Шығындар және оның құрылымы мен өндіріс дамуындағы маңыздылығы

КІРІСПЕ

I ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ТЕОРИЯСЫ

1.1 Шығындар теориясы және олардың экономикалық мазмұны
1.2 Шығындардың түрлері және олардың ерекшеліктері
1.3 Шығындарды төмендету жолдары


ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
“Қазақстан өз азаматтары үшiн өмiр сүрудiң жоғары стандартын жасай отырып, әлемнiң тиiмдi дамып келе жатқан елдерiнiң қатарына қосылуға тиiспiз. Бiз мұны ұлтымыз бен экономикамыз бәсекеге қабiлеттi болған жағдайда ғана iстей аламыз” деп Елбасымыздың “Қазақстан экономикалық, әлеуметтiк және саяси жедел жаңару жолында” атты Қазақстан халқына Жолдауында ерекше атап өттi.
Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында басты мәселенiң бiрi ол негiзгi өнеркәсіптік капиталдарының басым бөлiгiнiң моралдық және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі төмен, яғни өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Егер өндіріс көлемінің өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді. Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық белсендiлiгiнiң өсуiне керi әсер етуде.
Шығындар деп тек қарапайым шығындар емес, нарықта құн формасын алған ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі. Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:
Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі болып табылады. Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған құрал-жабдықтары мен жалақы төлемдерінің шығындарын көрсетеді және өндіріс шығындары экономикалық және бухгалтерлік болып бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - өнімнің белгілі мөлшерін өндіруге нақты жұмсалған өндіріс факторларының шығындары жатады. Бұл жағдайда факторлар сатып алынған бағамен бағаланады. Кәсіпорын шығындары бухгалтерлік және статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне және оларды балама пайдалану мүмкіндігіне негізделеді. Тауар өндіру үшін алынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары, оларды өте тиімді пайдаланып өндірген құнға тең болады. Бұлар айқын немесе айқын емес шығындарға бөленеді.
Сондықтан мен, курстық жұмысымның тақырыбын «Шығындар және оның құрылымы мен өндіріс дамуындағы маңыздылығы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi ел экономикасының тұрақтылығының негiзi болып табылатын отандық өнеркәсiптердiң рыноктық жағдайда бәсекеге қабiлеттiлiгi ең бiрiншi сол өндiрiстiң капитал деңгейiне байланысты болып келедi. Ал осы өндірістің дамуындағы шығындарды барынша азайтып, экономикалық шығындарды толық зерттеп, олардың іске асуын уақтылы қаржымен қамтамасыз ету, максималды экономикалық пайдаға қол жеткізу маңыздылығы болып табылады.
1. Курс экономической теории / Под ред. М.Н.Чепурина, Е.А.Киселевой. – Киров, 1994, гл.13.
2. Экономическая теория (политэкономия). Учебник. Под общей ред. В.И. Видяпина, Г.П. Журавлевой. - М., 1997.
3. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
4. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N 548-II)
5. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2005. – 551 бет.
6. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметоа, У.А. Жанайдаров Экономикалық теория. Оқу құралы. – Астана: 2002. –464 б.
7. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
8. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы: 2001. – 252 с.
9. Купешова С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы мемлекеттің орны //Саясат №2, 2001
10. Есентугелов А. Долгосрочная стратегия развития экономики и размещение производительных сил в РК // Аль-Пари. - №6, 2000 г. – с. 3-6.
11. “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” Стратегия. – Алматы, 2003 ж.
12. Н. Ә. Назарбаев. “Бәсеке қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсекеқабiлеттi экономика” және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
13. Кенжеғали Сағадиев “Бәсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек” // Егемен Қазақстан, 2004 ж.
14. Купешова Сауле Телеухановна / “Теория и практика инновационного процесса в переходной экономике Республике Казахстан,” – диссертация, Алматы, 2002 г.
15. Қуат Бораш “Инновация, оның елiмiз экономикасы үшiн маңызы қандай” // Егемен Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
I ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ТЕОРИЯСЫ
1.1 Шығындар теориясы және олардың экономикалық мазмұны
1.2 Шығындардың түрлері және олардың ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
“Қазақстан өз азаматтары үшiн өмiр сүрудiң жоғары стандартын жасай
отырып, әлемнiң ... ... келе ... ... ... қосылуға
тиiспiз. Бiз мұны ... бен ... ... ... ... ғана iстей аламыз” деп Елбасымыздың “Қазақстан экономикалық,
әлеуметтiк және саяси жедел ... ... атты ... ... ... атап ... Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында
басты мәселенiң бiрi ол ... ... ... ... моралдық және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының ... ... яғни ... және ... ... ... Егер өндіріс
көлемінің өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді.
Осының ... ... ... ... ... өнiмдерiнiң
бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық ... керi әсер ... деп тек ... ... ... нарықта құн формасын алған
ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім ... ... ... ... ... ... Өндіріс
шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:
Өндіріс шығындары ұдайы ... ... ... ... ... кәсіпорынның өндірісте тұтынылған ... мен ... ... ... және ... ... экономикалық және
бухгалтерлік болып бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - ... ... ... ... жұмсалған өндіріс факторларының шығындары ... ... ... ... алынған бағамен бағаланады. Кәсіпорын
шығындары бухгалтерлік және статисткалық есеп ... ... ... ... алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне
және оларды балама пайдалану мүмкіндігіне ... ... ... ... ... ... болмасын) экономикалық шығындары, оларды өте
тиімді пайдаланып өндірген ... тең ... ... ... немесе айқын емес
шығындарға бөленеді.
Сондықтан мен, ... ... ... ... және ... мен ... дамуындағы маңыздылығы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi ел экономикасының тұрақтылығының негiзi
болып табылатын отандық ... ... ... бәсекеге
қабiлеттiлiгi ең бiрiншi сол өндiрiстiң ... ... ... ... Ал осы ... ... ... барынша азайтып,
экономикалық шығындарды толық зерттеп, олардың іске асуын ... ... ету, ... ... ... қол ... маңыздылығы
болып табылады.
I ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ТЕОРИЯСЫ
1.1 Шығындар теориясы және олардың экономикалық мазмұны
Шығындарды зерттеумен саяси экономия классиктері де ... ... ... ... түсінік енгізген, ал Д.Рикардо салыстырмалы
шығындар ... ... ... ... ... олар бірлікке
жұмсалған орташа қоғамдық шығындар деп түсінген, немесе, өнімнің ... ... ... үшін не ... ... ... кәсіпорындардың
барлығына бірдей орташа шығындар көлемі қандай шамада болады. Классиктер
шығындарды ренталық ... ... ... ... деп ... концепция бойынша өндіріс шығындары капиталиске тауардың
қанша тұратынын көрсетеді: өндіріс құралдары мен жұмысшы ... ... ... ... ... ... капиталистік шығындардан тауардың
құнын құрайтын еңбек шығындарын – ақиқат өндіріс ... ... ... ... ... бөлу – ... ығындарына және капитал
шығындарына – бұл капиталистік ұдайы өндіріс процесіне ... ... ... ... ... болып табылады.
XIX ғ. соңында бірнеше жаңа концепциялар пайда ... ... ... шекті пайдалылыққа негізделген психологиялық құбылыс болып
табылады. Олардың шекті ... ... ... ... үшін
фирмалар төлейтін соманың шамасы белгіленеді. ... ... ... ... тек жеке кәсіпорынға тән жағдай деп
есептелінеді. Осы ... ... мен ... өндіріс масштабының
функциясы деп түсініледі.
Австриялық теоретик Ф.Визер балама ... ... ... ... Осы ... ... шығындары, өндіріс
ресурстарын басқаша пайдаланғанда өндірілген өнімдерден ... ... ... ... тең болады. Австриялық мектептің өкілдерінің
маржиналистік көзқарастарын математикалық ... ... ... барынша төмендету теориялары пайда болды.
Шығындардың институционалистік теориясының ... ... ... және Джон А. Гобсон қосымша шығындар мәселелерімен айналысқан және
шығындардың әр қилы ... ... ... ... үстеме,
қаржылы, өндірістік, ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді жан-жақты зерттеген.
Гобсон адамға жасалатын ... ... ... ... ... ... ... мен сипаты, оның қабілеттілігі және қоғамдағы ... ... ... ... ... ... оны өндіріс
факторларына жұмсалатын шығындар тұрақты және өзгермелі сомасы дейді.
Соңғы ... ... ... шығындар теориясы
пайда болды. Бұған көбінесе айналыс шығындары ...... ... (жарнамаға, нарықтық жағдайды ұстап тұру ... ... ... түсінікті американдық экономист Р.Коуз енгізді. К.Эрроу
бойынша ... ... ... ... ... ... деп тек жабайы шығындар емес, нарықта күн ... ... ... аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп
өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі. ... ... ... ... ... ... әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар
қоғамдық және ... ... ... бөлінеді. Қоғам бағынатын
шығындарға дайын өнімнің құнына ... ... ... және зат түрін алған
еңбек шығындары жатады. Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі
болып ... Бұл ... ... ... ... мен
жалақы төлемдерінің шығындарын көрсетеді.
Екішіден, өндіріс шығындары экономикалық және бухгалтерлік ... ... ... - ... белгілі мөлшерін өндіруге нақты
жұмсалған өндіріс факторларының шығындары жатады. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... шығындары бухгалтерлік және
статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
1.2 ... ... және ... ... ... экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне
және оларды балама пайдалану мүмкіндігіне негізделеді. Тауар ... ... ... (қандайы болмасын) экономикалық шығындары, оларды өте
тиімді пайдаланып өндірген құнға тең болады. ... ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындарын түр-түрге бөлудің көп классификациялық
белгілері мен түрлері болады. Оны ... 1-ші ... көре ... 1
Өндіріс немесе экономикалық шығындардың жіктелуі
|Классификациялау белгілері ... ... ... ... ... экономикалық элементтері|
| ... ... ... ... ... баптары | |
| ... және ... ... ... ... |Бір ... кешендік, жанама |
|Құрамы бойынша | ... ... ... ... ... және ... ... ... ... , ... тыс ... ... ролі | ... жасаудың мақсатқа сай |Өнімділік және өнімділік емес ... ... ... ... ... ... ... және өзгермелі ... ... ... ... және ... ... болуының кезектілігі |Аяқталмаған өндіріс шығындары, дайын|
|Дайын өнімге қатынасы ... ... ... шығындар деп өндіріс факторлары мен жабдықтаушыларға айқын ақша
формасындағы төлем түрін алатын балама шығындар ... ... ... ... алумен байланысты. Мысалы, жұмысшыларға, менеджерлерге
жалақы төлеу, көлік шығындарын өтеу және т.б.
Айқын емес ...... ... ... фирманың өз
иелігіндегі ресурстардың құнын атайды. Мысалы, ғимараттарды ... ... ... Бухгалтерлік статикада айқын емес шығындар
көрсетілмейді.
Экономикалық құрылымда шығындарды негізінен тұрақты және ... деп ... ... ... (FC) ... шығару көлемінің өзгеруіне байланысты
өзгермейтін шығындарды айтамыз. ... ... ... ... ... ... ... салынатын салықтар, сақтандыру төлемдері,
дербес басқарудың жалақысы, ренталық төлемдер, еңбекақы және т.б. ... ... және ... ... деп екіге бөлуге болады. ... ... пен ... ... бір ... толық тоқтатылғанына
қарамастан жұмсалатын кәсіпорынның тұрақты шығындарының бір бөлшегі ... ... ... пен ... ... басталуымен байланысты
жұмсалатын, тұрақты шығындардың бір ... ... ... (VC) ... ... өнім ... өзгеруімен
бірге өзгеретін өндірістік шығындарды ... ... ... ... ... ... жалақысы, салықтар, энергия ... ... ... ... төлеуге кететін шығындар және
т.б. жатқызамыз. Өнім тіпті өндірілмесе де тұрақты шығыдар өтелуі қажет.
Ал ... ... ... ... мөлшерін өзгерте отырып болжап,
басқара алады.
Жоғарыда көрсетілген анықтамаларға ... ... ... ... ... 1-ші ... ... және тұрақты шығындардың жалпы
кескіндемесі көрсетілген.
C
TC
FC
A VC
Q ... - ... ... ... шығындар мен өнімділік арасында байланыс бар. ... ТС ... ... мерзім кезеңіндегі түрі шекті өнімділіктің ... және ... ... ... ... ... ... өнімділігінің артуымен айнымалы шығындардың VC А нүктесіне
дейін төменгі жылдамдықпен өсуі ... ... ... ... жоғарылауының нәтижесінде өнім шығару көлемінің тез ... ... ... ... ... ... күшейген кезде, өнім
шығару шамасының көбеюіне байланысты айнымалы шығындар да тез қарқынмен ...... ... ... ... ... ТС ... түгелімен VC
қисығын қайталайды және соңғысының ... ... ... ... болып
табылады.
Фирма бiртектi өнiм шығарады деп есептейiк. Аталған технология үшiн
өндiрiс мүмкiндiктерi өндiрiстiк функция көмегiмен берiледi. Өндiрiстiк
функцияны кесте ... ... ... ( ... ... және ... шығынының өндiрiстiк функция кестесi
|Капитал |Еңбек шығыны, L ... K | |
| |10 |20 |30 |40 |50 |
|5 |8 |16 |22 |26 |30 ... |16 |24 |30 |34 |36 ... |22 |30 |36 |40 |42 ... |26 |34 |40 |44 |46 ... |30 |36 |42 |46 |48 ... ... ... ... 10 ( L=10), капитал шығыны (K=15) болған
жағдайда өнiм шығару көлемi Q=22 ... ... ... ... ресурстарды қолданып өнiм өндiрген кезде белгiлi
шығындармен iске асырады. Яғни ... ... мен ... ... байланыс орын алады. Мысалы: нан заводын алатын болсақ, яғни ... ... тек қана ... ... өзгерiсiне байланысты. Мұнда 1
жұмысшы 50 бөлке пiсiрсе, ал 2 жұмысшы қосылып 90 бөлке пiсiре ... ... ... ... етсе деп ... ... өндiрiс көлемi келесi кесте және
графиктен көруге болады.
Кестеден көрiп отырғанымыздай жұмысшы саны ... ... ... ... саны ... ... шектi өнiмдiлiгi азаяды. Мысалы
кете бойынша 1-шi ... ... ... 50 ... ал ... 5-шi
жұмысшыныкi 10 ғана бөлкенi құрайды. Мұнда құрал-жабдықтардың шығыны
тұрақты, өзгеретiн жұмыс күшiн ... ... өсiп ... ... ... ... ... 3
Өндiрiс функциясы және жиынтық шығындар.
|Жұмысшылар |Шығарылған ... ...... күшiн |Ресурстардың|
|саны ... саны ... ... ... ... |
| | ... ... |шығыны |
| | |i ... | | |
|0 |0 |0 |30 |0 |30 |
|1 |50 |50 |30 |10 |40 |
|2 |90 |40 |30 |20 |50 |
|3 |120 |30 |30 |30 |60 |
|4 |140 |20 |30 |40 |70 |
|5 |150 |10 |30 |50 |80 ... ... ... 1 2 3 4 ... ... – Нан ... өндiрiстiк функциясы.
Бұл график қолданылған ресурстың көлемi өсуiне байланысты өнiм
көлемiнiң ... ... тұр. ... бұл ... ... өсе ... еңбектiң шектi өнiмдiлiгi азаюына байланысты бiр мезеттен ... ... Бұл ... егер фирма өндiрiстi қайта ұйымдастырмаса
банкротқа алып баратын жағдай. Себебi жұмысшы ... ... олар ... ... жасайды, қосымша құрал-жабдық қажет етедi. ... ... ... ... ... ... анық көруге
болады.
Жалпы өндiрiстiк функция белгiлi өндiрiс ... ... ... өнiм ... ... Әдетте өндiрiс теориясында үлгi
бойынша екi факторлы өндiрiстiк функция қарастырылады. Яғни ... ... ... ... = f (L ... функцияны алдындағы мысалдың функциясы деп айтсақ болады. Әрбiр
технологияға арналған осы тәрiздi ... ... ... Егер ... өзгерсе өндiрiс көлемiде өзгередi, сондықтан
өндiрiстiк функцияларда қайтадан жасалады.
1.3 Шығындарды төмендету жолдары
Өндірістік шығындарды талдағанда, ... ... ... ... және
шекті шығындарды да өте жиі қолданамыз. Өндіріс пен сату ... ... ... ... үш ... ... ... Өзгермелі шығындар пропорционалды болады, егер олардың салыстырмалы
өзгеруі, өндірістің көлемі мен мөлшерінің салыстырмалы ... ... 2-ші (а) ... Егер ... ... өсуі, өндіріс көлемінің салыстырмалы
көбеюінен аз болса, онда дегрессивтік өзгермелі шығындардың болғаны 2-
ші (ә) сурет;
3. ... ... ... ... егер өзгермелі шығындардың
өсуі, өндірістің көлемінен артық болса 2-ші (б) сурет.
С ... ... ...... ... динамикасы
Кәсіпорынның жалпы шығындары деп ТС – оның тұрақты және ... ... ... ... = FC + ... жаңа бірлігімен бірге, жалпы шығындар өзгермелі шығындардың
сомасындай шамаға өсіп ... ... ... ... ... ... ... түрлері көп болады, мысалы, шикізатқа, негізгі және
қосымша материалдарға шығындар, көлік шығындары, қуатқа, табыстың жекелеген
түрлеріне шығындар.
Айнымалы шығындардың ... ... ... ... ... немесе төмендету шешімдерін белгілейтін болғандықтан, осындай
шығыстарды Батыстың есеп жүйесінде шешуші шығындар деп ... ... ... өндіріс көлемдеріне тәуелді болмайды, мысалы, ... және ... ... ... ... ... ... үшін төлемдер және т.б. өйткені бұлар өндірісті қандай көлемде
жүргізу туралы шешімдерге әсер етпейді, олар ... тек ... ... болып табылады. Бұларды шешім қабылдауды белгілемейтін шығындар ... ... ... ... ... пайда болады.
Шығындарды мәні жағынан тұрақты және айнымалы деп бөлуден пайда жоқ. Бірақ
барлық ... ... ... көлемі туралы шешімдерге әсер етеді, ал
барлық тұрақты ... оған әсер ... ... дұрыс емес. Бір ... ... ... де әр ... ... келеді. Шешімдер қабылдаудың
белгілі бір жағдайында өзгермелі көп, ал басқа жағдайларда тұрақты шыығндар
көп болуы мүмкін. Осы ... ... ... ... жата ма деген
сұрақтың жауабы екі фактордан тәуелді болады: кезең мерзімінің ... ... ... бөлінісінен.
Кәсіпкер үшін өнімнің бірлігін шығаруға жұмсалған шығындар, яғни
орташа шығындар туралы ақпарат өте ... ... ... ... ATC – бұл ... ... бірлігіне жұмсалатын
жалпы шығындар. Өндірістің орташа жалпы шығындары өндірілген өнім көлеміне
(Q) қатынасымен ... да, ... бір ... шығаруға кеткен жалпы
шығынды көрсетеді. Сонымен орташа жалпы шығын келесі ... ... = TC / ... көрсеткіш өнімнің өзіндік құнының жақын нұсқасы ... ... ол ... ... ... ... ... сәйкес орташа жалпы шығындарды орташа ... (AFC) және ... (AVC) ... деп ... Олар ... анықталады:
AFC = FC / Q;
AVC = VC / Q;
Ұзақ мерзімде кәсіпорынның масштабының және оның ... ... ... динамикасына ықпалы оң шамада немесе ... ... ... ... ұзақ ... кезеңінде шығындар, кәсіпорынның кеңеюіне
сәйкес, алғашында төмендеп минимумға жетеді, осыдан кейін ... ... ... ... кему ... ... ... масштабының өсуінің оң
немесе теріс әсерімен дәлелденеді.
Ауқымның оң нәтижесі шығарылым ... ... ... ұзақ ... ... ... орын ... теріс нәтижесін шығарылатын өнімнің көлемінің өсуіне
байланысты ұзақ мерзімдік ... ... ... ... ... ... құрылады. Бұның басты себебі – фирманың әр ... ... ... бақылау жүргізудің бәсеңдеп кетуі. Басқарушы
аппарат өсіп кетеді, жоғары ... ... ... ... Бұл ... жеделдігінің айқындығын төмендетеді, өндірістің
тікелей және үстеме шығындарын өсіреді.
Дағдарыс кезеңінде бәсекелік сайыста ірі фирмалардың өміршендігінің
мүмкіндігі жоғары ... ... ... ... ... болу үшін
бұлардың қолданатын мүмкіндіктері мол болады.
Iрi өндiрiстiң басымдығы болуы. Бiр ... ... бiр ... соншалық, ол фирманың рыноктағы өндiрiсi максималды тиiмдiлiкте
қызмет етуi, яғни ... ... ... ... ... ... жоғарылығы.
Мұндай жағдайда сол фирма рыноктағы монополист фирмаға ... ... iрi ... жұмыс iстеуi тиiмдi, себебi iрi
өндiрiстiң шығыны, ұсақ ... ... ... ... ... табиғи
монополия өнiм өндiру масштабында үнемдi қызмет етуiнен туындайды. Оны 3-
шi суреттен көре аламыз / 6, 173 бет ... ... ... ... қисығы терiс ылдилы көлбеулiк
болып келедi. Монополия үшiн монополист тауарының ... ... ... ... ... сәйкес келедi. Әдетте табиғи монополистер болып
тұрғын халықты коммуалды қызметпен ... ... ... ... қала ... жылу берумен қамтамасыз етушi. Яғни, фирма ... ... ... ... ... ету үшiн қала ... ... жүйесiн тартады. Ол осы жүйесi ... ... ... ... ... ... Егер рынокқа бәсекелес басқа фирма енуi үшiн ол
өз ... жеке жылу ... ... ... ... ... ... фирма
болса, олардың жалпы орташа шығындары өсу бағытын алады. ... ... ... ... ... ... тиiмдi.
Егер ұзақ мерзімдік орташа шығындар ... ... ... онда ... ... қайтарымы тұрақты болады. Кәсіпорынның
тиімділігінің барынша төмен көлемі, фирмаға өзінің ұзақ ... ... ... ... ... беретін, өндірістің ең аз көлемі.
Шығындар
АС2
АС1 Орташа жиынтық
шығын (АС)
Q2 Q1 Өнiм ...... ... ... ... ... ... сұрақ қаралғанда тек орташа шығындар мен ғана
емес, шекті шығындармен де есептесу ... ... (МС) – бұл ... ... бірлігін өндіру үшін қажет
қосымша шығындарды көрсетеді. Ол келесі формуламен анықталады:
MC = ∆TC / ∆Q
Егер өнімнің қосымша ... оның сату ... ... түссе, онда
шекті шығындар өнімнің бағасымен теңдескенше, фирма өндірісті ... ... ... шекті шығындардың қисық сызығы – доға тәрізді
формада болады. Бұл ... ... ... ... – еселеп өсіп
отыратын қосымша күн шектелген немесе тіркелген өндіріс ... ... ... ... ... бұл ... масштабының өсуі
табыстылықты өсіретін масштабтың әсерімен байланысты. Өнім шығару ... ... ... ... ... ... ... жалпы
шығынның өсуі әрқашан айнымалы ... ... тең ... ... ... ... ... шығынды былай есептеуімізге болады:
MC = ∆VC / ∆Q
Орташа өнімділік пен орташа ... ... ... ... ... пен шекті шыығндар арасында кері байланыс бар. Жоғарыда айтылған
байланыстарды түсіну үшін, біз ... ... ... алуымызға болады.
МС, АС және AVC қисық сызықтардың тәртібі ... деп ... ... ... ... ... ... орташа шығындардың барынша
төмен мағынасына тең болады. ... ... бұл ... МС ... ... және AVC ... ... бұлардың минимум нүктесінде түйіскені болып
табылады, яғни МС = min AC.
Егер қалыптасқан ... ... Р ... ... деп және соған
өзінің өндірісін бейімдеді деп есептесек, онда ол ... оның ... ... ... ... беруге талаптанады. Фирманың ұсынысының
қиысық сызығы SS ... ... ең ... ... ... орналасатын
шекті шығындар сызығымен үйлесімді беттеседі.
Өндірістің шекті шығындары мен орташа шығындарыынң ... ... ... ... Q ...... және шекті шығындардың қисығы
МС, AVC және АС қисықтарының U тәрізді формасы жоғарыда ... ... мен ... ... ... мен ... өнімділіктің
арасындағы кері байланыспен түсіндіріледі. Өнім шығару көлемін ... АС және AVC ... ... ... өйткені AFC бұл ... ... ең ... ... ... ... өнім көлемін
таңдаған кезде, өндірушілер әрдайым орташа және шекті ... ... ... ... ... және оның құрылымының дамуы үшін ең
бастысы оған ... ... ... ... құрылымын, шығындарды
барынша азайту шараларын қадағалап, экономикалық максималды пайда табуды
іске ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
алдағы жылдары Бүкiл Әлемдiк Сауда Ұйымына өтуге дайындалуыда. Ол ... ... ... ... мығым болуымен қатар,
экономиканың негiзгi секторы болып саналатын өнеркәсiптi қайта және жанама
индустрияландыру ... ... ... ... ... ... ... экономикасының түп қазығын құрайды десек, оны жоғары деңгейге
көтеру үшiн инновациялық-инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... экономикада негізінен тұрақты және айнымалы шығындар
деп ... ... ... (FC) – қысқа мерзім кезеңінде өнім шығару көлемінің
өзгеруіне байланысты өзгермейтін ... ... ... ... және қалдық шығындар деп екіге бөлуге болады.
Айнымалы шығындар (VC) дегеніміз шығарылатын өнім көлемінің өзгеруімен
бірге өзгеретін өндірістік ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың жалақысы, салықтар, энергия мен
отын ресурстарына, транспорттық қызметтерді төлеуге кететін шығындар ... ... ... және оның ... ... үшін ең бастысы
оған жұмсалатын шығындардың негізін, олардың құрылымын, шығындарды барынша
азайту шараларын қадағалап, экономикалық максималды ... ... іске ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
алдағы жылдары Бүкiл Әлемдiк Сауда Ұйымына өтуге дайындалуыда. Ол ... ... ... ... ... болуымен қатар,
экономиканың негiзгi секторы болып саналатын өнеркәсiптi қайта және жанама
индустрияландыру уақыт ... ... ... ... ... ... ... түп қазығын құрайды десек, оны ... ... үшiн ... ... ... ету бәсекеге
қабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Курс ... ... / Под ред. ... ...
Киров, 1994, гл.13.
2. Экономическая теория (политэкономия). Учебник. Под ... ред. ... Г.П. ... - М., ... Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу
құралы. – ... ... 2000 ж. – 420 ... ... ... ... кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N 548-II)
5. Iлиясов Қ.Қ., ... С. ... ...... 2005. – 551 ... С. ... А.С. Баймұхаметоа, У.А. Жанайдаров Экономикалық теория.
Оқу құралы. – ... 2002. –464 ... ... В.Д. Ли В.Д. ... курс ... Учебник. – Алматы: Институт
развития Казахстана, 2001. – 285с.
8. Мельников В.Д. ... К.К. ... ... для ...... ... 252 с.
9. Купешова С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы
мемлекеттің орны //Саясат №2, 2001
10. ... А. ... ... развития экономики и размещение
производительных сил в РК // Аль-Пари. - №6, 2000 г. – с. ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдi стратегиясы” Стратегия. – Алматы, 2003 ж.
12. Н. Ә. Назарбаев. “Бәсеке қабiлеттi ... ... және ... ... ... ... ... Жолдауы.
// Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
13. Кенжеғали Сағадиев “Бәсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек” ... ... 2004 ... ... ... ... / “Теория и ... ... в ... ... ... Казахстан,” – диссертация,
Алматы, 2002 г.
15. Қуат Бораш ... оның ... ... үшiн ... ... ... Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің қолындағы бюджет қаржысын орталықтандырудың қажеттігі7 бет
Солтүстік Қарамұрын кен орны106 бет
Электрондық оқу-әдістемелік кешендері53 бет
Бюджеттің экономикалық маңызы және оның кірістері мен шығыстары35 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Б. Эльконин бойынша тұлға дамуы18 бет
Мінез – құлық функциялары мен мінез – құлық дамуындағы үш саты15 бет
Мектеп психологының іс-қағаздары3 бет
Мектепке дейінгі мекемелердегі психолог қызметі5 бет
"Организмнің әрбір ағзаларының қалыпты микрофлоралары. Олардың маңыздылығы. Дисбактериоз."5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь