Оралхан Бөкей (1943-1993)

Оралхан Бөкей -алпысыншы жылдар ішінде әдебиетке келіп, бүгінгі прозаның салмақты жүгін көтерісе бастаған топтың талантты өкілдерінің бірі.Ол-1943 жылы қыркүйектің 28 жұлдызында Шығыс Қазақстан облысы, Қатонқарағай ауданына қарасты Шыңғыстай ауылында туған.1961 жылы Сұлтанмахмұт Торайғыров атындағы Шыңғыстай орта мектебін бітірген соң, аға пионер вожатый және Алтай совхозының тракторшы болып жұмыс істеген.1963 жылы Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне сырттай оқуға түседі де, оны 1969 жылы тәмамдап шығады.1965-1968 жылдар аралыңғында аудандық «Еңбек туы»,облыстық «Коммунизм туы» газеттерінде қызмет істейді.1968 жылы республикалық «Лениншіл жас» газетінің шақыруы бойынша Алматыға келеді.Көп жылдар «Жұлдыз» журналының проза білімінің меңгерушісі,ірі редколлегия мүшесі болған.Өмірінің соңғы жылдары «Қазақ әдебиеті» газетінде бас редактор болды. Жазушы-драматург, Қазақстан Республикасы мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстан Республикасы Жастар сыйлығының лауреаты, Н.Островский атындағы Бүкілодақтық әдеби сыйлықтыңлауреаты.
Оралхан Бөкей-әдебиетімізге өз өрнегімен келген жазушы.Ол алғашқы әңгіме-повестерінен-ақ («Шұғыла 1966 жылы «Жұлдыз журналында жарық көрген, «Қамшыгер», «Үркер»)оқушысын бірден баурап әкетіп еді.Жазушының ой мен сезімді қатар өрген шығармалары бірде тұңғиық ойға жетелесе,бірде асқақтыққа,өршілдікке тарта беретін.Сондықтан да Оралхан Бөкейдің алғашқы шығармаларындағы толғау-толғаныстары кең тынысты, өзгеше үнді болып шығатын.Олардан бірде романтикалық құштарлыққа,бірде публицистік от-жалынды,бірле реалистік өткірлікті,енді бірде сағыныш мұңға билейтін лирикалық әуенді айқын аңғарар едік.Ұлы драматург Б.Шоу: «Әрбір талантты жазушы ең әуелі замандастары жайлы жазуға тиіс» деген екен.Оралхан Бөкей де қолына қалам ұстағаннан-ақ өз замандастарының мұңы мен қуанышын шынайы суреттеуге тер төгіп келгенді.Бұл ретте автордың өзі де: «Әйтеуір не жазсам да, өз заманымды, сол заманда табан ет, маңдай терін жұмсап жүрген қарапайым еңбек адамдарын тілге тиек етуге тырысамын»,-дейтін.Айтқанындай-ақ,оның кейіпкерлері «Қайдасын,қасқа құлынымдағы»Орал,«Өліарадағы»Қойшы, «Елең-алаңдағы»Зарлық,«Құм мінезіндегі»Бархан,«Мұзтаудағы»Ақтан-өзіміз күнде араласып жүрген қарапайым замандастарымыз.Бір ерекшелігі-бұл кейіпкерлердегі замандастар бейнесі галереясынан басқаға шатастырмай бірден танитынымыз.Бұл да жазушының образ сомдаудағы өзіндік ізденісінің нәтижесі.Мұның сыры-Оралхан Бөкейдің өз кейіпкерлерінің іс-әрекетіне гөрі, олардың ішкі әлеміне, жан дүниесіне көбірек үңілетіндігінде еді.Олар шетінен арманшыл,қиялшыл болып келеді.Мұның себебі автор шығармалары да кейіпкер ой-толғаныстарын табиғат суретімен астарласып, астасып жатқандығында.Өйткені, табиғаттың төл перзенті адам сол табиғат иесін сезініп-түйсінген кезде оның арманшыл-қиялшыл болмауы мүмкін емес.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Алматы: Жалын, 1978
2.Өнер. - 1986. - 368 б.
3.Айқын 2008 ж
4.www.aikyn.kz
5.www.google.kz
6.Кербұғы кітабы
7.Өз отыңдыөшірме
8.Өз шығармалары
        
        Оралхан Бөкей
(1943-1993)
Көрінуші ең көнелердің көзіндей,
Жазғандарың -қара өлеңнің сөзіндей,
Асқақ едің, атақты ... едің ... ... -өр ... өзіндей
(С.Тұрғынбеков)
Оралхан Бөкей -алпысыншы жылдар ішінде ... ... ... ... ... ... ... топтың талантты өкілдерінің
бірі.Ол-1943 жылы ... 28 ... ... ... ... ... қарасты Шыңғыстай ауылында туған.1961 ... ... ... ... орта ... бітірген соң,
аға пионер вожатый және Алтай совхозының тракторшы болып ... ... ... ... ... ... университетінің журналистика
факультетіне сырттай оқуға ... де, оны 1969 жылы ... ... ... аралыңғында аудандық «Еңбек туы»,облыстық «Коммунизм ... ... ... жылы ... ... жас»
газетінің шақыруы бойынша Алматыға келеді.Көп жылдар «Жұлдыз» журналының
проза білімінің меңгерушісі,ірі ... ... ... соңғы
жылдары «Қазақ әдебиеті» газетінде бас ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Жастар сыйлығының лауреаты, Н.Островский атындағы ... ... ... өз ... ... ... алғашқы әңгіме-
повестерінен-ақ («Шұғыла 1966 жылы ... ... ... ... «Үркер»)оқушысын бірден баурап әкетіп еді.Жазушының ой мен
сезімді қатар ... ... ... ... ойға ... тарта беретін.Сондықтан да Оралхан Бөкейдің алғашқы
шығармаларындағы толғау-толғаныстары кең ... ... үнді ... ... ... ... ... от-
жалынды,бірле реалистік өткірлікті,енді бірде сағыныш ... ... ... ... ... ... драматург Б.Шоу: «Әрбір талантты
жазушы ең ... ... ... жазуға тиіс» деген екен.Оралхан Бөкей де
қолына қалам ұстағаннан-ақ өз замандастарының мұңы мен ... ... тер ... келгенді.Бұл ретте автордың өзі де: «Әйтеуір не жазсам
да, өз заманымды, сол ... ... ет, ... терін жұмсап жүрген
қарапайым еңбек адамдарын тілге тиек ... ... ... ... ... мінезіндегі»Бархан,«Мұзтаудағы»Ақтан-өзіміз
күнде араласып жүрген қарапайым ... ... ... бейнесі галереясынан басқаға шатастырмай бірден
танитынымыз.Бұл да жазушының образ ... ... ... ... ... өз ... іс-әрекетіне гөрі,
олардың ішкі әлеміне, жан дүниесіне көбірек үңілетіндігінде еді.Олар
шетінен ... ... ... себебі автор шығармалары да
кейіпкер ... ... ... ... ... ... төл ... адам сол табиғат иесін
сезініп-түйсінген кезде оның арманшыл-қиялшыл болмауы мүмкін ... ... ... ... арқылы таныту-Оралхан Бөкей
творчествосының өзіндік бір қыры.Бұл ретте автор-табиғат жыршысы.Ол-бүгінгі
әсем де сұлу ... өр де ... ... ... жыршысы болды!Жазушы
шығармашылық толысқан шағында ... ... ... ... өзегін тапқан,нағыз реалистік,психологиялық прозаға
тән арнаға түскенін «Біздің жақта қыс ... атты ... ... ... да ... өз заманы, замандастары туралы
терең толғаныстарға барып,олардың жан дүниесіне үңіліп,адам жұмбақтың ішкі-
әлеміндегі жықпыл-қалтарыстарынан ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтың өкілі.Сол бір кездегі алапат-
сойқанды өз көзімен көрмесе де, тылдағы ауыр еңбектен ... ... ... ... күн ... ... ... тыныстап,бірге қиналып
дүниеге келген бұл ұрпақтың да жанына ... ... жара аз ... ... ... кеткенмен,оның адамдар жүрегіне салған ... ... ... ... қан ... ... ... ауыр еңбекке
араласқан әрбәр адамның жанын әлі де сыздатып ... ... ... қара жұмыста болғандар еңбегі туралы ... ... ... ... ... де ... атты повесі осы тақырыпқа
арналған.Жазушы драма саласында да ... ... ... жылы ... ... «Қар ... ... поездар», «Жуа тылындағы бала»,
«Мен сізден қорқамын» пьесалары республикалық театрларда қойылып ... ... ... ТМД және ... ... ... Бөкейдің шығармалары «Кісікиік», «Сайтан көпір» бойынша
көркем фильмдер түсіріліп, «Кербұғы» әңгімесі ... ... жылы ... ... қыс ұзақ»кітабы үшін Қазақ ССР Мемлекеттік
сыйлығын алды.
Бөкей шығармалары:
1. Аспанда ұшќан алты қаз: ... - 1972. - № 12. - 24-26 ... Ән ... ... ... мен ... - Алматы: Жалын, 1978. -
280 б.
3. Бес тиын: ... - ... 1985. - 485-491 ... ... ... ќыс ... ... - Алматы: Жалын, 1984. - 432 б.
5. ... ... ... ... ... - Алматы: Жазушы, 1973.
- 200 б.
6. Қамшыгер: әңгімелер. - ... ... - 1970. - 136 ... ... ... ... - Алматы: Өнер. - 1986. - 368 б.
8. Мұзтау: повесть, эссе. новеллалар. - Алматы: ... 1976. - 256 ... Өз ... өшірме: роман. - Алматы: Жазушы, 1981. - 383 ... ... ... - ... Жазушы, 1971. - 132 б.
11 Үркер ауып барады: повестер мен әңгімелер. - Алматы: ... 1981. ... ... ... ... ... ... пен халықты бүтін бір ғасырдың жүгін ... ... сол ... шамшырағындай болып алдаспан ғұмыр кешетін таланттар шоғырынан
кенде қылмаса да, ... ... көп бола ... ... ... ... ... жақындаған сайын биіктей беретін Тәңір сыйлаған тұлпар
шабысты тұлғалар жаратылысына жұмбағы көп ... ... ... ... ... олардың бір күнде дүниеге келетіні одан да өткен
жұмбақ һәм қызық. Бүгін ұлы ... ... ... ... Оралхан
Бөкейдің туған күні. Шығыс жұлдызшыларының айтқанына сенсек, бір шоқжұлдыз
астында туған адамдардың табиғатында, ... ... ... ... белгілерінің бір-біріне әсері болады екен. Әрқайсысын
әдебиетке жетелеп әкелген күш те ... мың сан ... ... ... жиып ... ... ... әбден мүмкін.
Бір дәуірдің перзенттері болғанымен, олардың өмір сүрген кезеңі ... ... ... ... қара ... сақұр-сұқыр қайнатқанымен,
бір бұлақтан сусындап, бір ... ... ... олардың қаламының
құнары бөлек, жазу әдісі өзінше. Қазақ әдебиетінің қабырғалы қаламгерлері
адам туралы ғылым – ... әр ... ... ... әр қилы ... ... қалам алды. Өздері де, туған халқын да алға ... ... ... асықтырды. Ұлт пен ұлтты жақындастырып, ... ... ... ... ... және ... алға ... жететінін жан-жүйесімен сезінгендіктен еріксіз өз кезеңінің көшбасшы
ой иелеріне айналды. Ізінен ... ...... ... ... ... бір өкілі Шерхан Мұртаза мен әдебиеттің ... ... бір ... ... Әуезов айтқандай, «толыспаған ... ... ... ... бірі болмай, көркем ой мен ... ... ... ... өз заманының мүддесін өз көксегеніне
айналдырып, оның ... өз ... ... сол үшін де ... ғана ... ... ... Шымыр шығармалар жазып қалдырған ... ... ... ... сын ... да, ... ... әр
оқырман өз өре деңгейімен қабылдайды. Ал Абай айтқан «жүрегі айна, көңілі
ояу» оқырманның әр кезең мықтыларының ... ... мен ... ... ... емес. Өйткені «әр заман шығарманы өзінше оқиды».
Бір күнде ... ... ... жазушылық асқақ парызын адал орындауымен
ұқсас. «Мен Абайды түн түнегін түрген ай ... Абай мені көк ... күн ... ... ... Әуезовтің Абайды әдебиетке алып келу
арқылы ұлы құбылыс тудырғаны сияқты, ақын тілінің мәдениетін меңгерген дара
туған ... ... мен ... да ... ... ... ... анық.
Бүгін ұлы Мұхтар Әуезовтің 110 жылдық мерейтойы тойланып жатыр, елу жасын
да көрмей ... өр ... ... ... ... ... жүргенде 64
жасқа келер еді, ал тау тұлғалы Шер-аға 75 жасқа аман-есен ... ... ... ... шықса, жақсылықтың үміті оянады...
Жолтай Әлмашұлы, жазушы, драматург: Дамыған 50 ел ... ең ... бен ... ... ... керек
– Қазір, жасыратыны жоқ, еліміздегі барлық құрылымдардың өнімдері нарыққа
негізделіп, ... ... ... рас. Осы ... ... пен ... ... нарыққа бейімделе алмай, көзден таса қалып қойған жоқ па?
– Бұған бірден қысқа ... ... ... Әдебиет әлсіреп кеткен сияқты.
Осы күні ешкімге кітап та, пьеса да керек ... ... ... Әйтпесе
әредік болса да, жақсы кітаптар жарық ... ... ... ... ... ... соны кім бағалауда? Өнерге деген іңкәрлік
жоқ. Біртүрлі ... ... Бұл ... орын ... ... ... ... кінәлі
секілді. Себебі әдеби басылымдарды ашып қалсаңыз, ... ... ... ... жүз ... бет ... жатқан жазушыларымыз. Бұрын
оларды періштедей көріп, тәңірідей табынатын ... ... ... ... ... ... көрсе сәлем бермейтіндей халге
келді. Осыным өтірік пе?
– Мұны жалпы жоққа шығара алмаймын. Бірақ «Бір ... ... бір ... ... ... ... оқиғалар ақын, жазушыларымыздың бетіне
шіркеу түсіреді. Мен өз басым, аға буын ... ... ... ... бір-бірін қолдау сияқты әдемі қарым-қатынасты көп
көрдім. Көріп те ... Олар ... ... дүниелеріне қызыға
қарайды. Үнемі оқиды. Реті келгенде, мақтап, айта жүреді. Мысалы, ... ... ... ... ... «Біз ... көрген
жоқпыз» деген хикаяттарын «шедевр» дейді. Еш ... шын ... ... ... таңғала, тамсана сөз ететінін ... ... қай ... де Оралхан Бөкей ағасын аузынан тастамайды.
Тамсана сөз етсе, ол ... ... ... татиды. Мұның еш
артықтығы жоқ. Ал біз ше? Біздің толқын, ... ... ... ... ... Мақтай да, сынай да алмайды.
– Сіз өзіңіз де тұстас қаламгерлердің шығармаларын қалдырмай оқып жүресіз
бе?
... ... өз ... қатырып оқып жатқаным шамалы. Бұл шаруада
өзім де сол қатарластарымның ар жақ, бер жағындамын. Оған ... ... ... кітаптары қолыма түсе ... ... ... ... ... Ш.Әбдікәрімовті, Е.Ашықбайды, Ұ.
Есдәулетті, Р.Отарбаевты, Е.Раушановты, Ғ.Жайлыбаевты, Қ.Бегмановты оқимын.
Бұлардың қай-қайсысы да ... ... тән ... қалыптасқан қаламгерлер.
– Бұл айтып отырғандарыңыз сіздің кезінде сын жазумен айналысып, ... тура ... ... ... ... ... оны
әріптестеріңіздің шаншудай қабылдауынан емес пе? ... ... ... ... ... ... ма екен деген оймен қойған жоқсыз ба?
– Шамасы, жақсы сыншы бола алмайтынымды ерте ... ... ... болу
үшін мықты білім, ізденіс, ... ... ... ... тоқтамды
пікірге келу үшін оны жан-жақты зерттеп, бұлтартпас фактілермен ... ... ... де, ... де қиянат. Бұл – сыншыға жүктелер ауыр
міндет. Соны ойлап, сыннан кеткенім дұрыс деп ... Ал ... ... ... осы ... ... ... Он тоғыз жасымда «Жалын» журналында
шағын әңгімем жарияланды. Ең ... ... ... ... ... Оралхан Бөкей ағам арқамнан қаққан болатын. Ол
кісінің бір ауыз жылы сөзі ... ... ... ... ... бастадым. Әсіресе «Арифметикалық повесть» деген шығармам ... ... Соны ... ... ... Ол ... біздің буынның әдебиетке деген
ынта – ... зор ... ... дүние жазсам-ау деген іңкәр көңіл қай-
қайсымызды да ... ... еді. ... ... не ... баспасөз
бетіне басыла қалса, дереу елең ете қалатынбыз.
– Елімізде елуге тарта драма театры бар екен. Сол театрлардың бүгінгі ... ... ... ма? ... ... ... не ... тұр?
– Біріншіден – бүгінгі ұлттық драма театрларының (республикалық, облыстық,
т.б.) бастан кешіп отырған жағдайы сын ... десе де ... ... ... пен режиссер арасындағы байланыс мүлде жоқ. Режиссер
драматургті іздемейді, ал драматургтер ... ... Өз ... ... ... түсіп, жүгіре бергісі келмейді. Бұл – бір ... ... ... театр үшін ең алдымен керегі жақсы жазылған, ұлт үшін
аса қажет ойлы ... емес пе! ... ... ... береміз! Театр үшін
тағы бір қиын жағдай – ... ... ... ... Өйткені оларға қамқорлық аз, жалақы төмен. Үй-жайы шешіле
қоймаған. Сосын ... олар ... ... кетуге мәжбүр. Тойларда асаба
болады, басқа бір ... ... ... Обал-ақ! Осыдан кейін ұлт
театры қалай өркендемек! Қайтіп көсегесі ...... ... ... көзқарас төмендеді. Көркем әдебиет
оқылмайды. Өйткені оған шын қамқорлық жоқ. Кітап басып ... бар да, ... бар. Ол ... ... ... өз кітабын өзі арқалап ... ... ... бет-бейнесі болып саналатын тарихы, салт-дәстүрі және тілі
шын мәніндегі ұлттық құндылық болып отырған жоқ. Оған ... ... ... ... елу ел ... ең ... ... бен әдебиетіміз
арқылы кіруіміз керек. Қай елді ... да, біз оның ... тану ... бағалап жүргеніміз рас қой. Ендеше, қазақ ... бұл ... неге аяқ асты ... ... – Ана ... тағдыры да атүсті айтылумен келе жатыр. Бізге ең
алдымен «ұлтаралық тіл» ... ... ... ... ... болмайды. Ол
үшін бір ғана тіл үстемдік етуі ... Ол тіл – ... ... Оны ... ... қай ұлт ... да) ... түрде білу керектігі күн тәртібіне
мықтап қойылса, шаруа өзінен-өзі жөнге түсер еді.
– Осыдан бірнеше жыл ... ... ... ... ... ... Сейтметов «Президенттің жүрегі» деген пьеса қойды.
Бастапқыда «Елбасына жағымпазданудың бір амалы болар» ... ... ... рас. ... ... шынайылығы, қойылымның сәттілігі ғажап
риза ... ... ... ... ... Ұзақов деген жас жігіт «Ғасырдан
да ұзақ күн» ... жаңа ... ... ... ... ... де
«Бәйтерек басындағы кездесу» деген қойылымыңызды көрдік. Бірақ ... ... ... ... жасалған болды-ау деген ойға қалдырды. Мұндай
шығарманың ғұмыры ұзақ бола ала ма?
– Мен, ... ... ... ... ұната бермейтін адаммын. Оның
үстіне мені қолпаштап, қолқалап, кім тапсырыс бере ... ... ... ... ... жазуымның өзіндік бір тарихы бар. Бір жолы
сол кездегі қала ... ... ... «Осы қала ... ешкім жазбайды.
Жақсы пьеса болса, театрға қойғызар едім» деген пікір ... ... ... ... ... ... ... еркіңе бағына бермейді. Бір айта
кетерлігі, бұл ... тек ... ... ... ... жалаң шығарма
емес, мұнда қазақ елінің астаналары туралы да сөз болады. Әсіресе ... ... сол ... ... адамдардың сатқындығы,
екіжүзділігі айтылады. Шығармада бүгінгі ұрпақты сондай әдеттен ... ... ... ... тың ... басқа тілдерге аударып, көршілес
елдермен таныстыру жайы сын көтермейді. Сондықтан халықаралық сыйлықтарға,
жүлделерге ие болып ... ... ... тән.
– Бұл шара – шындығында аса қажетті жұмыс. Сол үшін алдымен ең үздік, ... ... ... ... ... ... кейін оған қамқорлық қажет.
Қазақ тілінде, поэзиялық, прозалық, драмалық жақсы туындылар бар. Ал ... ... Біз оны әлі ... жүрген жоқпыз. Халықаралық сыйлыққа үміткер
болу үшін, дәмелі болу үшін ұлт ... сол ... ... ... күн ... ... ... Әйтсе де қу шөппен ауыз сүрте
беруге ... ... жылы ... бір ... ... ... пьесасы Қырғызстанда қойылды. Осындай алыс-жақын
шетелге шыға бастаған ... ... ... ... алып ... ... ... ойыңызша, тың туындылар мен айрықша талант иелеріне билік
басындағылардың ... ... ... қой. ... ... Қадыр
Мырзалиев, Ақұштап Бақтыгереева, Марат Бисенғалиевке көрсеткендей ... ... ... деп ... ғой?
– Әрине, талант иесі мен талантты шығарма ерте ме, кеш пе, ... ... ... Ол – ... ... ... өз кезінде шын бағасын ... ... ... ... ... болар. Тарихқа жүгінсек,
М.Горкийдің «Ана» романы ... ... ... ... ... әрдайым көтермелеп отырған. М.Шолоховтың «Тынық
Донын» да Сталин қатты қолдап, жарыққа шығуына ықпал ... ... ... сыйлық беруге тікелей араласқан. Фирдоусидің «Шахнамасы» ... ... ... Мұндай мысалдар өте көп. Тіпті ... «АЗ иЯ» ... ... ... қара бұлт ... ... қорғаған да Д.Қонаев болды ғой. Әйтпесе аяғы не боларын кім біледі?
Соған қарағанда, әдебиетке ... ... ... ... артықтық етпейді.
Жалпы, сөз реті келгенде айта кетейін, әдебиет пен өнердің өкілдері – қай
кезде де жаны ... ... сәл ... бола ... ... ... Бұл – олардың ерекше жаратылысы. Ендеше, жаны ... ... ... ... болмағанда, кім қамқор болмақ. Сол қамқор көңіл
арқасында дүниеге ең тамаша дүниелер келуі ықтимал. Әйтпесе бәрі де ... ... ... фактілер жетерлік. Оны қай-қайсымыз да жақсы білеміз.
Үлкен трагедия міне осы.
– Кезінде социалистік ... одан ... ... ... еуразияшылдық идеяны қолдаушылар шығармашыл ... ... ... ... ... жүріп, ұлттық бет-бейнемізді, бітім-
болмысымызды жоғалтып алмаймыз ба? Әлемдік қауымдастыққа немізбен барамыз?
– Ұлтты ұлт етіп ... ... ... Сол ... жоғалтса, ұлт
бейнесі де өзгереді. Ал енді ұлт болмысы, ұлт тарихы, ұлт дәстүрі, ұлт ... ... бәрі де жай сөз ... ... ... да ұлт үшін ... Ақын-
жазушылар сол үшін күреседі.
Осындайда ойға оралады. Біз әлі де тым еліктегіш халықпыз. Қай ... ... ... пен ... ... ... бас шұлғып, табынып жүргендер аз
емес. Өнер ең алдымен ұлттық болуы қажет. Сол ұлттың салт-дәстүрі, әдет-
ғұрпы, тағы ... ... ... ... ... ол – өлі ... рухпен суарылған шығарма ғана мәңгі мұра бола ... Ол – ... ... ... ... көп ... – ұлттың майдалануына, өз
қадір-қасиетін жоюына әкеліп соғады. Жақсысын білу керек, ... ... ақыл ... ... барып қана іске асырған абзал ғой.
Ең бастысы, әдебиет пен өнер ел ... ... ... Оның ... рөлі ... керек. Қысқасы, әдебиет тәрбие құралы екені
санамызға толық сіңбей, оның өз орны ... ... ... жоқ, ... ... ... ... жазған шығармасын да
оқымай өседі ғой. Үлкен-үлкен мінберлерден елдің тұтастығы, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қазақша әліпті таяқ
деп білмейді.
– Иә, неге ... ... ... Құдайға тәубә. Менің екі ұлым, екі
қызым бар. Бәрі де ана ... таза ... жаза ... ... ... ... Осы кезге дейін екі роман, алты ... ... ... ... ... Оннан астам драма дүниеге келді. Бұл аз ба, көп
пе, білмеймін. Ең бастысы, сапа ғой. Оны ... мен ... ... ... Ең әділ ... ... пен уақыт қой.
– Сіз көп жылдан бері мемлекеттік қызметте жүрсіз. Президент ... ... ... ... ... еңбек етіп келесіз. Мұндай жауапты
жұмыстар шығармашылығыңызға уақыт жағынан ... ... ... ... ... игі ... бар ... Әрине, шындығына келсе, осы мемлекеттік қызметте отырып, елге қызмет ету
де бір азаматтың басына жетерлік жұмыс. ... мен о ... жазу ... Енді қоя ... ... Қанша қиын болса да, арымның
алдындағы парызым деп білемін. Парызды ... ... ... Ал ... орта ... ... салу ... жатпайды.
– Орта жолда дегеннен шығады. Сіз өзіңізді орта жолда жүрген ... деп ... бе, жоқ ... енді ... жағынан толысып,
оң-солын ажырата алатындай тәжірибесі қалыптасып, өзіне ... ... ... енді ... қажетті шағына жеттім деп
ойлайсыз ба?
– Оны мен емес, оқырманым айтуы керек ... ... ... шынайы жазуға
тырыстым.
Шығармашыл адамның ой жүйесі адамның жан дүниесіндегі, ішкі әлеміндегі
жұмбақ ... ... қай ... да ... қауымын еріксіз ой әлеміне
жетелеген. Қолына қалам ұстатқан. Алайда оны ешкім, еш уақытта жазып ... ... да ... ... ... әкім де, ... де, қаржыгер де жазушы, шежіреші. Бұрқыратып
кітап ... ... ... сонау ықылым заманнан бастайды да ... әкеп ... Сіз де ... ... көп ... ... шығармаңызға арқау еттіңіз. Сонда асығыстықпен тарихқа қиянат
жасаппын-ау. Мұны ... ... ... жазып шығу қажет болар деп ойламайсыз
ба?
– Бұрынғы жазған шығармаларыма арада ... ... ... қарап шыққан
кездерімде кезінде кеткен кейбір селкеулі тұстарын өзім де байқап жатамын.
Кейде кездесулерде оқырмандарым да ... ... ... ... ... ... қайта іріктесем, жаңа көзқарас ... ... ... ... ... ... жақсы мен жаман, жүйрік пен жабы ... өмір ... ... ... ... шығарма жазып шығу қиынның-қиыны. Оны
тудыру – хас талантқа тән іс. Ондай таланттар ғасырда ... ... ХХ ... ... 700-800 ақын-жазушы өмір сүрді. Бәрі де кітап
жазды. Бәрі де өзін осалмын деген жоқ ... Енді ... ХХІ ... да ... Тағы да ... ... Бар. ... өте аз.
– Әңгімеңізге рақмет.
Сұхбаттасқан Ескендір Ертай.
Бейімбетті пір тұтатын қаламгер
Шындығы керек, бүгінде қалам ұстап қара ... ... ... ... ... ... бастаған. Соның бірі – «қысқа
әңгіменің шебері» ... ... ... «Ең ... ... ән» атты
өлеңім 1965 жылы аудандық газетте басылды. Аудандық ... ... ... болып ол кезде иісі қазақтың мықты жазушысы марқұм
Оралхан Бөкеев отырған болатын...
– Содан бері саусағым ақ жем ... ... ... ... 43 жыл ... жылдан бастап прозаға ойыстым. Бірақ өлеңді тастап кеткен жоқпын. Әлі
де жазамын. Алайда ... не бір ... ... үшін ... Өзім үшін көңіліме
толқып келіп қалған дүниені қағазға түсіріп қоямын», – дейді жазушы. Жалпы,
Дидахметтің шығармашылық жолына көз ... ... ... ... ... ... алайын деп жата-жарыса жазар ниеті жоқ. Аз ... саз ... Ең ... ... әңгімесі «Жетпіс апа» деп аталады. 1975
жылы «Жұлдыз» ... ... ... ... алғысөзімен жарық
көрген. Ол кезде Дидахмет университеттің ... ... ... ... ... ... ... әңгімесі болашақ жазушының қаламына жел ... ... ... ... ... бір ... не болмаса бірнеше
повесть жазып, сападан гөрі санға бой ұрған жазушылардың қатарынан ... ... үш ... жазу ... ... жеті ... жарық көріпті. Оның
бірі – орыс тілінде. Жалпы, жазғандарын жинақтайтын болса, бар-жоғы ... ... ... ... еді. Ол ... ... тұтады. «Қанша дүние
жазсаң да, сенің атыңды елге танытатын бір шығармаң ... ... ... ... шығармасы бар, алайда жұрт оны «Том Сойерімен» ғана ... ... ... мысал келтіруге болады. Әуезов десек, «Абай жолы»
есімізге түседі. Бірақ ұлы ... өзге ... да ... ... ... қаламгер. «Мен Әуезовті өте құрметтеймін. Бірақ өзіме идеал
тұтатын адам – ... ... Мен ... ... құс ... Бейімбет – қазаққа Алланың берген сыйы. Ондай табиғи жазған
жазушы қазақта жоқ. ... ... ... ... өз ... ... оның «Даудың басы – Дайрабайдың көк ... ... ... «Мен ... ... бетті жыртып-жыртып айтам» ... ... ... ... атып ... ... Бір сөйлемнің өзінде
қаншама мағына тұр. Қаншама ... тұр. ... ... бар. ... ... Бейімбеттің әр әңгімесінде төгіліп жатыр. Бейімбеттен
өмір бақи үйренуіміз керек. Кейіннен Аймауытовты оқыдым, ... ... ... ... ... Кейбіреулер мені «Оралхан Бөкейдің ... ... ... сол әсер ... ... ... Мен ... бір-ақ нәрсе айтайын. Рас, Оралхан маған алыс емес, бір ... ... ... келетіні тағы бар. Оралхан алғаш ... ... ... ... жас жазушылар жоқтың қасы. Талантсызы да, таланттысы да
Оралханша жазғысы келді. Оралханның ... ... бір ... ... ... стильдерге жан бітірді. Тіпті ол ... өзі өте ... ... жеткізілді. Содан болар, оны іздеп жүріп
оқитындар көбейді. ... ... ... ... ... ... еді. Бірақ Оралхан екеуміз бір ауылдан болсақ та, ... ... ... уақытта оған еліктеп көрген емеспін. Тіпті жазғандарымның бір жолы ... ... ... ... Бір ... айтайын, Оралханға
еліктегендердің алды жындыханаға түсті. Қатты еліктегеннен болар. Ол ... ... Көп ... ... ... әсер етті. Жалындап ... өте ... ... ... ... ... айтпағым. Біз қазір
қазақтың тілі деп жүргеніміз – жай далбаса. Баяғы көркем тіл жоқ. ... ... ... ... ... ... Қошке Кемеңгеровтың үш
томдығын шығардым. Сол үш томдағы қарапайым ғылыми мақалалардың өзі қазіргі
біздің көркем тілден ... ... ... ... ... құру бүгінде
жоқ. Қазір біз кебек жегенмен бірдей ... ... ... кінә ... ... ... ... – газет-журналдар. Онда шұрайлы көркем тіл
жоқ. Бәрі қасаң. Оны ... жұрт ... ... ... кейбіреулер
дабыра қылып жүргендей, «қазақтың тілі құрып-жойылып бара ... ... ... саны 10 ... ... соң ... із-түзсіз жойылып
кетуі мүмкін емес. Бірақ керемет нәрін сақтап қалады ... ... ... ... ... ... ... көркем, әдемі
тілімізді ... ... ... ... ... ... қыжылын сыртқа
шығарып. Жазушы өзіне жақын тартқан, жанын мазалап ... ... ... ... ... ол ... ... басында «Тасқала» деген
әңгіме жазды. Өскеменге байланысты. Сұп-сұр қала. Ол өз алдына, оның үстіне
ол қалада өзге ұлт ... ... еді. ... ... иісі де ... осы ... қазақ тілінің мүсәпір, бейшара қалпы көркем тілмен
жеткізілді. Әңгіме газетке шығысымен Мырзатай Серғалиевтің «тіл ... ... ... ... ... деп ... да ... мән жатса керек.
Жер сату жайлы мәселе қозғалған кезде «Жер аңсаған сары атан»деген повесін
жазды. Бұл да иісі ... үшін өте ... ... еді. ... ... ... ... деген бар. Дидахметтің талғамы өте жоғары. Содан болар, жанына
жақын емес дүниеге бармады. Бір ... ... ... ... ... ... еш
уақытта жазу үстеліне отырмайтын көрінеді. ... ... ... ... ... емес) оқып жатып ұйықтап кетеді де, таңғы алтыларда
орнынан ... ... тек қана ... ... Еш ... «мен жазушымын»
деп бәлсінген емес. Көппен бірге жүргенді, қарапайым болғанды ұнатады.
Тіпті кейбір ... ... ... ... ... ... жұртқа
дабыра етіп барған емес. Қайта барғаны мен қайтқаны ешкімге білінбегенін
қалайды. Бұл да жазушының қарапайымдылығы ... ... ... ... ол ... ... «Еңбек туы» газетінде корректор,
аудармашы, редактордың орынбасары, Шығыс Қазақстан облысының «Коммунизм
туы» ... ... ... ... ... ... ... бөкеев «Жұлдыз» журналының ... ... ... ... ... әдебиеті» газетінде редактордың
орынбасары, 1991-1993 ... бас ... ... өз туған жерін жанындай сүйді, оған мәңгі ғашың болып, сол ... ... демі ... қағазға түсіріп өтті. Әдебиетке келудегі
мақсаты да сол. «Көкшетау ... сүлу ... одан ... ... ... әрі ... Біздің Өр Алтайдың сұлулығы одан кем ... ... ... ... сұлулығын көрсететін ақын, жазушылар жоқ. Мен алтайдың
сұлу ... ... ... танытуды мақсат етемін. Мен мақсатыма
жетемін деп сенемін», - деген екен ... ... боп, ... ... ... ... Мұртазаның ағалык
қамқорлығы ерекше әсер ... ... ... ... тракторшы
баланың бойынан жалындаған талант отын байқаған ... ... оны ... ... ... ... ... қалың ортасына салды жіберді.
өмірінің соңына дейін ол ... мен ... ... алып ... прозасы мен драматургиясында қоғам өмірінің өзекті мәселелері, ар мен
азаматтық алдындағы жауапкершілік, рух ... ... пен ... ... ... адам проблемасы публицистикалық сарында
өткір қойылды.
1970 жылы Алматы қаласындағы «Жазушы» баспасынан ... ... ... ... ... жас ... ... шығарды. Осы баспадан оның «Үркер»
(1971), «Қайдасың, қасқа құлыным?» (1973), «Мұзтау» (1975) әңгімелер мен
повестері ... ... ... «Ән ... шағылдар» (1978), «Үркер
ауып барады» (1981), «Біздің жақта қыс ұзақ» (1984) әңгімелер мен повестері
«Жалын» баспасынан жарық көрді. 1986 жылы оның ... ... деп ... ... ... ... 1987 жылы ... келмейді» деп
аталатын творчестволық әңгімелері «Жазушы» баспасынан шығарылды.
1976 жылы ... ... ... ... ... үшін ... ... сыйлығының лауреаты, 1978 жылы «Найзағай ізі» повестері
мен әңгімелері үшін Н.Островский атындағы ... ... ... 1986 жылы ... ... қыс ... повестері мен әңгімелері үшін
Абай атындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты
наградаларына ие ... ...... ... ... танымал жазушы.
Оралхан Бөкеевтің шығармалары дүние жүзінің көптеген тілдеріне ... ... ... ... ... қытай және басқа да ұлы халықтар
тілдеріне аударылған. Оның өзге тілде ... ... ... - ... ... ... М, 1978; ... барханы», Советский писатель, М,
1981; «Чағылған», Қырғыстан, Фр., 1981; ... ... ... ... 1981; «Кербұғы», Эстония, 1981; «Крик», Советский писатель, М,
1984; «Үркер ауып барады», Фольк Унд Вельт, Берлин, 1982
Оралхан ... ... ... (1985, режиссері М.Самағұлов),
«Сайтан көпір» (1986, режисері Д.Манабаев) көркем фильмдері және «Кербұғы»
(1986, ... ... ... ... жылы оралхан Бөкеевтің повестері «Таңдамалы» 1 том болып, 1996 ... мен ... ... 2 том ... ... ... 1993 жылы 16-17 наурызда Үндістан жерінде, Делиде
қайтыс ... ... адал ... ... ... ... ... өз
бетінше білім алу ізденімпаздығымен жетті, ... пен ... ... ... қабілеті мен талантын ... ... ... ... ... ... ... Кербғғы, Мұзбалағы, Өр Алтайдың
күмбезі деген атаулар беріп, биікке көтерді.
Өр Алтай жеріндегі ... ... ... ... құжаттардың
қөшірмелерінен басқа, Шығыс Қазақстан облыстық мемлекеттік ... ... ... жазушының шығармаларының көшірмелерін және
республикалық, аудандық ... ... ... ... ... ... 2005 жылы ... Қазақстан облыстық мемлекеттік
мұрағатта ғылымитехникалық өңдеу жасалды.Ол өз туған жерін жанындай сүйді,
оған мәңгі ғашық болып, сол ұлы ... ... демі ... қағазға
түсіріп өтті. Әдебиетке келудегі мақсаты да сол. ... ... ... одан ... ... ... одан әрі ... Біздің Өр
Алтайдың сұлулығы одан кем емес. Бірақ оны жырға ... ... ... ... жоқ. Мен Алтайдың сұлу табиғатын, сарқылмас
байлығын танытуды мақсат етемін. Мен мақсатыма ... деп ... ... екен ... прозасы мен драматургиясында қоғам өмірінің өзекті
мәселелері, ар мен азаматтық ... ... рух ... пен адам ... ... ... адам ... сарында өткір қойылды.Оралхан Бөкеевтің шығармашылық жолы
1970 жылдан басталады. О. ... ... өз ... ... Ол алғашқы әңгіме повестерінен-ақ оқушысын бірден баурап әкетіп
еді. Жазушының ой мен ... ... ... ... бірде тұңғиық ойға
жетелесе, бірде өршілдікке тарта беретін.1970 жылы ... ... ... ... шыққан «Қамшыгер» атты алғашқы ... ... ... шығарды. Осы баспадан оның «Үркер» (1971), «Қайдасың,
қасқа құлыным?» (1973), ... (1975) ... мен ... ... Бөкеевтің «Ән салады шағылдар» (1978), «Үркер ауып барады» (1981),
«Біздің ... қыс ... (1984) ... мен ... ... баспасынан
жарық көрді. 1986 жылы оның ... ... деп ... драмалық
шығармалары «Өнер» баспасынан, 1987 жылы ... ... деп ... ... ... баспасынан жарық көрді. 1976 жылы Оралхан
Бөкеев «Құлыным менің» пьесасы үшін ... ... ... ... 1978 жылы ... ізі» ... мен ... үшін
Н. Островский атындағы Бүкілодақтық әдеби сыйлықтың лауреаты, 1986 ... ... қыс ... ... мен әңгімелері үшін Абай атындағы
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының ... ... ... ...... ... ... танымал жазушы. Оралхан
Бөкеевтің шығармалары дүние жүзінің көптеген тілдеріне ... ... ... ... ... ... және ... да ұлы халықтар тілдеріне
аударылған. Оның өзге тілде жарық көоген ... - ... ... ... ... 1978; «Поющие барханы», Советский писатель,
Москва, 1981; «Чағылған», Қырғызстан, Фр., 1981; ... ... ... ... 1981; ... Эстония, 1981; «Крик», Советский
писатель, Москва, 1984; «Үркер ауып барады», Фольк Унд ... ... ... т.б. 1994 жылы ... ... повестері «Таңдамалы» 1 том болып,
1996 жылы повестері мен романдары «Таңдамалы» 2 том ... ... ... ... ... киелі босағасын аттаған күннен бері ... сол ... ... ... ... ... ... адамдарын
шығармаларына арқау еткен жазушы. Оралханның кейіпкерлері – ... ... ... ... ... ... бота", "Мынау
аппақ дүние" повестерін, ондағы Тасжан, ... ... ... ... ... ... ... "Бәрі де майдан" повесіндегі Ақан мен
Құмырай – ... пен ... ... пен ... ... ... типтік бейнелер.Оралхан Бөкеевтің әдеби-
публицистикалық мол ... ... ... мен ... зерттеу тақырыбына айналып отыр. Жазушының ... ... ... ... ... ... Қазақстан
облыстық мемлекеттік мұрағаттың газеттер қорынан алынған шығармаларының
көшірмелері және республикалық, аудандық ... ... ... мен ... ... 2005 жылы ... Қазақстан облыстық
мемлекеттік мұрағатында ғылыми-техникалық өңдеу жасалды. Бүгінде республика
көлемінде, сондай-ақ жазушының туған ... ... ... ... ... өтіп ... қазақ әдебиетінде салып кеткен
өзіндік жолы бар. Жазушы ... ... сан ... ... ... ... жүрген адамдарын тек өзіне ғана сыйымды, ғажап пейілмен
сүйе білді. Олардың сан - салалы, ... ... ... ... ... өзек ... Жазушының қандай да бір шығармасын
қолымызға алып, парақтай бастасақ оның әр ... ауыл ... ауыл ... ... ... кербез табиғатын, тамылжыған сұлулығын Оралхан
Бөкеевтей сүйіп, жырлаған жазушы әзірге жоқ. Ол - ... ... ... ... тума ... да осы ... ... деген кім ?
Оның көзі тірісінде де, бақиға аттанған соң да ... ... ... ... деген сынды эпитеттерді қарша
боратқанымыз өтірік емес. Әлі күнге Оралхан туралы ... ... ... ... ... ... Осы ... сөздердің екінші бетіне көп
үңіле қоймағанымыз да, ... ... ... де шындық. Үңілуге
әрекеттеніп көрелікші.Бала Орашты, бозбала ... ... әрі ... танығысы келген кез келген адам оның шығармаларын екі қайтара оқып
шықса, сол жеткілікті шығар. Екі ... деп ... ... ... ... - ... бу ... жатқан иін -иірімдеріне малтығып,
тұншығып қаласыз. Оның ... ... ... ... ... ... ... шарлап кеткен көңіліңіз сәл - пәл байсал ... ... ... ... ... тұманының арқасында Орекеңнің жартылай адам, жартылай
пері кейіпкерімен бірге адасып жүрген сіз, сансырай шаршағаныңызды сезесіз.
Шаршау - салқын ... ... - ... өзін бала кезінен дайындаған адам. Жиырма ... ел ... Өр ... ... ... да қыз - ... өңірдің уызынан
қанып ішкен ол, өз санасында сандаған повестер мен ... ... ... негізін қалап үлгерген екен. Алтайда жатып асқақ та өршіл
дауысымен алты алашты елең ... ... ... ... ... желігі бар жастарын құтпан айғыр секілді үйіріне қуып тығатын
Шерхан Мұртаза сынды ... ... аяқ- ... ... ... ... ... Қазақтың шоқ жұлдыздарының қатарына ... жаңа ... келе ... ... де, тұрысы да кербез, жұмбақ, өр де астам,
басына сынық ... сөз ... түз ... - ... ... ... көлемді шығармаларын былай қойғанда, кез келген
ұсақ әңгімесінен туған жеріне, тіпті оның әр бұта - ... ... ... ... ... ... ... аңқылдап тұрады. Сағынышсыз адам ... ... Ал , ... тым ... ... ... ... ойнақтап
жүріп - ақ әр тал ағашын, әр тал жусанын мың сан еңірей ... Сол от ... ... ... ... тым ерте ... ... ме, кім білсін
?Кез келген өнер иесі ... ... ... ... ... біз оның ... ... жетілдіру, даму, өсу кезеңдері деп шартты түрде бөліп,
бөлшектеп жататынымыз рас. Осы бір ... ... ... ... ... ... ... қулық пен сұмдыққа толы қитұрқы өмірдің
мәні мен мағынасын әлі толық ажырата ... ... ... ... кейіндеу жазылған шығармаларын безбендер болсақ, ... - бірі ... ... ... ... ... көп. ... болмасын, тіпті отызында
жазылғандары қырық ... ... өр де ... ... ... ... алмас. Яғни Оралхан шығармашылыққа өмірдің өзінен дайын келді
деген сөз. Оның ... ... да, ... да, академиясы да-
айналайын ауылы, соның ... ... Өр ... оның ... ... ... ... алмай, таңырқауын түгесе алмай көз жұмды. Қат - ... ... ... ала кетті.Оралхан Бөкеев шығармашылығының бастауы
ретінде "Сарыарқаның жаңбыры" атты ұзақ ... атап ... ... та шығар. Дегенмен, мен айтар едім, "Сарыарқаның жаңбыры" болашақта
дауылдатып, ... өтер ... ... ... ... ... ғана деп. Ол онда аспайды, таспайды. Сұлтанмахмұтпен
кеудесіне сырыл араласа бастаған бейкүнә ... ... ... күй кешеді.
Мұңдасады, сырласады. Алғашқы шер шеменінің шетін шығарады. Оны ... ... ... бойындағы ай сәулесінен жасыруға қауқары
жоқ сирек талдың жанында, бой ... ... ... ... ... ... ... Махмұттың аузына салады. Бұл - автор мен оның кейіпкерінің
тағдырларындағы ұқсастықтан да шығар.Оралханды өз ... ... ... ... талант" дегізген шығармасы - "Мұзтау" ... ... дәл ... ... ... Бөкеев қоғаммен, оның кереғарлығымен, адамзатқа
қасірет әкелетін сойқанды іс - әрекеттермен тайталасқа түседі. Бөкеевтің
мәңгіге бітпес ... ... ... осы ... ... қоғам
кереғарлығымен Бөкеевтің жекпе - жегі оның ... ... ... ... ... ... жерінің күншығыстағы сіргежинар пұшпағы. Жұрты екі - ақ күнде
көр -жерін буып - ... бел ... ... ... ... ... мекен.
Мылқау шешесімен Ақтан ғана қалған. Тағы да бір Ақтанның мұңдасы, тіршілік
иесі бар, ол арса -арсасы шыққан Шағырқасқа. Оның да ... ... ... ... ... ... мүлгіген мылқау тірліктен Шағырқасқа да әбден
зәрезеп болған: алқа салқасы ... ... ... бір шулы ... ... еніп ... келетін. Бірақ ондай шылбыр үзер тентектікті
Шағырқасқаға кім беріпті ?! ... ... ... тайгадағы өзі салған, өзі
мың сан таптаған сүрлеуімен ... - ... ... ... етіп
жүргеніне риза болсын. Жылқы да болса өз ... тым ... ... ... қан ... ... Екі аяқтылардың еркіне көндім
дегенің, табиғат берген тәуелсіз тірлігіңнен ... ... сөз. Анау ... ... суға ... алған, зәр жіберер долы Екі аяқты мұның көзін шұқып
та алған. Шағырқасқа аталып жүргені сондықтан, ... ... ... сан рет жем алып ... де ... ... ... бұғы,
маралдардың ерлігіне қызығатын, Аршалының ... бір ... ... ғана ... дүбірлетіп келе жатқан Шағырқасқаның қиялы да қысыр
қалған. Аршалы көгінің көкжиегін ... әнеу бір, қол ... ... ... ... ... бұғы - маралдардай тәуелсіз болсам - ау
дегенді ғана армандайды.
Шағырқасқаның үстіндегі иесі - ... да ... ... ... аң,
жартылай адам. Табиғилығына түрен ... ... ... ... ... Аң атап ... де ... Олардың ойынша
қулық, сұмдық, аярлық, алааяқтықты меңгермеген жан - ... бар ... ой. ... ... ... ... Оралхан өзін шаршатқан, санасын
сансыратқан, жауабын табу ... ... ... Ақан арқылы
жарыққа шығарады. Ақтан мен Аңды пікірталасқа түсіру арқылы жауап іздейді.
Жақсылық пен Жамандықтың қансонарда жерді жапқан ... ... ... ... ... қос із екендігін, жиі -жиі ... ... ... ... ... ... де ... - қолқасына өгіз
тобығы тұрып қалғандай өксікпен өреді.Ақтан - Әділетсіздік пен Аярлықтың
ордасы - ... ... ... ... ... ... ғана ... табиғилығын сақтап қалу үшін жансауғалап жүрген қияли, ойсоқты
адам. Совхоз орталығы Өрелге зәуімен бір бара ... ... те лас ... ... ... ... еңіреп табысады. Бұл еркіндігі,
еркелігі қаншаға созылары бір ... ғана ... - беу ... - ... ... , ... көз көрмес, құлақ естімес меңіреуге лағып, маңып кеткенімен
кесірлік пен кесапаттың күйік ... иісі ... үріп ... ерте
ме, кеш пе қолқасын қан түкірте қабарын болжамаған -ау !Әттең, Оралхан -
Ақтан - ай, әр ... шыр етіп ... ... ... сәттен бастап - ақ оның
тағдырдан жер ... да, ... ... ... де, бағы да, соры да ... ... ... - ажалы да соңынан таяқ тастам жерде еріп отырарың
соның көбі екі ... адам ... ... ... ... ... !
Қайран, Оралхан - Ақтан - ай, адам жатырынан адам болып дүниеге ... сол ... ... ... ... ... қашқаныңменен, қаншама
саяқтаңғаныңмен сол тобырсыз күнің жоқ ... неге ... ... ... Қорқыт бабаларың қайда ұзап кетіп еді ?Адалдық пен Арамдық -
егіз ұғым. Ақтан - адалдықтың бейнесін сомдаса, Кан - ... ... ... ... ... Кан ... ... Ақтан секілді
ауызынан әулиеліктің уызы аңқып тұрған он шақты аңқау да адал ... ... ... Тым зымиян. Тым ... Тым ... ... ... шыға ... ... ... оның қыр соңына
түседі. Арқасына таңып алған, ғұмыр бойы жақ ашпаған мылқау ... ... ... ... - ай, сол қуды қуып жете алар ма екенсің ?- деп күрсінеді.
Ақтан жетуін ... ал оны жеңу үшін өзі де ... ... ... ... ... есебінде үнемі көрініп қап отыратын ... ... Асан шал. Бұл ... - Оралханның алмас алдаспаны. Оны әрі
өтірікші, әрі ... етіп алуы - ... ... ... , өз ұлтыңның
кеңкелес кезеңде іштегі запыранды шығару үшін әр ... ... ... ... ... ... Асан сол ... толтыруға келген өкіл." Мұзтау"
повесінің көтерген ең ауыр жүгі - оның адами мораль мен ... ... ... осы ... ... пен ... бетін қанжосасын
шығарып, аймаңдай етеді. Адамдарды ізгілікке үндейді. Етегі тола ... ... ... ... ... "Мұзтау" повесі - Мұзтаудай биікке шыққан шығарма. Ол аласаруы мүмкін
емес!...Ол - ерлік пен ... толы ... Оны оқып ... соң өзіңнің де
бойыңа шым - шымдап қуат ... ... ... ... ... ... ... Күйкі тірлігіңе қынжыласың, аттандап Алтай ... ... ... ... ... ... - ... Бөкеевтің қара
сөздің інжу - жақұтымен өрілген жырларынан әмәнда ерлік рухы ... ... асып - ... ... ... лебі өн - ... тоқ
соққандай қалшылдатады -ай!Пенде Оралханның кеудесінен шыбындай жаны ... етіп ұшып ... ... ... ... тірі екен. Шығармашылық өмірі
тек ғана өнермен, соның інжу - маржанымен көмкерілген ... ... әне ... ... ... ("Қар ... Таған ("Атау кере"),
Аға ("Жылымық"), ... ... Аман ... көпір"), Ақпан
("Мұзтау"), Жеңісхан ("Ұйқым келмейді"), ... ... ... үшін
жазылған ұсақ мақалаларының өзінде Орекең тұр тәкаппар көз ... ... еді. Оған ... ... еді. Оған….. оған, бәрі -
бәрі жарасатын...Он алты алашқа сүйкімді еткен де, ерке ... де, ... ... да хас ... ... Ал таланты үшін; ол Аллаға
ғана қарыздар….Ел айтады: "Оралхан ... ... де ... Ол түз тағысына
- Кербұғыға айналып, алтайдың құзар шыңдарын гуілге толтырып жүр екен"...
Оралханның қазақ әдебиетінде салып кеткен ... жолы бар. ... ... сан ... ... ... ... көрсетіп жүрген адамдарын тек
өзіне ғана сыйымды, ғажап пейілмен сүйе білді. Олардың сан - ... ... ... өзінің үлкенді -кішілі шығармаларына өзек етті. Жазушының
қандай да бір шығармасын қолымызға алып, парақтай бастасақ оның әр ... ... ауыл ... ... тұрады.Асқар Алтайдың кербез табиғатын,
тамылжыған сұлулығын Оралхан Бөкейдей сүйіп, жырлаған жазушы әзірге жоқ. Ол
- табиғаттың ... ... ... ... тума ... тағы бір ... - олар арманшыл, қиялшыл болумен бірге
ойшыл, мұңшыл, жан-дүниелерінде сағынышқа толы аңсау, ынтығу, күрсініс пен
өкініш, шексіз ... ... сыр ... ... ... ... ... толы мұңға беріліп кеткеніңді өзің де байқамай қаласың.Оралхан
Ұлы Отан соғысы жылдары дүниеге келген ұрпақтың ... Сол бір ... ... ... де ... ... ... тылдағы ауыр
еңбектен қабырғасы қайысып, күрсіне-күңірене ... күн ... ... ... ... ... қиналып дүниеге келген бұл ... ... ... салған жара аз болған жоқ. Осы соғыс тақырыбына ... ... ... ... ... Бұл ... - ... сонылығымен де,
кейіпкерлерінің тосын тағдырымен де ерекше шығарма. Шығарманың негізгі
қаһарманының бірі - Ақан. ... ... ... қан ... ... ... армиясында болады. Белуардан батпақ кешіп, таң атқаннан күн ... ... ... жер ... ... да өте нашар еді. Қатықсыз қара көже
ішіп, үсіген картоп жеген кісілер ауыруға ... Өлім ... де ... бәріне Ақан мойыған жоқ. Мұнда да ол соғысқа қатысқандардан аз азап
шеккен жоқ. Оны ... ... Ұлы ... үлес ... деп ... ... ... неге бұның: "Еңбегім елеп ескерілмеді ? Неге ол ... ... ... ... ? ... ... не сонда ? Бар
жазығым қолыма мылтық орнына күрек ... ба ? Біле ... ... те ... Осы ғой ... ... Әйтпесе батыр атағын бермеді деп жүрген мен
жоқ ",-деп қиналады Ақан.Жалпы, әдебиетімізде соғыс ... қара ... ... ... жазылған шығармалар жоқтың қасы. Көбіне ... ... ... осы бір белгісіз ерліктің иелері еленіп -
ескеріле бермейді. Осынау ... ... ... ... адамдардың
тіршілігі қан майдан қаһармандарының тасасында қалып ... ... ... ... толтырған, ерліктің бағасы біреу ғана ... ... ... ... мейлі ол тылда көрсетілсін, ашып, айғақтаған бұл
повестің тағылымы мол, ... ... ... ... ... жүрген, ұлы сенімді серік еткен Ақан, Алма сынды ... ... жол ... ... көрген қиыншылықтары, тартқан азаптары
жігерлерін шыңдап, қажыр - қайраттарын арттыра түсуі көңілге қонады.
әл-Фараби атындағы ... ... ... ... Бөкей
Орындаған:Байгожина Д.
3 курс;301 топ
Қабылдаған:Рамазан А.
Алматы 2009
Қолданылған әдебиеттер:
1. ... ... ... - 1986. - 368 ... 2008 ж
4.www.aikyn.kz
5.www.google.kz
6.Кербұғы кітабы
7.Өз отыңдыөшірме
8.Өз шығармалары

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бөкей Оралхан9 бет
«Шымкент май» ААҚ-ның басқару құрылымы21 бет
Оралхан Бөкейдің монологтары71 бет
Әдеби тіл және жалпыхалықтық тіл жайлы55 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
1993 жылғы Конституцияның қабылдану себептері15 бет
1993 жылғы конституцияның қабылдану себептері туралы20 бет
«Қанды ғасырдың» қыран ұлы Ә.бөкейханов15 бет
А.байтұрсынов пен ә.бөкейхановтың әлеуметтанымдық ойлары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь