«Едігелік» идеологиясының мәні


«Едігелік» идеологиясының мәнің тану кейде бір-біріне қарсы тұратын алуан түрлі идеологиялық көзқарастар мен ағымдардың өмір сүруіне жол берілетінін білдіреді. Заңдылықтың басты шарты бірде-бір идеологиялық ағымның мемлекеттік идеология болу жөніндегі ерекшелік құқыққа үміт артпауы болып табылады. Бір идеологияның үстемдігін жою, идеологиялық әралуандылыққа жол беру, әлбетте, қоғамдық санаға игі ықпал ететіні, адамдарды бір жалпыға бірдей идеологияның «азаптау тұғырынан», зиянды бірыңғай ойлау жүйесінен арылтып, оларды рухани жағынан азат етеді және қоғамның идеялық дамуына жәрдемдеседі.
Алайда бұл мемлекеттік идеология болуы мүмкін еместігін білдірмейді. Мемлекеттік идеология – бұл саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени көзқарастардың, көзқарастар идеяларының және т.б. жүйесі, «оларды азаматтар қабылдайды және мемлекет қоғамдық қатынастарды өзгертудің идеялық құралы ретінде басшылыққа алады. Қазақстан жағдайында мемлекеттік идеология азаматтық қоғам орнатуға, экономика, мәдениет прогресіне, материалдық игілікті арттыруға қызмет етеді».
Саяси әралуандылық алуан түрлі саяси партиялар мен қозғалыстардың өмір сүруінің заңдық мүмкіндігін білдіреді, сондай-ақ негізгі саяси партиялар мен ұйымдардың өзара іс-қимылы мен «қарсы күштеріне» негізделген билік жүйесін көздейді.
Саяси және идеологиялық әралуандылық – өзара байланысты құбылыстар. Идеология саясатпен тікелей қосылып кетеді, өйткені соңғысы адам, таптар, бұқара, ұлттар және басқа да әлеуметтік топтар санасынан, олардың мүдделерінен, қажеттіліктерінен, дүниетанымынан бөлінбейді. Нақты саясат әр түрлі идеялардың, көзқарастардың күресі, қақтығысуы процесінде жасалады және жүзеге асырылады. Алайда бұл идеологияны заттандыруды, саясатты идеологияландыруды білдірмеуге тиіс. Идеология мен саясаттың табиғи өзара іс-қимылы, егер идеялық факторларға шешуші мән беретін болса, идеологияның саясатқа жыртқыштықпен енуіне ұласып кетуі мүмкін. Идеологиялық сипат берілген саясаттың лебирализмнен бастап бүкпесіз ашық реакцияшылдыққа дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Егер қоғамда идеогиялық сипат алған саясат басым түсіп жатса, онда бұл мемлекеттің, оның органдарының қызметіне теріс әсер етуі мүмкін. Қоғам мұндай құбылыстан сақтандырылмаған. Сондықтан Қазақстан Республикасының Конституциясында идеологиялық және саяси әралуандылықты танумен қатар қоғамдық және мемлекетік институттардың қосылуына жол берілмейді. Социализм тұсында қоғамдық және мемлекеттік институттар қосылып кеткен болатын. Бұл ұйымдық нысандардан ғана емес, сонымен бірге олардың бірлескен нормалар шығаруынан білінді. Бұлай қосылудың мемлекеттік және қоғамдық институттар үшін барынша қайғылы зардаптары болды. Бұл табиғи құбылыс, өйткені мемлекеттік институттар бүкіл халықтың мүдделері үшін, ал қоғамдық институттар – жекелеген әлеуметтік топтардың мүдделері үшін жұмыс істейді. Неғұрлым «жыртқыштық» күштер саяси партиялар болып табылатындықтан, мемлекеттік органдарда олардың ұйымдары құруға тиым салынған. Сөйтіп Конституцияға сәйкес мемлекет, оның органдары әр түрлі партиялар күресінің салдарынан олардың ыдырап кету мүмкіндігінен қорғалады.[11]
1. Сологуб С. В. - Конституционно-правовое регулирование статуса политических партий в Российской Федерации. – М: 2008, 278 с.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Ғылыми-құқықтық түсініктеме. Авторлар ұжымы. Қазақстан Республикасының заң шығару институты. Алматы: Жеті жарғы, 2005. – 392 бет.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі.
4. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Ведомостары. 1998. №11. 173-құжат.
5. Мұхамедов М. – Идеология ел дамуының қуатты құралы. Егемен Қазақстан, 2009.
6. Амандықова С. К. – Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы. Оқу құралы. – Астана, 2001.- 63б.
7. Шантора А. А. - Принцип политического многообразия в российском праве: Дис. ... канд. юрид. наук: Москва, 2002 ,165с. РГБ ОД.
8. Табанов С. А. – Салыстырмалы құқықтану негіздері. Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 464 бет.
9. www. alashainasy.kz – Саяси партиялардың платформаларындағы ұқсастық идеялық дағадарыс емес пе?
10. Страшун Б.А. Конституционное право зарубежных стран: Учебник - М.: БЕК, 2003.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге


«Едігелік» идеологиясының мәні
«Едігелік» идеологиясының мәнің тану кейде бір-біріне қарсы тұратын
алуан түрлі идеологиялық көзқарастар мен ағымдардың өмір сүруіне жол
берілетінін білдіреді. Заңдылықтың басты шарты бірде-бір идеологиялық
ағымның мемлекеттік идеология болу жөніндегі ерекшелік құқыққа үміт артпауы
болып табылады. Бір идеологияның үстемдігін жою, идеологиялық
әралуандылыққа жол беру, әлбетте, қоғамдық санаға игі ықпал ететіні,
адамдарды бір жалпыға бірдей идеологияның «азаптау тұғырынан», зиянды
бірыңғай ойлау жүйесінен арылтып, оларды рухани жағынан азат етеді және
қоғамның идеялық дамуына жәрдемдеседі.
Алайда бұл мемлекеттік идеология болуы мүмкін еместігін білдірмейді.
Мемлекеттік идеология – бұл саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени
көзқарастардың, көзқарастар идеяларының және т.б. жүйесі, «оларды азаматтар
қабылдайды және мемлекет қоғамдық қатынастарды өзгертудің идеялық құралы
ретінде басшылыққа алады. Қазақстан жағдайында мемлекеттік идеология
азаматтық қоғам орнатуға, экономика, мәдениет прогресіне, материалдық
игілікті арттыруға қызмет етеді».
Саяси әралуандылық алуан түрлі саяси партиялар мен қозғалыстардың өмір
сүруінің заңдық мүмкіндігін білдіреді, сондай-ақ негізгі саяси партиялар
мен ұйымдардың өзара іс-қимылы мен «қарсы күштеріне» негізделген билік
жүйесін көздейді.
Саяси және идеологиялық әралуандылық – өзара байланысты құбылыстар.
Идеология саясатпен тікелей қосылып кетеді, өйткені соңғысы адам, таптар,
бұқара, ұлттар және басқа да әлеуметтік топтар санасынан, олардың
мүдделерінен, қажеттіліктерінен, дүниетанымынан бөлінбейді. Нақты саясат әр
түрлі идеялардың, көзқарастардың күресі, қақтығысуы процесінде жасалады
және жүзеге асырылады. Алайда бұл идеологияны заттандыруды, саясатты
идеологияландыруды білдірмеуге тиіс. Идеология мен саясаттың табиғи өзара
іс-қимылы, егер идеялық факторларға шешуші мән беретін болса, идеологияның
саясатқа жыртқыштықпен енуіне ұласып кетуі мүмкін. Идеологиялық сипат
берілген саясаттың лебирализмнен бастап бүкпесіз ашық реакцияшылдыққа дейін
алуан түрлі болуы мүмкін. Егер қоғамда идеогиялық сипат алған саясат басым
түсіп жатса, онда бұл мемлекеттің, оның органдарының қызметіне теріс әсер
етуі мүмкін. Қоғам мұндай құбылыстан сақтандырылмаған. Сондықтан Қазақстан
Республикасының Конституциясында идеологиялық және саяси әралуандылықты
танумен қатар қоғамдық және мемлекетік институттардың қосылуына жол
берілмейді. Социализм тұсында қоғамдық және мемлекеттік институттар қосылып
кеткен болатын. Бұл ұйымдық нысандардан ғана емес, сонымен бірге олардың
бірлескен нормалар шығаруынан білінді. Бұлай қосылудың мемлекеттік және
қоғамдық институттар үшін барынша қайғылы зардаптары болды. Бұл табиғи
құбылыс, өйткені мемлекеттік институттар бүкіл халықтың мүдделері үшін, ал
қоғамдық институттар – жекелеген әлеуметтік топтардың мүдделері үшін жұмыс
істейді. Неғұрлым «жыртқыштық» күштер саяси партиялар болып
табылатындықтан, мемлекеттік органдарда олардың ұйымдары құруға тиым
салынған. Сөйтіп Конституцияға сәйкес мемлекет, оның органдары әр түрлі
партиялар күресінің салдарынан олардың ыдырап кету мүмкіндігінен
қорғалады.[11]
1990 жылғы жиырма бесінші қазанда сол кездегі Қазақ КСР Жоғары
Кеңесінің депутаттары біздің дербестігіміздің негізін қалаған құжатқа –
Егемен мемлекет туралы декларацияға қол қойды. Бұл елміздің тәуелсіздігі
тарихында жаңа белестерді ашқан тарихи күн болды.
Қазақстанның мемлекеттік егемендігі туралы декларация еліміз
Конституциясының негізіне айналған республиканың түңғыш заң актісі болып
табылады. Бұл құжатта Қазақстан «халықаралық қатынастардың дербес
субъектісі болуға, сыртқы саясатты өз мүдделеріне сай белгілеуге,
халықаралық ұйымдардың қызметіне қатысуға құқығы бар» егемен мемлекетдеп
жарияланды.
Декларацияға қол қою тұтас бір дәуірді аяқтаған оқиға болса, ал 1990
жылғы 25 қазанда Қазақ КСР –ның мемлекеттік егемендігін жариялау Қазақстан
үшін өз дамуының жолын дербес анықтау мүмкіндігін ашқан тұңғыш акті болды.
Тоқсаныншы жылдардың басы қайта құрудан егемен мелекетті, өзінің дербес
саяси жүйесінқұру белгілерімен атап өтілді. Сол тұста дербес заң
актілерінің алғашқы буыны – «Қазақ КСР – інде мемлекеттік билік құрылымы
мен басқаруды жетілдіру және Қазақ КСР Конституциясына өзгертулер мен
толықтырулар енгізу туралы», «Өтпелі кезеңде Қазақ КСР Конституциясының
жекелеген нормаларының күшін тоқтату туралы» заңдар өмірге келді.
Қазақстанда жаңа жоғары лауазымды тұлға институты – Қазақ КСР Жоғары
Кеңесінің төрағасы енгізілді, ол халықаралық қатынастарда Қазақстанның
атынан өкілдік ету құқығына ие болды. Сол тұста Қазақстанда алғаш рет
Президент лауазымы белгіленді, ол Республика басшысы болып табылды және
өкім етуші-атқарушы жоғары билікке ие болды.
Ал 1991 жылғы 16 желтоқсанда «ҚР мемлекеттік тәуелсіздігі туралы»
Конституциялық заңның қабылдануы сол тұстағы ең маңызды оқиға еді.
Экономикалық саладағы оқиғалардың маңыздылығы меншіктің сан алуан
түрлерінің заң жүзінде бекітілуімен, салыстырмалы түрде алғанда дербес
қаржы-кредит, салық және кеден саясатына негізделген экономикалық жүйенің
енгізілуімен сипатталады.
Тек ұлттық-мемлекеттік тәуелсіздік құрудың негіздеріне ғана емес,
сонымен бірге саяси құрылымдық реформаның басталуына да 1993 жылғы
Конституцияда өз үлесін қосты. Ал 1995 жылы жаңа Негізгі Заңның қабылдануы
Қазақстанның саяси жүйесінің осы заманғы тірегін жас аудың бастауына жол
ашты, бұл кезде билік тармақтарын бөлудің қатаң қағидатын түбегейлі
енгізуге бағыт ұсталды.
ХХ ғасырдың соңы демократиялық процестердің ғаламдануымен сипатталады.
Көптеген елдер саяси жүйені демократияландыру жолына түсті және
демократиялық дамудың қандай да бір сатысында тұр. Әрбір елдің өзінің саяси
тарихы, өзінің саяси дәстүрі, өзінің саяси мәдениеті, өзіндік тарихи даму
жолы бар. Сондықтан әрбір елдегі демократияландыру процесінің өз
ерекшеліктері, алғышарттары немесе керісінше, кедергілері бар. Саяси жүйені
өзгертудің едәуір мол тәжірибесі жинақталған, оны зерделеу мен талдау
жүргізіліп жатқан жаңартулардың дұрыстығын бағдарлауға мүмкіндік береді.
Демократиялық жетістіктердің барлығына қарамастан, қазір Қазақстанның
демократияландырудың бастапқы кезеңінде ғана тұрғаны анық және алда ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
XVIII ғ. аяғы мен XIX ғ. басындағы Германиядағы саяси-құқықтық ілімдер8 бет
Алаш» идеясы және халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы4 бет
Идеология және билік12 бет
Ислам философиясы3 бет
Компьютерді ғылыми жұмыстарда қолдану5 бет
Ортағасырлық Венгрия мемлекетіндегі феодализмнің қалыптасуы мен дамуын, оған Еврропалық мәдениеттің ықпалын зерттеу24 бет
Совет хан ғаббасов15 бет
Ынтымақтастық педагогиканың негізгі идеялары, оларды оқу-тәрбие процесінде қолдану5 бет
Қазақ ұлттық-демократиялық зиялыларының 1908 – 1916 жылдардағы қоғамдық-саяси қызметі және алаш қозғалысы48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь