Материалдық емес активтердің есебі мен аудиті

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС АКТИВТЕРДІҢ ЕСЕБІНІҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Материалдық емес активтердің негізі, олардың түрлері және бағалануы... ..6
1.2 Материалдық емес активтердің есебінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3 Материалдық емес активтердің есебінің халықаралық тәжірибесі ... ... ... ..22

2 КӘСІПОРЫНДАҒЫ МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС
АКТИВТЕРДІҢ ЕСЕБІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
2.1 Зерттелетін кәсіпорынның нарықтағы орны мен есеп саясаты ... ... ... ... ... ..27
2.2 Материалдық емес активтердің кірісі мен шығысының
есебі мен түгенделуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.3 Материалдық емес активтердің амортизациясының есебі ... ... ... ... ... ... ... .42

3 МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС АКТИВТЕРДІҢ АУДИТІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
3.1 Материалдық емес активтердің аудитінің мақсаты мен міндеттері,
ақпарат көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
3.2 Материалдық емес активтердің аудитін жүргізу әдістемесі ... ... ... ... ... ... ...49
3.3 Материалдық емес активтерге салық салу және оларды есептілікте ашу ... 52
3.4 Материалдық емес активтерді қолдану тиімділігі мен айналымын талдау 56

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62

ПАЙДАЛАНЫЛҒА ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65

ҚОСЫМШАЛАР
Нарықтық қатынастардың технологиялық өзгерістерінің тез әрі қарқынды түрде дамуына байланысты бәсекеге қабілеттілікті тек материалдық және қаржылық факторлармен қамтамасыз ету мүмкін емес. Бұндай жағдайда бәсекеге қабілеттілігі мен табыстылығын жоғарлататын құрал ретінде ұйымның қызметінде материалдық емес сипаттағы факторларды қолдану экономикалық қатынатарға түсушілердің ерекше қызығушылығын арттырады. Айналымдағы емес құралдардың құрамында материалдық емес активтердің болуы ұйымның нарықтық құнын ұлғайтады, инвестициялық тартымдылығын жоғарлатады, қиянатшыл бәсекелестіктен қорғайды, сыртқы және ішкі нарықта бәсекелестіктердің артықшылықтарын қамтамасыз етеді.
Алайда, материалдық емес активтер объектілерін құрғанда, қайта бөлгенде және коммерциялық айналымға қатыстыру кезінде оларды қолданумен, есептеумен, басқарумен, аудитпен және талдаумен байланысты көптеген мәселелер туындайды. Заңнамалық базаның жетілдірілмеуі, материалдық емес активтер объектісінің нақты сыныптамасының болмауы, материалдық емес активтер объектісінің есебінің, талдауының және аудитінің әдістерінің теориялық жетілдірудің жетіспеуі сияқты және басқа да мәселелер зерттеу үшін бүгінгі күні біршама өзекті болып келеді.
Айта кететін жай, бұған дейін біздің елімізде материалдық емес активтер түсінігінің өзі болмаған. Нарықтық қатынастардың дамуына қарай бұл түсінік
Қазақстандық бухгалтерлік есеп теориясына кіре қоймай, сонымен қатар тәжірибеде қолданыла бастады. Материалдық емес активтердің есебі, талдауы және аудиті көптеген сұрақтар туғызады, бұл зерттелетін тақырыптың тәжірибелік маңыздылығын және қажеттілігін куәландырады.
Өндірістің тиімділігін жоғарлатудың басты бағыттарының бірі - материалдық емес активтердің қолданылуын жақсарту, олардың қайтарымдылығын ұлғайту, қызмет ететін материалдық емес активтерді қазіргі жаңарту жүйелерін және құрлымын жетілдіру.
Қазақстан Республикасының есеп жүйесіне материалдық емес активтерді алғаш рет КСРОҚМ 01.11.91ж. № 56 бұйрығымен енгізілді. Бұған дейін материалдық емес активтердің бар болуы жалған капитал ретінде саналды. Соның көмегімен табысты азайту мақсатында фирманың меншік иелері шығындарды өзгерте алады.
Бухгалтерлік есепте материалдық емес активтердің жоқтығы кәсіпорынның қаржылық көрсеткіштерін төмендетті. Өндірістің дамуына бірінші шенді рөл атқарған нақты бар капитал - интеллектуалдық меншіктің бар болуы жоқталды. Ал бұл активті танып, оны бағалай білгендерге үлкен табыс алып келеді.
1. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г., Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау /Оқу құралы. – Алматы: Экономика. 2001. – 330 бет
2. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: 4-басылым – Минск: 000 «Новое знание», 2000. – 688с.
3. Баймуханова С.Б., Балапанова Ж., Бухгалтерлік есеп. Алматы - 2001ж.- 236б.
4. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері / Оқулық, ЖШС «Таугуль-Принт». Алматы – 2006.–535 бет.
5. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. Аудит. Алматы Экономика. 2006. – 264 бет.
6. Кеулімжаев К.К. Бухгалтерлік есеп негіздері. –Алматы: Экономика. 2006.- 255бет.
7. Назарова В.Л. Шаруашылықтың субъектілеріндегі бухгалтерлік есеп. –Алматы: Экономика. 2005.- 325бет.
8. Рахимбекова. Қаржылық есеп. –Алматы: Экономика. 2005 .- 286 бет.
9. Абленов Д.О. Аудит негіздері: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2005. – 400 бет.
10. Сатмурзаев А.А., Укашев Б.Е. Аудиттің теориясы. –Алматы: Ұлағат 2005.- 278бет.
11. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М. Аудит. Оқу құралы. Алматы: Қазақ Университеті: 20047-229 бет.
12. Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэлл Д. Принципы бухгалтерского учета. Москва:Финансы и статистика, 2003.-496с.
13. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмит О.И. Бухгалтерский учет на предприятии.-Алматы: Центраудит-Казахстан.-200.-335с.
14. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет. Москва «Аудит» : ЮНИТИ, 1998.-783с.
15. Нурахметова Л. Различия НМА в учете по КСБУ и МСФО// Бухучет на практике №6 (43), июнь 2007год.
16. Материалы конференции «Переход на Международные стандарты финансовой отчетности в Республике Казахстан», проведенной 19 сентября 2003г. В городе Алматы// ББ МСФО; №9, 2003
17. Қазақстан Республикасының Заңы, 2007 жылғы ақпанның 28-і. №234-ІІІ, Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы – Алматы: «Издательство LEM», 2008.
18. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары
19. Ұлттық қаржылық есеп стандарттары № 28 ҚБЕС «Материалдық емес активтердің есебі»
20. Халықаралық қаржылық есеп стандарттары №38 «Материалдық емес активтер»
21. Указ Президента Республики Казахстан от 17 мая 2003 года № 1096 « О Стратегии индустриально-инновационного развития Республики Казахстан на 2003-2015 годы» //Юрист-справочно* правовая система.
22. ЖШС «ТемірКаркас» есеп саясаты
23. Қазақстан Республикасы. 2009ж 1 қаңтарында өзгертілген Заң. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы. (Салық кодексі). – Алматы: ЮРИСТ, 2009. – 468б.
24. Қазақстан Республикасы. 1998ж 22 сәуірінде қабылданған Заң. Жауапкершілігі шектеулі серіктестік. Қосымша жауапкершілігі бар серіктестік туралы. Заң актілерінің жиынтығы. – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 42 б.
25. Қазақстан Республикасы. 2007ж 28 ақпанында қабылданған Заң. № 234 ІІІ ҚРЗ. Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы. – Алматы: «Издательство LEM», 2008. – 232б.
26. Қазақстан Республикасы. 2006ж. 22 мамырында қабылданған Заң. № 223 ІІ, -Аудиторлық қызмет туралы– Алматы: «Издательство LEM», 2008. – 212б. (20.02.09ж. өзгерістер мен қосымшаларды қоса алғанда).
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес ... және ... ... ... емес ... ... мен ... курс студенті
Ғылыми жетекші
аға оқытушы
Норма бақылаушы
Қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі
э.ғ.к., доцент
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС ... ... ... емес ... ... ... түрлері және бағалануы...
..6
1.2 ... емес ... ... ... емес ... есебінің ... ... ... ЕМЕС
АКТИВТЕРДІҢ
ЕСЕБІ.......................................................................
.....................27
2.1 Зерттелетін кәсіпорынның нарықтағы орны мен ... ... емес ... ... мен шығысының
есебі мен ... ... емес ... ... ... ЕМЕС ... ... емес ... ... ... мен ... ... емес активтердің ... ... ... емес ... ... салу және ... есептілікте
ашу....52
3.4 Материалдық емес активтерді қолдану тиімділігі мен ... ... ... ... ... өзгерістерінің тез әрі қарқынды
түрде дамуына байланысты ... ... тек ... ... факторлармен қамтамасыз ету мүмкін ... ... ... ... мен ... ... ... ретінде
ұйымның қызметінде материалдық емес сипаттағы ... ... ... ... ... ... арттырады.
Айналымдағы емес құралдардың құрамында материалдық емес активтердің болуы
ұйымның нарықтық құнын ұлғайтады, инвестициялық тартымдылығын жоғарлатады,
қиянатшыл ... ... ... және ішкі ... артықшылықтарын қамтамасыз етеді.
Алайда, материалдық емес активтер объектілерін құрғанда, ... және ... ... қатыстыру кезінде оларды қолданумен,
есептеумен, басқарумен, аудитпен және ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес
активтер объектісінің нақты сыныптамасының болмауы, материалдық емес
активтер объектісінің ... ... және ... ... ... ... ... және басқа да ... үшін ... күні ... ... ... келеді.
Айта кететін жай, бұған дейін біздің елімізде материалдық емес
активтер ... өзі ... ... қатынастардың дамуына қарай
бұл түсінік
Қазақстандық бухгалтерлік есеп теориясына кіре қоймай, ... ... ... бастады. Материалдық емес активтердің есебі, ... ... ... ... ... бұл зерттелетін тақырыптың
тәжірибелік маңыздылығын және қажеттілігін куәландырады.
Өндірістің тиімділігін жоғарлатудың ... ... бірі ... емес ... қолданылуын жақсарту, олардың
қайтарымдылығын ұлғайту, қызмет ететін ... емес ... ... ... және құрлымын жетілдіру.
Қазақстан Республикасының есеп ... ... ... алғаш рет КСРОҚМ 01.11.91ж. № 56 бұйрығымен енгізілді. Бұған
дейін материалдық емес активтердің бар ... ... ... ... Соның көмегімен табысты азайту мақсатында фирманың меншік иелері
шығындарды өзгерте алады.
Бухгалтерлік есепте ... емес ... ... ... ... ... ... дамуына
бірінші шенді рөл атқарған ... бар ... - ... бар ... жоқталды. Ал бұл активті танып, оны бағалай
білгендерге ... ... алып ... және өлең айту, кинофильмдер мен кітаптар, ... ... ... мен ... ... үнемді экологиялық таза
технологиялар, интегралды микросхемалар мен ЭЕМ –ге программалық ... өз ... ... мен ... шығармашылық интеллектуалды
қызметінің нәтижесін ... ... ... ... ... басты
қайнар көздеріне айналуда. Мысал ретінде АҚШ көрсеткіштерін алуға болады.
Мұнда бизнестің мыңдаған бағыттарының ... ... ... ... тұрған шоу- индустрия жыл сайын елге 80 ... ... ... ... баға беру ... ... сауда белгілері, авторлық құқық
сияқты шығармашылық қызмет нәтижесін ... ... ... ... табысынан жоғалтулар ғана бүкіл дүниежүзі бойынша 200
миллиард долларды ... да, кез ... ... өз ... мен ... ... қарамағындағы интеллектуалдық меншікке деген ... сол ... ... ... және көлеміне тура әсер етеді.
Мысалы, интеллектуалдық меншік құқығын ... ... ... ... ( ... ... меншігін
бұзушылыққа қарсы ешқандай шара ... ел) және ... ... ... ... ел, АҚШ ... ... сол елдің барлық
тауарларына қатысты АҚШ-пен ... ең ... ... ... айырылу
мүмкін.
Қазақстан Республикасы өзі тап болған нарықтық ... тани ... ... ... ... сұрақтарды
реттейтін нормативтік-құқықтық ... ... және ... ... ең ... статусын анықтады. Бұл саладағы
нормативті – құқықтық актілер толық базасын құрайды және ... ... емес ... ... түрін қамтиды.
Біздің еліміздің территориясында заңмен қатар сондай күшке ие , ал
қайшылық кезінде ... ... ие ... интеллектуалды меншікті
қорғайтын халықаралық конвенциялар қызмет ... ... 16 ... ... ИМХҰ ... ... халақаралық
ұйымы) мен жіберілген арнайы деклорацияға сәйкес Қазақстанда өндірістік
меншікке қатысты ... төрт ... ... - 1883 ... ... ... ... меншікті қорғау бойынша Париждік
конвенция; 1891 жылы 14 ... ... ... ... ... Мадридтік келісім; 1967 жылы 14 шілдеде Стокгольмде қол ... ... ... ... ... 1970 жылы 19 шілдесінде Вашингтонда қол қойылған ... ... ... 1995 жылы 5 ... ... ... еліміздің
территориясында 1994 жылы 9 ... ... ... қол ... ... ... ... .
Құқық мирасқорлығы тәртібінде халықаралық міндеттемелер және бұрынғы
КСРО келісімдер негізінде Қазақстанда ... ... 1952 ... ... ... ... құқық жайлы Бүкілдүниежүзілік (Женевалық)
конвенция қызмет етеді. Бұл жайлы Қазақстан Республикасының ... 1992 жылы 6 ... ... Бас ... алынды.
Сондықтан да, материалдық емес активтердің дұрыс және ... ... мен ... ... ...... ... рөлді атқарады, өйткені фирма бағасына және ... әсер ... емес ... ... ... ... мен даму ... пайда болған бухгалтерлік есептің жаңа
объектісінің бірі.
Егер батыс тәжірибесін ескерсек, айналымдағы емес ... ... ... ... ... ... ... танылғандығына
қарамастан бағалауға, амортизацияға балансқа түсу ... ... ... келу ... әлі де қызу дискуссиялардың
объектілері болып қалуда.
Бұл отандық есептің ... ... ... болатын
берілген активтердің есебінің ... ... ... ... ... ... ... салумен байланысты
заңнамалық базаның ... ... ... ... заң ... ... аудиторлық
қызмет процесін жүргізу барысында мемлекеттік органдардың, заңды және
жеке ... , ... мен ... ... ... ... ... реттейді.
Материалдық емес активтердің ерекшелігі – олардың заттай - натуралды
формасының болмауында және бұл жағдай ... ... ... ... ... ... анықтайды. Бухгалтерлік есеппен
бухгалтерлік есептілікте ұйымның ... емес ... ... ... ... есеп ... Ережеде бекітеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ұйымдағы материалдық емес активтердің
есебі мен аудитін ... ... ... емес активтердің сыныптамасын, мәселелерін, бағалануын,
қағидаларын қарастыру;
- олардың келіп ... мен ... ... есебін анықтау
болып табылады.
Диплом жұмысы құрлымы бойынша кіріспеден, үш ... ... ... әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады. Жұмыс жалпы
көлемі 66 беттен тұрады. Оның ішінде 7 ... 2 ... ... ... ЕМЕС ... ... МЕН АУДИТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Материалдық емес активтердің негізі, олардың түрлері және ... ... ... ... ... ... ... өсуде. Бұл ... ... ... активті инновациялық қызметпен, бәсеке күрестің күшеюімен,
ішкі және әлемдік ... ... ... халықаралық және
қаржылық нарықтың күрделенуімен ... ... емес ... - бұл ... ұзақ мерзім бойында
пайдалану үшін немесе тауарларды ... ... ... ... және ... ... жалға беруге арналған табиғи
нысаны ... жоқ ... емес ... Бұл ... ... олар субъектінің күшімен бақыланады және оларды пайдаланудан
субъект ... ... олжа ... деп ... емес активтерді былай анықтауға болады: егерде ... ... ... ... егерде оны қолданудан болашақта
экономикалық олжа алып келетін активтерге жатқызуға ... ... емес ... басқарады, егерде оларда
материалдық емес активтерді қолданудан күтілетін ... ... ... бар болса.
Келешек экономикалық олжа, осы материалдық емес активпен тікелей
байланысты, егер олар ... ... ... болашақ экономикалық олжаны
өсіруде материалдық емес активтердің ролі ... ... ... ... ... мен ... болса; бүгінгі күнге пара-пар
қаржылық, ... және ... да ... бар ... субъектіге
болашақта күтілетін болашақ экономикалық олжаны ... ... ... емес ... ... болмайтын) активтер - нақты табиғи
нысаны жоқ сезілмейтін құндылыққа ие ... ... ... ... емес ... де құрамында кездесуі мүмкін.
Мысалға, кәсіпорын технологиялық құрал – ... ... ... ... ... қамтамасыз ету керек, онсыз құрал-жабдықтар
қызмет ете алмайды. Сондықтан, бағдарлама ... ... ... ... ... компьютерлік бағдарламамен қамтамасыз
етуді ненің құрамында екенін байымдап ақыл - ... ... ... ол ... ... да, ... емес ... де
құрамында есептелуі мүмкін.
Кейбір материалдық емес активтер физикалық заттың (алып жүрушілердің)
құрамында болады, атап ... ... ... ... - ... ... – лентасында, заңды құжаттау (лицензия, патент) -
қағазда болады, бірақ дискет те, ... да, ... да өз ... қосалқы
элементтер болып табылады және олар ... ... ... үшін ... ... ... материалдық та, материалдық емес активтердің де
есебінде көптеген ұқсастықтар бар, ... ... ... ... ұқсастыру, өлшеу, пайдалы қызмет ету мерзімін бағалау (анықтау)
сияқты аспектілері өте ... ... ... ... емес активтер фирманың басқа да ... ... ... ... ... тауарлық маркалар), ... ... жеке ... мүмкін, керісінше, ... емес ... құны ... да ... ... ... шығарылуы мүмкін: бұндай материалдық емес ... ... ... ол ... сеніміне немесе қызметкерлердің
машықтық деңгейіне негізделеді.
Кәсіпорынның келешектегі экономикалық пайдасы (олжасы) ... ... ... де ... ... егер ... сол ... тұратын халықтың шығарылатын препаратқа ... ... ... және онда ... ... ... ...
ақ, өндірілетін препараттың келешекте үлкен экономикалық пайда
әкелетіндігіне толық сенім ... ... ... үшін ... ... келісімді пайдалануға ниет
білдіріп, ол оның бизнес-жоспарында көрініс тапса;
- кредиторлардың, ... ... ... және ... да ... беруге ынтасы бар болса.
Субъекті кей жағдайларда тиістілі заңды құжаттардың құқын ... осы ... ... ... ... шұғылдануына тиым сала
алады. Егер де шығарылатын өнімнің ... ... ... ... ... ... ... тиым салады.
Материалдық емес активтерге мыналар жатады: лицензиялық келісімдер;
компьютерлік ... ... ету; ... ... ... ... ... сатып алу, қызмет көрсету ... ... ...... ... ... ... мен
франшизалар және тағы басқалар.
Материалдық емес активтерді шартты түрде 4 топқа бөлуге болады:
1.Өндіріспен байланысты материалдық емес активтер.
2. Коммерциялық қызметпен ... ... емес ... ... құқығымен байланысты материалдық емес активтер.
4. Материалдық емес активтердің өзге де түрлері.
Өндіріспен байланысты ... емес ... Бұл ... ... мен мәліметтер базасын бағдарламалық ... ... ... ... ... ... бір формуланы
пайдалану технологиясы немесе өнімнің ... ... ... ... және тағы ... ... «Ноу ... -құжаттама
өндірістік озық тәжірибесін құжатталған түрінде көрсетілген нысаны және
т.б. түрінде көрінетін техникалық білімдерін ... үшін ... ... ... ... ... техникалық құжаттама түрінде рәсімделген,
бірақ патенттелмеген , ... бір ... ... ... ... тәжірибесінің техникалық, коммерциялық және басқа да ... ... ... ... ... ... - ... ,
техникалық ынтымақтастық туралы шарттарда, лизингте, «кілті қолма-қол»
тапсырылатын құрылыста және т.б. ... ... сан ... ... қолданылады. Жаңалықтар патенті, тауар ... ... мен ... ... субъектінің меншігі болып табылады.
Кәсіпорын ... ... ... оны ... түскен
табыстарын бақылай алған ... ғана ... емес ... ... бере ... өзінің бағасы мен басты көрсеткіштерімен құнды. Өзінің
табиғаты және төлем ... ... ол ... ... ... ... алушылардан қосымша алынған табыстың есебінен қалыптасады және ол
оның иесіне төленетін ... ... ... ... ... ... ... бір ақыға сатып алынатын
лицензиялар мен ... ... ... ол ... ... ... құрылтайшының қосқан материалдық үлесі
ретінде саналуы мүмкін. «Ноу-хаудың» субъект балансына ... ... ... ... келісім-шарттарының көмегімен
анықталады.
Өндірістік ақпаратты пайдалану ... ... алу. ... емес ... ... ... бір ... кезеңі ішінде табыс
әкелетін, ақыға сатып алынған ... ... ... ... ... кезеңдегі тұтынушылары ... ... және ... ... ... ... ... тағылар туралы мәліметтер жатады.
Ұйымдастыру шығындары. Бірлескен немесе акционерлік кәсіпорындарды
құру ... ... ... шығындар ұйымдастыру шығындарына
жатқызылады.Бұл шығындар пайда ... ... ... ... ... болып есептелінеді. Бұған ... ... ... ... мен ... әрбір қатысушысының ұйымдастыру
шығындары кірмеуге тиіс. ... ... ... ... ... ... ақы, ... тіркеу, құжаттарды дайындау,
банктерде шоттарды ашу және т.б. шығындары жатады.
ЭЕМ бағдарламасымен жабдықтау - ... ... ұзақ ... ... әкелуге қабілетті бағдарламаларды падалануға қажетті ... және ... ... жүйесінің жиынтығы.
Коммерциялық қызметпен байланысты материалдық емес активтер. Бұл
топқа тауар таңбалары, тауарлардың ... жері және т.б. ... ... мен ... ... таңбалары деп тауарларды тиесілі
таңбалар бойынша айыра алатын белгісін айтады. Кәсіпкерлікті ... ... ... жеке тұлға атына ... ... ... заңдармен қорғалады. Тіркелген ... ... иесі ... ... ... десе де толық құқығы бар, басқа тұлғаларға
пайдалануға тыйым сала ... ... ... ... ... ... қолдану, әкелу, сатуға ұсыныс жасау, шаруашылық айналымына өзгеріс
енгізу тағы басқа осы іспеттес ... ... онда ол ... ... қол сұғу ... есептеледі.
Таңдалар сөз түрінде, көркем-сурет түрінде, көлемді немесе бәрінің
комбинациясы түрінде болуы мүмкін: ол кез - ... ... ... ... ... белгісі жоқ, тек бір ғана белгіден тұратын, ... ... ту, ... , ... ... ... немесе үкіметаралық ұйымдардың эмблемалары, толық немесе
қысқартылған аттары, ресми қабылданған бақылау , ... және ... ... ... ... марапаттау белгілері және
басқа да ... ... ... ... өте ұқсас, аралас
деңгейіндегі ... ... ... ... ... ... ... немесе жасаушыны жаңылыстыратын элеметтері бар,
қоғамдық мүдделер мен ... ... ... ... ... да ... ... жеке тұлға тіркелген барлық тауарға немесе оның бір
бөлігіне қатысты тауар ... оның ... ... бойынша бере алады.
Бұл әрекет лицензиялық келісім бойынша белгіленген тәртіпке ... ... ... ... - ... ... үшін пайдаланатын
елдің, елді мекеннің, жердің немесе басқа ... ... ... және басқа да ерекшеліктері арқылы сипатталады.
Тауардың шыққан жерінің атауы географиялық объектінің тарихи ... ... Ол ... ... ... ... ... шыққан
жерінің атауын пайдалану деп оны ... ... ... ... және ... да ... шаруашылық айналымына
енгізуге байланысты ... да ... ... санайды.
Тауар таңбасы мен тауардың ... ... ... ... ... құралы болып табылады. Мысалы, ТМД ... ... ... ... және ішкі ... ... «Беларусь»
(тракторлары), «Зенит» (фототауарлары), «Новоя заря» (парфюмериясы), «Лада»
(автомобильдері), «Рахат» (конфеттері), «Слава» және ... ... тағы ... ... ... бұйымдарды шығарушылар өздерінің
сенімді де іскер екендіктерін танытып отыр. ... ... ... ... кәсіпорын тауар таңбаларымен тауарлардың шығу орындарының атын
қорғаға да ... ... жөн, ... мұндай қорғаудың болмауы
ұқсас немесе дәл сондай шетелдік тауар таңбаларын ... арам ... де ... ... ... кездейсоқ қайшылықтарға
ұрындырмауы мүмкін. Ал енді географиялық белгілеулерге ... ... ... ... таңбалары өте жиі кездеседі, өйткені ... ... ... ... тигізеді және ол тауарлардың
сипаттау мүмкіндігін ... ... ... ... ... нарықтық экономика жағдайында тауар таңбасы кәсіпорынның
өте қымбат ... ... ... ... себебі кәсіпорын оны сата алады
немесе жарғылық капиталға қосқан үлесі ретінде ... ... ... ол үшін тауар таңбасының құнын білу керек. Есеп ... ... ... ... бірнеше әдісі бар: өзіндік құн,
сатып алу құны, нарықтық құны ... ... ... ... ... ... құны арқылы есепке алған дұрыс болса, сатып ... ... ... ... таңбасын пайдалану лицензиясын сатып алу
құнымен, ал ... ... үлес ... ... тауар таңбасын
нарықтық құнмен есепке алған жөн. ... ... ... құнын
анықтау үшін арнайы есептеулер жүргізу керек.
Тауарлық таңбалар, ... ... ... ... ... ... қорғау және қолданумен байланысты ... ... және ... ... - ... ... ... 18-і күні Қазақстан ... ... ... ... таңбалар, қызмет көрсету таңбалары және ... ... ... ... ... Республикасының Заңымен
реттеледі.
Қолдану құқығымен байланысты ... емес ... Бұл ... ашу ... ... ... қолдану құқықтары, копирайт
(көшіру құқығы) лицензиялар және басқалар жатады.
Патенттер. Патент оның ... ... ... ... ... ... ... және дәл сондай әрекетті ... ... ... тиым ... бақылайтын, сататын, өндіретін және
пайдаланатын құқық болып табылады. Патенттің күші оны ... ... ғана ... ... ... ... ... заңдармен
белгіленеді. Сонымен қатар, патент деп белгілі кәсіппен, саудамен, тауар
сатып алумен шұғылданатын ... ... ... ... Патент
берілгенде патенттік алым ұсталынады. Патентті алуға ... ... ... ... ... Себебі, патент сатып алуға да,
патенттелінген жаңалықтарды өндіріске ... де ... ... ... үлгілер. Өнеркәсіптік үлгілерді пайдалануға айрықша
құқықты растайтын патенттер ... ... ... ... Өнеркәсіптік үлгілері: модельдерімен, ... ... ... берілуі мүмкін. Егер үлгінің ... ... ... ... ... ... ... келсе, онда
ол жаңа өнеркәсіптік үлгі болып табылады. Егер ... ... ... ... ... ... ... айналымына
түсуге дайын болса, онда оның өнеркәсіпте ... ... ... ... ... ... ... ретінде
мойындалады. Егер өнеркәсіптік үлгі бірнеше азаматтардың ... ... ... онда олардың бәрі өнеркәсіптік ... ... ... ... ... патент Қазақстан
Республикасының Мемлекеттік тізіліміне тіркелген соң ... ... ... ... иесі (лицензиат) өнеркәсіптік
үлгіні пайдалану құқығын басқа тұлғаларға да бере ... ал ... ... ... тұруға және келісімде қарастырылған
басқа да іс-әрекеттерді орындауға ... ... ... экономикалық және ұйымдастыру қатынастары ... ... ... ( ... ... ... латын сөздерінен алынған) – қандайда
бір операцияларды жүзеге асыруға құзырлы мемлекеттік органдарының берген
рұқсаты.
Лицензиялар келесі ... ... ... ... :
- ... ... заңды және жеке тұлғаларына берілетіндер:
- шетелдік заңды және жеке тұлғаларға, азаматтығы жоқ ... ... ... көрсету көлемі бойынша:
- негізгі (бас) - мерзімі шектеусіз, белгілі бір ... ... егер де ... ... ... ... ... болса, онда бас лицензия қызметтің бірнеше түрімен
шұғылданатындарға да беріледі;
- бір жолғы ... рет ... ...... бір шаруашылық
операциясын жасау үшін рұқсат етілген шегінде өнімнің ... ... ... ... ... беріледі;
- операциондық – валюта ... ... ... ... байланысты белгілі бір банк қызметінің
операцияларын жасау үшін беріледі.
Мерзімдік әрекеті бойынша:
- тұрақты - берілген мерзім ... ... - ... бір ... берілген.
Аймақтық әрекет ету сферасы(территориялық әрекет ету аясы) бойынша:
- тұтастай Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Республикасының белгілі бір аймағында ғана әрекет етеді;
- ... ... тыс ... де ... емес ... ... да түрлері. Материалдық емес
активтердің бұл тобына «фирма бағасы» (гудвилл) , интеллектуалдық ... тағы ... ... ... ... есеп тұрғысынан қарағанда, ол
компанияларды біріктіріп ... ... ... кезде кәсіпорынның сатып
алынған бағасын және оның ... ... ... ... ... ... ... (міндеттемелерін қоспағанда) арасындағы
айырмасын көрсетеді.
Гудвилл ... емес ... бұл түрі ... ... ... кәсіпорындарының немесе олардың құрлымдық бөлімдерінің бір тобын
сатып алғанда пайда болады. Гудвиллдың пайда болу ... ... ... Әдетте, мұндай кәсіпорындардың ... ... ... ... болашақтағы табыс ... ... ... ... ... ... және ... факторларға байланысты
анықталған бағасына сатылатыны ... ... ... нарықтық
қатынастар жағдайында пайда болатын заңды құбылыс. Кәсіпорынның ... оның ... ... асып ... ... бағасын» құрайды.
Демек, кәсіпорын өзінің баланстық құнынан ... ... ... ... үстемдігі (артықшылығы) бар болғандығынан.
Олардың ішіндегі ең ... ... ... жанама саясаты,
бұрындары белгісіз болған табиғи ресурстардың ... ... ... , ... машықтығының жоғары болуы, геогорафиялық
орналасуының ... ... ... және ... ... т.б. ... ... бүкіл қызметінің барысында
жоғарыда ... ... ... ... түрде қатысып
отырғандығын, бірақ ол есеп ... тек ... ... ... ... көреміз.
Дегенмен де, гудвиллдың сандық мөлшерін белгілеу, кәсіпорынның өз
табысын ... ... ... болып келеді [13].
Материалдық емес активті бағалау. Бағалау - бұл басқа ... және ... ... ... ... ... есеп ... элементі, барлық қаржылық
есептілік көрсеткіштерінің ... ... ... ... Мүлікті
бағалауға өндірістің нақты шығындары ... ... ... емес активті ескере отырып
бас бухгалтер бірнеше сұрақтарға тап ... ... емес ... ... не ... ... емес активті бағалаудың қандай әдісін таңдау керек.
- бағалауда қателік тәуекелділігін қалай азайтуға болады;
- ... ... ... аргументтермен бағалаудың дұрыстығын дәлелдеуге
болады;
- есеп саясатында материалдық емес ... ... ... ... ... есеп ... ... бағалаудың бірнеше түрлері
белгілі:
- сатып алу құны , яғни нақты құны ;
- сату ... ... ... құны;
- нарықтық құны;
- қалпына келтіру құны;
- номиналды құн;
- қалдық құны ( қаржылық және экономикалық мақсатқа);
- құқықтық құны ( баланстың активті ... ... және т.б ... емес ... бағалауды таңдағанда бас бухгалтер
28 БЕС «Материалдық емес актив есебін» басшылыққа ала алады.
28 БЕС 14, 15 параграфтарына сәйкес ... емес ... ... ... ... берілген активпен тікелей байланысты субъектіде болашақта күтілетін
экономикалық табасты алу мүмкіндігі жоғары болса;
- ... ... ... ... ... болса;
- материалдық емес актив тану кезінде бастапқы құн ... ... ... 28 БЕС ... емес ... есебінің»
8 параграфында беріледі. Бастапқы құн – бұл төленген ақшаның немесе
олардың эквиваленттерінің сомасы немесе ... емес ... ... құру ... өзге компенсациялардың ағымдағы бағасының құны.
- материалдық емес активтің бастапқы құнының өзгеруі материалдық емес
активтерді сырт жақтан алып ... ... ... өзімен құрылуына
байланысты болып келеді. Басқаша ... ... емес ... ... шығу ... ... ... материалдық емес активтің жарғылық капиталының үлесіне қосқанда,
олардың бастапқы құны ... ... ... ... ақшалай
бағалануды білдіреді. Мұндай үлестің бағалануы тәуелсіз ... ... ... ... емес ... ... және жеке тұлғалардан
ақыға алса, онда ... ... құны ... ... ... ... ... шығындар сомасы болып табылады. Оның құрамына:
- жасалған сату-сатып алу келісімі бойынша ... ... ... емес ... ... ... ақпараттық және
консультациялық қызметтер үшін басқа кәсіпорындармен төленген сома;
- делдал кәсіпорындармен ... ... олар ... материалдық
емес активтер алынады;
- материалдық емес ... ... ... ... ... ... және сатып алумен тікелей байланысы өзге де шығындар;
- материалдық емес активтер өзге кәсіпорындардан, ... ... ... ... құны келісілген баға бойынша немесе
эксперттік ... ... ... баға болып табылады;
- егерде материалдық емес активтер басқа ... ... ... онда оның ... құны айырбасқа алынған активтің
алынған және төленген ақша сомасына түзетілген сату құны ... ... ... ... ... ... қатысу үлесіне
айырбастау негізінде алынған ... емес ... ... құны
айырбасталған активтің баланстық құны бойынша анықталады. Мұндай ... алып ... ... ... ... ... ... құрылған материалдық емес активтердің бастапқы
құны нақты тура шығындар сомасы мен ... емес ... мен тану ... ... емес ... ... ... активті тағайындалуы бойынша қолдануға дайындау және
құруға ... ... ... үстеме шығындар сомасы бойынша
танылады. Материалдық емес активтің анықтамасы мен тану ... ... ... материалдық емес статьяны құруға кеткен
шығындар активтің ... ... ... және осы ... ... шығындары деп танылады.
- шығындар есебі материалдық емес активтер объектілерін ... ... ... ... ... тәжірибелі үлгілерді
дайындауға, ғылыми-зерттемелік және ... күту және ... ... ақшалай кетулерді ұйғарады. Бұл
шығындар статьялардың қиықтарында құжаттамалық түрде расталуы керек:
- ... және ... ... ... шығындар;
- теореялық зерттемелерге, ... ... оқып ... және ақпараттық ізденістерді жүргізуге кеткен шығындар;
- эксперементтерді жүргізуге, статистикалық көрсеткіштер жинауға
кеткен шығындар;
- ... ... ... кеткен шығындар;
- техникалық проекті орындауға кеткен шығындар;
- дизайнға кеткен шығындар;
- ... ... ... кеткен шығындар;
- ғылыми-зерттемелік және тәжірибелік-консультативтік жұмыстарды
рәсімдеу және қызмет көрсетуге кеткен шығындар;
- маркетингке кеткен ... ... ... ... және ... ... іс-сапарға кеткен
шығындар және басқа да ... ... ... ... ... ... ... бойынша
бөлулерге жатады: материалдық шығындар; қызметкерлердің жалақысын төлеу;
мемлекетке және ... тыс ... ... және ... ... ... емес активтер біріншіден, интеллектуалдық қызмет
нәтижесі ... ... ... (авторлық объектілер және оларға ұқсас
авторлық ... ... ... ... және ... ... ... объектілері), екіншіден, заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар меншігі құқығы негізінде пайда ... (жер ... су ... ... ... ... алынған мүлікті ... ... ... ... ... ... ... жолымен; өтеусіз
алынған мүлік;
- кіріске алынған күніне нарықтық құны ... ... ... мүлік – оны құру құны бойынша жүргізіледі;
- 28 БЕС «Материалдық емес активтер» ... ... ... емес ... пен байланысты кейінгі шығындар, олар жасалған
есептік кезеңнің шығыстары ретінде ... ... тек ... ... бұл ... ... ұлғайуына көмектесетін дәлелдемелердің
болмауы;
- және бұл шығындар өзгертіле алмайды және ... ... ... дәрежесімен жатқызыла алмайды.
Берілген шарттарды орындау барысында материалдық емес ... ... ... ... оның баланстық құнына енгізіледі.
- материалдық емес активтердің бастапқы құны амортизация есептеу
жолымен және оны ... ... ... қосу ... немесе басқа
көздердің шоттарына есептен шығару арқылы жүргізіледі.
Бастапқы танудан кейінгі ... ... емес ... ... ... оның ... бағалау күнгі әділ құнын білдіретін қайта
бағаланатын сома минус кез келген кейіннен жинақталған амортизация және ... ... ... ... ... ... білдіретін
қайта бағалау сомасы бойынша есепке алынуға тиіс. Осы ... ... ... ... үшін әділ құн ... ... ... жасау
арқылы айқындалуы тиіс. Қайта бағалаулар активтің баланстық құны мен оның
әділ құны арасында елеулі айырмашылықтың болуының ... алу үшін ... ... тиіс ... ... емес ... есебінің ерекшеліктері
Қазақстандық стандарттар бойынша кәсіпорындарда материалдық ... ... 28 БЕС ... емес ... ... ... Материалдық емес активтердің есебі халықаралық қаржылық
есептілік ... ... 38 ... емес ... ... ... бір критерилерге жауап беретін шарты ... ... емес ... тану керек. Мұндай критерилерге мыналар
жатады:
1. ... емес ... ... ... ... табысты алуына сенімінің болуы.
2. Материалдық емес ... құны ... ... ... мүмкін.
Бұл талаптар кәсіпорынның ... ... және ... емес ... ... ... ... оған кеткен
шығындар олар пайда болған кезде шығыс ретінде танылуы ... ... ... ... ... ... алынса, онда ол гудвилл құнына
кіреді.
Материалдық емес активтерді тану оларды құру ... ... ... ... алу ... ... материалдық емес активтер мен
міндеттемелерді тану үшін ... ... тану ... ... ... емес ... таниды. Егерде материалдық емес активтердің
құны дұрыс ... онда бұл ... жеке ... ... емес активтердің бастапқы құнына кіреді:
- ... алу ... ... баждар;
- Алу құнына кіретін қайтарылмайтын салық;
- ... ... ... ... ... ... активті дайындаумен тікелей байланысты
шығындар;
- Артық төлеуді қайтару және жеңілдіктер сияқты шегерімдер.
Егерде материалдық емес активтер үшін төлем ... ... ... ... ... онда ... ... нақты құны біржолғы төлеу
кезінде оның бағасына тең деп саналады.
Кейбір кездерде материалдық емес ... ... ... мемлекеттік
субсидия арқылы номиналды қарсы ұсынуға алына алады. Бұл материалдық емес
активтерді мемлекет ұйымға ... ... ... ... ... орын ... мысалы;
- әуежайға қону;
- радио және телехабарларды тарату ... ... ... ... ... ... өзге ... ресурстарға қол жеткізу құқықтары.
20-«Мемлекеттік субсидияларды есепке алу және мемлекеттік көмек туралы
ақпаратты ашу» Халықаралық стандартына сәйкес ұйым алғаш рет ... ... де, ... да әділ құны ... ... ... Егер ұйым
активті әділ құны бойынша алғаш рет ... ... ол оны ... ... ... бойынша (20 IAS Халықаралық стандартымен рұқсат етілген
есепке алудың басқа тәртібіне сәйкес), бұған қоса, активті мақсатына ... үшін ... ... кез ... ... таниды.
Мысал. Шетелдік кәсіпорындар мен Қазақстан Республикасының халықаралық
келісімдер жолы бойынша қазақстандық ... ... ... ... ... кезде лицензиялық келісімді осы салада активті
нарықтың болуымен ... ... ... емес ... айырбасталатын болса, онда олар
айырбасталған активтің ... ақша ... ... ... олардың
элементтеріне түзетілген әділ құны бойынша бағаланады.
Материалдық емес активтер ұқсас әділ құны бар ... ... ... ... алына алады (яғни коммерциялық негізде емес) немесе
алынған не берілген ... әділ құны ... ... ... ... ... та, ... да мәміле жасау барысында танылмайды. ... жаңа ... ... құны ... берілген активтің баланстық
құны болып табылады.
Егер ... емес ... ... ... емес ... ... ... алынса, онда алынған материалдық емес
активтердің нақты құны оның әділ ... тең ... ... ... баланстық құны мен жаңа материалдық емес активтердің анықталған
нақты құны айырбастау операциясынан табыс пен шығынды ... ... емес ... ... ... айырбасталса, онда
бұл активтердің баланстық құны ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес активтер бизнестің бірігуі кезінде ... ол ... алу ... әділ құны ... ... пікірінің негізінде жеке тану мақсатында материалдық емес
активтердің әділ құны ... ... ... ... ... тиіс.
Әділ құнның ең сенімді бағалануын ағымдағы нарықтық баға ... ... ... әділ ... ... ... жақында жасалған
келісімнің бағасы құра алады. Материалдық емес ... ... сату мен ... ... үнемі қатысты кәсіпорындар әдетте
материалдық емес активтердің әділ құнын ... ... ... әділ құнды дисконтталған түсім, ... ... ... ... ... материалдық емес активтерді құра алады. Мұнда материалдық
емес активтерді тану ... 38 ХҚЕС ... ... алу ... жағдайда шығындар болашақ экономикалық табыстар алу мақсатында
жасалады, ... ол 38 ... та ... тану ... ... беретін
материалдық емес активтерді құруға алып келмейді. Егер шығындар бар болатын
болса, бірақ ешқандай материалдық емес активтер ... ... ... бұл ... олар ... болған кезде шығыс ретінде танылады.
Бастапқы ұстап қалулар алдын ала төлеуді қоса ... ... ... жаңа ... ... өндірістік қызметтерді ұйымдастыруға
кеткен шығындар;
- жаңа ... ... ... ... ... ... өніммен шығу, жаңа процесті қосуға кеткен шығындар;
- қызметкерлерді оқытуға кеткен шығындар;
- нарықта қызмет көрсету мен ... ... және ... ... ... кесте
ХҚЕС ның ҚБЕС нан айырмашылықтарының салыстырмалы кестесі*
| ... ... ... емес |28 ҚБЕС «материалдық |
| | ... ... ... |
| | | ... |
|1 ... ... ... . Осы ... ... БЕС ... |
| |мен ... |мақсаты басқа ... ... ... емес |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... болып |
| | ... ... |
| | ... активтердің есебін | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... Осы | |
| | ... сәйкес мекеме | |
| | ... ... | |
| | ... -ған | |
| | ... ғана материалдық | |
| | ... ... ... | |
| | ... | |
| 1 ... ... |
|2 ... ... |Пункт8. Актив, бұл: ... |
| | |1. ... ... | |
| | ... ұйым ... |
| | ... | |
| | |2. ... ... | |
| | ... табыстарға | |
| | ... ... ... | |
|3 ... ... Егер ұйым ... |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... және бұл | |
| | ... өзге ұйымдар мен | |
| | ... қол ... | |
| | ... ... ... актив | |
| | ... ... ... | |
| | ... | |
|4 ... емес ... Материалдық емес |Пункт 3 |
| ... ... - бұл ... нысаны|Натуралды физикалық |
| | |жоқ ... ... жоқ және |
| | ... емес ... ... ұзақ ... |
| | | ... немесе ұдайы |
| | | ... ... алып |
| | | ... ақшалай емес |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... олжа |
| | | ... көздейді |
| | | | |
|5 ... ... ... |Қарастырылмайды |
| ... ... ... - | |
| ... ... ... құны ... |
| | ... ... ... сома. | |
|1 ... ... |
|6 ... емес |Пункт24. Материалдық емес |Пункт 15. Материалдық |
| |активтердің ... ең ... ... ... актив тану кезінде|
| |құнының бастапқы|құны бойынша бағалануы ... құн ... |
| ... ... ... ... ... |
| | ... емес ... ... 18. ... |
| | ... ... ... активтердің |
| | |1. оның ... алу ... ... ... ... |
| | ... ... ... |, ... емес |
| | ... және ... ... басқа |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... алуға ... ... |
| | ... өтелмейтін |өзімен құрылғанына |
| | ... және ... |
| | |2. ... ... бойынша |Пункт 20. Ақшаға немесе|
| | ... үшін ... ... ... ... |
| | ... келтіруге |сатып алу арқылы |
| | ... кез ... ... материалдық |
| | ... ... ... ... |
| | | ... құны ... |
| | | ... оны ... |
| | | ... ... нақты |
| | | ... ... және |
| | | ... емес |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... төленген |
| | | ... ... | | ... ... мен басқа|
| | | |да ... ... |
|7 ... құн ... ... құн - |Қарастырылмайды |
| | ... ақша ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... сатып алу | |
| | ... құру ... | |
| | ... ... ... ... |
| | ... қарсы ұсыныстың әділ | |
| | ... не ... ... | |
| | |сай ... ... ... | |
| | ... ол ... рет ... | |
| | ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... сәйкес танылған | |
| | ... ... ... | |
|8 ... қызмет |Пункт8. Пайдалы қызмет |Пункт7. Пайдалы қызмет |
| |ету ... ... - бұл: ... ... ... |
| | ... ... уақыт|-ұйым активті |
| | ... ... - ұйым ... күтетін |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... активті |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... өнім |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
|1 ... ... |
|9 ... ... 8. Амортизация - бұл |Пункт 8. Амортизация - |
| | ... емес ... |бұл ... емес |
| | ... ... ету ... ... ... | ... |ету ... ... |
| | ... соманың |амортизацияланатын |
| | ... ... ... ... |
| | | ... ... |Амортизация ... ... ... 31. ... |
| ... ... ... азаю әдісі |есептен шығару әдісі |
| | ... ... ... | |
| | ... | ... ... қызмет |Пункт104. белгіленген ... 33. ... |
| ... ... емес ... |қызмет ету мерзімі және|
| | ... ... және ... |
| | ... кем ... әрбір |есептеудің |
| | ... ... ... |қолданылатын әдісі |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |құрудың әрбір күніне |
| | ... ... ... қарастырылады. |
| | ... емес ... | |
| | ... ... | ... ... ... 8. Амортизациялық құн |Пункт 6. Амортизациялық|
| |құн |- ... ... құны |құн – бұл ... жою |
| | ... жою ... ... ... алыптастағандағы |
| | ... ... сома ... құны |
|13 ... құн ... құн - бұл кез ... 9. Баланстық құн |
| | ... ... |– ... құн мен |
| | ... және ... |жинақталған |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |арасындағы айырмашылық|
| | ... ... ... |ретінде анықталады. |
| | | ... ... |
| | | ... емес |
| | | ... көрінісінің |
| | | ... ... ... ... ... 52. Ішкі ... | Құрылған актив активті|
| |материалдық емес |материалдық емес актив тану ... ... |
| ... ... ... ... сәйкес |
| | ... ... үшін ұйым ... анықтау үшін |
| | ... құру ... ... және |
| | ... ... ... ... | ... ... ... |қарастырмайды. |
| | ... | ... ... ... ... - бұл |Қарастырылмайды |
| | ... және ... | |
| | ... алу ... |
| | ... жасалатын өзіндік | |
| | ... және ... ... |
| | ... | |
|1 ... ... ... ... ... ... - бұл ... |
| | ... ... немесе | |
| | ... ... жаңа ... |
| | ... ... | |
| | ... құрылғыларды,| |
| | ... ... | |
| | ... ... ... |
| | ... ... өндіруді| |
| | ... ... ... | |
| | ... жоспарлау немесе | |
| | ... үшін ... | ... ... әділ |Пункт8. Әділ құн - бұл жақсы|Пункт 11. Сату құны - |
| ... ... шарт ... және ... | ... ... бар және ... дайын |
| | ... ... ... ... |
| | ... арасында |арасында материалдық |
| | ... шарт ... ... ... |
| | ... ... ... |айырбастауға мүмкін |
| | ... ... құн. ... ... ... ... ... |
| |нәтижесіндегі ... ... - | |
| ... ... ... құны ... |
| | ... құнынан асатын сома. | ... ... ... ... |«Құнсыздану» түсінігі |
| ... ... ... ... жоқ. |
| ... ... ... үшін ұйым | |
| ... ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... бір ... бар | |
| | ... ... ұйым | |
| | ... ... | |
| | ... ... ету мерзімі | |
| | ... ... емес | |
| | ... ... ... | |
| | |әлі ... ... | |
| | ... оның ... | |
| | ... мен оның өтелетін | |
| | ... ... ... | |
| | |жыл ... ... | |
| | ... | ... ... ... 112. ... емес |Пункт 34. Материалдық |
| ... ... кету ... ... -есептен |емес активтердің |
| | ... ... ... баланстан |
| | ... ... ... ... кету кезінде |
| | ... ... да бір ... оны қолданудан |
| | ... ... ... ... экономикалық |
| | ... ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
|1 ... ... ... |Ақпаратты ашу |Пункт 118. Ұйым материалдық |Пункт 36. Материалдық |
| | ... ... ... ... ... ... | ... іште ... ... ... |
| | ... емес ... ... |
| | ... ... да ... ... |
| | ... ... шектей |қолданылатын әдісі; |
| | ... ... ... ... ... ету |
| | ... ... |мерзімі немесе |
| | |1. ... ... ... ... ... |
| | ... ... |кезең басындағы және |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... құн және |
| | ... қызмет мерзімін |жинақталған |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... өзімен құрылған|
| | ... ... емес |
| | |2. ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... әдісі; | |
| | ... ... және | |
| | ... ... ... | |
| | ... және жинақталған | |
| | ... | |
* ... ... ... Л. Различия НМА в учете по КСБУ и МСФО// Бухучет
на практике №6 (43), июнь 2007год.
1.3 ... емес ... ... ... ... емес ... ... алу ережелері батыстың есепке алу
тәжірибесіндегі аса бір күрделі және біржақты шешімін таба ... бірі ... ... есептіліктегі материалдық емес активтер 1998 жылдың қыркүйек
айында Халықаралық қаржылық есептіліктің стандарттары жөніндегі ... ... және ... № 38 ... емес активтер» атты
халықаралық қаржылық есептілік стандарттарында (№ 38 ... Осы ... ... ... 1999 жылы 1 шілдесінен
кейін басталатын 1998 жылы дейінгі кезең аралығында жасайтын жыл сайынғы
қаржылық ... үшін ... ... келеді. Қаржылық есептіліктегі
материалдық емес активтер, сондай-ақ № 9 ХҚЕС ... ... ... ... ... ... №22 ХҚЕС ... бірлестіктері» стандарттарында көрсетілген.
№38 ХҚЕС «Материалдық емес активтер» стандартының ... ... ... ... ... № 9 ХҚЕС күші ... ал № 22 ... жылы қайта қаралып жарияланған. Айта кететіні, ХҚЕС-мен қатар №4 және
№7 директивалары компанияның ... ... ... ... ... – Goodwill атты ... ... мәселелерін реттейді. Материалдық
емес активтерді есепке алудың америкалық жүйесінде материалдық емес
активтер ... ... ... ... ... Бұл қаржылық есепке
алудың тұғырнамалары туралы ережелер де, есепке алуды ... ... ... ... алу ... ... ... ұсыныстары да
[16].
Шетелдегі материалдық емес ... ... ... ... қарастырайық. № 38 ХҚЕС-ға сәйкес, «материалдық емес актив –
сәйкестендірілмейтін ақшалай емес актив, оның ... ... жоқ, ... ... ... ... ... көрсету кезінде қолдануға,
өзгелерге жалға беруге немесе әкімшіліктік мақсаттарға арналған». ... ... ... ... оқиғалардың нәтижесінде бақылап
отырған және өзінен компанияға экономикалық пайда түседі деп ... ... ... ... белгілеуінше, материалдық емес активтерді белгілеудің
жалпы критерийлеріне төмендегілер жатады:
а) ... ... ... ұйым ... отырады;
в) осы активті пайдалануға қатысты болып келетін келешек экономикалық
пайдаға ие болу мүмкіндігі ... осы ... ... ... ... ... жұмсалатын шығындарды
бағалаудың іс-жүзіндегі мүмкіндігі бар.
Халықаралық есепке алу тәжірибесіне ... ... ... 3 тобы ... Айырбастауға жататын, дербес есепке алу бірлігі ретінде бөлектенетін
материалдық емес ... ... ... алу ... ... ... алайда айырбастауға
жатпайтын материалдық емес активтер.
3. Гудвилл – дербес есепке алу ... ... ... ... ... емес актив [18].
Материалдық емес активтердің алғашқы тобына төмендегілер жатады:
- патент – заңға сәйкес алынған ... ол ... ... ... ... қызмет тақырыбын, процесін немесе түрін қолдануға, өндіруге,
сатуға және бақылап отыруға мүмкіндік береді және бір мезгілде дәл ... өзге ... ... ... ... ... авторлық құқық – әдебиет пен өнер саласындағы еңбек авторларының ... ... ... тарату мен көбейтуге арналған заңмен
кепілдендірілген құқығы болып табылады;
- жалға алынған ... ... ... беру бір компанияның өзге бір
компанияға негізгі ... ... ... ... ... ... шаруашылық мақсатта қолдану құқығын ұсыну болып
табылады;
- франчайзинг – бір ұйымның екінші бір ұйымға өз ... ... ... ... және өзге де ... және материалдық емес
активтерді олар тікелей арналуына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... болып табылады;
- сауда маркалары мен атаулары – өзге ... ... ... қолдануынан заңдармен қорғалады.
Екінші топтағы активтердің негізгі сипаттамасы олардың бір ... ... ... ... ... ... болып табылатынына,
екінші жағынан – соларды жүзеге асырған ... ... өзге ... ... ... ... бермейтіндігіне негізделген. Олардың қатарына
төмендегілер жатады:
- бірнеше есептік кезеңді қамтитын ... ... ...
келешекте пайда табуға ықпал ететін қызметтердің ақысын төлеуге ... ... ... ... қызметті бастауға жұмсалған шығындар – дамуының бастапқы
кезеңінде тұрған компанияларға тән болып келеді, олар елеулі ... ... ... ... ... арқалауда;
- ұйымдастыру шығындары – компанияның бастапқы әрекет ету кезеңіндегі
соның қызметін ұйымдастырумен байланысты ... ... ... шығындар: іс-
жүргізуге, бухгалтерлік есепке, заң жүзінде ресімдеуге жұмсалатын ... ... ... ... алу тұрғысынан алып қарағанда гудвилл дегеніміз
компаниялардың бірігуі немесе бір-біріне енуі кезінде ... ... ... ... ... үшін төленіп отырған баға мен соның дербес
есепке алу бірліктеріне бөлініп отырған ... ... ... ... ... Гудвилл компанияны тұтастай сатып-сатып алған
жағдайда ғана белгіленуі мүмкін, себебі оны дербес ... алу ... ... ... және ол ... өзге материалдық және
материалдық емес активтерімен үйлескен ... ғана орын ... ... пайда болу себептері әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... бар өткізу жүйесі, ... ... ... ... ... ... несиелік рейтинг,
жеткізушілермен тұрақты, тиімді байланыстардың ... және т.б. ... ... ... ... ету ... бойы орын ... алайда
есептілікте тек сату кезінде ғана көрсетіледі, себебі бұл жағдайда оның
объективті ақпаратқа, яғни фирма сол ... ... ... ... ... соған берілген баға пайда болады. Гудвилл бірнеше кезеңмен
бағаланады.
1-кезең. Келешек кезеңдердің ... ... ... ... ... ... соңғы 3-5 жыл ішіндегі есептілігі ... және ... ... жиынынан орташа арифметикалық шама шығарылады.
2-кезең. Сол сала үшін қалыпты ... ... ... ... ... ... орташа есеппен алғандағы саладағы компаниялар
бойынша активтердің баланстық құнына қатысы ретінде анықталады.
3-кезең. Қалыпты табыстылық ... ... ... ... отырған фирманы анықтау. Бұл активтердің баланстық құнын орташа
салалық табыстылық деңгейіне көбейту арқылы жүзеге асырылады.
4-кезең. Сол ... ... ... соның келесі есепке алу
кезеңіндегі ... ... ... ... асу мөлшерін
анықтау. Фирманың өткен кезеңіне негізделумен анықталған соның ... ... ... біле ... оның ... ... кезеңдегі пайдасының
бағалық көрсеткіші (соларды көбейтумен) анықталады. Осы шамадан 3-кезеңде
алынған гипотетикалық табыс алынып тасталады.
5-кезең. Гудвилді есептеу. Шын ... ... бұл ... ... мөлшері 4-кезеңде анықталған қалыпты деңгейден асуымен анықталады
деген жағдайдың сандық бейнесі болып табылады.
Бұл ... ... ... ... ... әсер етуінің
ұзақтылығымен белгіленеді. Компанияның пайдасының қалыпты деңгейден асу
мөлшерін, соның сақталып отыратын ... ... ... біле отырып
гудвилдің өзін де пайданың бірнеше кезең бойғы қалыпты деңгейден асуының
қазіргі кездегі құнын есептеп ... ... ... алу тәжірибесінде гудвилді шығынға жазудың төрт ... ... ... ... ... және ... пайдалану мерзімі бойы
шығынға жазылып отырады. Шығынға жазу кезеңі 40 жыл (АҚШ) және бес жыл (ЕО)
мерзіммен шектелген.
2. ... ... мен ... ... сатып алынған жағдайда дереу
түрде шығынға жазылады. Абайлылық ұстанымына сәйкес, гудвилді актив ретінде
санауға болмайды деп ... ... ол ... ... ... ... компания жойылған жағдайда оның құны болмайды, ал ... ... ... мүмкін емес.
3. «Тұрақты актив» ретінде есепке алынады, ... ... анық ... мөлшерде жоғалтқан жағдайда ғана шығынға жазылады. Сатып алынған
гудвилл құнын жоймайды деп есептеледі, ... ... ... ... ... тиісті деңгейде сақталып отыруы тиіс. Гудвилдің жойылу
құны (артынша сату кезінде) соған сәйкес соның бастапқы құнына тең ... ал ... ... ... арналған база жоқ деген сөз. ... ... ... ... ұстап отыруға жұмсалатын шығындар шығындарға
жатқызылған, ал егер олар ... ... бұл ... шотқа әкеп
соқтыратын болады.
4. Меншікті капиталға «ілініп тұрған» ... ... ... ... ... ... актив болып табылмайды, оның объективті
құны жоқ деп есептеледі, және мұндай көзқарас бір жағынан оның ерекшелігін
көрсетуге ... ... ал ... ... пайдаланушыға «гудвилл» ұғымын
өз бетінше түсінуге мүмкіндік береді.
Осылайша, ... ... ... алу мен ... ... ... ... Жоғарыда аталған әдістердің әрқайсысының өзінің жағымды және
жағымсыз жақтары бар, және де сол не өзге түрдегі ... ... ... есепке алу стандарттарымен реттеліп отырады. ... ... егер ... ... ... ... өзінде қолдану
жоспарланып отырса, ҒЗТКЖ-ға (НИОКР) жұмсалатын шығындар жатады. № 9 ХҚЕС-
те ҒЗТКЖ ... ... ... екі ... анық ... ... ... зерттеулерге жұмсалатын шығындар;
- тәжірибелік-құрастыру жұмыстарына жұмсалатын шығындар.
Оның үстіне ғылыми зерттеулерге жұмсалатын шығындар есептік кезеңнің
шығындарына жатады, ал тәжірибелік-құрастыру ... ... ... емес ... ... ... ... Бағасына келетін
болсақ, материалдық емес активтердің бастапқы бағасы оларды сатып ... тең ... ... Компаниялардың материалдық емес активтерді
әзірлеуге жұмсайтын шығындары ағымдағы кезеңнің шығындары ретінде ... ... ... алу ... материалдық емес активті сатып алу мен
оны ... ... ... ... жұмсалатын барлық шығындар кіреді,
атап айтқанда: ... алу ... ... ... мен өзге де қажетті
шығындар.
Амортизациялық аударымдарды есептеудің екі нұсқасы бар:
1. Материалдық емес ... ... ... ... жазу:
Дт. Амортизацияға жұмсалатын шығындар (Amortization ... Кт. ... емес ... ... ... Түзетпелеуші шотты қолдану: Дт. Амортизацияға ... ... Кт. ... ... (Accumulated amortization).
Осылайша, қазақстандық есепке алу ... ... ... ... ... мен ... ... қолдануына
қарамастан қазақстандық есепке алудың ұлттық әдіснамасы өзіне тән айрықша
қасиеттерін сақтауда, дегенмен де оның шетелдік ... алу ... ... ... ... көп [16].
2 КӘСІПОРЫНДАҒЫ МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС АКТИВТЕРДІҢ ЕСЕБІ
2.1 «ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі ... ... ... есеп ... ... бизнесінде инвесторлардың, тапсырыс
берушілердің, салушылардың қызметінің ... ... ... ... есеп ... ... мен тәуелсіз
бақылауға сұраныс өсуде.
Нарықтық қатынастарға өтудің бірінші жылдарында тек ... ... ... ғана ... құнын анықтайды және құрылған
нормативтік базаның еш қажеттілігі ... ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, әртүрлі ... ... ... ... ... ... құрастырылған ережелер
бойынша мұқият құжаттамалық толтыруларды және есепті ... ... ... ... ... Республикасының қызметтерінің ішінде
көшбасшылық орын алады.
Құрлыс өзін өзі асып түсті, қайта құрудың ... ... ... ... ешкім сенген жоқ. Қазір барлығында анық өсуді
көруге болады, бірақ ... ... ... ... ... ... ... біраз төмендеуді көруге болады.
Жыл сайын құрлыс ... ... ... және ... саны ... ... көп ... жекеменшік ұйымдар атқарады,
2006 жылы 291622 млн. ... ... ... ал ... ... ... мен шетелдік ұйымдармен салыстырғанда жұмыстың аз
бөлігін 6383 млн. тг. орындады.
«ТемірКаркас» ЖШС ... ... ... ... аса
көрнекті орын алуда. Оның басты жетістіктерінің бірі- қуатты өндірістік
потенциалында және ... ... ... ... ... ... талаптарының кез келген деңгейінде құрлыс-мантаждық
өндірістің кез-келген күрделілігін орындауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық Кодексіне, 22.04.1998ж.
қабылданған Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... сәйкес тіркелінеді және Заңды тұлға болып
табылады және ... ... ... ... ... туралы» Заңына сәйкес шағын кәсіпкерлік субъектісі ретінде
қызмет атқарады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... болып табылады.
- Серіктестіктің барлық қызметкерлерінің орта жылдық саны, соның
ішінде келісім шарттар және ... ... ... , ... , ... және ... оқшау бөлімшелерінің
қызметкерлері бойынша елу адамнан аспауы тиіс;
- Активтердің жалпы құны жылына орта есеппен ... ... ... есесіне дейін.
Серіктестіктің қызмет мерзімі – шектеусіз.
Серіктестік ... алу және оның ... ... ... ету ... ... ... сәйкес Серіктестіктің қызметінің мәні қызметтің келесі
түрлерін жүзеге асыру болып табылады:
Құрылыс қызметтері; құрылыс материалдарын сату және ... ... ... ... ... мен іске қосу реттеу жұмыстары;
халыққа тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... мен делдалдық сауда саттық ... ... ... ... ... және сату, пісірме, құрылыс цехтарын ұйымдастыру;
Қазақстан Республикасында және шетелдерде әр түрлі мүлікті иемдену ... ... ... ... ... ... құқықтарымен жер
тілімдерін алу; Қазақстан Республикасының заңндарымен тыйым салынбаған
басқа да қызметтермен ... ... ... ... ... ... заңдарына
сәйкес және кәсіпорынның Жарғысына сәйкес қызмет ... ... ... жұмыстың көлемі бухгалтерлік есепті директордың
өзімен ... ... ... және ол ... ... ... қоюға құқылы.
Кәсіпорында бухгалтерлік есеп жеке компьютерлерді ... ... ... ... ... ... құжаттардың барлық түрлері ... 3 ... ... ... беріледі де тағы 2 жыл сақталады. ... ... 5 жыл ... ... ... серіктестігі заңды тұлға болып
табылады және өзінің қызметін Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... қаржылық-
шаруашылық қызметін еркін мүліктік, ... және ... ... ... ... баланс, өзінің атауы көрсетілген
мөртаңбасы, ағымдағы және ... да ... ... ... ... есептік кезең 1 күнтізбелік жылды 1
қаңтардан 31 желтоқсанға дейінгі уақытты ... ... ... есеп және қаржылық есептілік
туралы» ... ... ... ... ... ... ... есептің орындалуын қамтамасыз
етеді.
Бухгалтерлік есептілікті ... ... ... ... бухгалтерлік қызметімен іске асырады.
«ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бухгалтерлік
есебі 1С: Бухгалтерия ... ... ету ... ... ... жүргізіледі. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық
есептілік ... ... ... Заңының 10 бабына сәйкес
бухгалтерлік есеп ... ... және ішкі ... ... ... ... бар тұлғаларға және
Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған біліктілігіне ... ... ... ... ғана көрсетіледі. Есептік
бухгалтерлік ақпараттарға доступ бар ... мен ... да ... басшыларының рұқсатынсыз көрсетілген ақпаратты жаймауға
міндетті және бұл ... өз ... ... ... жоқ.
«ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіншоттар жоспатын
жүргізудің біртұтас жүйесімен ... ету ... ... ... ... есептің жұмыс істейтін шоттар
жоспары қолданылады. «ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... шотар жоспары Қазақстан
Республикасының Қаржы Министрінің 23.05.2007 ... №185 ... ... ... ... ... ... жарлығына сәйкес
құрастырылған.
Құжаттардың уақытылы және сапалы толтырылуына , оларда ... ... ... есепте мәліметтерді көрсетіге
құжаттардың уақытылы берілуіне құжатта қол ... ... ... ... ... ... мақсаты - қолданушыларға
«ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... және ... ақпарат беру, есепті кезең ішінде ... ... ... ... ... ... ... есептілікті және қызметтілігін талдауды Қазақстан
Республикасының заңнамасының шартарына ... ... ... шектеулі серіктестігінің қаржылық
есептілігі:
1) бухгалтерлік баланстан;
2) табыс пен шығыс туралы есептіліктен;
3) ақша қаражаттарының қозғалысы ... ... ... ... туралы есептіліктен;
5) түсініктеме хаттан тұрады.
Бухгалтерлік жазулар шаруашылық операцияның құрылы фактісін бекітетін
бастапқы құжаттар ... ... ... ... мен ... әсер ... ... шаруашылық операциялар және
Серіктестіктің шаруашылық қызметінің басқа да жағдайлары бухгалтерлік
есептілікте көрсетілуі ... ... ... ... ... сәтте құрастырылады, ал егер ондай мүмкіндік болмаса, онда
операция ... ... ... емес ... - бұл ... ұзақ мерзім бойына
пайдалану үшін немесе ... ... ... ... мақсатта және басқа субъектіге жалға беруге арналған табиғи
нысаны (мәні) жоқ ақшалай емес ... емес ... ... тәртібі мен әдістемесі.
«ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... 38 ХҚЕС ... емес активтер» талаптарына сәйкес
жүргізеді. Серіктестік 38 ХҚЕС –ын барлық материалдық емес ... үшін ... емес ... нақты теңестірілген болуы керек.
Серіктестік материалдық емес активтерді таниды, ... олар ... ... ... мен ... ... берсе:
- активтерді қолданудан Серіктестікке болашақ экономикалық пайданың
түсу мүмкіндігінің бар болуы;
- активтің құны ... ... ... емес ... ... болашақ экономикалық пайда
Серіктестіктің активті қолдану нәтижесі болып ... , ... ... ... ... түсетін түсімді, шығындарды үнемдеуді
және басқа да ... қоса ... ... ... етуді бөлшек саудада сатып
алған ... оны ... және ... ... ... ... яғни, егер:
- меншік иесі өзінің ерекше құқықтары мен лицензияланған мәміле
бойынша ... ... тек ... тасмалдаушының 1 данасын берсе;
Материалдық емес активтер - бұл ... ұзақ ... ... үшін немесе тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді), сатуға,
әкімшілік мақсатта және ... ... ... ... ... ... (мәні) жоқ ақшалай емес ... ... емес ... үшін ... емес ... шоты ... ... емес активтер»
Материалдық емес активтерді бағалау. Қолдануға дайын жағдайына келтіру
шығындары (нақтырақ айтқанда ... салу ... ... ... және ... байланысты шығыстар) мен оларды
сатып алумен байланысты нақты шығындар сомасынан ... ... ... ... емес ... ... ... басқа да монетарлық
активтерге сатып алу ... ... емес ... ... ... ... мүмкін өзіндік құнға кіреді:
- сатып алу бағасы;
- тіркемелік ... ... ... ... ... және
материалдық емес активтерді сатып алумен байланысты ... ... ... төлемдер;
- сатып алуға қайтарылмайтын салықтар;
- материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсеткені үшін ... ... ... емес активтерді қолдануға дайындаумен байланысты
тікелей шығындар, мысалы, заңды ... ... ... емес активтердің келіп түсуі. Материалдық емес активтердің
келіп түсуі «Материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... емес активтердің дәл атауы.
2. Кәсіпорынға өткізілген (келіп түскен) күні.
3. Объектінің сипаттамасы
4. Бастапқы құны
5. Амортизация нормасы.
Материалдық емес активтердің ... ... ... ... құжат
әрбір жеке объект үшін 1 данада толтырылады. Материалдық емес ... ... ... ... ... бас ... қол ... бекітіледі. Актінің негізінде бухгалтер материалдық емес
активтер бойынша ... ... ... көрсетеді.
«Материалдық емес активтер» бөлімшесінің шоттары бойынша аналитикалық
есеп материалдық емес ... ... ... ... бухгалтериямен материалдық емес активтердің әрбір жеке объектісі
үшін ашылады. ... ... ... ... ... емес ... алу фактісін ... ... ... 1 ... емес активтердің жойылу құны нолге тең деп саналады.
Қайта бағалау. ... емес ... ... ... ... оның
қайта бағалану күнге әділ құнымен білдіретін қайта бағаланатын сома ... ... ... ... ... және кез ... кейіннен
жинақталған құнсызданудан болған залалдарды ... ... ... ... ... ... емес активтердің мүмкін болатын қайта ... ... ... шоты ... ... ... шығыстар»,
- Кредит шоты «Өзге материалдық емес активтер» шоттар корреспонденциясымен
көрсетіледі.
Материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... ұқсас материалдық емес активтердің нарықтық
құнының түсуі;
- заңнамадағы өзгерістер, экономикалық ... ... және ... ... күтілетін өзгерістер;
- басқа да өзгерістер.
Ішкі тануға жатады:
- материалдық емес активтердің моральды ескіруі;
- ... емес ... ... ... ... нәтижелер, оны сатып алу кезінде ... әлде ... емес ... ... ... мен ... шығару
есебі. Материалдық емес активтердің құны Серіктестіктің ... ... ... ... ... және жеке ... ... меншік объектілерінің
ерекше құқықтарына жеңілдіктер.
- оларды басқа заңды және жеке ... ... ... ... ... ескіруі;
- басқа да себептермен.
Серіктестіктің Материалдық емес ... ... ... есептен шығарылуынан болатын табыстарды ... ... ... кейінгі таза түсіммен және активтің ... ... ... ... танып және қорытынды табыс
немесе шығыс ретінде танылады.
Материалдық емес ... ... ... ... құны оның ... ... ... ең жақсы бағалануы кезінде
жүйелі түрде есептен шығарылады. Анықтаған кезде Серіктестік ... ... ... ... ... ... ... және ескірудің басқа да типтері.
Материалдық емес активтердің пайдалы қызмет мерзімі материалдық емес
активтердің ... ... ... ... ... бағдарламамен қамтамасыз етудің қызметінің мерзімі
пайдалы қолдану мерзімімен ... емес ... ... ... ... ... ету
мерзімі және бастапқы құн негізінде есептелген коэффициент ... ... ... емес ... ... ... нормасын
анықтау мүмкін болмаса, онда амортизация есептелмейді.
Серіктестік материалдық емес активтер үшін келесідей пайдалы ... ... ... ... ... ету -6,5 жыл;
- өзге материалдық емес активтер-5 жыл [22].
2 ... емес ... ... ... мазмұны |Дебет ... |
|1 |2 |3 ... емес ... ... алу ... есепті сома |3310 «Жеткізушілер | 1250 ... ... |мен ... |қысқа мерзімді |
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... |2730 ... |3310 ... мен |
| ... емес ... қысқа |
| ... ... ... |
|2 кестенің жалғасы ... ... алу |1420 ... |3310 ... мен |
| | ... ... |
| | ... берешек» |
|Ұйымдар мен ... |2730 ... | 3310 ... ... |материалдық емес ... ... |
| ... ... ... |
| | |3390 ... қысқа |
| | ... ... |
| | ... |
|ҚҚС есепке алу |1420 ... |3310 ... мен |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | |3390 ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... мен заңды |2730 ... | 6220 « ... ... ... ... емес |активтерден алынатын |
|емес активтердің ... ... ... келіп түсуі | | ... ... ... | 3310 ... | 2730 ... |
|келмейтін материалдық емес|мен мердігерлерге ... емес ... ... ... ... ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... ... ... тоқтату кезінде | 7410 «Активтердің | 2730 ... ... емес ... ... бойынша |материалдық емес |
|активтердің баланстық құнын|шығыстар» ... ... ... | | ... емес активтерді| 2740 «Өзге | 2730 ... ... және ... да шығу ... емес ... емес |
|кезінде ... ... ... ... ... ... | ... ... | | ... емес | 1254 |2730 ... ... ... және |«қызметкерлердің |емес активтер» ... ... ... ... | ... ... берешегі» | |
| ... |2730 ... ... ... ... құнына |материал-дық емес ... ... |
| ... | |
| ... |1254 ... |
| |1030 ... ... ... |
|- ... пен ұрлану |банктік шоттардағы |дебиторлық берешегі» |
|бойынша кінәлі тұлғалармен|ақша қаражаттары», | ... өтеу ... ақша | |
| ... | ... көзі: ұйымның есеп саясатынан
Серіктестікте қорлардың қозғалысы Қазақстан ... ... ... жылғы № 22700 бұйрығымен бекітілген бастапқы
есептік құжаттардың келесі формаларымен толтырылады:
- ... емес ... ... ... ... ... ... «Материалдық емес активтерді қабылдау-
өткізу актісі» (МЕА-1 нысаны)
- ... ... ... емес ... ... түрінің есебі
үшін және әр ... жеке ... ... емес активтердің
есебінің карточкасы» (МЕА-2 нысаны).
Қаржылық есептілікте ақпаратты ашу. Ұйым ... емес ... ... үшін іште ... ... емес активтерді және басқа да
материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... қызмет мерзімі айқындалмаған немесе айқындалған болып
табылатыны және, ... ... ... ... ... ... ... нормасы көрсетілсін;
- пайдалы қызмет мерзімі белгіленген ... емес ... ... әдісі;
- кезең басындағы және аяғындағы жалпы баланстық құны және ... ... ... ... ... топтастырылған);
- материалдық емес активтердің кез келген амортизациясы енгізілген
пайда және залал туралы есептің желілік бабы (баптары);
- ... басы мен ... ... ... мыналар көрсетілген
баланстық құнды салыстырып тексеру
Сонымен қатар қаржылық есептілік келесіні ашып көрсетеді:
- материалдық емес ... ... ... 2700 ... болу ... ... ... есептілігі үшін маңызды болатын кез келген
материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... бастапқыда әділ құны бойынша таныған және мемлекеттік субсидия
арқылы ... ... емес ... ... а) бұл ... үшін ... ... әділ құнын;
- б) олардың баланстық көлемін.
- алынған ... емес ... ... ... ... ... емес ... кірісі мен шығысының есебі мен түгенднлуі
Материалдық емес активтердің бағалануы:
1) басқа ... мен ... ... ... ... ... есепте оларды сатып алуға жұмсалған нақты
шығындардың сомасымен ... ... ... ... ... материалдық емес активтер
сараптау жолымен бағаланады;
3) жарғылық капиталға салым ретінде құрылтайшыдан келіп ... ... ... ... белгіленген құн
бойынша көрсетіледі;
Материалдық емес ... ... бары мен ... ... ... ... шоттарында жүргізіледі:
- 2731-лицензиялық келісімдер;
- 2732- бағдарламалық қамтамасыз ету;
- 2733- патенттер;
- 2734-ұйымдастыру шығындары;
- 2710- гудвилл;
- 2736- басқалар [17].
Материалдық емес ... ... ... мен ... бір данада
жасалған №1 нысыандағы «Материалдық емес активтерді қабылдау - өткізу
актісінде» ... ... ... Материалдық емес активтердің дәл атауы.
7. Кәсіпорынға өткізілген (келіп түскен) күні.
8. Объектінің сипаттамасы.
9. Бастапқы құны.
10. Амортизация ... емес ... ... ... ... ... ... берілгенде) акт екі данада жасалады: өткізуші және
қабылдаушы ... ... ... бойынша талдамалы есеп
материалдық емес активтерді ... ... №2 МЕА ... ... ... Инвентарлық ... ... емес ... ... алу ... ... онда
мыналар келтіріледі:
а) материалдық емес активтердің атауы;
б) ай басындағы және соңындағы қалдықтар;
в) ай ішіндегі қозғалысы [3].
Материалдық емес ... ... мен ... ... ... активтердің барлық түрлерін сатып алу кезінде ... ... ... ... емес ... ... дебит шоты (2731-2736
шоты) – ҚҚС қоспағандағы материалдық емес ... ... ... аралған ҚҚС» дебит шоты - салықтық шот –фактураларда
көрсетілген ҚҚС сомасына;
3310 «Жеткізушілер мен ... есеп ... ... ... ... ... ... шот-фактураларды төлеу кезінде
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлермен есеп айырысу» дебит шоты
1030 «Ағымдағы банк шоттарындағы ақша ... 1030 ... ақша ... 1010 ... ақша қаражаты» кредит шоты.
Егер кәсіпорын материалдық емес активтерді құрумен байланысты
шығындарды өзі ... (ЭЕМ ... ... ету,
интеллектуалдық меншік объектілері және т.б.), онда бұл ... ... 8110 ... ... ... жинақталады.
«Материалдық емес активтерді қабылдау - өткізу актісі» негізінде
материалдық емес ... ... ... ... 8110 «Негізгі
өндіріс» шоттарынан 2700 «Материалдық емес активтер» бөлімшесінің сәйкес
дебит шоттарына ... ... ... құны ... ... емес ... басқа кәсіпорындардың жарғылық капиталына
үлес ретінде салына алады. Басқа кәсіпорындардың ... ... ... салған кезде келесідей шоттар корреспонденциясы құрастырылады.
Инвестор - кәсіпорында (әр түрлі материалдық емес активтерді ... ... ... ... ... шығуы бойынша шығыстар» дебит шоты,
2731 «Лицензиялық келісімдер», 2732 ... ... ... ... 2736 ... материалдық емес активтер» кредит шоты -
берілетін жақтың балансында ... ... емес ... құнына;
2741 «Материалдық емес активтер ...... 2742 ... емес ... амортизациясы - бағдарламамен
қамтамасыз ету», 2743 «Материалдық емес активтер ... ... емес ... ... ... «Материалдық емес активтер» бөлімшесінің кредит шоты (2731-2734,
2736 ...... ... ... ... емес
активтердің құнына (материалдық емес активтердің ... ... ... ұзақ ... ... ... ... серіктестіктерге инвестициялар», 2130 «Бірлесіп- басқарылатын
заңды тұлғаға инвестициялар» дебит шоты,
6210 «Активтердің ... ... ... ... шоты -
материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... емес ... ... етуге ;
3130 «ҚҚС» дебит шоты
1420 «Өтеуге арналған ҚҚС» кредит шоты - материалдық емес ... ... ... ала ... ҚҚС ... кәсіпорындарда келесідей шоттар корреспонденциясы
құрастырылады:
Жарияланған жарғылық капитал сомасына:
5110 «Төленбеген капитал» дебит шоты,
5020 «Жай ... 5010 ... ... 5000 ... ... мен ... кредит шоты;
Алынған материалдық емес активтердің келісілген құнына:
2731 «Лицензиялық келісімдер», 2732 ... ... ... «Патенттер» , 2736 «Өзге материалдық емес активтер» дебит шоты
5110 «Төленбеген капитал» ... ... ... ... ... мен ... арасындағы
айырмашылық, жарияланған бірақ әлі де ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға уақытша қолдануға ... ... ... мен ... ... ... туралы» атты заңды күші бар (6 ... ... ... ... ... ... ... қызмет нәтижесіне құқықпен қоса иеліктен
шығарылатын мүліктік ... ... ... үлес ... қосуға
құқықтарына ие.
Мүліктік құқықтар әдетте табыстылық әдісі бойынша ... ... ... ... ... ... пайызын қоса
алғанда) бағаланады. Ғимарат, құрлысты, құрылғыны ... ... ... ... ... алынады. Бұл сомаға келесідей шоттар
корреспонденциясы құрастырылады:
2736 « Өзге ... емес ... ... ... ... ... ... шоты
Кәсіпорынға уақытша қолдануға берілген ғимарат, құрлыс ... ... құн ... ... тыс ... ... ішінде ескеріледі.
«Фирма бағасы» ұйымның іскерлік байланыстарының шартты құнын, сауда
маркасының ... ... ... ... ... ... ... және техникалық ресурстарды, қаржылық
әлемдегі беделін, ... және ... ... ... ... және ... ... есептілікті жүргізу
тәжірибесінде кәсіпорынды сатуға дейінгі «фирма бағасын» бағалау ... де ... Ол тек қана ... ... ... ... оның
бөлігін сатып алу кезінде ғана анықталады.
Егер кәсіпорын оның активтерінің құнынан ... ... ... ... ... онда ... ... корреспонденциясы құрастырылады
(объектінің баланстық құны -10,0 млн. ... ... алу құны -7,0 ... «бэдвилл» -3,0 млн. теңге):
Аукционда сатып алынған объектінің құны сатушыға төленді:
5520 « Өткен жылдардың бөлінбеген пайдасы» дебит шоты
1030 « ... ... ақша ... кредит шоты -7,0 млн. теңге
«бэдвилл» сомасы сатушы кәсіпорынның ... ... және ... ... « ... ... ... пайдасы»дебит шоты
6280 «Негізгі емес қызметтен түскен өзге табыстар» кредит шоты -
3,0 млн.теңге
Материалдық емес ... ... ... ... толық моральдық
тозуына байланысты және кәсіпорынға күтілетін ... ... ... байланысты баланстан есептен шығарылуы мүмкін.
Материалдық емес активтер ... ... ... ... ( сыға
беру) және басқа да себептермен байланысты ... ... емес ... шығуы бойынша операцияларды
қарастырайық.
Моральдық тозуына байланысты және ... ... ... жойылуынан материалдық емес ... ... ... тозуына байланыстыесептен шығару ... ... ... ... « Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» дебит шоты,
2700 «Материалдық емес активтер» ... ... шоты ... шоты)- шығып кеткен материалдық емес активтердің баланстық құнына,
2740«Материалдық емес активтердің амортизациясы» бөлімшесінің ... ... ... ... емес активтер» бөлімшесінің кредит шоты (2731-2734,
2736 шоты)- материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... емес активтердің есептен
шығарылуы. Сатылып кетуіне байланысты материалдық емес активтердің есептен
шығару кезінде келесідей шоттар ... ... « ... істен шығуы бойынша шығыстар» дебит шоты,
2700 «Материалдық емес активтер» бөлімшесінің кредит шоты (2731-2734,
2736 шоты)- сатылған материалдық емес активтердің ... ... ... емес ... ... ... ... (2741-2744, 2746 шоты);
2700 «Материалдық емес активтер» бөлімшесінің кредит шоты (2731-2734,
2736 шоты)- ... ... емес ... ... ... ... ... мен тапсырушылардың қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі» дебет шоты,
6210 «Активтердің шығуынан алынатын кірістер» ... шоты – ... ... ... ... емес активтердің
келісілген құнына,
3130 «ҚҚС» кредит шоты – сатылған материалдық емес активтер ... ҚҚС ... ( ... ... ... шоттағы ақша қаражаттары» дебит шоты, 1210
«Алынуға ... ... ... шоты - ... материалдық
емес активтер үшін сатып алушымен шот төленді.
Қайтарымсыз берілген материалдық емес ... ... ... ... бойынша енгізіледі, келесідей жазулармен көрсетіледі
7410 « Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» ... ... ... емес ... ... ... шоты (2731-2734, 2736 шоты)
– қайтарымсыз берілген материалдық емес активтердің баланстық құнына
2740 «Материалдық емес ... ... ... дебит
шоты (2741-2744,2746 шоты);
2700 «Материалдық емес активтер» бөлімшесінің кредит шоты (2731-2734,
2736 шоты)- материалдық емес ... ... ... «Активтердің істен шығуы бойынша шығыстар» дебит шоты,
3130 «ҚҚС» кредит шоты– қайтарымсыз берілген материалдық ... ... ... ҚҚС ... «ҚҚС» дебит шоты, 1030 « Ағымдағы шоттағы ақша қаражаттары»
кредит шоты – бюджетке ... және ... ... ... ... емес ... келуі мен шығуын «материалдық емес
активтерді қабылдау- өткізу актісімен» ... ... емес ... ... ... ... есеп «материалдық емес активтердің есебінің инвентарлық
карточкасында» жүргізіледі.
Материалдық емес ... ... ... шығуы кезінде
7410 « Активтердің істен шығуы бойынша ... ... ... ... 7410 ... ... бойынша шығарылатын материалдық ... ... ... ... құны көрсетіледі, ал кредит бойынша -
берілген актиатің шығу ... ... тозу ... ... ... емес ... ... және жеке тұлғаға сату ... ... ... ... және жеке ... ... түрде
берілгенде, табыстылақ ... ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталына үлес ретінде
қосқан кезде шығысқа шығарылады.
- материалдық емес ... шығу ... ... оны ... ... ... ... жағдайда бухгалтерлік баланстан
есептен шығарылады.
- материалдық емес активтердің шығуынан ... ... мен ... ... ... ... ... туралы есептілікте шығыс
немесе табыс ретінде танылатын шығу ... ... ... құны мен ... ... арасындағы айырма ретінде анықталады.
- материалдық емес ... сату ... ұйым оның ... ... ... ... құны ... келісімі бойынша
мәміледе немесе тәуелсіз эксперттің (бағалаушы) көмегімен анықтала алады.
Авторлық құқық ... ... және ... ... ... ... кезінде эксперт ... ... ... емес ... ... ... олардың қызметінің
мерзімінің өту кезінде және олар ... ... ... ... емес активтерді түгендеу кезінде мыналар тексеріледі:
- меншік құқығы негізінде кәсіпорынға ... ... ... ... ... активтердің баланста дұрыс әрі уақытылы көрсетілуін;
- материалдық емес активтердің ... ... ... моральдық ескірген активтердің бар болуын.
Материалдық емес активтерді мүліктік түгендеу ... бар ... және оны ... ... ... ... материалдық емес активтердің нақты бары мен ... ... ... және ... ... ... емес ... есептеудің дұрыстығын, моральдық тозуға ұшыраған активтерін
тексереді.
Негізгі ... ... емес ... ... сипаттамасы болуы керек, олардың бастапқы құны, пайдалану
мерзімі, амортизациялану нормасы, пайдаланылатын объектінің ... ... ... ... Материалдық емес активтердің мүліктік
түгендеу барысында объектінің нақты барын және ... оны ... ... ... да ... Бұл құжаттарға материалдық емес
активтердің объектісі немесе оны ... ... ... ... ... ... ... құжаттары жатады. Материалдық
активтерді сипаттайтын немесе олардың ... ... ... – ақ, ... мүліктік құқығын қуаттайтын құжаттар жатады.
Материалдық емес активтердің есебі мен олардың тозуын дұрыс нақты
ұйымдастыру ... ... ... рол атқарады.
Шығу және сату. ... емес ... ... ... кезінде немесе оны қолданудан болашақта ешқандай экономикалық
табыс алу ... ... ... емес ... ... алынған табыстар мен шығыстар
шығу бойынша ... ... ... құны мен сату құнының
арасындағы айырмашылығы ретінде ... ашу. Ұйым ... емес ... ... ... үшін
іште құрылған материалдық емес активтерді және басқа да ... ... ... ... ... ақпаратты ашуға міндетті:
- пайдалы қызмет мерзімі айқындалмаған немесе ... ... ... ... ... пайдалы қызмет мерзімін немесе
қолданылған амортизациялау нормасы көрсетілсін;
- ... ... ... ... ... емес ... амортизациялау әдісі;
- кезең басындағы және ... ... ... құны және ... (құнсызданудан болған жинақталған залалдармен
топтастырылған);
- материалдық емес ... кез ... ... енгізілген пайда
және залал туралы есептің желілік бабы (баптары);
- ... басы мен ... ... ... ... ... құнды салыстырып тексеру:
- ішкі дамудан алынғандарын бөліп көрсете отырып, өсімдер, жеке-жеке
сатып алынған, және ... ... ... ... ... ... ... толық жіктелген, 5 IFRS Халықаралық
стандартына ... сату үшін ... ... ... ... ... ... енгізілген активтер;
- кезең ішінде танылған кез келген амортизация;
- қаржылық есеп көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... қызметті ұйым ұсынатын валютаға қайта санау кезінде
уындаған таза бағамдық айырма:
- баланстық құнның кезең ... ... да ... ... ... ... ... ашылады:
- баланстық құны субъектінің барлық активтерінен 5%-ке басымрақ
болатын материалдық емес ... ... ... ... түр, ... ... иелік құқығына шектеу бар материалдық емес активтердің ... ... ... ... міндеттемелер бойынша кепілдік ретінде
берілген материалдық емес активтердің ... ... ... ... емес ... ... міндеттемелер сомасы.
Қаржылық есептілік есептілік кезінде шығыс болып танылған шығындар
сомасын ашып көрсетуі ... және ... ... ... ... ... ... қосыла алады:
1. Бағдарламамен қамтамасыз етуге шығындар.
2. Жарнамаға және ... ... ... ... ... құру кезінде кеткен шығындар.
4. Материалдық емес активтерді алумен, жинақтаумен , күшейтумен
немесе қолдаумен ... ... ... ... ... шығындар сомасы, соның негізінде ... ... ... ... ... ... ... ақпараттарды ашуына қолдау
көрсетіледі, бірақ талап ... осы ... ... ... кез ... ... амортизацияланған
материалдық емес активтің сипаты; және
2) ұйымның ... ... осы ... белгіленген тану
критерийлеріне жауап бермейтіндіктен немесе 1998 жылы ... ... емес ... IAS ... стандартының редакциясы күшіне
енгенге дейін сатып алынған немесе құрылғандықтан, актив ретінде ... ... емес ... ... сипаты.
Ауысралы жағдайлар. Егерде берілген стандартты қолдану есеп саясатында
өзгеріске алыр келсе, онда ... ... ... ... үшін ... көрсетілген тану бойынша талаптарды қолдана алады, ... ... ... ... үшін ... емес ... тану ... қолдану ашып көрсетуге жатқызылады [19].
2.3 Материалдық емес активтердің амортизациясың есебі
Материалдық емес активтер объектілері ... ... ... мен ... ... Республикасының бухгалтерлік
есеп пен бухгалтерлік ... ... ... ... ... - бұл ... емес ... пайдалы қызмет ету
мерзіміндегі амортизацияланатын соманың жүйелік бөлінуі.
Амортизацияны есептеудің ... - ... ... мерзімі
бекітілген уақыт ішінде олардың құнын өтеу, жабу болып табылады.
Патенттер мен куәліктердің, ерекше ... құны ... ... ... ... Егерде интеллектуалдық меншік объектілері коммерциялық емес
ұйымдарға ... ... ... ... есеп ... есептілікті жүргізу Ережесі п. 56).
2. Егерде интеллектуалдық меншік ... ... ... ... ... ... құқық иеленуші ерекше емес ... ... ... концессиялар келісімдері бойынша
және тағы басқалар бойынша ... және ... тыс ... етіп ... ... ұйыммен қолданылады.
Нормативті құжаттарға сәйкес материалдық емес активтер ... ... ... ... ... тұрады:
1. Амортизациялық аударымдар ұйым қызметінің нәтижесіне ... және ... ... ... ... олар ... есептілік кезеңнің (ай, тоқсан,
жыл) бухгалтерлік есебінде көрсетледі;
3. Амортизацияны есептеу ұйымның консервация жағдайынан басқа ... ... ... ... ... ... тоқтатылмай
жүргізіледі;
4. Амортизация объект бухгалтерлік есепке қабылданған айдан кейінгі айдың
бірінші жұлдызынан ... ... емес ... ... ... ... немесе олардың шығып кетуіне дейін есептеледі;
5. Материалдық емес активтер бойынша амортизация ... құны ... ... ... ... ... ... айдан кейінгі айдың бірінші
жұлдызынан бастап есептелмейді және есепте ... ... ... ... ... объектілер бойынша амортизациялық
аударымдар жылдық соманың 1/12 бөлігі мөлшерінде ай сайын есептеледі;
7. ... ... ... амортизациялық аударымдардың жылдық
сомасын есептік жылда ұйым жұмысының уақыт мерзімі ішінде ... ... ... ... ... 10 жыл ... (бірақ ұйым қызметінің мерзімінен көп емес);
9. Ұйымдастыру шығындары бойынша амортизациялық аударымдар 10 жыл ішінде
бастапқы ... ... азаю ... ... көрсетіледі (бірақ ұйым
қызметінің мерзімінен көп емес).
Бухгалтерлік есепте есептелген амортизация өнімнің, жұмыстың , қызмет
көрсетудің өзіндік құнының ... ... мен ... ... жабу ... ... ... олардың пайдалы қызмет ету мерзімімен ... ... ... ... ... ... қолдану
мерзімі - бұл объектіні қолданудың күтілетін мерзімі, сол уақыт ішінде
ұйым ... ... ала ... Ол ... өз ... объектіні
қолдануға жіберілген күніне анықталады.
Материалдық емес активтер құнына сәйкес ... ... ... ... мерзім бойына жүйелі түрде ... ... ... ... емес ... ... ... қызмет ету мерзімін
белгілеу жеткіліті түрде күрделі ... ... және ... ... амортизациялық кезеңін анықтау барысында ... ... ... ... ... ... жағдайларын ескеріп, олардың ... ету ... ... ... ... ... ... жағдайлары келсе, онда оның топшыланған
қызмет ету мерзімі өзгеруі ... ... ... және тағы ... да экономикалық факторлар оның
қызмет ету ... ... ... ... ... және дасқа да субъектілердің
әрекеті (іс-қимылы) материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... емес активтердің кейбір түрлерінің қызмет ету мерзімі
сол активтердің ... ... ... мүмкін.
Пайдалы қызмет мерзімі белгіленген материалдық емес активтердің
амортизацияланған сомасы осы ... ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін рұқсат етілген кезде, яғни активтің
орналасқан жері мен жай-күйі оны әкімшіліктің мақсатына ... ... ... ... ... ... ... есептеудің
пайдаланылатын әдісі ұйымның болашақ экономикалық пайдасын ... ... ... ... Егер ... ... ... айқындалмаса,
бірқалыпты есептеу әдісі ... ... ... ... мерзімі
белгіленген материалдық емес активтерді амортизациялау кезеңі және ... ... ... ... ... ... ... жатады. Егер пайдалы
қызметтің есептеу мерзімі бұрынғы бағалаудан айтарлықтай ... ... ... ... ... өзгертілуі тиіс. Активте бекітілген болашақ
экономикалық кірісті пайдаланудың есептік кестесінде өзгеріс болса, онда
амортизациялау ... ... ... ... үшін ... ... емес ... қызмет мерзімі ішінде оның пайдалы қызмет
мерзімін бағалау дұрыс болып табылмайтыны айқын көрінуі ... ... ... ... тану ... ... өзгертуді нұсқауы
мүмкін. Уақыттың өтуіне қарай материалдық емес ... ... ... ... ... ... кестесі өзгеруі мүмкін. Мысалы,
бірқалыпты есептеу әдісі емес, ... ... ... ... жөн ... ... Тағы бір мысал ретінде берілген лицензияларды пайдалану
құқығы бизнес-жоспардың басқа құрамына қолданылғанға дейін мерзімі ... ... ... ... Бұл жағдайда келіп түскен активтерден
экономикалық кіріс неғұрлым кейінгі кезеңдерге дейін ... ... ... ... ... ... емес ... жатпайды.
Активтің амортизацияланатын құнын жүйелі негізде бөлу үшін ... ... ... ... әр түрлі амортизациялау әдістері қолданылуы
мүмкін. Оларға:
-материалдық емес ... ... құны және ... мерзіміне қарай анықталған амортизациялық нормаға ... түзу ... ... емес ... ... ... құнымен және бұларды
пайдаланудың мерзіміне қарай ... ... ... ... ... ... емес ... бастапқы құнымен және бұларды
пайдаланудың мерзіміне қарай ... ... ... ... әдіспен тарату жатады.
Материалдық емес активтердің арналымы бойынша пайдалануға дайындық
кезеңінен бастап амортизациясын есептейді.
Амортизациялық ... ... ... ретінде танылады, егер де ол
басқа да активтердің құнына қосолмаса. ... ... ... бір ... ... екіншісіне жүйелі ... ... ... активтерден алынатын олжаның тұтыну моделі айтарлықтай ... емес ... жою құны өте ... ... ... олжа тек ... ету мерзімінің соңында анықталады. ... емес ... жою құны ... тең болады.
Материалдық емес активтердің амортизациясын есепке алуға 2740
«Материалдық емес ... ... деп ... ... ... ... емес активтердің амортизациясы – лицензиялық
келісімдер», 2742 ... емес ... ... ... 2743 ... емес ... амортизациясы
– патенттер», 2744 ... емес ... ...
ұйымдастыру шығындары», 2745 «Материалдық емес активтердің амортизациясы –
«Гудвилл», 2746 ... емес ... ...... ... ... реттеуші, контрактивті болып келеді, ... ... ай ... амортизацияның қалдығы, ағымдағы айда
есептелінген амортизациясы және есеп ... ... ... ... ... ал ... ... - материалдық емес
активтердің амортизациясын есептен ... ... ... емес активтердің амортизациясы олардың бастапқы құнынан және
тиімді пайдаланудың болжамды мерзіміне анықталған ... ... ... ... ... ... кәсіпорын материалдық емес активтердің барлық түрлерінің
пайдалану мерзімін, негізделген (дәлелденген) ... ... ... ... ... 7110 ... сату және
қызметтер көрсету бойынша шығыстар», 7210 ... және ... 8410 ... ... ... дебеттеледі де, 2741-2746
шоттары кредиттеледі [15].
3 МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС АКТИВТЕРДІҢ АУДИТІ
3.1 Материалдық емес активтердің ... ... мен ... ... емес ... рөлі ... сайын артуда. Олар есепке алу
мен есептілікте оларды сатып алу, жасау және пайдалануға даяр күйге келтіру
жөніндегі шығындардың жиынында ... ... ... ... активтер 3 топқа бөлінеді:
1. Зияткерлік меншік (патенттер, лицензиялар, сауда ... ... ... ... авторлық құқық).
2. Мүліктік материалдық емес активтер (жер телімін, табиғи ресурстарды,
мүлікті және т.б. ... ... ... ... емес ... ... шығындары,
ғылыми-зерттеу әдістемелері, тәжірибелік-құрастыру әзірлемелері жатады.
1 сурет. Материалдық емес активтер 2007 жыл
Тексеру кезінде ... ... ... ... емес ... ... ... есепке алынып отыруы мүмкін: олар нақты
бағасы мен ... ... ... күйде болып, сатып алынуы ... ... ... ... Аудитор тексеру бағдарламасын жасайды, мұнда
ол бухгалтерлік баланстың басты кітаптағы ... ... ... ... ... және ... есепке алудың
дұрыстығын тексереді, бастапқы құжаттарды, амортизацияның ... ... ... ... ... ... нәтижелерін,
салықтардың салынуын тексереді.
Материалдық емес активтерге аудит ... ... ... отырған матералдық емес ... ... алу ... ... ... ... құны мен қаржылық нәтижелердің
қалыптасуын реттейтін нормативтік ... ... ... ... алу ... бекітетін тиісті стандарттар мен ережелерге сәйкес
келуін анықтау жатады [10].
Аудитор келесідегідей сәттерді бірізді түрде тексеріп шығуы тиіс:
1. ... ... мен ... алу ... ... бойынша
материалдық емес активтердің құрамы мен құрылымын зерттеп ... ... емес ... ... ... меншік құқығын
растау.
3. Есепке алу құжаттарында материалдық емес активтермен ... ... ... анықтау.
4. Есепке алу құжаттарында материалдық емес ... ... ... ... ... растау.
5. Түгендеудің сапасына баға беру.
Материалдық емес активтермен жүргізілген операцияларды тексеру кезінде
төмендегілерге назар ... ... ... емес ... ретінде азаматтың интеллектуалдық және
іскерлік қасиеттерін, оның біліктілігі мен еңбекке деген қабілетін ... ... ... ... ... алып және өзге тұлғаларға беру
мүмкін емес;
- материалдық емес активтер ... ... ... ... емес активтердің бастапқы бағасының дұрыс көрсетілуі;
- материалдық емес активтерді кәсіпорынның балансынан шығынға жазу
ережелері;
- материалдық емес ... ... ... ... ... материалдық емес активтерді синтетикалық және аналитикалық есепке
алудың дұрыс жүргізілуін тексеру [9].
Аудитті жүргізу үшін аудиторға материалдық емес ... ... ... ... ... ... ол ... көрсетілген:
3 кесте
Материалдық емес активтермен жүргізілген операцияларды аудиторлық тексеру
бағдарламасы*
|№|Шаралардың тізбесі ... ... |
| ... емес ... (МЕА) ... ... ағымдағы |
| |объектілерін есепке алу тіркелімінің |түгендеудің ... |
| ... ... ... ... ... актілері, |
| |бақылау: ... ... ... |
| |а) ... ... ... ... |
| |б) құжаттарды меншік құқығына қатысты|келісімшарттар. |
| ... | |
| | МЕА ... алу ... ... ... ... түгендеу |
| |мәліметтерін тексеру және ... ... ... |
| ... ... ... салыстыру|Негізгі кітап. |
| ... ... түсу ... ... ... шот-фактуралар, |
| |а) құжаттардағы тиісті ... ... |
| ... дұрыстығын растау; |актілері, МЕА-ны есепке алудың |
| |б) ... алу ... ... ... ... |
| ... емес активтердің бастапқы|кітап. |
| ... ... ... мен ... | |
| ... ... | |
| ... емес активтерді түгендеу |Материалдық емес активтерді есепке|
| |мәліметтерін тексеру соның ... ... ... |
| |нәтижелерін аналитикалық есепке алу | |
| ... ... | |
| ... ... ... емес ... ... ... |
| ... ... ҚҚС-ның дұрыс |салықтар бойынша есеп айырысулар, |
| ... мен ... ҚҚС мен сату ... актілері, шығынға |
| |мен өзге түрдегі шығып қалулар |жазу актілері |
| ... ... ... | |
| ... | |
| ... емес ... ... ... |
| |амортизациясының дұрыс есептелуін ... ... ... |
| ... | |
| ... ... ... |Амортизациялық аударымдарды |
| |алу құжаттары бойынша тиісті шоттарға|есептеу мен ... |
| ... ... тексеру. |тізімдемелері. |
| ... емес ... ... ... ... |
| ... амортизацияны аналитикалық|есептеу мен үлестіру |
| |есепке алу ... ... және ... ... кітап. |
| |Негізгі кітаптағы мәліметтермен | |
| ... | ... ... ... Д.О. ... ... Оқулық.- Алматы: Экономика,
2005.- 400бет.
2. Материалдық емес активтердің аудитін жүргізу әдістемесі
Материалдық емес активтер кәсіпорынға жарғылық ... ... ... ... алу ... құрудың; дебиторлық берешекті өтеудің,
өтемақылық мәміленің; өтелімсіз тапсырудың нәтижесінде түсіп отырады.
Кәсіпорынға материалдық емес ... ... ... тағы ... ... ақшасына сатып алу мен құру жатады.
Қазіргі кезде материалдық емес активтерді сатып алу мен ... ... ... ... ... ... емес активтердің келіп түсуінің тағы ... ... және жеке ... ... ... алу ... Тегін түрде алу
операциялары мұқият түрдегі тексеруді қажет етеді. Бұл ... ... ... ... ... үшін қарсы
бақылау қажет.
Материалдық емес активтердің келіп түсуі ... ... ... ... аудитор бастапқы құжаттарды:
қабылдау-өткізу актілерін, сату-сатып алу келісімшарттарын, ... т.б. ... Бұл ... ... ... ... ... сәйкес
жүргізілген деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Өнертабыстарға, өнеркәсіптік үлгілерге қатысты құқықтардың сатылып
алынғаны ... ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Зияткерлік меншік объектілеріне аудит жүргізе отырып ең ... ... ... жазу ... ... берілген және оны сәйкестендіруге
мүмкіндік беретін құжаттарды тексеріп шығу керек. ... ... ... фактісі осымен расталады. «Ноу-хау»-ды сатып алғанын
көрсету үшін ... оның ... ... ... болуы тиіс.
Тауар белгісін немесе ... ... ... ... ... ... тіркелген беру туралы келісімшартымен расталуы тиіс.
Қандай да бір авторлық құқықтарды сатып алған ... бұл ... алу ... ... әрекеті заңды немесе жеке тұлғамен – осы
авторлық құқықтарды сатушымен ... заң ... ... ... құнды
болып келетін және күшіне ... ... ... ғана жүзеге
асырылуы мүмкін.
Мүліктік құқықтар объектілерінің аудитін ... ... ... ... емес активтің бар-жоғы фактісінің ресімделуіне
ерекше назар аудару қажет. Мысалы, жер ... ... ... алу ... ... жер ... қатысты құқығы мен оны кәсіпорынға соның
пайдалануына арнап беру фактісін растайтын ... ... ... Ол ... ... ... толтырылған болуы тиіс.
Материалдық емес активтер бастапқы бағада ескеріледі, ол ... үшін ... ... ... Шотқа енгізілген жарғылық капиталға қатысты салымдар үшін – тәуелсіз
аудиторлық тексерумен расталған ... ... ... ... Өзге шаруашылық етуші субъектілер мен тұлғалардан ақшаға сатып
алынған объектілер үшін – ... ... алу және ... ... ... ... келтіруге жұмсалған іс-жүзіндегі шығындар бойынша;
- Өзге субъектілер мен тұлғалардан тегін ... ... ... ... ... жасау әдісімен [11].
Аудитор материалдық емес активтердің бастапқы бағасының ... ... ... тиіс. Материалдық емес активтердің келіп түсуі
жөніндегі құжаттарды қарап ... ... сол ... ... ... ... алуда дұрыс көрсетілуін тексеріп шығуы тиіс. ... ... ... ... ... емес активтерді алумен (сатып
алумен, құрумен) байланысты шығындар капиталдық ... ие ... ... олар ... қабылданғанша «Аяқталмаған құрылыс» шотында, «материалдық
емес активтерді құруға жұмсалған шығындар» қосалқы шотында көрсетіледі.
Егер аудитор материалдық емес активтердің ... түсу ... ... жазбаларда бұзушылықтарды анықтайтын болса, онда ол
бухгалтерияның қызметкерлеріне тиісті түзетулер мен ... ... ... ... емес ... өздерін сатып алуға, сонымен қатар оларды
жоспарланған ... ... ... ... ... ... шығындар сомасының есебінде көрсетіледі, және өзінің бастапқы
бағасын өндіріс шығындары мен оларды пайдалы қолдану мерзіміне ... ... ... ... ... шығындарына бірқалыпты
түрде көшіреді.
Материалдық емес активтерді қолдану мерзімін анықтаудың үш әдісі бар:
- материалдық емес активтерді ... ... ... ... ескерілген олардың жарамдылық мерзімімен сәйкес келеді. Бұл
жағдайда жыл бойғы амортизациялық аударымдардың шамасы материалдық ... ... ... тиісті келісімшартта бекітілген оларды
пайдалы қолдану мерзіміне қатысына тең болады;
- кәсіпорын материалдық емес ... ... ... ... Бұл ... ... кететін бір нәрсе, материалдық емес активтерді
пайдалы қолдану мерзімі бір жылдан кем болуы тиіс, себебі ... ... ... нормативтік құжаттарда ... ... ... Бұл жағдайда жыл бойғы амортизациялық аударымдардың ... емес ... ... бағасының кәсіпорынмен бекітілген
оларды пайдалы қолдану мерзіміне қатысына тең болатын болады;
- егер материалдық емес активтерді пайдалы ... ... ... болмаса, онда амортизациялау нормалары он жыл мерзімге (алайда ... ... ... ету ... арнап бекітіледі.
Материалдық емес активтер бойынша амортизациялық аударымдардың ... ... ... ... нәтижесінде бұл қаржылық нәтижеге
әсер етеді. Материалдық емес ... ... ... кез ... түрдегі ауытқу салық салудың қоры ретінде ... ... ... ... бұл ... ... ... амортизацияның дұрыс есептелуіне қатысты бақылауды қамтамасыз ету.
Аудиторға келесіге көз жеткізу ... ... емес ... объектісіне арнап кәсіпорында амортизациялық аударымдардың нормалары,
оларды пайдалы қолдану мерзімдері бекітілген, және ... ай ... ... емес ... ... келесі жағдайда шығып қалады:
сатудың нәтижесінде; өзге кәсіпорындардың жарғылық капиталдарына немесе
бірлескен қызметке салым ретінде; ... ... ... ... мерзімінің аяқталуының нәтижесінде; моральдік тозуының нәтижесінде;
кредиторлық берешекті өтеудің есебіне; өтемақылық ... ... ... ... ... емес ... беру ... шығынға жазу) кезінде бұл операцияларды есепте көрсету әрекеті
материалдық емес активтерді өзге кәсіпорындардың жарғылық ... ... ... ... ... емес ... ... тастау әдістерінің арасынан ең
алдымен келесілеріне тоқтала кету ... ... ... тегін беру.
Материалдық емес активтерді өткізу жөніндегі айналымдарға қосылған құн
салығы салынады.
Материалдық емес активтерді ... беру ... ... құн салығын
төлеушісі болып тапсырушы тарап шығады. Бұл ретте салық салу мақсатындағы
айналым тапсыру ... ... ... ... ... алайда
іс-жүзіндегі өзіндік құн мен монополист-кәсіпорындарға арнап бекітілген
шекті оңтайлылық бойынша есептелген ... ... ... ... ... етіп ... емес ... қатысты пайда салығымен байланысты
мәселелерді шешу кезінде біз негізгі құралдармен жүргізілетін ... ... ... ... ... Атап ... ... емес активтерді сатып алу негізгі құралдарды алу (құру)
тәрізді капиталдық салымдарға жатады;
- кәсіпорындардың белгілі бір жағдайларда тегін ... алып ... ... ... ... құралдарды анықтау кезінде өзгелердің
арасында негізгі құралдар да, материалдық емес активтер де және ... ... ... ... қорытып, тұжырымдама жасап
және ұйымдағы кемшіліктерді жою және ... емес ... ... ... ... негізделген ұсыныстарды әзірлеу керек.
2-суретте аудит мақсатының ... ... ... ... аудиттің мақсаты |
| |
| |
| ... ... ... ... ... аспектілер бойынша қаржылық|
|есеп берулердің ... ... ... ... ... ... ... |
| |
| ... ... |
2 ... ... ... ... ... емес активтерге салық салу және оларды есептілікте
ашу
Материалдық емес активтерді түгендеу ... ... ... ... құқығының негізінде ... ... ... емес ... іс-жүзіндегі бар-жоғы; олардың баланста дұрыс
және дер кезінде көрсетілуі; материалдық емес активтердің тозуының дұрыс
есептелуі; моральдік тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепке алу мәліметтерінің іс-
жүзіндегі жағдайға сәйкестігін тексеріп және ... ... ... ... ... ... ... Айналымнан тыс
активтердің, тауарлық-материалдық активтердің, ақшалай құралдар мен
пассивтердің іс-жүзіндегі бар-жоғын анықтау, ... ... ... ... ... ... «ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінде түгендеулер жүргізілуде. Түгендеулерді жүргізу ... Бас ... және осы есеп ... сәйкес құрылған үнемі
түрде әрекет етуші түгендеу комиссиялары жауапкершілікте болады:
Орталық түгендеу комиссиясы мен ... ... ... ... комиссиясының құрамына келесілер кіреді:
төраға – Бас директордың өндіріс жөніндегі орынбасары; ... ... ... ... ... директор, ;
«ТемірКаркас» серіктестігінің мамандары. Департаменттердің жұмыстық
түгендеу ... ... ... ... ...... ... комиссия мүшелері: департаменттің мамандары, департаменттің
бас бухгалтері, ревизиялық комиссияның өкілі.
Түгендеу комиссиясы мүшелерінің есімдері ... ... жыл ... ... ... ... Бас ... түзетіліп және бекітіліп отырады. Жүргізілу сипатына қарай
түгендеулер жоспарлық және ... тыс деп ... ... бекітілген мерзімдерде ... ... ... ... ... ... ... отыруға
міндетті:
- жылжымайтын мүлікті (ғимараттар, құрылыстар мен өзге де ... – үш ... бір ... ... құралдарды, материалдық емес активтерді, келешек кезеңнің
шығындарын және барлық тауарлық-материалдық қорларды – бухгалтерлік есептер
мен баланстарды ... ... кем ... ... бір рет.
- банктер мен салықтық органдармен есеп ...... бір ... ... ... мен ... ... (құнды қағаздарды) – кемінде
тоқсанына бір рет;
- дебиторалар мен кредиторлармен есеп айырысуларды – кем дегенде жылына
бір рет.
Жоспардан тыс түгендеулер ... ... ... ... ... материалды-жауапты тұлғалардағы
құндылықтардың сақталуына қатысты бақылау мақсатында жүргізіледі, ... ... ... ... ... ... ... тоналуы, бүлінуі анықталған
жағдайда;
- Табиғи апаттар болған жағдайда;
- «ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жойылған ... ... жою ... ... ... және Қазақстан
Республикасының заңдарында ескерілген өзге жағдайларда.
Бастапқы құжаттарда материалдық емес активтер ... ... ... олардың бастапқы бағасы, пайдалы қолдану мерзімі, тозу
нормалары, ... сол ... ... бөлімше және өзге де
мәліметтер көрсетілуі тиіс. Материалдық емес активтерді түгендеу ... ... және ... соны ... ... ... ... құжаттардың бар-жоғын анықтап алу қажет. Оларға
материалдық емес ... ... ... оны ... тәртібін
сипаттайтын құжаттар, сондай-ақ кәсіпорынның мүліктік құқығын растайтын
құжаттар жатады.
Жалпы жағдайдағыдай, материалдық емес активтерді ... ... ... ... ... емес активтердің іс-жүзінде бар-жоғын анықтау;
- материалдық емес активтердің іс-жүзіндегі орын ... ... ... ... ... алу ... ... көрсетілуін тексеру.
Материалдық емес активтерді түгендеу кезінде келесілер тексеріледі:
- ұйымның соларды пайдалануға қатысты құқығын растайтын құжаттардың
болуы;
- ... емес ... ... ... және дер ... салу ... қарастыру мен материалдық емес ... ... ... ... бір ... ... құжаттарды осы категорияға қатысты қолданған кезде оларда ... құру ... ... ету, өткізу (беру) ерекшеліктері толық
көлемде ескерілмей жатады. Материалдық емес активтермен ... ... ... алынады: қосылған құн салығы (ҚҚС);
заңды тұлғалардан алынатын табыс ... және ... ... ... құн ... ... жағдайларға байланысты есептеледі:
- материалдық емес активтердің келіп түсуі мен шығып қалу ... ... ... арналған материалдық емес активтердің нақты
объектілерінің арналуымен:
- өткізу кезінде өздеріне қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... өткізу кезінде өздеріне қосылған құн салығы салынбайтын өнімнің
(жұмыстардың, қызметтердің) өндірісінде қолдануға арналған.
Өзінен МЕА ... ... ... ... ... ... ... құжаттар мен ұсынылған салықтық шот-фактуралармен
дәлелдеуге болады.
Қосылған құн ... ... ... ... үшін ... ... ... емес активтерді алушы (сатып алушы) жеткізушіге (сатушыға,
беріп жатқан тарапқа) қосылған құн салығын төлеуі тиіс пе;
- материалдық емес ... ... ... ... төленген қосылған құн
салығын қайда жатқызу керек.
Салық салу объектілері бойынша салықтық база ретінде МЕА-ның орташа
жылдық ... құны ... ол ... есепке алудың мәліметтерді
бойынша анықталады. Салық салу объектілерінің орташа жылдық қалдықтық құны
ағымдағы ... ... әр ... ... және ... ... кейінгі
кезеңдегі айдың біріне қатысты салық салу объектілерінің ... ... ... ... ... он үштен бір бөлігі ретінде белгіленеді.
«ТемірКаркас» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі салықты салық салу
объектілерінің ... ... ... ... 1% ... бойынша
есептейді. 2007 жылғы Салықтық кодексте МЕА-ға қатысты ... ... ... ... ... ... 15% амортизация мөлшерлемесі
бойынша амортизациялық аударымдар түрінде шегеруге жатады деп белгіленген.
Амортизациялауға жататын МЕА-лардың ... ... алу ... ... ... егер олар салық төлеушінің салық салынатын ... ... ... ... оның ... енгізілмейді [23].
Есептілікте материалдық емес активтерді ашу. Шаруашылық ... ... ... материалдық емес активтердің есебін
жүргізуге арнап қабылданған, ... ... емес ... ... ... есептік саясат ашылуы тиіс:
- амортизацияны есептеудің қолданылып отырған әдісі;
- пайдалы қызмет ету мерзімі немесе амортищацияның қолданылып отырған
нормалары;
-субъектінің қолында бар ... ... емес ... ... басы мен аяғына қатысты амортизациясының жалпы ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде материалдық емес
активтердің баланстық құнындағы есептік кезеңнің басы мен аяғына ... қалу мен өзге ... ... ... ... ... баланстық құнындағы есептік кезеңнің басы мен ... ... ... кезең бойы жинақталған материалдық емес активтердің
амортизациялану жиыны;
-субъектінің өзі құрған материалдық емес ... ... ... ... ... қатар келесілер көрсетіледі: баланстық
құны субъектідегі барлық активтердің % асатын ... емес ... ... құны және ... ... ... өздері бойынша
иелену құқығына қатысты шектеулер болатын материалдық емес активтердің
жалпы баланстық құны, сондай-ақ ... ... ... ... материалдық емес активтердің жалпы құны; материалдық емес активтер
бойынша алынған міндеттемелердің жиыны. ... ... ... ... шығын ретінде танылған және қисынды негізде өздерін тікелей
келесілерге жатқызуға немесе енгізуге болатын шығындардың ... ... ... ... ... ... ... мен жарнамалық
шараларға жұмсалған шығындар; субъектіні құру кезінде жұмсалған ... ... ... ... ... ... күтіліп отырған
материалдық емес активтерді алумен, жинақтаумен, нығайтумен ... ... ... шығындардың кез келген елеулі жиындары.
Сонымен қатар, субъект есептік кезеңде елеулі ... ... ... келешек кезеңде соларға ие болатын материалдық емес активтердің
есепке алу бағаларын өзгерту ... мен ... ... ... ... ... ету ... бағасының немесе амортизацияны есептеу
әдісінің ... ... ... ... емес ... ... ... талдау
Кәсіпорындағы материалдық емес активтердің тиімділігін талдаудың
негізгі міндеттері ретінде ... ... ... материалдық емес активтердің көлемі мен серпінін талдау;
- материалдық емес активтердің ... мен ... ... ... ... мен ... ... бойынша талдау;
- материалдық емес активтердің табыстылығын талдау;
- материалдық емес ... мен ... ... емес ... тәуекелінің дәрежесін талдау.
Материалдық емес объектілерді есепке алу, талдау мен баға ... ... ... ... күйі мен ... сипаттайтын
экономикалық көрсеткіштердің жүйесі әзірленеді. Басқару үшін ерекше
мағынаға материалдық емес ... ... ... күйі мен
соның қызметінің қаржылық нәтижелеріне тигізетін әсерін көрсететін соларды
қолдану ... ... ие ... «ТемірКаркас» ЖШС
балансының мәліметтері бойынша барлық материалдық емес активтердің көлемі
мен ... ... ... ... ... ... ... бойынша өзгерістерінің серпініне талдау жүргіземіз (4-кесте).
Бірқатар кезең бойынша есеп беру ... ... ... ... ... яғни ... және ... базаға қатысты абсолюттік және
салыстырмалы түрдегі ауытқуларды есептейміз, сондай-ақ орташа ... ... емес ... көлемі мен серпінін талдау*
(мың теңге.)
| Көрсеткіштер |2007 ... жыл| ... ... |
| | | ... |түрдегі |
| | | | ... % ... ... емес ... |  |  |  |  ... |2952 |1084 |-1868 |36,72 ... ... ... ... |  |  |  ... ... мен өзге де |1502 |588 |-914 |39,15 ... ... зияткерлік меншік| | | | ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... және өзге түрдегі |1361 |423 |-938 |31,08 ... мен ... | | | | ... ... | | | | ... ... ... |89 |73 |-16 |82,02 |
|2 |
| | | | | ... емес |0,16 |0,06 |-0,10 |38,99 ... | | | | ... ... | | | | ... % | | | | ... ... ... ... ... ... мәліметтерден көріп отырғанымыздай, кәсіпорын өз қызметінде
зияткерлік қызметтің нәтижелерін белсенді ... ... ... ... ... ... 588 000 ... құрауда.
Материалдық емес активтер өзінің құрамы бойынша, оларды өндіріс
барысында қолдану немесе пайдалану ... ... ... ... ... қызметтің нәтижелеріне әсер ету дәрежесіне қарай бірдей болып
келмейді. Сол себептен оларға баға беруде ... ... ... ... Ол үшін ... емес ... ... белгілері бойынша
жіктемеленіп және топтастырылады. Осылайша, материалдық емес ... ... ... ... ... баға беру ... емес активтердің құрылымын келіп түсу (сатып алу) көздері
бойынша, түрлері бойынша, пайдалы қолдану ... ... ... ... өнімді өндіру мен өткізу ... ... ... ... қалу ... және т.б. бойынша талдау мен баға беру аса
маңызды болып келедi [1].
«ТемірКаркас» ... ... емес ... ... ... және ... баға ... Ол үшін кестені құрамыз (5-
кесте).
5 кесте
Материалдық емес ... ... ... талдау*
|Көрсеткіштер |2007 жыл |2008 жыл ... |
| ... ... |Сомасы |Жиынына |Сомасы|Жиынына |
| | ... | ... %| ... % ... ... ... | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |-1868,|-46,28 |
| | | | | |00 | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... мен|1502,00|50,88 |588,00 |54,24 ... ... де сол ... | | | |0 | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... табиғи және өзге|1361,00|46,2700 |423,00 |39,02 ... ... ... | | | | |0 | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |89,00 |3,01 |73,00 |6,73 ... ... | | | | | | ... ... ... қаржылық көрсеткіштері бойынша
5-кестедегі мәліметтерден көріп отырғанымыздай, материалдық емес
активтердің ... аса ... ... ... ... ... ... құқықтар ие болуда (50%-дан артық). Осы түрдегі
активтің ... ... ... ... ... деп бағалауға болады,
себебі бұл ... ... пен ... ... ... жетілдіруге
бағытталған. Бұдан әрі қарай өнеркәсіптік меншік объектілеріне салымдардың
құрылымын талдап, солардың құрамында ... ... ... бөліп кету
қажет.
Осыған ұқсас сұлба бойынша ... ... ... ... емес
активтердің құрылымына өзге топтастыру белгілері бойынша талдау мен баға
беру ... ... емес ... ... келіп түсу
көздері бойынша талдау жүргізу кезінде объектілердің төмендегідей ... емес ... - ... мың ... ішінде:
а) құрылтайшылар енгізген;
б) ақшаға сатып алынған немесе өзге бір мүлікке ауыстырып алынған;
в) заңды және жеке тұлғалардан тегін алынған;
г) ... ... ... ... ... емес ... ... пайдалы
қолдану мерзімдері бойынша талдау үшін кесте құрастырайық (6-кесте).
6 кесте
Материалдық емес активтердің оларды пайдалы қолдану мерзімдері ... ... ... қатысты пайдалы қолдану мерзімі (жыл) ... |2 |3 |4 ... | | | | ... | | | ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... емес |2952,00 |1084,00 |36,72 |
| ... | | | ... ... ... ... |1286033,00 |107,38 |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... пайда |-775735,00 |14983,00 |-1,93 ... ... емес |-262,78 |13,82 |-5,26 |
| ... | | | |
| ... (3- жол :| | | |
| ... | | | ... |Материалдық емес |405,71 |1186,38 |292,42 |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... : 1-жол) | | | ... ... |-0,65 |0,01 |-1,80 |
| ... % | | | |
| ... : ... | | | ... ... Ұйымның қаржылық көрсеткіштері бойынша
Материалдық емес активтердің айналымдылығы 292,42%-ға ... ... ... (жұмысты, қызметті) сатудан түсетін түсім ... 14 983 мың ... ... емес ... ... ... ... Табыстылықтың
азаюының негізгі факторларына сатулар оңтайлылығының 2007 жыл бойынша
залалдардың есебінен азаюы жатады. Бұл факторлардың ... ... ... ... қою ... белгіленеді.
Осылайша, «ТемірКаркас» ЖШС-дегі материалдық емес ... 2007 ... ... ... төмендеп кетті, бұл сатулардың
оңтайлылығының азаюына әкеп соқтырады, алайда соған қарамастан кәсіпорында
өнімді сатудан түскен түсімнің ... ... ... ... ... артты деп атап кетуге болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәсіпорынның нарықтық қатынастарға көшу ... ... ... мүлкі мен оның міндеттемелері туралы толық және ... алу және сол ... ... ... дер ... аса маңызды құралы ретіндегі рөлі артуда.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, материалдық емес активтерді кәсіпорында
қолдану қажет. Сол себептен ... ... ... осы ... ... алу,
амортизациясын есептеу және шығып қалу ... ... ... Кәсіпорынның бухгалтерлік есепке алуды орнату мен жүргізу
саласындағы құқықтарының кеңеюіне орай бухгалтерлік қызметтердің ... ... ... ... ... емес активтердің,
өндіріс және өткізу процестерінің, есеп айырысулардың, ... ... ... ... оңтайлы ұйымдастыру мәселесі туындайды.
Осы дипломдық еңбек материалдық емес активтердің есебі мен ... ... ... ... ... Жүргізілген
жұмыстың нәтижесінде келесідегідей қорытындылар жасауға болады:
- материалдық емес активтердің ... ... үшін ... ... ... ... ... түрлі болып келетіндігіне орай оларды жіктемелеу
маңызды, соған ... ... емес ... ... ... ... ... жасалады, осыдан құралдардың осы түрлерінің
есебі бухгалтерияда кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық меншік түріне байланыссыз
солардың түрі ... ... ... ұйымдастырылады;
- есептеу техникасын қолдагумен ұйымдастырылған талдамалық есепке алу
еңбек сыйымдылығын, уақыт шығындарын ... ... ... ... ... ақпаратқа жылдам қатынауды қамтамасыз етеді;
- материалдық емес активтердің есебін жүргізудің, дәлірек айтқанда
шығып қалудың ... ... ... өзін не ... не ... осы операция бойынша қаржылық нәтижені анықтау жатады.
Материалдық емес активтердің аудитіне кәсіпорында қолданылып отырған
материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... құны мен қаржылық нәтижелердің қалыптасуын
реттейтін нормативтік ... ... ... ... есепке алу
ережелерін бекітетін тиісті стандарттар мен ... ... ... ... емес активтердің есепке алынуының аудитін жүргізу ісіне
келесідегідей ... ... ... емес ... ... ... мен ... операцияларын
тексеру;
2) материалдық емес активтердің амортизациясының есепке алынуын тексеру;
3) материалдық емес активтердің шығып қалуының есепке алынуын тексеру;
4) материалдық емес ... ... ... ... ... ... емес активтердің шығып қалуы кезіндегі ҚҚС-ны есептеу;
6) есептіліктегі материалдық емес активтер бойынша мәліметтерді ... ... бір айта ... ... ... емес активтер есепке алу
объектілері ретінде жеткілікті дәрежеде зерттелмеген және тиісті ... ... орай ... ... есебін жүргізу тәртібі
бойынша келіспеушіліктер орын алуы мүмкін (әсіресе салық органдарымен).
Ұйымдар бұл ... ... ... шешу ... іздестіруі тиіс
(сонымен қатар сарапшы-мамандардың көмегімен).
Барлық ... ... емес ... ... алу ... заңнамалық және нормативтік құжаттарға сілтеме жасап отыруы тиіс.
Қазіргі кезде есепке алуда материалдық емес ... ... өте көп ... бөлінуде. Алайда одан мәселелер мен проблемалар
азаяр емес. Сондықтан материалдық емес активтерді есепке алу ... ... ... ... бухгалтерлік есеп тіркелімдерін
қолданумен немесе өзгертумен жүргізіп отыруды ұсынуға болады. Бұл ... ... ... алу ... активтердің есебіндегі айырмашылықтарды азайтатын
әдістер;
-салықтық есепте қолданылатын бухгалтерлік есеп ... ... есеп ... ... ... ... мен объектілер;
-айырмашылықтарды барынша аз ететін әдістерге төмендегілерді өзгертіге
қатысты болып келетін шаралар жатуы мүмкін:
1. бастапқы есепке алу ... ... ... осы ... ... ... жүргізу жөніндегі
есептік саясаттың ережелерін.
Жоғарыда келтірілген айырмашылықтарға негізделумен ұйым бастапқы есепке
алу құжаттарының үлгілік нысандарында келесідегідей қосымша көрсеткіштерді
ескеруі ... ... ... бойынша – салықтық есепте амортизацияланатын
мүліктің құрамына қабылданатын және қабылданбайтын ... ... ... Бұл амортизацияланатын мүліктің құрамына ... ... ... ... мен ... ... объектілерді: іскерлік беделі
мен ұйымдастыру шығындарын енгізбеуге қатысты болып келеді;
- пайдалануға енгізіліп ... ... ... екі ... ... ... ... арнап – бастапқы құны;
салықтық есепке алуға арнап – амортизацияланатын құны ... ... ... ... ... ... бастапқы құн).
Осылайша, амортизацияланатын объектілердің бухгалтерлік және салықтық
есебін жүргізу мәліметтері заңмен бекітілген тәртіп ... ... ... алу ... ... ... ... қалыптастырылатын болады. Материалдық емес активтерді қабылдау-
өткізу актісі қолданылады. (№ МЕА-1 п.). ... ... ... ... ... сипатына қарай бастапқы құжаттарға қосымша
деректемелер енгізілуі мүмкін.
Кәсіпорынның ... ... алу ... ... ... аз ету мақсатында өзгертулер енгізу ұсынылады.
Объектілерді есепке алу мен ... баға ... ... ... үшін ... емес ... бөлімінде мынаны ескеру қажет:
бухгалтерлік есебін жүргізуде материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... ... құқығына арналған лицензиялар,
фирмалық атауы енгізіледі.
«ТемірКаркас» ЖШС кәсіпорнында ... ... ... ... болатын:
- материалдық емес активтердің ... ... ... ... алдыңғы кезеңдегілермен салыстырғанда жақсарды;
- сатудан түскен табыстың артуының арқасында ... ... ... ... ... кезеңнің шығындары материалдық емес активтердің табыстылығының
азаюы мен сату оңтайлылығының азаюына әкелді.
Бұл мынаны көрсетуде, кәсіпорындағы материалдық емес ... ... ... әсер ... ... көлемінің артуынан, пайданың
артуынан, төлеу қабілетінің артуы мен тұрақты қаржылық ... ... ... ... К.Ш., ... Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г., Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау /Оқу ...... ... 2001. – ... ... Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: 4-басылым
– Минск: 000 «Новое знание», 2000. – 688с.
3. Баймуханова С.Б., Балапанова Ж., ... ... ... - 2001ж.-
236б.
4. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері / Оқулық,
ЖШС «Таугуль-Принт». Алматы – ... ... ... З.Н., ... Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. Аудит. Алматы
Экономика. 2006. – 264 бет.
6. Кеулімжаев К.К. ... есеп ... ... Экономика.
2006.- 255бет.
7. Назарова В.Л. Шаруашылықтың ... ... ... Экономика. 2005.- 325бет.
8. Рахимбекова. Қаржылық есеп. –Алматы: Экономика. 2005 .- 286 бет.
9. ... Д.О. ... ... Оқулық. – Алматы: Экономика, 2005. –
400 бет.
10. Сатмурзаев А.А., Укашев Б.Е. Аудиттің теориясы. –Алматы: Ұлағат 2005.-
278бет.
11. ... М., ... С.М. ... Оқу ... Алматы: Қазақ
Университеті: 20047-229 бет.
12. Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэлл Д. Принципы ... ... и ... ... Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмит О.И. Бухгалтерский учет ... ... ... К. ... в ... и ... ... Москва
«Аудит» : ЮНИТИ, 1998.-783с.
15. Нурахметова Л. Различия НМА в ... по КСБУ и ... ... ... №6 (43), июнь 2007год.
16. Материалы конференции «Переход на ... ... ... в ... Казахстан», проведенной 19
сентября 2003г. В городе Алматы// ББ ... №9, ... ... Республикасының Заңы, 2007 жылғы ақпанның 28-і. №234-ІІІ,
Бухгалтерлік есеп пен ... ... ... – Алматы:
«Издательство LEM», 2008.
18. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары
19. Ұлттық қаржылық есеп ... № 28 ҚБЕС ... ... есебі»
20. Халықаралық қаржылық есеп стандарттары №38 «Материалдық емес активтер»
21. Указ Президента Республики Казахстан от 17 мая 2003 года № 1096 « ... ... ... Республики Казахстан
на 2003-2015 годы» //Юрист-справочно* правовая система.
22. ЖШС «ТемірКаркас» есеп саясаты
23. Қазақстан Республикасы. 2009ж 1 қаңтарында ... Заң. ... ... төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы. (Салық ... ... ... 2009. – ... ... ... 1998ж 22 ... қабылданған Заң.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік. Қосымша жауапкершілігі ... ... Заң ... жиынтығы. – Алматы: ЮРИСТ, 2006. –
42 б.
25. Қазақстан Республикасы. 2007ж 28 ақпанында қабылданған Заң. № 234 ІІІ
ҚРЗ. ... есеп пен ... ... ...... LEM», 2008. – ... Қазақстан Республикасы. 2006ж. 22 мамырында қабылданған Заң.
№ 223 ІІ, ... ... ... Алматы: «Издательство LEM»,
2008. – 212б. (20.02.09ж. өзгерістер мен қосымшаларды қоса алғанда).

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Материалдық емес активтердің аудиті мен талдауы51 бет
Материалдық емес активтердің есебі және аудиті 24 бет
"Бухгалтерлік есеп."31 бет
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
ЖШС «КАНТ - ЭЙР»-дің шаруашылық субьектілік ұйым есебі мен бухгалтерия құрылысы98 бет
Материалдық емес активтер аудиті туралы29 бет
Материалдық емес активтер есебін ұйымдастыру87 бет
Материалдық емес активтер жайлы83 бет
Материалдық емес активтер туралы ақпарат18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь