Суперфосфатын алудың технологиясы


Кіріспе
I. Бөлім. Суперфосфат туралы шолу
I.1.Суперфосфат туралы түсінік ... ... ..1
I.2.Суперфосфаттың физикалық . хмиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
I.3. Суперфосфатты тыңайтқыштар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
II. Бөлім. Суперфосфатты алудың технологиясы
II.1. Алынатын қос суперфосфат өнімінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
II.2. Қолданатын шикізаттың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
II.3. Қос суперфосфат өндірісінің технологиясына сипаттама ... ... ... ... ... ... .9
III.Қорытынды
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Жұмыстың өзектілігі: Суперфосфат фосфор тыңайтқыштарының ішіндегі күнделікті өндірісте көп қолданылады және көп мөлшерде өндіріледі.
Жұмыстың мақсыты: Химияда және өнеркәсіпте қолданылатын суперфосфаттардың алудың тиімді жолдарын табу.
Жұмыстың міндеті: суперфосфат өндірісінің технологиясымен және суперфосфатты минералды тыңайтқыштармен танысу. Жаңашылдығы: Қышқылдық – негіздік теориясы бойынша суперфосфаттарын талдау.
Суперфосфат фосфор тыңайтқыштарының ең көп қолданылатын және де көп мөлшерде өндіріледі. Негізінде кальций монофосфаты және кальций сүльфатынан құралған, ұнтақ (немесе түйіршік түріндегі ) қоңыр түсті зат, құрамында темір және алюминий сүльфаттары , кремнезем және фосфор қышқылы да болады. Суперфосфата өсімдікке сіңімі P2O5 20% болады. Суперфосфатты өндіру тәбиғый фосфаттарды күкірт қышқылымен өндіруге енгізделген. Өңделген суперфосфат құрамындағы P2O5 мөлшері алғашқы шикізат құрамындағы P2O5- дегідей екі есе төмен -19%-20% . қаратау фосфаритінен өндірілген суперфосфат құрамында 15% P2O5 бар. Өндірілген суперфосфат арасында аз да болса фосфор қышқылы болады. Ол суперфосфаттың гигроскоптық қасиетін жоғарылатады. Бос қалпындағы фосфор қышқылын бейтараптау үшін бейтараптайтын қоспалар қосады немесе газ күйіндегі амиакпен өңдейді. Суперфосфатты өндірудің технологиялық сұлбасы төрт операциамен тізбектелінеді:
1.Күкірт қышқылымен аптит концентрациясын дозалау.
2.Реагенттерді араластырғышта араластырып пульпа алу.
3.Реакция жүретін камерада суперфосфат массасының ұстасуы және қатаюы.
4.Суперфосфаттың қоймада жетілуі.
1. Т. Г. Ахметов Р. Т. Порофирбева < химическая технология неорганических веществ > книга 1 Москва < высшая школа > 2002.
2. Ы . Қ . Тойбаев Қ . А . Жұбанов < химиялық технология негіздері > Алматы 2008ж.
3. www.google.ru

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Әл – фараби атындағы Қазақ ұлыттық университеті Химия және
химиялық технология факультеті

Жалпы химия және бейорганикалық химия кафедрасы

Курстық жұмыс

Тақырыбы: Суперфосфатын алудың технологиясы

Орындағандар: Тәңіш Т., Сөкен Ж., Өмірхан. Ұ

Қабылдаған: х.ғ.к, доценті Қалабаева М.

Алматы 2011 ж.

Жоспар

Кіріспе

I- Бөлім. Суперфосфат туралы шолу

I.1.Суперфосфат туралы түсінік
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .1

I.2.Суперфосфаттың физикалық – хмиялық
негіздері ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... .. 2

I.3. Суперфосфатты
тыңайтқыштар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ..4

II- Бөлім. Суперфосфатты алудың технологиясы

II.1. Алынатын қос суперфосфат өнімінің
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

II.2. Қолданатын шикізаттың
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

II.3. Қос суперфосфат өндірісінің технологиясына
сипаттама ... ... ... ... ... ... .9

III.Қорытынды

IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Жұмыстың өзектілігі: Суперфосфат фосфор тыңайтқыштарының ішіндегі
күнделікті өндірісте көп қолданылады және көп мөлшерде өндіріледі.

Жұмыстың мақсыты: Химияда және өнеркәсіпте қолданылатын суперфосфаттардың
алудың тиімді жолдарын табу.

Жұмыстың міндеті: суперфосфат өндірісінің технологиясымен және
суперфосфатты минералды тыңайтқыштармен танысу. Жаңашылдығы: Қышқылдық –
негіздік теориясы бойынша суперфосфаттарын талдау.

Суперфосфат фосфор тыңайтқыштарының ең көп қолданылатын және де көп
мөлшерде өндіріледі. Негізінде кальций монофосфаты және кальций
сүльфатынан құралған, ұнтақ (немесе түйіршік түріндегі ) қоңыр түсті зат,
құрамында темір және алюминий сүльфаттары , кремнезем және фосфор қышқылы
да болады. Суперфосфата өсімдікке сіңімі P2O5 20% болады. Суперфосфатты
өндіру тәбиғый фосфаттарды күкірт қышқылымен өндіруге енгізделген. Өңделген
суперфосфат құрамындағы P2O5 мөлшері алғашқы шикізат құрамындағы P2O5-
дегідей екі есе төмен -19%-20% . қаратау фосфаритінен өндірілген
суперфосфат құрамында 15% P2O5 бар. Өндірілген суперфосфат арасында аз да
болса фосфор қышқылы болады. Ол суперфосфаттың гигроскоптық қасиетін
жоғарылатады. Бос қалпындағы фосфор қышқылын бейтараптау үшін
бейтараптайтын қоспалар қосады немесе газ күйіндегі амиакпен өңдейді.
Суперфосфатты өндірудің технологиялық сұлбасы төрт операциамен
тізбектелінеді:

1.Күкірт қышқылымен аптит концентрациясын дозалау.

2.Реагенттерді араластырғышта араластырып пульпа алу.

3.Реакция жүретін камерада суперфосфат массасының ұстасуы және қатаюы.

4.Суперфосфаттың қоймада жетілуі.

І.1.Суперфосфат туралы түсінік

Суперфасфат негізінен үш түрге бөлінеді: жай суперфасфат, қос
суперфасфат,аммонийлнеген суперфасфат.

Жай суперфасфат-Са(Н2РО4)2+2CaSO4. Оны фосфоритке не апатитке күкірт
қышқылын қосу арқылы алады:

Ca3(PO4)2+ 2H2PO4 = Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4

Мұның құрамында 14- 20% P2O5 болады. Бұл топырақта, суда жақсы еріп,
өсімдікке жақсы сіңіріледі. Алайда құрамындағы ерімейтін кальций сульфаты
тыңайтқыштың құнын арттырады.

Қос суперфасфат Са(Н2РО4)2-құрамында Р2O5 мөлшері жай суперфасфатқа
қарағанда екі есе жоғары, яғни 40-50%. Оны алу үшін фосфаритті фосфор
қышқылымен өңдейді:

Ca3(PO4)2 + 4H3PO4 = 3Ca(H2PO4)2

Преципитат СаНРО4 .2H2O. Оны кальций гидроксидімен фосфор қышқылын
қосып алады:

Са(ОН)2 + H3РО4= CaHPO4.2H2O

Бұл құрамында 30-35% P2O2 бар ақ түсті ұнтақ.

Преципитаттың суда ерігіштігі төмен болғанымен, ол қышқыл топырақта
ғана еріп өсімдікке жақсы сіңіріледі.

Қазіргі кезде құрамында өсімдікке қажет екі-үш элемент бар
(комплексті) тыңайтқыштар кеңінен қолданылады.

Аммонийленген суперфосфат NH4H2PO4 + CaHPO4 – суперфосфатты аммиакпен
әрекеттестірген кезде түзілген өнім:

NH3 + Ca(H2PO4)2 = NH4H2PO4 + CaHPO4

Мұның құрамында 20 проценттей P2O3 және 23% азот бар.

Суперфосфат фосфор тыңайтқыштарының ең көп қолданылатыны және көп
мөлшерде өндіріледі. Суперфосфатқа өсімдікке сіңімді Р2O5 20% болады.
Суперфосфатты өндіру табиғи фосфаттарды күкірт қышқылымен өндіруге
негізделінген.

1

І.2. Суперфосфатты өндірудің физика- химиялық негізі

Фтораптиті мен күкірт қышқылының реакцияласу процесі көп фазалы
гетерогенді, негізінде дифузия саласында жүретін процесс. Бұл процесс екі
сатыда жүреді : бірінші сатысы фосфат бөлшектерінің беткі қабатында күкірт
қышқылы толық жұмсалғанша жылдам жүретін ыдырау-алмасу реакциясы:

Ca5F(PO4)3+ 5H2SO4+ 2,5H2O=5(CaSO4.0,5H2O)+ 3H3PO4+HF+Q

Бұл рекция “пісу’’ камерада 30-40 мин уақыт арасында аяқталады.
Суперфосфат массасы түзіліп тұнбаға және нашар еритін кальций сульфатыда
кристалға айналып үлгереді, бірінші сатыны пісіру деп атайды.

Екінші сатыда фосфор қышқылы ыдырамаған бөлшектердің ішкі қабатында
диффузияланып реакцияға қатысады:

Ca5F(PO4)3+ 7H2SO4+ 5H2O=5[Ca(H2PO4)2.H2O]+HF+Q

Технологиялық процесс екінші сатыда тым баяу жүреді. 6-25 тәулік
мерзіміне созылады. Реакция пісу камерадан басталады, қоймада аяқталады.
Екінші сатыны – суперфосфаттың “жетілуі” деп атайды.

Жетілу процесінің жылдамдығына негізінде температура және бастапқы
күкірт қышқылының концентрациясы әсер етеді. Реакциялар жылдамдығы күкірт
қышқылының концентрациясы өскен сайын және температура жоғарлаған сайын
артады, күкірт қышқылының концентрациясы тым жоғары болса бөлшектердің
беткі қабатында CaSO4.0,5H2O – ден құралған қабықша пайда болады, фосфор
қышқылының диффузиялануына кедергі болады, процестің жылдамдығы төмендеген
сайын, өнген өнімнің физикалық қасиеттері нашарлайды, жабысқыш қасиеттері
пайда болады. Оңтайлы күкірт концентрациясы-68%,камерадағы температура
110oC шамасында. Осы оңтайлы жағдайда кальций сульфат бөлшектері кеуекті,
борпылдақ күйінде болғандықтан фосфор қышқылының шикізат бөлшектерінің
арасында диффузиялануы жылдамдайды.

Технологиялық процестің ең баяу сатысы-жетілу. Жетілуді жылдамдату
үшін суперфосфат массасын салқындатып, құрамындағы суды буландырып
монокальций фосфатының кристалдануын жылдамдатады, яғни H3PO4-ың
ертіндідегі концентрациясын көбейтеді. Осы мақсатпен қоймада суперфосфатты
араластырады және тоңаздатады.

2

Өңдеген суперфосфат құрамындағы P2O5 мөлшері алғашқышикізат
құрамындағы P2O5-дей екі есе төмен -19-20%. Қаратау фосфоритінен
өндірілген суперфосфат құрамында 15% P2O5 бар.

Өндірілген суперфосфат арасында азда болса фосфор қышқылы болады, ол
суперфосфаттың гидроскоптық қасиетін жоғарылатады. Бос қалпындағы фосфор
қышқылын бейтараптау үшін бейтараптайтын қоспалар (сүйек, фосфорит, әк, бор
ұндары) қосады немесе газ күйіндегі аммиакпен өңдейді.

Суперфосфатты өндірудің технологиялық сұлбасы төрт операциямен
тізбектелінеді: 1.Күкірт қышқылымен апатит концентрациясын дозалау; 2.
Реагенттерді араластырғыштарда араластырып пульпа алу; 3. Реакция жүретін
камерада суперфосфат массасының ұстасуы және қатаю (пісу); 4.
Суперфосфаттың қоймада жетілуі.

Фосфаттарды күкірт қышқылымен өңдегенде (ыдыратқанда) көп мөлшерде
фторсутек және төртфторлы кремний бөлінеді, олар өзара реакцияласып кремний
фтор сутек қышқылын түзеді:

4HF+SiO3=SiF4 + 2H2O

SiF4 + 2HF = H2SiF6

3SiF4 + 2H2O =2H2SiF6 + SiO2

Кремний фторсутек қышқылын ас тұзымен өңдеп кремний фторлы натр
тұзына айналдырады.

H2SiF6 + 2NaCI = Na2SiF6 + 2HCI

Гексафторкремний натр тұзы ауыл шаруашылығында өсімдіктерге зиян
тигізетіндермен күресуге және эмаль жасағанда жұмсалынады.

Технологиялық сұлбада ерекше көңіл бөлетін аппарат- суперфосфар
камерасы – диаметрі 7,1м, биіктігі - 2,5м, 2,5 сағатта бір айналып шығады.

Суперфрсфат өнімділігі 30-50 ттәулік.

Суперфосфаттың негізгі кемшілігі – тыңайтқыш құрамында P2O5 аз -19-
20%- дан аспайды.

3

І.3.Фосфор тыңайтқыштары

Фосфор тыңайтқыштарына суда еритін тыңайтқыштар класына жататын жай
қос суперфосфат жатады.

Шикізат. Элементарлы фосфор, фосфор қышқылы, фосфор тыңайтқыштары және
басқа да фосфор қосылыстарының өндірісі үшін табиғи фосфаттар: апатиттер
және фосфориттер қолданылады. Бұл қосылыстарда фосфор ерімейтін формада,
негізінен фторапатит Ca5F(PO4)3 немесе үшкальцийфосфат Ca3(PO4)2 түрінде
кездеседі.
Апатит – шашыранды жыныстардың құрамына кіретін кен. Кеңес Одағында
Көл түбегінде апатиттінефелинді жыныстың ең ірі орындары бар. Нефелин
(K,Na)2O·Al2O3·2Si2O3·2H2O – алюминий өндірісінің шикізаты. Құрамында 70%-
ға дейін апатит және 25%-ға дейін нефелині бар апатиттінефелинді жынысты
апатитті концентратқа флотациямен бөледі. Концентраттың құрамына 40%-ға
дейін P2O5 және екінші рет байытылғаннан кейін 30%-ға дейін Al2O3 болатын
нефелинді фракция кіреді.
Фосфотиттер – шөгінді жыныстар. Фосфотиттердегі P2O5-тің мөлшері 20-
30%-ға дейін өзгереді. Фосфотиттердің ең ірі кен орны Оңтүстік
Қазақстандағы Қаратау болып табылады. Фосфотиттердің кішігірім кен орындары
КСРО-ның бірқатар аудандарында бар. Фосфотиттердің фосфор ұны деп аталатын
кейбір бөлігі қышқылды ақшыл сұрғылт түсті топырақтарға тыңайтқыш ретінде
қолданылады.
Кез-келген топыраққа қолданылатын өсімдіктерге сіңімді тыңайтқыштар
алу үшін ерімейтін табиғи фосфаттарды суда еритін және оңай сіңірілетін
тұздарға айналдыру қажет. Фосфатты тұздардың ерігіштігі олардың
қышқылдықтары өскен сайын артады. Орта тұз Ca3PO4 тек күшті минералды
қышқылдарда ериді, CaHPO4 топырақтың органикалық тұздарының өзінде ериді,
ал біршама қышқыл тұз монокальцийфосфат Ca(H2PO4)2 суда ериді. Ерімейтін
табиғи тұздарды еритіндерге айналдыру оларды қышқылдармен немесе қыздырумен
ыдырату арқылы жүзеге асырылады (мысалы фосфорды термиялық возгонкалау).
4
ІІ. Қос суперфосфатын өндірісінің технологиялық процесстері және оның
сипаттамасы

ІІ.1.Алынатын қос суперфосфат өнімінің сипаттамасы

ІІ.2.Қолданатын шикізаттың сипаттамасы

ІІ. 3.Қос суперфосфат өндірісінің технологиясына сипаттама

1.Алынатын қос суперфосфат өнімінің сипаттамасы

Комплексті тыңайтқыштар – екі және одан да негізгі әрекеттесуші
заттарды құрайды( азот, фосфор,калий).

Фосфорқұрамды тыңайтқыштар тек негізгі әрекеттесуші заттарды
құрамайды, сонымен қатар микроэлементтер

Өнеркәсіптік өндірісінің қарқынды дамуы және адам санының өсіуі адмдардың
сыртқы ортаман қарым қатынасын көлемді дәрежеде озгертті. Элементтердің
айналымы тіршілікте адамдардың табиғатпен зат алмасуының негізіне
жатады.өндірістік және тұрмыстық қалдықтар ауаны,суды,жерді ауыр дәржеде
ластап жатыр.Ормандар мен ауылшаруашылыққа қажетті жерлер күн санап
қысқаруда. Жан-жануарлар мен өсімдіктердің тұқымы құруда.Тәбғаттың ықылым
заманнан бері қалыптасқан тепе-теңдік жүйесі адамдардың ортаға тигізген
зианды әсерінен қайта қалпына келуге үлгірмей үлкен өзгеріске
ұшырады.Осының нәтижесінде адмдардың өмір сүру шарттары күрделі түрде
қатайа түсті.Химиялық технология адамзаттың өмірлік қамтамасыздандыруын
жоғары дарежеде шешіп берді.Әрі адамдарды екі түрлі тағамдармен қамдады;
Синтетикалық тағамдардың ауылшаруашылық жасанды өнімдерді өсіру ретінде
химия өнеркасіпінің өнімін қолдану.
Өсімдіктерді өсіргіш ретінде ауылшаруашылық өнеркәсібіндежәне жоғары сапалы
минералдық тыңайтқыштардың өнеркәсібінің өнімділігін арттырады.минаралды
тыңайтқыштар максималды көлемде қоректізаттар болып есептеледі
,мұмкіндігінше балатсыз болукерек ,кең спектірлі микро злементтерді құрауы
мұмкін ,сақтауды және қолдануды жеңілдететін жақсы струкстуралы болуы
,өсімдіктермен жеңіл сіңіріліуі керек ,себілетін жердің структурасын
жақсартуы тис.өсімдікке керекті қоректік заттардың құрамына 30 негізгі
злементі кіреді ,өсімдіктің 90%астамы көміртекті, сутеккі, және құрайды ,
дұлар едәуір мөлшерде азот фосфор , калий, калци, магыний,күкір және
темір сіңіріледі.
5
Фосфор ақуыздық заттардың құрамына кіреді, орташа мөлшерде құрғақ денеде
0,7-1,0% ,алсабағында 0,2-0,35% тін құрайды , фосфор өсімдіктің өсіуін
және пісіуін жылдамдатады . астық өнімділігін және сапасын жақсартады
.сондай ақ,жемістерді және тамырларды өнімдерді қаныттың көбеюін , картопта
кырақмалдың көптік мөлшерін арттырады. Өсімдіктер фосфор қышқылының ерігіш
тұздарының сіңіріледі. Фосфордың жетіспеуі тәбиғи жолмен толықтырыла
алмайды. Оны тек тыңайтқыштардың көмегімен ғана жоғарлатады .алайда өнімді
толығымен жазу ұшін қос супперфосфатты ,минералдықттыңайтқыштардың әртүрлі
жіктеулері жасалуы тиіс. Минералды тыңайтқыштардың химиялық құрамы жай
және комплексті болып бөлінеді, бұл фосфорқұрамдылардың қатысуымен.
Жай тыңайтқыштар – фосфорлы бірінші әрекетке қатысатын элемент
фосфорды құрайды.
( бор,мыс,мырыш,марганец), өсінді заттарды, пестицид қоспаларын құрайды.
Жай фосфорлы тыңайтқыштар бұлар- әртүрлі мөлшердегі фосфор қышқылының
кальцилі тұздары. Шикізат өндіріс технологиясын, алынытын өнімінің сапасы
мен құнын анықтыйтын негігі элементтің бірі. Шикізат деп өнідер өндірісінде
қолданылатын табиғыи мәтериалдарды және жартылай өнімдерді атайды. Химиялық
өндірістердің тиімді және арзан шикізат көмегімен дамуы өнеркәсіптерге
арналған шикізаттардың жаңа түрін енгізуді талап етеді. Көптеген химиялық
материялдарда өндіру барысында басқа өнеркәсіптердің қалдықтары
қолданылады. Алынған дайын өнімдерді басқа шикізаттар тәрізді белгілі
талаптарға бағынып, стандарттарға сәйкес болуы керек.
Элементарлық фосфор, фосфорлы тыңайытқыштар және фосфордың басқа да
қосылыстарын өндіру кезінде апатиттер фосфориттер сияқты фосфордың табиғи
минералдары қолданылады. Бұл кендерде фосфор- фторапатит Ca3PO4 немесе
үш кальций фосфат тәрізді ерімейтін қосылыс түрінде болады.
Аппатиттер құрамы бойынша фосфаттар класына жатпайтын ірі
структуралы фтор (гидроксил) апатиттан тұрады. Бұндай апатиттердің пайда
болу тегі вулкандық жыныстарға байланысты.
Сондықтан фосфорлы тыңайытқыштар өндірісі кезінде апатит кенінен
байытылған апатит концентранттары қолданылады. Бұндай концентранттардың
құрамында 40% P2O5 апатит бар нефелиндік рудадан бөліп алу дәрежесі 20%
мөлшерінде. Апатитің әлемдегі ең үлкен кен орны Ресейдің Кола
түбегінде, бұл Кировск қаласына жақын маңда орналасқан.
6
Бұл кен орнында апатит негізінен нефелин (Na, K)2 Al2O32SiO2 2H20 және
де басқа да минералдармен қосылыс түрінде кездеседі. Апатит-нефелиндік
жыныстарды флотация әдісімен байытады. Алынған апатит концентраты 39-41%
P2O5 тен , ал 30% AL2O3 тен тұратын нефелиндік фракция алюминий өндірісінде
қолданылады. Фосфориттер -фторапатит түрінде кездесетін фосфордан
және басқа да әртүрлі ластаушы қоспалардан тұратын шөгінді жыныстар
байытылған фосфориттер құрамындағы P2O5 мөлшері 20%-30% мөлшерінде.
Фосфорит кені бойынша дүние жүзіндегі ең үлкен кен орны Қазақстандағы
Қаратауда орналасқан.
2.Қолданатын шикізаттың сипаттамасы

Фосфаттық шикізаттардың көп мөлшері ұнтақталған күйінде фосфор ұны дап
аталып, тыңайтқыш ретінде қолданылады. Қолдануға жеңіл фосфор тығайтқышын
алу мақсатында ерімейтін табиғи фосфат тұздарын суда жеңіл еритін формаға
өткізді. Фосфор ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Азықтық - ақуыз алудың технологиясы
Жауап алудың жалпы ережелері
Лимон қышқылдарын алудың тереңдік әдiсі
Лимон қышқылын алудың тереңдік әдісі
Баланы қамқорлыққа алудың маңызы
Тыныс алудың жүзеге асуы
Логопедиялық жұмыста тыныс алудың маңызы
Бала асырап алудың түсінігі,тәртібі
Сұхбат – ақпарат алудың әдісі ретінде
Өңдіріс шыгыңдарын есбпке алудың әдістері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь