аймақтарда дерлік
асқынған туберкулезбен ауырғандар саны ... ... ... ... ... саласында медициналық сақтандыру реанимацтялау
қажеттілігі әбден жетілді.
Қатаң қаржылық шектеулер ... ... ... ... ... басым болуы тиіс, оның негізі «Әлеуметтік кепілденетін
минимум» қалайды. 2002 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... сәйкес аса мұқтаждық көрген отбасылар жеткілікті
қамтамасыз етілмегені бойынша ... ... ... құқылы. Отбасылық
жәрдемақылар - әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... шамада жиынтық табысын анықтауға негізделетін
әлеуметтік төлемдердің жалғыз нысаны. Әлеуметтік ... ... ... ... ... дейін қосымша төлем жасау болып табылады.
Әлеуметтік көмек көрсетудің атаулылық қағидатын жақтай отырып, мынаны
атап көрсету керек, теория мен ... бұл ... ... ... ... ... ... қиындықтарын ескере отырып, БҰҰ
сарапшылары Еуропа және ТМД ... адам ... ... ... осы ... бас ... ... береді: «Әлеуметтік
қорғаудың іріктемелі, спотанды үлгілері, табысты өлшеуге негізделген
үлгілер ... ... ... мен ...... шығындардың
көптігі себебінен залалды екендігін тағы бір атап ... ... шын ... ... ... ... емес үлесі ғана
қамтылғаны туралы халықаралық тәжірибе айғақтайды, ал жәрдемақылардың
төлемдерін ... және ... ... жасауға жұмасалатын
шығындардың үлесі қалайды да өсе түседі».
Әлеуметтік қорғаудың аса ... ... ... – халықты
зейнетақымен қамсыздандыру, өйткені ол Қазақстандағы ... ... бір ... ... ... ... ... зейнетақымен қамсыздандыру проблемасын
арнайы қарастыру қажет.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің бір саласы бола ... ... ... алатындарға да, сондай-ақ уақыты келгенде оны
алатынын білетіндерге де ... ... ... ... әр елдің әлеуметтік-экономикалық даму деңгейне, саяси режим мен
заңнамасына байланысты ... ... ... атап ... ... ... шамадан тыс кепілдіктер жеке қор
жинаудың жеткіліксіз нормаларына әкеледі, олардың ... ... ... ... ... Және ... ... төмен көрсеткіштері –халықтың асыл қорғалуының айғағы.
Ұрпақтар ынтымақтастығы қағидасына негізделетін зейнетақылық ... ... ... ... ... зейнетақының мөлшері
негізінен мемлекетке байланысты болады, ол жеке ... ... ... мен қарттың шаққа и қаражаттар қорын жинау ... ... ... нашарлайды, олардың қамтамасыздық деңгейі
пайыздардың есептелген сомасы мен жинау ақшаларының өсу ... ... еді, ... ... ... немесе қызметкерлердің
зейнетақылық қорға жасаған ... өтеу ке ... ... қор ... ... ... елеулі шамара төмендейді:
жеке салым ақша мен зейнетақы төлемдерінің арасында ... ... ... анағұрлым жоғары нормаларының себебін
зейнетақымен қамтамасыздандырудың ... ... ... үшін
аудандардың орташа ... ... және ... деңгейі жоғарылайды. ... ... үшін қор ... жүйесінің ең басты ұтымды ... ... ... ... ... ... жинақ ақшалары инвестициялардың аса ірі ... ол ... ... мемлекеттер, соның ішінде Қазақстан
үшін де ... Одан ... ... ... ... зейнетақылық қор жинауларды тек ... ... ғана ... ... ... ... ... қаржы ... ... ... ... алу ... да ... мүмкіндігі пайда
болады.
Халықты әлеуметтік қорғау реформасын ... ... ... ... тартумен, жаңа ... ... ... ... ... және ... негізінде
зейнетақы жүйесінің табыстары мен ... ... ... ... арттырумен тығыз байланысты ... ... ... ... ЖӘНЕ ҚОҒАМНЫҢ ӨРКЕНДЕУІ
1. Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі мен ... сүру ... ... ... перспективаларға қол жеткізу үшін мынадай
ұзақ мерзімді жеті ... іске ... ... ... ... ... ... толық сақтай
отырып, Қазақстанның тәуелсіз егемен ... ... ... ... Ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның топтасуы. ... және ... ... ... ішінде ұлттық ... ... ... беретін іскі саяси тұрақтылық ... ... ... ... беру.
3. Шетел инвестициялары мен ішкі жинақталымдардың ... ашық ... ... ... ... Экономикалық өрлеудің нақтылы, тұрлаулы және барған ... ... ... қол ... Қазақстан азаматтарының денсаулығы, ... ... ... өмір сүру ... ... мен мүмкіндіктерін ұдайы жақсарту, ... ... ... ... ... мен газ өндіруді ... ... ... ... мен ... ... ... табыс алу мақсатында жедел арттыру
жолымен ... ... ... ... ... Инфрақұрылым, әсіресе көлік және байланыс. Осы ... ... ... ... ... ... пен
экономикалық өрлеуге жәрдемдесетіндей етіп ... ... ... ... адал әрі ... басты
мақсаттарымызға қол жеткізуде ... ... ... ... ... қызметтерінің ықпалды және ... ... ... ұзақ ... басымдықтардың әрқайсысы үшін біз ... үш, ал ... бес ... ... ... ... ... жұмылдыра отырып, ... ... ... және оны ... ... ... ... мерзімді басымдықтар мелекет пен біздің азаматтарымыздың
күш-жігерін ... үшін ... ... еліміздің бюджеті
мен кадр ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы ұзақ мерзімді ұзақ ... өмір сүру ... ... ... Адам
дамуы адам әлеуетінің ... ... үшін бір ... ... ... ... айқын. Оның ... ... ауру ... өмір ... ... бақытсыздық
ретінде құралады.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ... ... ... ... және ... ... жай-күйі
ретінде ... ... ... ... және ... ... ... емес, бірақ ... ... ... емес ... ... ... ол ... бағалауға көнбейтін ... ... ... ... ... оны ... медициналық - демографиялық
зерттеулерге ... ... ... ... бұл ... мынаған
сүйену керек, рухани, ... және ... ... ... ... ... байланысты ұғымдары.
Денсаулық пен ұзақ жасау –тек ... тек ... ... сонымен бірге адам дамуының аса ... ... ... ... ... ... ... ортаның
ластануы сияқты ... ... ... ол ... ... ... теріс ықпалын тигізіп, ... үшін ... ... ... ... адам ... таңдау ... ... бұл өз ... ... ... ... жай-күйін өлшеуге ... ... ... ... ... ... ... Нәрестелер өсімі;
- Жалып өлім – жітім;
- Алдағы өмірдің ... ... ... ... ... өлімі құрылымында ... ... ие. ... ... термині кеңес практикасына
40-шы жылдардың соңында ... ол ... ... ... ... Ал 1874 ж есеп ... өлім ... ... ... енгізілді.
Нәрестелер өлімі дегеніміз - өмірінің алғашқы ... ... ... ... ... ... көрсеткіші Қазақстан үшін өте маңызды
және ... ... ... мен ... ... ... көрсетеді. Нәрестелер өлімінің ең ... ... ж ... ... кейін осы көрсеткіш азаю үрдісіне
қарай ... 2001 ж ол 1000 тірі ... ... ... тең ... ... денсаулығының бағасы мен ... ... бірі өлім ... индикаторлары, болып
табылады, олар өлім көрсеткіштерін, ... ... ... қала және ауыл халқы ... жас ... ... ... ... мен оны ... ... пайдаланылады.
Өлім динамикасының қарқындылығына баламалы баға беру ... ... үшін осы ... ... ... өлім-жітімнің жалпы коэффициенті кеңінен ... ол ... ... ... ... ... орташа санына
қатынасы ретінде 1000 адам ... ... - әр ... ... ... ... ... өлімнен
құралатын ұрпақтың жойылуы.
Өлім – жітім себептерінің ірі 2 тобы бар: ... ... адам ... ... ... ішкі үрдістермен
байланысты, аурулардан ... ... ... түрде
бөліп қаралатын тобы) және ... ... ... әсерінен
болатын өлім себептерінің бөліп қаралатын ... ... ... жүйесі мемлекеттік және
мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... негізделген
денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен ... ... ... беретін ұйымдардан тұрады.
Денсаулықты сақтандыру ... емес ... ... ұйымдары, жеке меншік құқына негізделген сондай-ақ ... ... ... ... ... асыратын
азаматтардың денсаулық ... ... ... оқу ... ... ... ... денсаулық сақтаудың ... ... ... ... амбулаториялық – емханалық және ... ... ... ... ... ... амбулаториялық - емханалық және ... ... ... ... ... көрсету ұйымдары;
4) ... ...... ... ... ... денсаулық сақтау ұйымдары;
5) ... ... ... денсаулық сақтау
ұйымдары;
6) денсаулық ... ... ... ... ... ... ... білім беретін мекемелер;
8) қан ... сот ... ... ... істейтін
денсаулық сақтау ұйымдары;
9) ... ... ... ... ... ... ... ұйымдары.
Денсаулық сақтау жүйесінің өз міндеттерін ... ... ... баға беру, екі үлкен мәселені ... ... ... алынған нәтижелерді ... ... ... ... ... қату реакциясы мен әділ ... ... неге қол ... ... білдіреді.
Екіншісі жүйе қол жеткізу мүмкін нәтижесі осы ... ... ... екенін немесе сол ресурстар ... ... ... ең озық ... ... ... сақтау жүйелері ... болу мен ... ... ... ... ... олар климаттық
адам органимзміне әсер етуіне де ... ... ... ... ... ... бөліктері бар, олар –
деңгейлік, ұйымдық (ішкі ұйымдық пен сыртқы ықпалдарды қосқанда), мазмұндық
болып ... ... әр ... ... жүйесін ұлттық үлгі деп ...... және ... ... ол ... ... ... соның ішінде адам дамуының ... ... ... ... бөлігін қамтуы тиіс. Осыған байланысты, әрине, оның көп
деңгейлік кұрылымы бар.
Білімнің адам ... ... ... тану адам ... ... ол тұтастық қалпында XX ғ. 60-шы жылдарында
қалыптасты. Осы теория ... ... ... ... ... ... ... ішінде білімнің өте-мөте материалдық ... ... ... ен ... және ... ... ... Адам капиталы теориясын басшылыққа ала отырып, дамыған елдердің
үкіметтері мен бизнесі білімге ... ... ... оған ... экономикалық және саяси басымдық берді және соның арқасында ... ... ірі ... ... ... ... практикаға енгізу білімнің бұқаралығын жаппай
күшейтуге, оның ауқымдары мен мүмкіңдігін ұлғайтуға септігін тигізді.
Сонымен ... ... ... ... беру реформаларыныц әлемдік білім
беру революциясына уласуына ... осы ... ... ... ... шектеулілігін ашты, Ол білім беру революциясының
талаптарына толық ... ... бере ... білім беру дамуында туындаған
қарама-қайшылықтарды түсіндіре ... адам ... ... ... ... кен ... көп аспектте карау осы мәселенің шешіміне айналды. Тұжырымдамада білім
адам ... ... ету мен ... ... негізгі
факторы, өзіндік құндылықтын жоғары ... ... ... ... ... ... кешенін күшейтудің кілті
есебінде бой ... Адам ... ... ... ... жету үшін ... ... жасаған аса маңызды
стратегия ... ... ... ... ... ... және "Баршаға бірдей білім" ... ... ... ... ... және ... ... білім
үлгісін қалыптастырудан көрініс тапты.
Республика мемлекеттік тәуелсіздік алған мезгілге қарай еліміздегі
білім беру жүйесінің ... және ... ... ... ... ... ... бағыттылық пен адам дамуы мақсаттарына сәйкестігі
көзқарасы.
2. Қазақстанның әлеуметтік ... ... мен ... ... ... ... ұзақ ... стратегия
мен он жылдық жоспардың ойдағыдай жүзеге асырылып жатқанын ... ... ... ... ... ... және жалпы руханият салаларын
дәйеті түрде дамытудың негізі бағыттарын ... ... ... ... ... ... ... саясатының құрылымдық және ... ... ... байланысты.
Қазіргі мемлекеттердің барлығында дерлік, ... ... ... қамтамасыз ететін әлеуметтік қолдау жүйесі бар.
Әлеуметтік ... ...... ... аз ... қаржылай көмек
ретінде көрсететін үкімет бағдарламасы. Оларға жұмыссдық бойынша жәрдемақы,
қарттар мен мүгедектерге берілетін зейнетақы және ... ... ... ... ... мен 2002ж 1 қаңтарынан әрекет
ететін мақсатты әлеуметтік көмек және ... да ... ... ... ... ... медициналық қызмет көрсетуі, тегін пәтер
беруі, сондай-ақ ... аз ... ... қызметтер көрсетуі
және т.б. жатады. Әлеуметтік қорғау бағдарламасының мәні, қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... жақсарту мақсатында белгілі
бір әлеуметтік саясат жүргізеді. Ал ... ... ... ... ... салық жүйесі арқылы, сондай-ақ әртүрлі мемлекеттік
бағдарламалары арқасында тұрмыс деңгейі нормаларға – мемлекеттік ... ... ... ... да ... ... жүргізу арқылы жүзеге
асырылады.
Біздің қоғамымыздың өтпелі кезеңінің адмуына, әлеуметтік аядағы өтпелі
жағдай ... ... ... ... ... қорғау моделі мен
әлеуметтік салаларды қаржыландыру ... ... ... жойылған, ал жаңа
қаржыландыру механизмі әлі тәжірибелік кезеңде және оны дамытудың ұтымды
жолдарын іздестіру ... ... ... ... мен оны
қанағаттандырудың негізі болып, ... ақы ... ... мен ... ... ... салықтардың ставкасы арқылыт еңбек ақыны реттеуі, тұтынуға
бағытталған қордың өсімін немесе еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... деген көзқарастың үш түрі
бар:
- табыс немесе тұтыну тұрғысынан;
- ... ... ... адам ... ... ... ... кезде, қоғамның әлеуметтік- экономикалық саясатынның стратегиялық
мақсаты болып, экономикалық өсу негізінде халықтың ... ... ... ... әлемдік тәжірибеге сүйенетін болсақ, кез-келген
даму ... ... аяға ... ... дәрежесіне тікелей
байланысты.
Қазіргі заманның өзінде, дамыған ... ... ... ... аяға, соның ішінде адамзат ... ... ... ...... ... салынатын капитал
салымына қарағанда әлдеқайда ... ... ... да ... ... бұрған кезде, қайта бағытталудың мақсаты мен соңғы
нәтижесі ... ... ... ... көзі мен ... ... ... аядағы қаржы механизмінің әрекет етуінің өз ерекшелігі
бар. Әлеуметтік ал көп ... ... ... ... реттеуші ролі экономиканың басқа салаларына ... ... ... ... ... әлеуметтік мәселелерді шешу,
жергілікті бюджеттің ролін арттыра түсуде. Мемлекеттің әлеуметтік ... ... ... ... бюджет қорының жетіспеушілігі салдарынан
трансферттер, мақсатты субензиялар, дотациялар мақсатты ... ... ... ... ... ... ... етті.
Ал Қазақстанның әлеуметтік аясын қаржыландыру ... ... ... 1999 ж. ... ... ... көзі
болып бюджеттен тыс қорлар, яғни зейнетақы, әлеуметтік сақтандыру, ... ... ... ... ... ... есептеледі. Ал
бүгінгі таңда ... бәрі ... ... ... және
қаржыландырудың негізгі көзі болып мемлекеттік және жергілікті бюджет көре
түседі.
Осы әлеуметтік аяны бюджетпени қаржыландыру ... ... ... ... қызметтердің қасиеттеріне және олардың,
еліміздің әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... мекемелердің атқаратын нарықтық қызметін ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саланы
қаржыландыру құрылымы
|Әлеуметтік |1999 |2000 |2001 |2002 ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... шығ үлесі % |жосп |Жалпы шығ үлесі % |жосп |Жалпы шығ
үлесі % | ... беру ... |4,2 ... |3,7 ... ... |2,8 | ... қамтамасыз ету, әлеуметтік көмек |141314208
|43,4 |151339841 |39,7 |157251139 |32,2 |169813024 |29,6 | ... |8938759 |2,7 |8156516 |2,1 ... |2,8 ... |2,1 | ... ақы қамтамасыз ету |3684761 |1,1 |4655391 |1,2 |5861697 |1,2
|8155807 |1,4 | |Әлеуметтік салаға жұмыс қаржы көлемі |167809234 ... |46,8 ... |40,4 ... |36 | ... ... көріп отырғанымыздай, Қазақстандағы әлеуметтік саланы
қаржыландыру деңгейі төмен екендігін көреміз. ... ... ең ірі ... ... қамтамасыз ету мен әлеуметтік көмек, ... ... ... ... сақтау, мәдениет, спорт және ақпаратпен
қамтамасыз ету баптары орын ... ... ... ... ... ... аударсақ, осы салаға жұмсалған қаржы деңгейінің, 1999
ж. бұл көрсеткіш жалпы республикалық бюджет ... 51,5% ... ал 2002 ж бұл 36%-ке ... төменлеген, яғни жылдан жылға әлеуметтік
саланы қаржыландыру деңгейінің төмендегенін байқаймыз.
Бүгінгі күні әлеуметтік саясат мыналарды қамтуы тиіс:
- тиімді демографиялық ... ... ... ... мен ... ... жағдайлар
жасау;
- қоғамдық капиталды дамыту немесе халықтың қоғамдық өмірге қатысу
мүмкіндіктерін кеңейту.
Адамзаттардың ... ... ... ... жеке табысына
қарамастан жалпы білімге, жасына байланысты әлеуметтік қамтамасыз етілуіне,
мүгедектікке асырушы адамын жоғалтуының байланысты, балалардың тууы ... ... және ... ... ... ... құқықтары бар. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... принциптерімен
шектеледі.
Қазақстанның ертеңі зор мүмкіндіктер табалдырығында тұр. 2030 ж ... ... Азия ... ... Және өзге ... елдер үшін үлгі
болады деп сенеміз. ... 2030 ж. ... ... ... ... Оны біз өз қалауымызбен және табысқа жетуге талпынған ерік
–жігеріміз арқылы тұрғызамыз. Егер біз осы ... ... ... егер біз ... ... ... және бүгінгі күні нақты іс-
қимылдары іске асырмай, күндер мен апталарды уымыздан шығарып ... ... ... онда өзімізден басқа ешкімге кінә арта алмаймыз.
Салауатты әрі гүлденген экономика құрамайынша, біз қуатты мемлекет ... ... құра ... демографиялық, экологиялық және әлеуметтік
міндеттерді несие алмаймыз, әрбір адамның жеке басының қадір-қасиеті мен ... ... ... ... ... өсуі ... ... жұмысымыздың Күретамыры болады. Еліміздің мұраты: ұлттық
біртұтастың, ... ... тән әрі ... ... ... ... ... тәуелсіз, гүлденген және саяси тұрақты Қазақстанды сомдау
деп есептейміз.
2030 ж. Қазақстан ауасы таза, мөлдір сулы, ... ... елге ... ... ... мен радиация бұдан былай біздің үйлеріміз бен
бақтарымызға енбейтін болады.
2030 ж. Қазақстан әлі де ... ... ... Ол әлі ... ... ең ... ең дамыған ел бола қоймайды, ... ол ... ... ... және ... ... ... нық қадаммен аяқ басқан ... ... ... ... ... ... деңгейі
төмен екендігін көреміз. Әлеуметтік шығындардың ішіндегі ең ірі ... ... ету мен ... ... одан соң білім беру,
денсаулық сақтау, мәдениет, спорт және ақпаратпен қамтамасыз ету баптары
орын ... ... ... ... ... жеке ... ... білімге, жасына байланысты әлеуметтік қамтамасыз етілуіне,
мүгедектікке асырушы адамын жоғалтуының байланысты, балалардың тууы мен
тәрбиеленуіне, ... және ... ... ... дәрігерлік
көмекке құқықтары бар. ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мемлекеттің имандылық принциптерімен
шектеледі.
Қазақстанның ертеңі зор мүмкіндіктер табалдырығында тұр. 2030 ж ... ... Азия ... ... Және өзге ... ... үшін үлгі
болады деп сенеміз. Дегенмен 2030 ж. ... ... ... пайда
болмайды. Оны біз өз қалауымызбен және табысқа жетуге ... ... ... тұрғызамыз. Егер біз осы мүмкіндікті сәтімен пайдалана
алмасақ, егер біз болашағымызға жоспар құрмай және ... күні ... ... іске асырмай, күндер мен апталарды уымыздан шығарып алсақ, ... ... онда ... ... ... кінә арта ... әрі гүлденген экономика құрамайынша, біз қуатты мемлекет пен
қарулы күштер құра аламаймыз, демографиялық, экологиялық және ... ... ... ... ... жеке басының қадір-қасиеті мен әл-
ауқатын артыра алмаймыз. Адамдардың әл-ауқатының өсуі ... ... ... ... ... ... мұраты: ұлттық
біртұтастың, әлеуметтік әділеттілік тән әрі күллі халқының экономикалық әл-
ауқаты ... ... ... және саяси тұрақты Қазақстанды сомдау
деп есептейміз.
2030 ж. Қазақстан ауасы таза, мөлдір сулы, жасыл ... елге ... ... ... мен ... бұдан былай біздің үйлеріміз бен
бақтарымызға енбейтін болады.
2030 ж. Қазақстан әлі де барынша ... ... Ол әлі ... ... ең білімді, ең дамыған ел бола қоймайды, бірақ ол күрделі ... ... және ... ... ... нық ... аяқ басқан ел
болады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Ашимбаев Т.А. Государственное регулирование перехода к ... // ... HAH РК. ... ... науки» — Алма-Ата,
1993. №2.
2. Валовой Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: ... ... ... Л.П. ... и татрование в условиях рынка. -
М. Дашков и К, ... В. ... ... заповедей чешасой реформы: // Известия. 1994. 5
апреля.
5. Казахстанская правда, 1997. 25 декабря.
6. ... ... 1997. ... ... регулирование экономики / Под общ. ред. д.э.н.
проф. В.И.Кушлина и д.э.н., ... Н.А. ... — М.: ... ... ... регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова
Р.П. СПб, 1999.
9. Джкевич А.К. К осмыслению ... ... ... Япоти //
Российский экономический журнал. 1992. №10.
10. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и ... ... ...
Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
11. Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности ... ... в ... ... к рынку. — Алматы, ... ... ... 1997. №10.
13. Вопросы экономики. 1990. №5.
14. Заявление Кабинета Митстров Республики Казахстан об эконо-мической
политике в 1994 г. // ... ... 1994. 5 ... кейінгі өсім
Неональды өлім
Нәрестелер өлімі
Перинаталды ... ... ай ... ... 1 жасқа толғанға дейінгі өлім
1-і айдағы өлім
1-і аптадағы өлім

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
Экономикалық модельдерді зерттеу62 бет
Экономикалық өсу процесіндегі мемлекеттің қаржы саясатының жағдайы40 бет
Қазақстан Республикасының қаржылық қатынастары33 бет
Қаржы қатынастары мен саясаты39 бет
Демократия - қоғам мен мемлекеттің өркениетті дамуының негізі35 бет
Демократия қоғам мен мемлекеттің өркениетті дамуының негізі57 бет
Қазақстанның өркениеттік даму ерекшеліктері. Діни мәдениеттің қазақстандық қоғамдағы алатын орны99 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь