кәсіпорындағы тауарлы материалдық қорлар есебінің ұйымдастырылуын зерттеу және «ЕмбіМұнайГаз» АҚ – ның мәліметтері негізінде кәсіпорынға экономикалық сипаттама беру

КІРІСПЕ
1 ТАУАРЛЫ.МАТЕРИАЛДЫҚ ҚОРЛАР ЕСЕБІ МЕН ОНЫ ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тауарлы.материалдық қорлар, оның мәні және маңызы
1.2 «ЕмбіМұнайГаз» кәсіпорынының экономикалық көрсеткіштерін талдау
1.3 «ЕмбіМұнайГаз» АҚ.ның есеп саясаты
2 «ЕМБІМҰНАЙГАЗ» АҚ .ДА ТАУАРЛЫ.МАТЕРИАЛДЫҚ ҚОРЛАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1 Тауарлы.материалдық қорларды бағалау және түгендеу
2.2 «ЕмбіМұнайГаз» кәсіпорынының бухгалтериядағы тауарлы.материалдық қорларының талдамалы және жинақтамалы есебі
2.3 Тауарлы.материалдық қорлардың қоймадағы есебі
3 КӘСІПОРЫНДАҒЫ ТАУАРЛЫ.МАТЕРИАЛДЫҚ ҚОРЛАРДЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕБІНІҢ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Тауарлы.материалдық қорлардың айналымдылығын талдау
3.2 Тауарлы материалдық қорлардың құрамы мен қолданылу тиімділігін талдау
3.3 Тауарлы.материалдық қорлар есебін жетілдіру жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Нарықтық экономика жағдайында басқаруды жетілдіруде бухгалтерлік есептің ролі мен мәні артуда. Бухгалтерлік есептің мәліметтері негізінде бүкіл шаруашылық қызметтің іс-әрекеті сипатталып, оның табысы мен шығыны есепке алынады, қаржылық жағдайы ашып көрсетіледі. Қазіргі заман бухгалтерлері – бухгалтерлік есеп ауқымында алған терең кәсіби білімі арқылы экономикалық талдау мен аудит дағдыларын игеруі, сондай-ақ өндіріс процестерін басқара алуы тиіс. Ол Қазақстан Республикасының азаматтық құқықтары мен заңнамаларды есепке ала отырып, әр түрлі экономикалық шешімдер қабылдап, ұйымның келешектегі қызметін жоспарлай білуі тиіс. Нарықтық қатынастар кезінде ұйымдардың өндірістік жұмыстарын басқару сол ұйым басшыларына байланысты. Қазақстан Республикасында болған жеке және әлеуметтік-экономикалық құрылымдық өзгерістер еліміздің есеп жүйесіне көптеген өзгерістер әкелді. Қаржылық жүйенің өзгеруі, экономиканың дамуы, әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың өзгеруі кәсіпорында жаңа мәселелердің туындауына алып келді.
Тауарлы материалдық қорлар кәсіпорынның операциялық қызметінің бөлігі болып табылады, сондықтан тауарлы материалдық қорлардың өзіндік құнын дұрыс анықтау, сыныптау және сақтау өте маңызды болып табылады. Қазіргі уақытта нарықтық экономика шарттарына сәйкес дайындықтың бастапқы кезеңінде материалды-өндірістік қорларды дайындаудың және сатып алудың маңызы зор. Тауарлы-материалдық қорларды ары қарай оңтайлы қолдану үшін, дайындау және тұтыну мақсатына қол жеткізу үшін, бухгалтерлік есеп қызметі тауарлы-материалдық қорларды сатып алу мен дайындау бойынша ай сайын талдау жүргізуге мүмкіндік беретін толық және айқын ақпарат ұстауы қажет. Тауарлы –материалдық қорлар жөнінде мәліметті толық және шынайы қалыптастыру бухгалтерлік есептің маңызды мақсаты. Қазір кәсіпорындарда материалдарды дайындау және сатып алу есебін ұйымдастырудың түрлі тәсілдерін таңдау, ай соңында жолда қалып қойған немесе жабдықтаушылардың қоймасынан шығарылмаған материалдардың құнын көрсерту, материалдық құндылықтардың нақты өзіндік құнының есептік бағалардан ауытқуларын анықтау және оларды өндірістегі шығындалған материалдар мен олардың қоймадағы қалдықтары арасында кейінгі бөлу, пайдаланудағы арзан бағалы және тез тозатын заттардың құнын өтеу мүмкіндіктері пайда болуда. Экономиканың қай саласында болмасын ұйымдар мен еңбек ұжымдарының шикізат пен материалдарды ұтымды жұмсауға, өндіріс қалдықтарын азайтуға, өндірістік өнімнің өзіндік құнын азайтуға, шығаратын өнімнің халықаралық нарықта бәсекелестікке жарамды етіп шығаруға тауарлы-материалдық қорлар есебінің атқаратын ролі өте зор.
Тауарлы-материалдық қорларды қолдануды бақылау мен есепті дұрыс ұйымдастырусыз қоймадағы қорлардың келіп түсуі мен шығындалуын, қалдықтарға бақылауды қамтамасыз ету мүмкін емес.
1. Әбдіманапов Ә., «Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері». Оқулық, - Алматы 2006. - 89 б.
2. Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп», - Алматы 2002. - 54 б.
3. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. «Қаржылық есеп», Алматы 2001. - 96 б.
4. Кеулімжаев Қ.Қ. «Финансовый учет на предприятии»: учебник/ под.ред. Р.М. Рахимбековой – Алматы: Экономика, 2005. – 282 б.
5. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г «Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001. - 114 б.
6. Назарова В.Л. «Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп»: Оқулық, Алматы: Экономика, 2005. - 61 б.
7. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. «Аудит». Алматы 2006. - 74 б.
8. Рахимбекова Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. Алматы: Экономика,2005. - 96 б.
9. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: 4-басылым – Минск: 000 «Новое знание», 2000. – 128с.
10. Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы 2000. - 78 б.
11. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы // Егеменді Қазақстан, 2006 ж., 2 наурыз – 3-4б.
12. Файл бухгалтера №3-4 (355-356), январь 2008г. 15 с.
13. 16.http://www.buh.ru/
14. www.allbest.ru
15. www.kmg.kz
16. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлiк есепке алу және қаржылық есеп беру туралы» Заңы. 28.22.2007 жыл. 2 б.
17. Бухгалтерлiк есептiң типтiк жоспары, Қазақстан Республикасының Қаржы министрлiгi, Алматы 2007 ж. 8б.
18. Бухгалтерлiк есептiң ұлттық стандарттары-2. Алматы, 2007 ж. 38 б.
19. Қаржылық есеп берудiң халықаралық стандарттары, 2005 ж.
20. Баймұханова С. Б «Қаржылық есеп»; Алматы 2007 ж. 292 б.
        
        КІРІСПЕ
Нарықтық экономика жағдайында басқаруды жетілдіруде ... ролі мен мәні ... ... ... ... ... шаруашылық қызметтің іс-әрекеті сипатталып, оның табысы мен шығыны
есепке алынады, қаржылық ... ашып ... ... ...... есеп ауқымында алған терең кәсіби ... ... ... мен ... ... ... ... өндіріс
процестерін басқара алуы тиіс. Ол ... ... ... мен ... ... ала отырып, әр түрлі экономикалық
шешімдер қабылдап, ... ... ... жоспарлай білуі тиіс.
Нарықтық қатынастар кезінде ұйымдардың өндірістік жұмыстарын басқару ... ... ... ... ... болған жеке және
әлеуметтік-экономикалық құрылымдық өзгерістер еліміздің есеп ... ... ... ... ... ... экономиканың дамуы,
әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың өзгеруі кәсіпорында жаңа мәселелердің
туындауына алып ... ... ... ... ... ... ... табылады, сондықтан тауарлы материалдық қорлардың өзіндік құнын дұрыс
анықтау, сыныптау және сақтау өте маңызды болып ... ... ... ... ... ... дайындықтың бастапқы кезеңінде
материалды-өндірістік қорларды дайындаудың және сатып ... ... ... ... ары ... ... қолдану үшін, дайындау және
тұтыну мақсатына қол ... ... ... есеп ... ... ... сатып алу мен дайындау бойынша ай сайын ... ... ... толық және айқын ақпарат ұстауы қажет. ... ... ... ... ... және шынайы қалыптастыру
бухгалтерлік есептің маңызды мақсаты. Қазір кәсіпорындарда ... және ... алу ... ... ... ... таңдау, ай
соңында жолда қалып қойған немесе жабдықтаушылардың қоймасынан шығарылмаған
материалдардың құнын көрсерту, материалдық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... және оларды өндірістегі
шығындалған материалдар мен олардың қоймадағы қалдықтары арасында ... ... ... ... және тез ... ... құнын өтеу
мүмкіндіктері пайда болуда. Экономиканың қай саласында ... ... ... ... ... пен ... ... жұмсауға, өндіріс
қалдықтарын азайтуға, өндірістік өнімнің өзіндік құнын азайтуға, ... ... ... бәсекелестікке жарамды етіп шығаруға тауарлы-
материалдық қорлар есебінің ... ролі өте ... ... қолдануды бақылау мен есепті дұрыс
ұйымдастырусыз қоймадағы қорлардың келіп ... мен ... ... ... ету ... ... ... кәсіпорынның тауарлы материалдық қорлар есебі мен оны
талдау, тауарлы материалдық ... ... және ... ... ... ... ... бойынша есептеу маңызды болып
табылады. Материалдық ... ...... ... ... ... ... материалдық құндылықтар номенклатурасы он
мыңдаған атаулармен саналады. Сондықтан ... ... және ... ... ... оның ... сақталуы және қолдануы бойынша
бақылау үлкен ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Есеп пен ... ... ... ... - ... қолданылуының экономикалық
талдауы болып табылады. Осыған орай тауарлы – материалдық қорлар тақырыбы
өзекті мәселе. Тауарды өндіру мен ... бір ... жоқ ... ... ... ету үшін ... мекемелері мен кәсіпорында
қажетті тауар қорлары болуы қажет. Тауар қорлары – бұл соңғы ... ... ... ... қоғамдық өнімнің бөлігі. Міне, сондықтан
да материалдық қорларды есепке алу тақырыбы өз алдына бөлек ... ... және ... ... ... өте ... жұмыстың негізгі мақсаты – кәсіпорындағы тауарлы материалдық
қорлар есебінің ұйымдастырылуын зерттеу және ... АҚ – ... ... ... ... ... беру.
Дипломдық жұмыстың негізгі міндеттері :
- тауарлы-материалдық қорлардың мәнін ашып көрсету;
- тауарлы-материалдық ... ... ... ашып ... «ЕмбіМұнайГаз» АҚ-на экономикалық сипаттама беру және
көрсеткіштеріне талдау ... ... АҚ – ның ... ... тауарлы-материалдық
қорлар есебі мен талдауын зерделеу.
Дипломдық жұмыстың зерттеу нысаны – «ЕмбіМұнайГаз» АҚ ... ... ... пәні – осы ... орын алатын тауарлы материалдық қорларға
қатысты шаруашылық ... ... және ... ... ... ... бухгалтерлік есеп пен есеп беру ... ... ... ... және шет ... ... жұмыстары
пайдаланылды.
1 ТАУАРЛЫ-МАТЕРИАЛДЫҚ ҚОРЛАР ЕСЕБІ МЕН ОНЫ ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Тауарлы-материалдық қорлар, оның мәні және ... ... өнім ... және ... ... үшін керекті
жағдайлардың бірі – еңбек заттары. ... ... ... ... ... ... процесіне ұзақ уақыт қатысып өздерінің ... ... ... ... өнімге өз құнының бір ... ... ... ... ... ... пайдаланылған кезде өзінің бастапқы
құнын түгелдей ... ... ... ... ... жұмыстың өзіндік құнының жартысынан артығы еңбек заттарының
құнынан тұрады. Еңбек заттары өндірістік қор болып саналады. Әдетте ... ... – қол ақша ... және өзге де ... ... циклы – бұл ТМҚ – ды иемдену мен олардың ақша
қаражаттарына айналуы арасындағы орта уақыт ... ... ... ... ТМҚ ... сыныпталады:
- ТМҚ кәсіпорынның операциялық қызметінің бөлігі болып табылады
және кәсіпорынның ... ... ... және тұтынылады;
- сату мақсатымен қысқа уақыт аралығында сақталады немесе есепті
күннен бастап 12 айдың ішінде ... ... ... және ... ... қорлары болады.
Белгілі бір тұтынушыларға қызмет ететін кәсіпорындарда қорлардың деңгейі
төмен болады. Бұл кәсіпорындар ... ... ... ... ... Егер қорлар тез ескіретін болса, онда кәсіпорындар қорлар
деңгейін төмендетуге ... ... ... циклы бар кәсіпорындар
қомақты сомаларды аяқталмаған өндіріске ... ... ... ... ... шығады, қйткені қорларды сақтауға ... ... ... ұрлық немесе кәсіпорын құлдырауы мүмкін. Екінші
жағынан қарастыратын болсақ, қорлардың болмауы да қымбатқа шығады, ... дер ... ... ... ... – дың сомаларының өсуі, сату деңгейін тежейді, ТМҚ – көлемінің өсуі
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ТМҚ – ды ... алуға шығындалады, бірақ сату жүзеге ... ... ... ... нәтижесін бағалауға мүмкіндік
береді.ТМҚ болып табылуы үшін активтер мынадай сипаттамаларға ие ... ... ... ... ... керек;
- кәсіпорынмен бақылануы қажет;
- сатуға және ... ... ... олар ... жаңа ... ... отырады.
Демек, ТМҚ – ға кәсіпорынның дәл сол уақытта иемденіп отырған ... ... ТМҚ – ға ... басты критериі бұл осы обьектіге
байланысты кәсіпорынның меншік құқығы болып табылады. ... ... ... ... ... сатып алушы кәсіпорынның ТМҚ – на кіреді, өйткені
оларға меншік құқығы тапсырылады. Меншік ... ... ... ... ... ... ... [5].
Кәсіпорынның ТМҚ – ның құрамына жеткізушіден қабылданған, бірақ сатып
алушымен бүлінген тауарлар ... ... ТМҚ – ның ... ... ... ... ... тапсырылған ТМҚ
енеді. Комиссия келісімшарты бойынша тауарлар дегеніміз - заң ... ... ... ... тауарлар. Комитенттің тауарды
қалыпты өндіріс процесінде сатуға және сатылмаған тауарларды заңды ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
және мұндай келісімшарт екіжақты тиімді болып табылады.
ТМҚ келесідей негізгі үш топқа бөлінеді:
- ... ... ... ... ... ... ... қорлардың мынадай түрлері орын алады,
олар шикізат, материалдар, қосалқы бөлшектер т.б ... ... ... ... ... ... ... сатуға арналған кәсіпорынның
сатып алынған бұйымдары.Кәсіпорын тауарлардың физикалық қалпын елеулі
өзгерістер енгізбейді, себебі ... ... ... ... ... ... ... Қорларға өндірісте қолданылатын ... ... ... ... ... ... қосалқы бөлшектер,
конструкциялық бөлшектер, отын, ыдыс және ыдыс ... ... және т.б ... Бұл ... шығарылып жатқан тауардың
құрамына кіріп, оның негізін қалайды ... оның ... ... ... ... табылады.(мысалы, нан дайындауға қажетті ұн).
Кәсіпорынның ТМҚ – ның ... ... үшін ... ... болып табылады. Шикізат құрамына негізінен ауылшаруашылық ... ... және ... ... ... кен, ... ... дегеніміз – өңдеу, дайындау өнеркәсібінің өнімі болып
табылады (мақта, қант, металл, ... ... ... ... болады:
- негізігі материалдар;
- қосалқы материалдар.
Негізігі материалдар өндірілген өнімнің заттық негізін ... ... ... ал ... ... өнімнің құрылуына тікелей қатысады
немесе шаруашылық ... ... ... ... ... Қосалқы материалдардың негізгі материалдардан ... ... ... ... ... алмайды. Материалдарды негізігі және
қосалқы материалдарға бөлу шартты болып табылады, бұл ... ... ... ... келеді. Мысалы бояу өнеркәсіптік ұйымдар үшін
қосалқы материал болып есептелсе, ал мердігерлік құрылыс кәсіпорындары үшін
ол ... ... ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады:
- отын;
- ыдыс және ыдыстық материалдар;
- қосалқы бөлшектер.
Отын ... ... ... ... ... ... қозғалтқыш (жанар май);
- шаруашылық (жылу үшін).
Ыдыс және ыдыс материалдары-бұл әр ... ... ... сақтауға пайдаланылатын заттар (қаптар, жәшіктер, қораптар).
Ыдыс және ыдыстық ... ... ... қызмет мерзімі мен құнына байланысты НҚ ... ... ... ... ... ... қорлардың құрамында ескерілетін инвентарлық емес
ыдыстар.
Жеткізу ... сай ... ... ... бірнеше рет
пайдаланылатын) немесе кепілді болуы мүмкін. Мұндай кезде жеткізуші сатып
алушыдан ... ... ал оны ыдыс ... ... ... ... ... мен механизмдердің тозған бөлшектерін
ауыстыруға қажетті болып табылады.
Сатып алынатын жарртылай ... – бұл ... бір ... ... , бірақ дайын өнім болып табылмайтын материалдар. Өнімді
дайындау кезінде олар негізігі материалдар сияқты өнімнің ... ... ... – бұл ... мен ... ... ... кезінде, өзінің тұтыну құнын толықтай ... ... ... Қайтарылатын қалдықтарға басқа цехтарға өзге де өнім түрлерін
өндіруге ... ... және ... ретіндегі қалдықтар жатпайды.
Қайтарылатын қалдықтарды бағалау келесідей жүргізіледі:
- бастапқы ... ... ... ... ал ... негізігі өндісте пайдаланылуы мүмкін болатын болса,
мүмкін болатын қолдану бағасымен ... егер ... ... ... ... ретінде сатылатын болса,
бастапқы материалдың толық құны бойынша бағаланады [11].
Аяқталмаған ...... ... ... талап ететін тауарлар.
Олардың құны сол уақытқа байланысты жүзеге асырылған ... ... және ... өндіріс бірлігіне таратылған үстеме шығындардың
сомасымен анықталады. Технологиялық процеспен ... ... ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс болып табылады.
Сондай – ақ аяқталмаған өндірістің қатарына дайындалған, ... ... - ... ... ... ... ... өнімдер жатады.
Дайын өнім – ... ... ... ... ... ... ... – тапсыру актісімен рәсімделген, сатуға
арналған, және басқа ұйымдар үшін ... ... мен ... ... ... ... құны ... және үстеме шығындардың
сомасымен анықталады.
Үш қордың өзара байланысын келесідей көрсетуге болады:
Шикізат және материалдар + еңбек = аятқалмаған өндіріс +еңбек+
өндірістік үстеме ... ... ... – ды ... ... ... есеп ... құрастыру мақсатында ТМҚ-лар ... ... ... ... өзіндік құнын анықтау емес, сәйкесінше кірістерді
шығындармен сәйкестендіру жолымен таза табысты ... ... ... ... ... таза ... және қорлардың нақты өзіндік құнын анықтау)
үйлесімсіз, бірақ олардың біріншісі қаржылық есептілікті ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы есептіліктегі ТМҚ-лардың құнын анықтау (өзіндік құнын);
- баланс құрылған күнге активтер ... ... ТМҚ – ... анықтау;
- ТМҚ-ды пайдалану немесе сату нәтижесінде шығындар ретінде ... ... ... ... қажет.
- ңайлатуға, материалдардың бүлінуін ... ... ... өз ... мыналарды қажет етеді:
- ТМҚ-ды сақтау қоймаларында қорларды уақытылы және толық ... ... ... қозғалысы жөніндегі операцияларға уақытылы және толық
құжаттардың ... ... ... ... ... өзіндік құнды және тауарлы-
транспорттық шығындарды уақытылы және толық анықтаулуын;
- өнім шығысындағы ... ... ... және ... шығарудың бақылануын;
- ішкі ресурстарды мобилизациялау мақсатында ... емес ... ... ... ... қорлар қозғалысы жөнінде нақты мәліметтер
алынуын.
1. Материалдық құндылықтарға әрекеттік бақылаудың қажетті ... ... ... ... үй-жайларының болуы;
- материалдарды қоймалардың секциялары бойынша, ал ... ... ... бойынша орналастыру;
- материалдық құндылықтарды қабылдау мен босатуға жауапты
адамдар тобын белгілеу;
- ... ... ... мен ... қол қою ... ... лауазымды адамдар тобын
белгілеу [12].
Материалдар есебін дұрыс және ... ... ... ету ... Материалдық тауардың бірегей номенклатурасын әзірлеу.
2. Құжат айналымының ... ... және ... ... ... ету және ... ... операцияларды рәсімдеу тәртібін
сақтау.
3. Бастапқы құжаттардың есептік ... ... ... Тауарлы-материалдық қорларға тұрақты түрде түгендеу
жүргізу.
5. ... ... ... ... «ЕмбіМұнайГаз» кәсіпорынының экономикалық көрсеткіштерін талдау
Қазақстан өнеркәсібі дамуының басты бағыты – кең ... ... ... мұнай мен газды өндіру.
40 миллиард баррельге бағаланатын мұнай ... ие ... ... ... ... аталған көрсеткіш бойынша екінші орынға ие.
Экспорттық жолдардың жеткілікті саны ... ... ... он
жылдықта әлемдегі мұнай өндірушілер мен экспортқа шығарушылардың біріне
айналуы ... ... ... мен оның экспортының болжамды өсуі халықтың әл-
ауқаты мен тұрмыс деңгейін арттырудың негізгі факторларының бірі ... ... ... АҚ (ҚМГ БӨ) ... ірі мұнай және
газ өндіруші компанияның ... ҚМГ БӨ ... ... өндіру көлемі жағынан
елімізде екінші орын алады. «ҚазМұнайГаз» ... ... АҚ «ҚМГ ... ... ... ... ... табылады және 2004 жылдың
наурызында «ӨзенМұнайГаз» ААҚ (ӨМГ) мен ... АҚ (ЕМГ) ... ... және ЕМГ кен ...... бойынша 240 млн. тоннадан
астам ... ... ие. 2007 жылы ... ... ... алуларды
есептегенде, компанияның дәлелденген және ықтимал қорларының жалпы көлемі
296 млн. тоннаны ... ... ҚМГ ... жеке ... ... ... 44 ... бар. Соның ішінде ЕМГ АҚ 39 кенорынын
игерегді. 2007,2008 жылдарда осы кенорындарында игерілген ... ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорлар (мың теңге)
|№ |ТМҚ |2007 |2008 ... |
|1 ... |10 053 765 |7 666 214 ... |
|2 |Шикі мұнай |5 077 854 |3 917 044 ... ... |15 131 619 |11 583 258 ... ... ... ... қызметіне мыналарды жатады:
- көмірсутекті өңдеумен байланысты қызмет;
- көмірсутекті қайта өңдеумен ... ... ... да ... түрлері [10].
Кәсіпорын геологиялық зерттеу жұмыстарын да жүзеге асырады.Бұл жұмыстың
негізігі мақсаты, ... ... ... ... үшін ... және
газ қорларын өндіру. Ресурстық ... ... үшін ... ... ... және ... облыстарында жүргізілуде. Кәсіпорын
болашақта жаңа технологияларды пайдалана ... ... ... ... ашуға мақсат қойды. Сонымен қатар кәсіпорын мұнайды өңдеуді
идентификациялау үшін бірқатар іс шаралар ... ... ... ... тәсілдерін қолданады: пластты гидрожару,
перфорация технологиясы, электро әсер. Өндірісті ... үшін ... ... ... ... ... ... мұнай газ өнеркәсібінің даму тарихы Өзен
мен Ембі кен орындарының игерілуімен бастау алады. Әлі ... ... ... кен ... ... еңбек өтімі жүздеген жылдарды құрайтын
атақты мұнайшылар әулиеттерінің ... ... етіп ... ... ... 1899 жылы ... және 1920 жылдан бастап
мұнай кәсіпшіліктері Батыс ... ... ... роль ... ... соғысы кезінде жылына 700-750 мың тонна беріп тұрған Ембі кеніштері
Кеңестер одағындағы маңызды мұнай ... бірі ... ... ... ... аймақтағы маңызы тек арту үстінде. Бүгінде АҚ
«ҚазМұнайГаз» БӨ (ҚМГ) – дің ... ... ... ... «ӨзенМұнайГаз» (ӨМГ) өндірістік филиалдары Атырау және ... ... ... үлес ... ... ... ... (Оңтүстік Батыс Қамысты,Жаңаталап
Нуржанов) 60-шы жылдардың соңы мен 70-ші жылдардың ... ... ... жылдардың соңы мен 90-шы жылдардың ... ... ... ... пайдалануға берілді.
«ЕмбіМұнайГаз» өндірістік филиалында 39 кен орыны игеріледі.
2007 жылы компания «Қаражанбасмұнай» компанияларындағы ... ... ... ... өзінің қызметін айтарлықтай кеңейтті. Бұл екі
сатып алудың ... ... ... ... ... тиді және ҚМГ БӨ-нің
тәуліктік мұнай өндіруі шамамен алғанда 48 мың баррельді ... ... ... ... ... әсер ететін негізгі
факторларға: мұнайға арналған бағаның динамикасы, валюталық бағамдардың,
атап айтқанда, теңгенің АҚШ ... ... ... ... және
елдегі инфляция қарқыны жатады.
Мұнай сату компания кірісінің негізгі көзі болып табылады. Бизнес,
келешек, ... ... және ... ... қызметтің нәтижелері
айтарлықтай дәрежеде мұнайға арналған ... ... ... ... ... құбылмалылықтың жоғары дәрежесін көрсетті. Компания кірістері
мен таза пайдасы айтарлықтай дәрежеде ... ... ... қарай
ауытқиды. 2001жылдан бастап мұнайға арналған дүние жүзілік баға ... бұл өсу ... баға ... ... келешекте де
сақталатындығына ешқандай кепілдік жоқ. Келешекте кез ... ... ... ... салыстырмалы түрде көп емес) бизнеске,
келешекке, қаржылық жағдайға және компания ... ... ... етуі ... 2008 жылды 2007 жылмен салыстырғанда BRENT сортты мұнайға
арналған баға орташа алғанда баррель үшін 7.25 АҚШ ... ... 9.53 млн. ... ... ... 2008 жылы ... көрсеткіштерін орындауға қол жеткізді, 2007жылы осындай мұнай
көлемі өндірілген ... ... ... ... 2.81млн. тоннасын –
ЕМГ АҚ өндірді. Ұйымның өндірістік ... ... ... ... іске ... ... ... өте зор.
Сондықтан, капиталды тарту және қалыптастыру көздерін ... ... ... талдау өте маңызды. Талдауға керекті ... ... ... ... табыстар мен шығыстар туралы есеп, ақша
қаражаттары қозғалысы туралы есеп, капитал ... ... есеп ... құралдардың қозғалысы туралы есеп болып табылады. Ұйымның қаржы-
шаруашылық қызмет ... ... ... ... ... яғни ұйымның
кассасына немесе есеп шотына сатылған немесе жөнелтілген өнім үшін ... Ұйым ... ... ... ... емес түскен табыстар
болуы мүмкін. Мұндай табыстарға: материалды емес активтерді сатудан түскен
табыс, негізгі құралдарды сатудан ... ... және ... ... ... емес өзге табыстар. Шығыстарға мыналар кіреді: өнімді сатып
алуға шығыстар, өнімнің ... ... ... ... және әкімшілік
шығыстары, сату бойынша шығыстар, пайыз бойынша ... ... және ... ... : ... ... қызметінің не табысы, не
залалы болады [17].
«ЕмбіМұнайГаз» АҚ - 2007, 2008 ... ... ... ... ... ... ... қарастырайық.
«ЕмбіМұнайГаз» АҚ-ның 2008 жыл қорытындысы бойынша ... ... ... ... келесі 2 кестеде көрсетілген:
2 кесте
«ЕмбіМұнайгаз» АҚ 2008 жылғы бухгалтерлік балансы негізінде тігінен ... ... ... ... |Жыл ... |Жыл ... |
| |мың тг. ... % |мың тг. ... % ... ... |851 851 741|100 ... 389 |100 ... ... ... 922|55.4 ... 845 |48.7 |
|Тауарлы материалдық қорлар |11 583 258|1.4 | 15  131 |2.1 |
| | | |619 | |
| ... мен ... ҚҚС |5 378 089 |0.6 |11 690 358 |1.6 ... алдын ала төлем | | | | ... ... ... |4 845 333 |0.6 |4 952 828 |0.7 ... және ... да |50 083 867 |5.9 |37 356 601 |5.1 ... ... | | | | ... да ... активтер |378 603 924|44.4 |226 523 024 |31 ... ... және |21 658 451 |2.5 |62 459 415 |8.5 ... ... | | | | ... ... активтер жиыны|379 698 819|44.6 |376 823 544 |51.3 |
|2 ... ... ... құралдар |246 673 657|29 ... 372 |35.3 ... да ... ... |1 953 799 |0.2 ... 401 |14 ... бақыланатын |18 478 228 |2.2 | - |0 ... ... | | | | ... | | | | ... емес ... |5 548 240 |0.6 |7 921 252 |1.08 |
| ... |102 999 139|12.1 |2 884 207 |0.39 ... мен ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... да ұзақ ... |4 045 763 |0.53 |3 8432 312 |0.52 ... | | | | ... ... ... 129|100 ... 574|100 ... ... ... 750|66 |108 335 612|52 ... |18 713 954 |9.13 |21 695 307 |10.4 ... ... ... |59 356 770 |29 |25 551 751 |12.3 ... ... |35 184 485 |17.2 |40 457 729 |19.4 ... |22 077 379 |10.8 |20 630 825 |9.9 ... ... ... |70 077 379 |34 ... 962|48 ... |14 135 380 |6.9 |37 972 387 |18.1 ... ... салықтар|7 784 439 |3.8 |10715 701 |5.1 ... ... | | | | ... |48 157 469 |23.4 |53 155 847 |24.8 ... ... ... 612|100 ... 815|100 ... ... |259 365 914|40 |259 276 481|49.3 ... да ... | 580 |0.09 |92 249 |0.01 |
| |988 | | | ... ... ... 710|60 ... 385|50.6 ... | | | | |
* ... ... ... БӨ» АҚ – ның 2008 ... ... талдаудың негізгі мақсаты жекелеген жиынтық көрсеткіштердің
жалпы нәтижеге әсерін анықтау болып табылады, яғни ... ... ... үлес ... ... ... АҚ 2008 жылғы
бухгалтерлік балансы бойынша келесідей ... ... ... ... мерзімді активтерінің құрамындағы тауарлы материалдық қорлардың
үлесінің өскенін ... яғни ... жыл ... үлесі 1.4 % - ды
құраса, ал жыл ... 2.1% -ға ... ... Бұл ... үшін ... ... ... байланысты қорларға сұраныстың өскендігін байқауға
болады.
Ұзақ мерзімді активтер үлесінің жыл басында (44.6), жыл ... ... ... ... көреміз.
Ұзақ мерзімді активтердің құрамында негізгі құралдардың үлес салмағының
ұлғайғандағын байқауға болады. Ұйымның міндеттемелерінің ... ... ... ... жыл ... азайғандығын байқаймыз. Яғни ... ... ... ... тәуелді.
Келесі 3 кестеден «ЕмбіМұнайГаз» АҚ-ның 2008 жылғы ... ... ... талдауды көруге болады.
3 кесте
«ЕмбімұнайГаз» АҚ-ның 2008 жылғы бухгалтерлік балансы негізінде
көлденең талдау (мың теңге есебінде)*
|Баланс баптары |Жыл басы |Жыл соңы ... |
| | | |+,- |% ... ... ... 741 ... 389 ... |-13.7 |
|Ағымдағы активтер ... 922 ... 845 ... |-24.5 |
|Тауарлы материалдық қорлар |11 583 258 | 15 131 ... |30.6 ... менс ... |5 378 089 |11 690 358 |6312269 |117.4 ... ала ... | | | | ... ... ... |4 845 333 |4 952 828 |107 495 |2.2 ... және басқа |50 083 867 |37 356 601 ... |-25.4 ... ... | | | | ... да ... активтер |378 603 924 |226 523 024 |-152080900 |-40.2 |
|Ақша қаражаттары және |21 658 451 |62 459 415 ... |188.4 ... ... | | | | ... ... активтер |379 698 819 |376 823 544 |-2875275 |-0.76 |
|жиыны | | | | ... ... ... 657 ... 372 ... |5.13 ... да ... активтер |1 953 799 |102 841 401 |100887602 |51 |
|Бірлесіп бақыланатын |18 478 228 | - ... |-100 ... ... | | | ... | | | | ... емес активтер |5 548 240 |7 921 252 |-18478228 |42.8 ... ... 139 |2 884 207 ... |-97.2 ... мен ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... да ұзақ мерзімді |4 045 763 |3 8432 312 |-202451 |-5 ... | | | | ... ... ... 129 ... 574 | 3769445 |14 ... ... ... 750 |108 335 612 |-26997138 |1.27 |
|Займдар |18 713 954 |21 695 307 |2981353 |-16.7 ... ... ... |59 356 770 |25 551 751 ... |2.2 ... ... |35 184 485 |40 457 729 |5273244 |-0.9 ... |22 077 379 |20 630 825 ... |14 ... ... ... 379 ... 962 ... |11.2 |
|Займдар |14 135 380 |37 972 387 ... |1.3 ... ... |7 784 439 |10715 701 |2931262 |1.4 ... ... | | | | ... | | | | ... |48 157 469 |53 155 847 |3998414 |- ... ... ... 612 ... 815 ... |9.3 |
|3 ... ... ... ... ... 914 ... 481 |-89433 |-0.08 ... да ... | 580 |92 249 |-488739 |-9.4 |
| |988 | | | ... пайда |386 494 710 |266 383 385 |-120111325 |0.001 ... ... | | | | |
* ... ... ... БӨ» АҚ – ның 2008 жылдық есебі
Көлденең талдау қорытындысы ... ұйым ... ... жыл соңында жыл басымен салыстырғанда -13 пайызға азайғандығын
байқаймыз, оған мынадай баптар әсер ... ... ... да
қаржылық активтер,ұзақ мерзімді активтер жиыны, бірлесіп ... ... ... ... мен
бірлесіп бақыланатын кәсіпорындарға ... әсер ... ... ... тауарлы материалдық қорлар 30.6%-ға артқан.
Тауарлы материалдық қорлардың артуы капитал айналымдылығының ... және ... ... ... ... етеді Ақша
қаражаттарының 188.4 - ға ... ... ... бабының құрамында займдар -16.7, кредиторлық
борыштар -0.9, ... ... -0.08, ... да ... -9.4 ... ... 2007, 2008 жж. қаржылық–шаруашылық қызметінің
негізгі көрсеткіштерін төмендегі 4 ... ... ... кесте
«ЕмбіМұнайГаз» АҚ қаржылық-шаруашылық қызметінің негізгі
көрсеткіштері (мың ... ... |2007 жыл |2008 жыл ... |
| | | |(+,-) ... ... ... |412 207 787 |486 974 879 ... ... ... ... 788) ... 485) |-17436697 |
|Операциялық пайда ... 999 ... 394 ... ... кіріс |11 615 497 |27 030 779 ... ... ... ... |(7 595 468) |(5 787 911) |1807557 ... ... ... |(4 060 138) |(8 042 582) ... ... ... ... ... |(75 772) |859 828 |784056 ... | | | ... ... ... 788) |17 429 850 ... ... бақыланатын | | | ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... |218 366 330 ... 358 ... ... салығы бойынша шығыстар |(95 805 113) |(150 511 277) ... |
|4 ... ... ... ... таза ... ... 217 |157 119 081 |+34557864 |
|Негізгі құралдар ... 372 ... 657 ... ... ... |15 131 619 |11 583 258 ... |
|Қор қайтымдылығы |1,59 |1,97 |0,38 ... ... |0,63 |0,51 |-0,12 ... ... |27,24 |42,04 |14,8 ... ... |0,04 |0,02 |-0,02 ... ... |29,73 |32,26 |2,53 |
* ... ... ... БӨ» АҚ – ның 2008 ... есебі
4 кестеден көріп отырғанымыздай, 2007 жылмен салыстырғанда 2008 жылы
шаруашылықтың сыйақылар ... 15415282 мың ... ... Ал, ... 2007 ... ... 2008 жылы 17436697 мың ... кеміген.
Себебі, 2007 жылы сыйақылар бойынша шығындар 1807557 мың ... ... ... 34557864 мың ... өскен. Тауарлар мен қызметтің өзіндік құны
2008 жылы 2007 ... ... 81,5 %-ға ... Қор ... өндірістік қорлардың қолданылуын сипаттайды. Қор қайтымдылығы жыл
сайын артып отырған, яғни бұл негізгі құралдардың тиімді ... ЕМГ АҚ – ның ... оң баға ... ... ... ... ... қор қайтымдылық коэффициенті 14.4 артып, ... ... ... ... ... зерттейді,
Қор сыйымдылығы өндірілген өнімнің 1-тг-ге келетін негізгі
құралдардың ... ... ... ... жағдай бойынша компания ... ... қоры 5925 ... 1862 ... ... ... кен ... негізгі бөлігі жоғарғы суланушылығы мен
мұнай өндіру деңгейінің ... ... ... ... тұр. ... ... ... төмендеуінің орнын толтыру
мақсатында, сондай-ақ 2008 жылы мұнай ... ... ... ету үшін ... ... пайдаланудың бұрғылау, күрделі
жөндеу жөніндегі ... ... ... қарқындату, сондай ақ бүйірлік
оқпанды кесу жөніндегі іс шараларды жүргізді. 2008 жылы ... ... ... ... ... бұл ... жаңа ұңғымаларды іске
қосудан мұнай өндіру 290 мың тоннаны құрады.1137 ұңғымаға ... ... ... ... ... жұргізілген жұмыстан қосымша өндіру 542
мың тонна мұнайды құрады,2008 жылы 8.94 мың тонна мөлшерінде ... ... қол ... 14 ... ... ... кесу жүргізілді.
Компания қабаттардың мұнай беруін арттырудың үздік ... ... ... сумен сөгуді және ағынды ауытқытушы полимерлік құрамдарды
пайдалануды қолдануда. ҚМА ... ... ... 2008 ... ҚМА ұңғымалық операцияларды жүзеге асырудың есебінен қосымша  561.23
мың тонна мұнай өндірілді.
2009 жылы мұнай өндіру ҚазгерМұнай мен ... ... ... ... 2008 ... деңгейде сақтала отырып 9.5 млн.
тоннаға жетеді. Өндірудің табиғи төмендеуінің орнын толтыру үшін 2009 ... ... ... ... ... ақ бар ұңғымаларда іс- шараларды оның
ішінде қабаттардың мұнай беруін жақсарту, ұңғымаларды күрделі ... ... ... ықпал ету және өндіруші ұңғымаларды
әрекетсіздіктен шығару жөніндегі іс ... ... ... отыр.
2009 жылы Компания бұрғылау орнату үшін геологиялық құрылымын нақтылау ... ... ... ... бар ... ... барлау
жұмыстарының ауқымды көлемін жоспарлап отыр. Атап айтқанда, компания Р-9,
Тайсойған кенорындарында, сондай-ақ Өзен және ... кен ... ... ... аумақтарда барлау жұмыстарын жоспарлап отыр. 2009
жылы 850 км. көлемінде ... ... ... ... 8 ... құрылысын салу, сондай-ақ 12600 метр тереңдікті бұрғылау
жоспарланды.
2009 жылы компанияның күрделі шығыстары ... ... 45 ... ... деп күтілуде. Келесі кестеде 2008 жылдың 31 желтоқсаны мен
2007 жылдың 31желтоқсанында аяқталған кезеңдер ... ... мен ... ... ... және сату ... ... деректер келтірілген:
5 кесте
Мұнай мен мұнай өнімін сату бағалары туралы дерек (мың ... ... сату |2008 жыл |2007 жыл ... құбыр желісі |Мың ... ... ) | ... ... 869 ... 555 |
|Көлемі (мың тоннамен) |5 233 |5 075 ... ... ... үшін |58 260 |52 486 ... | | ... ... (АҚШ |65.75 |57.57 ... ) | | ... ... ... желісі | | ... | | ... ... ... 248 |92 993 153 ... (мың ... |2 117 |1 663 ... бағасы(тонна үшін |62 559 |55 903 ... | | ... |70.61 |61.32 ... ... | | ... мұнай экспорты |437 551 117 ... 708 ... мен ... ... | | ... сату | | ... мен өңделген өнімдерін |37 401 142 ... ... ... сату | | |
|5 ... ... ... (мың ... |2 230 |2 551 ... ... үшін |16 768 |17 525 ... | | ... бағасы |18.93 |19.22 ... ... | | ... ішкі ... сату |37 401 142 |44 705 552 ... мен ... ... | | ... ... | | ... мен ... өнімдерін |474 952 259 ... 260 ... | | ... ... (мың тоннамен) |9 585 |9 290 ... ... үшін |49 554 |43 498 ... ) | | ... ... |55.93 |47.71 ... | | ... де ... |12 022 620 |8 115 527 ... ... ... 879 |412 207 787 |
* ... ... ... БӨ» АҚ – ның 2008 ... ... жылы ӨАС құбыр желісі арқылы экспорттық сату көлемі 2007 ... ... ... ... ... ... беру мен мұнайды
ішкі рынокта сату ... 2007 ... ... ... ... Каспий құбыр желісі Концорциуымы арқылы экспорттық көлемдер ... ... ... есеп ... ... ... субъект бухгалтарияның жұмысын өзі
қабылдаған есеп саясаты негізінде реттеп отырады. ... есеп ... ... ... ... ұсынылған кезеңдер үшін дәйекті түрде
қолданылды.
«ЕмбіМұнайГаз»(ары қарай ЕМГ) компаниясындағы Қорлар есебі №2 «Қорлар»
ХҚЕС-на ... ... ... ... алынған және қайта сатуға арналған
тауарлар, кәсіпорында өндірілген дайын өнім және ... ... ... ... пен ... жатады. Шикізат пен материалдарға өндіріс
процесінде пайдалануға арналған материалдық құндылықтар жатады. ... ... үшін ... пен ... ... ... өзге де қосымша материалдар, оларға басқару қажеттілігіне
қажетті құндылықтар;
- отын, оған отынның ... ... ... ... ... оған ЕМГ АҚ – ның ... шаруашылық қажеттіліктеріне керекті құндылықтар, өзге де
еңбек құралдары кіреді;
- қосымша бөлшектер, оған жөндеуді ... ... ... ... мен өзге де ... ... ... ... ... ... ... қажетті бөлшектер жатады. Комплектацияға
арналған бөлшектер сатылатын болса, онда «Қайта сатуға арналған
тауарлар» ... ... ... өзге де ... пен ... оған ... ... жатпайтын материалдар жатады.
Дайын өнім - негізгі және көмекші цехтардың сату үшін дайындалған
өнімі. ... өнім ... ... ... және ... ... ... сертификатпен немесе өзге де құжаттармен расталуы
қажет. Дайын өнім қоймаға тапсырылып және ... ... ... ... өзге құжатпен рәсімделеді. ЕМГ АҚ – ның негізгі ... ... ... ... ... топтары бөлек көрсетіледі:
- мұнай шикізаты;
- газ конденсаты;
- өзге де дайын өнімдер.
Аяқталмаған өндіріс – өндірістің технологиялық ... ... ... дайын болған өнімдер [1].
Құндылықтардың аналитикалық сипаттамасы бойынша былайша жіктеледі:
- меншік құқығы шектеулі құндылықтар;
- кепілге берілген құндылықтар.
Тұтыну ... ... ... ... ... құндылықтар;
- жауапты сақтауға берілген құндылықтар.
ЕМГ АҚ – да тауарлы материалдық құндылықтарды есептен шығару үшін және
табысты ... үшін есеп ... ... ... ТМҚ - ды ... ... алынуы мүмкін, мұндай жағдайда
ТМҚ - ды есепке алғанда нақты шығындарға:
- ... ... ... ... ... ТМҚ - ды иемденуге байланысты басқа ... ... ... үшін ... ... ... қайтарымсыз сыйақылар;
- делдал кәсіпорындарға берілетін сыйақылар;
- ТМҚ - ды жеткізу бойынша көлік шығындары;
- ТМҚ - ды ... ... өзге де ... ... ... ... ТМҚ – дың бағасы шетел валютасын
теңгеге аударғандағы құны ... ... ... уақытта мұндай ТМҚ – ды
иемденуге байланысты шығындар бағамдық айырмаға ... ... ... ... ... сол есепті кезеңнің өзге табыстары мен
шығындары ретінде танылады.
Ақшалай емес ... ... ТМҚ – дың ... Егер ТМҚ ... жарғылық капиталға салым ретінде салынған болса, онда ... оның ... ... әділ құны ... ... – лар ... тартылатын болса, негізігі құралдардың істен шығуынан
алынатын болса, түгендеудің нәтижесінде анықталған болса, онда ... ... баға ... бағаланады.
Төлемдері кейінге қалдырылған ТМҚ – дың ерекшелігі. Егер ТМҚ – ... есеп ... ... ... болса, онда мұндай ТМҚ - құны
міндеттеме жабылатын уақытқа қатысты анықталады, яғни нақты құны ... ... ... ақша ... ... анықталады.
Дисконтталған ақша қаражаттары нарықтық ... ... ... ... ... ТМҚ – лар ерекшеліктері. Жолдағы ТМҚ - лар ... ... - на әлі ... , ... мәміле шарты бойынша ЕМГ АҚ – ның
меншігіндегі ... ... ... – дың ішкі орын ... ... бұл бір заңды тұлғадан келесі
заңды тұлғаға ауысуы. ... ТМҚ – дың ... ... алу ... ... ... келісімшарт бойынша сатуға арналған, жауапты сақтауға
арналған ТМҚ – лар ... ... ... ... ЕМГ АҚ
мұндай құндылықтарды балансқа кірістемейді, бұлар баланстан тыс шоттарда
есепке ... ТМҚ – ды ... ... алу ... ... Сату үшін ТМҚ – ды алу ... келісімшарты негізінде
жүргізіледі. Сату үшін алынған ТМҚ – лар қабылдау – ... ... құны ... ... Егер ... ... бұзатын
болса ТМҚ – қорлар қайтарылады және ... ... ... АҚ – да ТМҚ – лар мынадай жағдайда ... ... ТМҚ – ды ... жіберу;
- БӨ – ге кіретін өзге кәсіпорындарға ТМҚ – лар сатылған жағдайда;
- ТМҚ – лар ... ... ТМҚ – лар ... ... ... ... ... анықталса, ұрланса, бүлінсе.
Қорлардың өзіндік құны. Шикізат және ... ... ... ... алу
құны бойынша есептеледі. Аяқталмаған өндіріс және өндірілген дайын өнім
нақты өзіндік құны бойынша есептеледі.
Қайта сатып ... ... ... ... өндірілген) қорлар нақты
өзіндік құны бойынша ... ... ... құн ... сатып алуға
кеткен, қайта өңдеуге және қорларды керекті ... ... ... өзге
шығындарды және қайта тиейтін базаны ұстау құны және:
1. Қорларды сатып алуға – сатып алудағы компанияның ... ... ... ... ... ... алу бағасы;
- импорттық баждар және қайтарылмайтын салықтар;
- жабдықтаушыдан бастап ... ... ... дейін тасымалдау,
жабдықтау бойынша басқа тараптардың қызметінің құны;
- жабдықтаушыдан бастап қорларды сақталу ... ... жеке ... ... ... ... шығындарының құны;
- қайта тиейтін базаларды ұстау бойынша шығындар құны;
- ... ... ... ... ... ... қорларды
тасымалдау бойынша қайта тиейтін базалардың шығындарының құны;
- компанияның бір құрылымдық бөлімшесінен компанияның басқа құрылымдық
бөлімшесіне ... ... ... ... ... базалардың
шығындарының құны, және жабдықтаушыдан қорлардың сақталу ... ... ... ... ... ... бойынша қызмет құны;
- қорлар импортын рәсімдеу бойынша қызметтер,мемлекетке кіргізілгендігі
үшін баждар, алымдар;
- тиеу, түсіру қызметтерінің ... ... және ... ... ... қорларды сатып алумен тікелей байланысты өзге шығындар.
2. Компания ішінде өндірілген қорлар үшін:
- осындай қорларды өндіруге керекті барлық шығындар;
- ... бір ... ... ... ... ... қорларды тасымалдау бойынша қайта тиейтін базалардың
шығындарының құны және ... ... ... ұстауға кеткен шығындар [5].
3. Компания акцияларын төлеуге акционерлерден алынған ... ... ҚР ... қарастырылғандай мүлікті ... ... ... құны ... ... ... кеткен шығындар өзіне сатып алу ... ... ... және ... ... ... ... кеткен және басқа да шығындар. ... ... ... және өзге де ... ... ... алу шығындарын анықтауда
шегеріледі.
Қайта өңдеу ... ... ... ... өнім бірлігімен
байланысты шығындарды қосады. Оларға сонымен қатар дайын өнімге, шикізатты
өңдеуде орын ... ... ... ... мен ... шығындарды
жүйелі үлестіру де кіреді. Қайта өңдеуге үлестіру шығарылған өнім ... ... ... ... ЕМГ АҚ – ның ... ... ... тиейтін базаларды ұстау бойынша шығындар кіреді.
Қорлардың нақты өзіндік құнын қалыптастыруда, ... ... ... ... ... ... көліктік шығындар, қайта тиейтін
базаны ұстау бойынша шығындар және құрылымдық ... ... мен ... ... ... ... ... алынған қорлардың
нақты атауына қосу жолымен сатып алынған ... ... ... ... Бұл үшін ... жағдайда, қайта тиейтін базалар, компанияның
басқа филиалдарына қорларды тасымалдау мен ... ... ... ... үшін шот-фактураларда жабдықтаушы бағасы бойынша қорлардың құнымен
бірге, осы қорлармен байланысты қайта тиейтін ... ... ... және егер ... ... ... ... база көлігімен
жүргізілсе, тасымалдау бойынша шығындарды төлеуді ... ... ... филиалдарының жеке көлігімен жүргізілсе немесе
филиалдардың қорларды сатып ... ... ... шығындар болса, онда
мұндай шығындар әрбір сатып алынатын қорларға жедел қосылады. ... ... ... ... ... ... Мұны ... жазбамен
көрсетуге болады:
- ДТ 1300 «Қорлар»;
- КТ 8030 «Көмекші өндіріс».
Қорлардың өзіндік құнына қосылмайтын шығындарға мыналар ... ... тыс ... ... ... күші ... мен өзге
де өндірістік шығындар;
- сақтауға кеткен шығындар;
- әкімшілік шығындар;
- өткізу шығындары.
ЕМГ АҚ үшін негізінен сатып алынатын тауарлар, ... ... ... ... жабдығы, қосалқы бөлшектер, резина – техникалық
бұйымдар, ... ... ... ... ...... ... болып
табылады.
Қорларды сатып алудағы құжаттық рәсімдеу былай ... ... ... ... түсуін растайтын негізгі құжаттар болып:
- тауарлы - жөнелтпе құжат – тауар сапасы сертификаттары, ... ... ... ... және басқалары;
- көліктік-экспедиторлық және сақтандыру құжаттамалары – теміржол
жөнелтпе құжаты және оның көшірмелері, сақтандыру ... және ... ... құжаттамасы – немесе шот-фактуралар, есеп-айырысу
айрықшаламалары;
- кедендік құжаттама – ... ... ... ... ... бар кедендік жүктік декларациясы, тауар шығарылымы ... баж, ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі немесе бүлінуі бойынша ... ... ... акт, ... ... АҚ қорлар есебі бойынша баланстық шоттарға ... ... ... ... ... ... ... жүйесін
қолданады.
Материалдар есебінде, жалпы компания, бас офис және барлық ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл өз
кезегінде есеп жүйесіне келіп түскен қорларды автоматты ... ... және ... ... ... жібермеуге мүмкіндік
береді.
ЕМГ АҚ компаниясының бухгалтерлік есеп шоттарында материалдар бастапқы
және кейінгі қозғалысының көрсетілуі, тек ... ... ... ғана ... құнының табыс және залал есептілігінде көрсетілуі.
Шығысқа шығарылған қорлар ... ... және ... ... пішімі бойынша көрсетіледі
ЕМГ АҚ қорлардың бухгалтерлік есебі келесі жіктелімде көрсетіледі. 1300
«Қорлар» баланстық шотында көрсетіледі.
6 кесте
Компаниядағы шикізат және материалдар құрамы *
| ... және ... ... |Шикізат ... ... ... ... фабрикаттар және құрастырылмалы бұйымдар, |
| ... ... ... ... |Ыдыс және ыдыстық материалдар ... ... ... ... ... де материалдар ... ... ... ... материалдар ... ... ... ... көзі: «ЕмбіМұнайГаз» АҚ-ның Есеп саясаты, 2 бөлім «Қорлар»
Материалдарды сатып алу бір ... ... АҚ ... ... [9].
Қорларды сату есебі.
Өндірісте қолданылмайтын қорлар, қор қалдықтары және еншілес және ... үшін ... ... ... сатыла алады.
Қорларды сату үшін негіз болып келісім табылады. ... ... ... ... үшін ... болып – қорлардың компаниядан сатып
алушыға меншік құқығының ... ... ... мен құжаттар табылады
(жөнелтпе құжат, ... ... ... сенімділік).
Қорларды сату келесі бухгалтерлік жазбалармен көрсетіледі:
Нақты өзіндік құны ... ... ... ... Дт 7414 ... ... шығарылуы бойынша шығындар»;
- Кт 1300 шотының субшоттары;
- сату бағасы бойынша басқа жаққа сатылған қорларды көрсету (ҚҚС-
сыз);
- ДТ 1213 ... ... үшін ... алушының қысқа мерзімді
дебиторлық берешегі»;
- КТ 6214 «шикізат және материалдардың шығысқа шығарылуынан түскен
табыс».
ЕМГ АҚ – ның ... ... ... ... күні ... ҚР ... ... алынған немесе өтеусіз тегін алынған материалдар
үшін – жабдықтаушыдан кәсіпорынға материалдардың меншік ... ... Бұл ... ... шарттарымен сәйкесінше Инкотерма сауда
терминдерін ... ... ... ... ... түрде
материалдарды жабдықтау келісімінде тіркеледі. Сыртқы сауда келісім шарт
бойынша алынған материалдар үшін кәсіпорынның балансында ... ... ... ҚР ... еркін айналымға материалдардың шығарылған
күні болып табылады;
- ЕМГ АҚ - ның ішінде өндірілген материалдар үшін – ... ... өнім ... ... ... арналған, кәсіпорынның дайын өнім
өндірісі циклының аяқталу күні;
- өндірістің қайтарылмалы ...... үшін – ... болу ... ... ... анықталған материалдар үшін – түгендеу өткізу
қорытындысы ретінде құралған, әрдайым қызмет ететін ... ... ... ... кәсіпорынға зілзала нәтижесінде келіп түскен материалдар – ... ... ... ... арнайы комиссия хаттамасын бекіту күні.
ЕМГ АҚ - ның бухгалтерлік есеп шоттарында материалдар ... ... ... ... тек сәйкесінше бастапқы ... ғана ... ... АҚ -ДА ... ... ... ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1 Тауарлы-материалдық қорларды бағалау және түгендеу
Материалдық құндылықтарды дұрыс есепке алу үшін ... ... болу ... ... - бұл ... мен тиісті деректемелері (сорты,
мөлшері) көрсетілген материалдың ... ... ... ... дәл және тұрақты өлшем бірлігі белгіленеді. Бұған қоса,
номенклатурада материалдардың ағымдағы ... ... ... ... ... - номенклатура - бағалық деп, ал онда көрсетілген
бағалар - есептік деп аталады.
Тағайындалған нөмірін, өлшем бірлігі мен бағасын ... ... мен ... ... барлық құжаттар мен
тіркелімдерге қояды.
Бухгалтерлік есепте қорлардың құнын бағалау өте ... ... ... қорлардың өзіндік құны мен есептік кезеңдегі
табыс, қорлардың құнын бағалауға тәуелді. ... ... ... ... құны ... ... соммасына байланысты. Бағалау
тәсілдері шаруашылық субъектінің есеп саясатында орнатылады.
Ұлттық тәжірибеде ... ... ... барлық түрлерін
қолдануға рұқсат берілген [6].
Тауарлы – материалдық қорлар төмендегідей әдістер негізінде бағаланады:
1. Арнайы ... ... ... Орташа өзіндік құнды есептеу әдісі.
3. ФИФО әдісі.
4. ЛИФО әдісі.
5. НИФО әдісі
6. Қалыпты баға ... ... ... ... ... № 2 «Қорлар» ХҚЕС
ұсынған бағалау тәсілдерін қолдануға болады:
- арнайы сәйкестендірілген есептеу әдісі ;
- орташа өзіндік құнды есептеу әдісі;
- ФИФО әдісі.
Халықаралық ... ... ... ЛИФО ... ... ... ... тәсілдерінің әрқайсысының өзінің артықшылықтары мен
кемшіліктері бар. Тауарлы – ... ... ... ... ... кәсіпорынның таза табысын да, тұтас табысын да , қаржылық жағдайына
да мәнді әсер етуі ... ... ... ... ... ... жөн. Бір ... екінші бір әдіске көшер ... ... ... басымдылығымен қатар мына жағдайларды да ... ... ... ... ... ... ... бір әдістен екіншісіне көшуді, есепті жылдың басынан бастап
енгізу;
- дер кезінде ...... ... ... да ... ... ... табысына да түзетулерді енгізу.
Арнайы сәйкестендірілген есептеу әдісі әдетте бірімен – ... ... ... ... ... тәртіпке пайдаланылатын
(асыл металдардың, асыл тастардың т.б) ... бір ... ... есептеуге арналған. Бұл әдіс жұмсалған материалдармен ... ... ... ... ... шығаруды көздейді. Сондай - ақ бұл
арнайы сәйкестендірілген ... ... ... ... ... ... өндірілгенінен қарамастан арнаулы жоспарлауға арналған
материалдардың өзіндік құнын есептеуге арналған. Бұл әдіс топтар ... ... ... – дәл ... ... ... жағдайларда
қолданылады. Тауарлы – материалдық қорларын сатып алу нақты тапсырысты
орындау үшін ... ... ... ... ... ете
алмайды, өйткені оның қандай болатының шын мәнінде алдын – ала белгіленіп
қойған.
Орташа өзіндік ... ... ... бойынша кәсіпорынға кіріске алынған
әрбір материалдық қорлардың бағасы олардың материалдық қорлардың кіріске
алынғандағы шоты ... ... ... мүмкін болмаған ... ... ... ... ... ... құны ... есепті айдың басындағы қалған қалдығының құнымен ай ... ... ... ... ... материалдардың ай
басындағы сандарының қалдығы мен ай бойы ... ... ... ... ... бөлу арқылы анықталады.
ФИФО әдісі – есептен шығарылған материалдық қорларды, олардың ... ... ... ... құны ... бағалау әдісі болып
табылады. Бұл әдіс қағидасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... деп есептеледі. Яғни барлық келіп кіріске
алынған материалдар бірінен соң бірі ... ... ... ... ... Бұл жағдайда ай соңында кәсіпорынның қоймасында қалған
материалдардың өзіндік құны ... ... ... материалдардың бағасымен
бағаланады. ФИФО әдісінің артықшылығы ... ... ... ... таза ... мүмкін болатын деңгейінен неғұрлым жоғарғысын береді.
Бұл мынаған байланысты: инфляция кезеңінде компаниялар өз өнімдерін ... ... бұл ... ... ... өсуі кезіне дейін сатып
алынуы ықтимал. Тиісінше бағаның төмендеу кезеңінде таза табыстың шамасы ... ... ... өзі осы ... ... ... ... әдісі – шаруашылық ұйымдарда ең соңғы ... ... ... тобы ... ... ... етіледі, немесе жұмсалды деген
қағидаға ... яғни ... ... ... ... ... ... ұйымда ең соңғы кіріске алынған материалдардың
тиісті өзіндік құны бойынша бағаланады. Ал ай ... ... ... ... алғашқы кіріске алынған материалдардың ... ... ... ... ... ФИФО әдісінен айырмашылығы инфляциялық үрдістер кезінде
таза табыстың неғұрлым жоғары деңгейінен ... Бұл ... ... сол
еспті кезең соңындағы қорлар құны нақты ... ... ... ... ... ... болып түсті – бірінші болып шығысқа
кетті» бағасы бойынша есептен шығаруды көздейді. Бұл ... ... құны ... құнын теңдестіру үшін түзетулер жасау қажет. Қалыпты баға (нормативті
құн) бағалау тәсілін қолдануда өндіріске жіберілген материалдар, ... ... ... бағаланады. Шынайы және нормативті баға арасындағы
айырма жеке шотта жиналады. ... ... ... тәсілдерінің
артықшылықтары мен кемшіліктері көрсетілген.
7 кесте
Бағалау тәсілдерінің артықшылықтары мен кемшіліктері*
|№ |Бағалау ... ... |
| ... | | |
|1 ... |Өндірістік шығындар мен |Көп еңбекті ... |
| ... ... ... ... ... |
| |н ... әдісі |бағалануына әкеледі. |шығындарға алып келеді. |
|2 |Орташа өзіндік |Есептемелердің ...... |
| ... ... ... ... өзіндік құны да, |
| |әдісі |мөлшері минималды ... ... ... |
| | | ... ... |
|3 |ФИФО ... ... ... өндірістік |
| | ... ... ... алып ... |
| | ... таза ... |пайданы көтереді және |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... неғұрлым | |
| | ... ... | |
|4 ... ... ... ... өте төмен |
| | ... алып ... ... және ... |
| | | ... ... |
|5 ... ... ... мен ... ... |
| | ... шынайы |жіберілуі үшін келесі |
| | ... ... ... |
| | | ... көп ... ... |
| | | ... ... және |
| | | ... ... |
| | | ... үшін ... |
| | | ... талап етеді |
|6 |Қалыпты баға |Тіркелу ... ... ... құн ... |
| | ... ... ... ... ... және |
| | ... жеңілдетеді |қорлардың бағалануы шынайы |
| | | ... ... ... ... көзі: интернет желісі www.allbest.ru
ЕМГ АҚ – да қорлардың барлық түрлерінің бағалануы орташа құн ... ... ... ТМҚ ... құны ... кезеңнің басында болған
және осы кезең ағымында өндірілген немесе алынған ... ... ... анықтау жолымен есептеледі.
Орташа өзіндік құн мұнайдың барлық жабдықтаушылары бойынша өндіріліп,
келесі ... ... ... ... ...... жабдықтаушылар бойынша жиынтық (саны
мен құны) + барлық жабдықтар бойынша ағымдағы айдағы ... ... мен ... ... саны мен құны.
Мұнайдың жалпы құнын жалпы көлеміне бөлу арқылы мұнайдың ... ... ... ... ... келесі міндетті ережелер сақталады:
- қорлардың орта құнды есептеу үшін есепті кезең – күнтізбелік ай болып
табылады;
- ... ... құны ... ... түрі мен ... ... ... кесте
ЕМГ АҚ – ның материалдарының қозғалысын орташа құн ... ... ... ... ... |қалдық |
| ... ... ... ЕМГ АҚ – ның есеп саясаты, 2 бөлім Қорлар
Бір түрлі сұрыпты қорлардың құны ... ... ... ... құн ... қолданылып, сатылымы қоймаға түсу күніне
байланысты емес ... ... ... ... ... ... ... орташа өлшем құны қолданылатын бағдарламалық өнімде келесі
тәртіпте қалыптастырылады. Мәліметтер базасына ... ... ай ... ... ... бағасы және құны ... ... ... ... ... ... ... мен шығысы
бойынша операциялар енгізіледі.
Қойманың материалды-жауапты тұлғалары қорлардың қозғалысы ... ... бір рет ... ... ... ... Кіріс
бойынша құжаттарды енгізгеннен кейін жүйе автоматты түрде оның жаңа ... ... Ол ... ... ... ... ай аяғындағы
есептегі қалған, қорлар бойынша анықталған орташа құн ... ... ... ... ... болып табылғандықтан есепті айдағы кіріс және
шығыс бойынша жүргізілген операциялардан кейін ... ... тура ... баға ... ... ... бірінші күніне
қоймалық есеп карточкаларына ауыстырылады. Ал ... ... ... ... қорлар қозғалысы бойынша жазбалардан кейін қояды [9].
Өткізудің ықтимал таза құны.
Қорлардың өзіндік құны өтеусіз болуы мүмкін егер:
- қорлар зақымдалған ... егер олар ... ... ішінара ескірген болса;
- сату бағасы төмендесе;
- сатуды аяқтауға немесе жүзеге асыруға арналған ықтимал ... құны ... ... таза ... әр ... ... ... бойынша жылына 1 рет жүргізілетін тест арқылы ... ... ... ... ... құны ... сатудан немесе
қолданылудан алынуы мүмкін.
Құнды өткізудің ықтимал таза ... алып ... ... ... ... арқылы жүргізіледі, ол қорлар есебі бойынша әрбір баланстық
шотқа жүргізілген тест нәтижесі бойынша есептеледі. Резервтер есебі ... ... ... ... олар ... ... бойынша
шоттарға контршоттар болып табылады.
Қорлардың құнсыздануы бойынша резервін ... ... ... ... Дт 7420 ... ... ... Кт «Активтердің құсыздануына резерв».
Осылайша, баланста қорлар құны – құнсыздану ... ... ... бойынша көрсетіледі.
Өткізудің ықтимал таза құнын анықтауда мыналар есепке алынуы керек:
- есепті кезең аяқталғаннан кейін болатын ... ... ... немесе бағаның ауытқуы;
- қолда бар қорлардың арналымы.
Шикізат және материалдар. Қорлардағы шикізат және өзге ... ... ... ... онда олар ... дайын өнім өзіндік
құннан жоғары бағамен сатылады.
Алайда, шикізат бағасы төмендегені, дайын өнімнің өзіндік құны ... ... таза ... артуын көрсетеді. Шикізат өткізудің ықтимал
таза құны мөлшеріне дейін есептен шығарылады.
Түгендеу – бухгалтерлік есеп әдісінің элементі ... ... ... бухгалтерлік есеп пен бухгалтерлік есеп берудің деректерінің
шынайылылығымен қамтамасыз ету үшін ... пен ... ... ... ... – бұл ... ... нақты қолда барын
шоттарда көрсетілген бухгалтерлік есеп деректерімен сәйкестігін тексерудің
әдісі. Түгендеу барлық ... ... ... және ... ... ... ... сондай – қажетті нақтылау мен
түзету енгізуге мүмкіндік береді. Түгендеу ҚР – ғы бухгалтерлік есеп ... беру ... ... және ... құралдарды, тауарлы материалдық
қорларды, ақша қаражаттары мен есеп айырысуларды түгендеу жөніндегі негізі
ережелерге сай ... ... ... ... ... ... тауарлы материалдық құндылықтардың, ақша
қаражаттары мен бағалы қағаздардың нақты қолда ... ... ... салысытыру арқылы сақталуына
бақылау жасау.
- сапа стандарттарына жауап бермейтін, яғни өзінің ... ... жоя ... ТМҚ – ды ... ... ... ТМҚ – дың шынайы құнын, кассадағы, ... ... ... шоттарындағы, салықтар бойынша
дебиторлық және кредиторлық берешектерді және баланстың ... ... ... ... жағдайларда міндетті болып табылады:
- кәсіпорынның мүлкі жалға берілгенде;
- жылдық қаржылық есептемесін жасар алдында;
- материалды жауапты адам ... ... ...... ... ... өрт ... табиғи апаттардан кейін.
Мүлікті тексеруді қамту толықтығына қарай түгендеу ... және ... ... Толықтай түгендеу түгендеу жүргізілген кезде мүліктің барлық
түрлері ... Ол ... ... ... ... жыл соңында
міндетті түрде ... ... ... ... бір ... мүліктердің бір немесе бірнеше түрі тексеріске түседі.
Өткізілу негізіне қарай түгендеу ... және ... тыс ... ... ... ... есеп беру ережелеріне сәйкес
жүргізіледі. Жоспардан тыс түгендеу аяқасты, ... ... ... ... жұмыс жасайтын ... ... ... құрамына түгенделетін мүлікті, бағаның қалыптасу
тәртібін, бастапқы есепті жақсы ... ... ... енуі ... ... ...... сақталуын,
құндылықтардың сапалы күйін, олардың ... және ... ... қамтамасыз ететін бақылудың бір тәсілі. Оны меншік нысанына, ... және ... ... қарамастан барлық ұйымдар ... ... ... ... тауарлы-материалдық
құндылықтардың түгендеу тізімін жасайды. ... ... ... құндылықтардың (шикізаттың, материалдардың, дайын өнімнің және
басқалардың) нақты қолда ... ... үшін ... ... ... ... құндылықтардың әрбір тұрған орны мен ... ... ... бойынша жүргізілді. Түгендеу басталмастан бұрын
әрбір материалдық ... ... ... ... алынады. Тауарлы-
материалдық құндылықтар ... ... ... жеке атау ... ... ... ... артикулы, сорты және саны көрсетіледі.
Түгендеу кезінде ... ... ... ... материалдар мен дайын
өнімдерге тиісті актілер ... ... ... ... ... ... қояр ... тауарлы-материалдық құндылықтарды түгендеу
кезінде қозғалысқа түскен жағдайда құжаттардың соңғы номерлерін жазу үшін
екі бос жол ... Егер кем ... ... ... ... онда оны ... ... Белгіленген тәртіппен рәсімделгеннен
кейін түгендеу тізімін салыстыру тізімімен салыстыру үшін ... ... ... ... әдетте, белгілі бір қоймада
тұрса ғана жүргізіледі. Түгендеу кезінде ... бір ... ... ... ретсіз ауысуға жол берілмейді.
Тауарлы-материалдық құндылықтар бір материалдық жауапты ... әр ... ... ... ... кезде түгендеуді сақтау орны бойынша
жүйелі түрде жүргізіледі. Құндылықтар тексеріліп болған соң, ... ... ... ... ... ... ... үшін келесі сақтау орнына
ауысады.
Түгендеу жұмыс ... ... ... оның тапсырмасы бойынша
комиссия мүшелері қойма меңгерушісінің ... және ... ... жауапты адамдардың көзінше тауарлы-материалдық құндылықтардың
нақты бар-жоғын ... ... ... қайта есептеу, қайта өлшеу арқылы
тексереді. ... ... ... ... ... ... олардың
нақты бар-жоғын тексерместен есепке алу деректері бойынша деректер енгізуге
жол бермейді.
Түгендеу кезінде түскен тауарлы-материалдық құндылықтарды материалдық
жауапты адамдар ... ... ... ... ... алады және
түгендеу аяқталғаннан кейін түскенін тізімге енгізіп, кіріске алды.
Бұл материалдық құндылықтар «Түгендеу кезінде келіп түскен тауарлы-
материалдық құндылықтар» ... ... бар жеке ... жазылады. Тізімде:
олар қашан, кімнен түскені, кіріс құжаттарының күні мен ... ... ... мен ... көрсетіледі. Сонымен бір мезгілде кіріске алу
құжатында түгендеу комиссиясының төрағасы қол ... ... ... ... ... онда осы ... жазылған түгендеу тізімінің
жасалған күні көрсетіледі.
Егер кәсіпорында түгендеу ұзақ уақыт бойы ... ... ... және ... ... мен ... жазбаша рұқсатымен ғана
түгендеу процесінде тауарлы-материалдық құндылықтарды материалды ... ... ... ... ... ... ... Бұл
құндылықтар «Түгендеу кезінде босатылған тауарлы-материалдық құндылықтар»
деген атпен жеке түгендеу тізіміне ... ... ... ... ... ... құндылықтарға арналған құжаттарға ұқсас
рәсімделеді. Шығыс құжаттарында түгендеу комиссиясы төрағаның қолы ... ... ... ... бірақ жауапты сақталуда тұрған тауарлы-
материалдық құндылықтарды да өз ... ... ... ... ... ... ... қабылданған
(өткізілген) тауарлы-материалдық құндылықтарға арнап түгендеу тізімдемесін
құрастырады да, бұндай ... ... ... алынғандығын
растайтын тиісті құжаттарға сілтеме жасалынады. Жолда келе жатқан, тиелген,
сатып алушылар мерзімінде ақы төлемеген, басқа ... ... ... құндылықтарды түгендеу тиісті шоттардағы
сомалардың негізділігін егжей-тегжейлі тексеру арқылы ... ... ... ... (жолдағы, тиелген тауарлар және
басқаладының), тиісті түрде рәсімделген құжаттармен расталған қалдықтары
болуы мүмкін; жолда келе ... ... ... өнімді берушілердің
төлем талаптарымен немесе оларды алмастыратын құжаттармен; тиелгендері –
сатып алушыларға ... шот ... ақы ... ... – банк мекемесінің міндетті растауымен; басқа ұйымдардың
қоймаларында жатқандары – түгендеу күніне жақын ... ... ... туралы рәсімделген қолхаттармен; бір қалада орналасқан өнім
берушіледің қоймаларында ...... ... ... ... қолхаттарымен расталады.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер үшін ... ... ... ... көрсетілген қызмет үшін ұзақ уақыт бойы ақы төлеуді
кешіктіргенде мұндай ... ... ... ол түгендеу
комиссиясының хаттамасында жазылады. Келіп түскен тауарлы-материалдық
құндылықтардың ... ... ... анықталған кезде, оларды алған
адамдардың түсініктемелері талап етілуі тиіс.
Тиелген және сатып ... ... ақы ... ... ... арналған түгендеу тізімдерінде әрбір жеке тиеу
бойынша сатып алушының аты, ... ... ... ... ... жазылған күні, нөмірі және ... ... ... кәсіпорындардың қоймаларында сақталатын тауарлы-материалдық
құндылықтар осы құндылықтардың ... ... ... ... ... ... ... Осы құндылықтарға
түгендеу тізімдерінде олардың атауы, ... ... ... құны ... алу
деректері бойынша), жүкті сақтауға қабылданған күні, сақтау ... ... мен күні ... ... сақтауында осы
құндылықтар тұрған кәсіпорындардан түгендеу ... ... ... ... ... ... ... кезде түгендеу
тізімдерінің көшірмелерін комиссия ... бір ... ... ... деректері бойынша) құжаттары бойынша белгіленген
санымен салыстырылады [7].
Басқа кәсіпорындарда қайта өңдеуде тұрған ... ... ... ... кәсіпорынның атауы,
құндылықтардың атауы, саны, есепке алынған деректері бойынша ... ... ... өңдеуге берілген күні, құжаттардың нөмірлері мен күні
көрсетіледі.
Түгендеу ... ... ... ... БӨ) ... ... үшін бірдей ережелер ... ... ... ЕМГ АҚ да БӨ – дің ... ... ... ... осы
ережелерге сай түгендеу жұмыстарын ұйымдастырады.
Түгендеу жоспарлы және жоспардан тыс жүргізіледі:
- жоспарлы ... ... ... бір рет 31 ... есеп беру ... ... ... тыс түгендеу материалды жауапты тұлға ауысқан кезде,
ТМҚ– дың ұрлануы , жоғалуы, ... ... ... ... апат кезінде, кәсіпорынның жойылуы кезінде жүргізіледі.
Түгендеу жүргізудің басты мақсаты:
- ТМҚ – нақты құнын ... ТМҚ – ... ... ... ... сәйкестігін
тексеру;
- ТМҚ сақтау және ... ... ... мен ... ... ... беру;
- ТМҚ-ның бөлшектеп бастапқы сапасын жоғалтқан және өтімсіз ТМҚ
анықтау.
Өтімсіз ТМҚ – лар ... ... ... өз қасиеттерін жоғалтқан,
ұзақ уақыт тұрып қалған қорлар болып табылады.БӨ – де түгендеуге ... ... ... бас ... ... ... басшылары;
- өндірістік филиалдардың, соның ішінде ЕМГ АҚ – ның және ӨМГ АҚ
– ның бас бухгалтерлері, логистика департаментінің ... бас ... ... ... ... ... мүшелері.
Жоспарлы түгендеуді жүргізу үшін алдымен « Арнайы бақылак комитеті» ... ... ... ... 2 ... тағайындалады: орталық және
жұмысшы комиссиялары. Бұл ... ... бас ... ... түгендеу комиссиясының негзігі міндеттеріне:
- жұмысшы комиссиясымен жүргізілетін ТМҚ – дың ... ... ... ... ... сай ... қадағалау;
- түгендеудің нәтижелерін уақытылы қарастыру.
Жұмысшы түгендеу комиссиясының негізгі міндеттеріне:
- түгендеуді нақты ережелерге сай жүргізу,
- түгендеуді тиімді әрі ... ... ... нәтижесін 7 күннен кешіктірмей орталық ... ... ... құрылымы былайша анықталады, бір қойманы түгендеу
үшін 4 түгендеу комиссиясының мүшесі қатысуы тиіс. Әр ... ... ... ... осы ... ... құрылымы түгендеу
жұмысы аяқталғанға дейін сақталуы ... Егер ... бір ... өзгерген болса, жазбаша рәсімделіп, себебі көрсетілуі қажет.
Жоспарлы түгендеуге сақтау орындары мен қоймаларды дайындау.
Мұндай түгендеу түрі ТМҚ – ды есептеу ... және ... ... ... ... ... туралы бұйрық бекітілгеннен кейін
есепті жылдың 1 қазанынан кешіктірілмей материалды жауапты тұлғалар қойма
мен сақтау ... ... ... ... ... ... ... түгендеуге дайындау бірнеше қадамдардан тұрады:
1 қадам. ТМҚ – ды қалпына келтіру. Материалды жауапты тұлға ТМҚ – ... ... ... ... ... әрбір ТМҚ – дың атауы және орналастырылған орны болуы қажет;
- әрбір ТМҚ – да ... ... яғни ... ТМҚ – дың ... ... ... ... қадам. Материалдық жауапты тұлға өтімсіз ТМҚ – ды қалпына ... ... ... ... сай ... ... материалды қорлар өтімді материалды қорлардан бөлек
саөталуы қажет;
- өтімсіз материалды қорлар ... ... ... ... әрбір өтімсіз материалдық қордың нөмірі, атауы, саны көрсетілген
ярлыгы болады. Ярлыкта көрсетілген өтімсіз ... саны ... ... ... ... ... қажет.
3 қадам. 31 қазаннан кейін кірістелетін ТМҚ – ға орын дайындалады.
Мұндай жағдайда келесідей ... ... ... ... ТМҚ – дың орны оқшауланған және жабық ... ... ... ТМҚ – дың орны ... болуы қажет.
4. қадам. Түгендеу басталғаннан кейін шығысқа шығарылатын ТМҚ – ды
реттеу және ... ... ... ... ережелер сақталуы қажет:
- шығысқа шығарылатын ТМҚ – дың орны ... және ... ... ... шығарылатын ТМҚ – дың орны бөлек болуы қажет.
5. қадам. Материалды ... ... ... жауып, койманын кіретін
шығатын ... ... ... ... пломбалау түгендеу
комиссиясының мүшесінің қатысуымен жүзеге асырылады [12].
Осы барлық қадамдардан кейін материалды жауапты тұлға ТМҚ – дың сақталу
орындары мен ... ... ... ... ... дайындайды.
Түгендеу жүргізбестен бұрын өтімсіз қорларды анықтап алу қажет, ... ... ... ... есеп ... ... өтімді қор болып анықталып, ал түгендеу нәтижесінде өтімсіз
қор ... ... ... Қорлардың өтімділігін анықтау үшін алдымен
бағдарламадан өткен жылғы 30 қыркүйек пен осы ... 30 ... ... қозғалысы жайлы ақпарат алынады. ... ... ... ... = Ш / ... ӨК – ... коэффициенті,
Ш – кезең аралығындағы материалдық шығындпардың көлемі,
ӨМК – ... ... 30 ... ... ... – кезең ішінде түскен материалдар көлемі.
Егер 0 < ӨМК < 40% болса, онда материалдардың ... аз. ... ... ... ... ... 40 %< ӨМК < 100% болса, онда материалдар өтімді болып табылады.
Бухгалтерлік жазуларды түгендеуге дайындау. Материалдық ... ... ... бар ТМҚ - ға ... жүргізеді, материалды жауапты тұлға
ұсынған құжаттарға байланысты ТМҚ – дың орын ауыстыруын ... ... 26 ... күні материалдық бухгалтер комиссия төрағасына 2
данада ТМҚ – дың атаулары мен өлшем бірліктері ... ... ... 27 ... күні ... ... комисссия төрағасына
бухгалтерлік жазулардың түгендеуге дайындығы жөнінідегі ... ... ... ... (ӨФ) материалдық бухгалтерлері және ... ... ... толықтылығына және дұрыстығына
жауапты болып табылады [3].
ТМҚ – ды түгендеуге өлшеу құралдарын ... ... әрі ... ТМҚ ... ... ... үшін комиссия мүшелерінде өлшеу құралдары болуы
қажет. Өлшеу құралдарына: калькулятор (2 ... ... ... ... және т.б жатады.Өлшеу құралдары ... ... ... ... ... арналған болуы қажет.
Түгендеу жазбаларын рәсімдеу реті. ТМҚ – дың ... ... ... ... ... егер бір ... ... екінші өлшем
бірлігіне айналдырулар жүргізілген болса, онда олар ... ... және ... ... ... қол ... түгендеу
ведомостілеріне тігіледі. Түгендеу жазбаларында түзетулер ... ... олар бар ... ... ... ... түзетілген жердің тұсына
қол қою арқылы түзетулердің ... ... ... ... соң ... ... мен материалды
жауапты тұлға түгендеуге қатысқандықтарын растап қол қояды, егер материалды
жауапты тұлғада ескертулер бар ... онда ол ... ... ... ... ... ... бөлек – бөлек толтырылады.
Барлық комиссия мүшелерімен расталған ... ... ... ... тапсырылады және түгендеу аяқталғанға дейін төртінші комиссия
мүшесінде ... – ды ... ... ... Біріншіден түгендеудің нәтижесімен
орталық комиссия мұқият танысады. Орталық ... ... ... ... ... ... түгендеу нәтижесіне талдау
жүргізіп, сәйкесінше қорытынды жасайды. Осыдан кейін ... ... ... ... бас ... ... хат тапсырады. Бас
директор ұсынылған құжат бойынша шешімдер қабылдайды, ал ӨФ – ... ... бас ... ... ... ... ӨФ – дың бас ... проводкалардың дұрысытығын тексереді.
Түгендеу нәтижелерін бухгалтерияда мынадай тәртіппен реттейді:
- артық қалдықтар мен ... ... ... ... ... дебеті мен кредиті бойынша бейнеленеді;
- артық болып шыққан құндылықтар кірістелуі тиіс және ... ... ... мен ... ... ... ... қалған құндылықтардың сомасына «Материалдар» бөлімшесінің
шоттары дебеттеліп, «Негізгі емес ... ... ... шоты ... ... ... зияны мен бүліну сомасына «Басқа
дебиторлық қарыздар» шотының, «Құндылықтардың бүлінуінен ... мен ... ... ... шот ... ішкі бөлімінің шоттары кредиттеледі;
- табиғи кемуінің салдарынан нормалардың ... ... ... ... ... есептен
шығарады: «Басқа дебиторлық қарыздар» шотының ... ... ... мен ... деген аралық шоты
кредиттеледі және «Аяқталмаған құрылыс», ... және ... ... ... шоттары және басқалары дебеттеледі;
- кему нормаларынан тыс жетіспеушілік құндылықтардың бүлінуінен болуы
мүмкін зияндар сондай-ақ құндылықтардың ... ... ... ... ... ... тұлғалар табылмауы мүмкін, сондықтан оған
жауапты адамға қойылған талап негізсіз болған ... ... ... ... ... бүлінуінен болған
жетіспеушіліктер мен зиян» аралық шотының ... ... ... ... ... ... шығарылады.
Материалдық құндылықтарды ұрлау, олардың жетіспеушілігі, қасақана жою
немесе материалдарды бүлдіру кезінде шеккен зиян белгіленген тәртіп ... ... ... ... ... шоттар корреспонденциясы
|Рет |Шаруашылық операциялардың мазмұны |Шоттар корреспонденциясы ... | | |
| | ... ... |
|1 ... кезінде жазылмаған |1310, 1350 |6280 |
| ... ... ... | |
|2 ... ... |1280, 2180 |1310, 1350 |
| ... ... | | |
|3 |70 % ... құны ... ... |7210 |1280, 2180 |
| ... ... | | |
|4 |Бір ... есепті ай соңында 7210 шоты |5510 |7210 |
| ... жыл ... ... | | |
|5 ... 30 % ... жазу |1250, 2150 |1280, 2180 |
|6 ... ... 20 % ... ... ... |1010 |1250 |
|7 ... 10 % ... ... |3350 |1250, 2150 |
| ... ... | | ... ... кәсіпорынының бухгалтериядағы тауарлы-материалдық
қорларының талдамалы және жинақтамалы есебі
ТМҚ – дың бухгалтерияда есепке алынуының 2 ... ... ... ... ... ... ... түрі бойынша кірісі мен
шығысы көрсетілген аналитикалық есеп карточкалары ... ... ... ... ... мұнда
материалдар тек қүндық өлшемде ғана ... ... ... ... ... Ай аяқталған соң барлық карточкалар бойынша аналитикалық
шоттардың айналым ... ... және ... ... ... айналым қалдықтарымен және қойма карточкаларындағы
көрсеткіштермен ... ... ... ... кіріс және шығыс
құжаттары номенклатуралық нөмірлері бойынша ... және ... ... ... қорытынды көрсеткіштер айналым ведомостісіне
толтырылады. Бұл тәсілді қолдану ... ... ... ... ... ... ... номенклатуралық нөмірін тіркеуге тура
келеді.
Алайда, сальдолық әдіс прогрессивті әдіс болып табылады. Сальдолық әдіс
кезінде ... ... ... да, айналым ведомостілерінде
де қойма есебіндегі көрсеткіштерді ... ... тек ... регистрлері ретінде қолданады. Кәсіпорында қоймадан тізілім бойынша
келіп түскен құжаттар алдын ала ... ... ... ... ... ... деректері кәсіпорында белгіленген есептік
топтар бойынша (орман материалдары, темір және т.б.) ... ... және 1330 ... - ... ... ... тауарлы –
материалдық құндылықтардың кірісі мен ... ... ... ... есебінің жинақтаушы ведомостісінде әрбір топ
бойынша сомалық өлшеммен көрсетіледі:
а) ... ... ... ... ай ... ... Құжаттарды өткізу тізілімінен ай ішіндегі топ бойынша тауарлы –
материалдық ... ... ... ... ... ай ... топ бойынша тауарлы –
материалдық құндылықтардың шығысы;
в) Есептеу жолымен анықталған ай ... ... ... ... мен ... есебінің деректерін
салыстыру үшін пайдаланылады. Қойма есебі материалдардың талдамалы есебі
карточкаларында және ... ... ... ... ... ... келу ... өйткені қоймадағы жазулар (қалдықтар кітабы мен
жинақтау ведомосы) бір ғана ... ... ... ... ... (сальдолық әдіс кезінде) немесе материалдық жауапты
адамдардың материалдық құндылықтарының қалдығы мен ... ... ... ... ... өлшемдегі қозғалысы» деген
№10 ведомостісі жасалады. №10 ведомостісі материалдардың қозғалысын есепке
алу үшін ... Бұл ... ... ... ... материалдардың
қозғалысы мен қалдықтары көрсетіледі. Сонымен қатар бұл ведомостіде келіп
түскен және шығысталған материалдардың нақты ... ... ... ведомостісі екі бөлімнен тұрады: 1-бөлім ... ... құн ... деректер мен ай ішінде келіп түскен ... ... ... ... Бұл ... әр ... ... – ордерлерде көшіріледі.
Мұнда жүктерді жеткізу жөніндегі шығындарды, тиеп-түсіру ... ... ... ... және ... ... алу ... жұмсалған басқа шығындарды қоса алғанда, материалдық құндылықтарды
сатып алуға және ... ... ... ... Дәл осы ... ... бөлімдерінен алынған материалдық құндылықтардың нақты
өзіндік құны және ай ... ... ... ... ... ... ... ішінде келіп түскен материалдардың құны ... Одан ... ... ... баға бойынша құннан ауытқуының сомасы мен пайызы анықталады.
Ауытқулар сомасы дегеніміз осы көрсеткіштер ... ... ... – бұл ... сомасының материалдардың есептік құнға қатысы. Ауытқу
«+» немесе «-» таңбасымен болуы мүмкін.№10 ... ... ... ... сақталу жері (қоймалар, участкелер) бойынша
кірісін, шығысын және қалдығын ақшалай ... ... ... ... ... есеп ... ... жинақтаушы ведомостісінің
негізінде толтырылады, ал оларда – ... ... ... ... ... Тап осы ... ... нақты өзіндік құны,
сондай-ақ материалдық есептен шығарылған тиісті баланстық шоттарға ... тиіс ... ... ... келтіріледі. Материалдардың
толық нақты өзіндік құны есептік бағалар мен ауытқулар ... ... ... ... ... ... бөлу мынадай тәртіппен
жүргізіледі:
1. Есептік кезеңнің соңындағы материалдық құндылықтар қалдығының есептік
құнына қатысты ауытқулар сомасы анықталады.
2. ... сома ... ... ... ... ... шығарылған
баланстық шоттар бойынша ведомостінің басқа бөлімдерінде бөлінеді:
а) 7470-шотқа – есептелген пайызбен:
ә) 8111-шотқа – әдетте, қалған ... 8310 - ... ... ... шығарылатын болса, онда ауытқудың
сомасы есептік бағасы бойынша ағымдағы айда осы шотқа есептеп ... ... №10 ... өткен айда көрсетілген, сол айда
қолданылған ауытқу пайызын көбейту жолымен анықталады. Көптеген ... ... ... ... ... қалған шоттарда (8310,
7210) ауытқулар есептен шығарылмайды.
Бухгалтериядағы қорлар есебі бойынша ... ... ... ... ақпараттарын ... ... ... 1300 ... ... ... ... Құжаттарды
бухгалтерияға өткізу және ақпараттарды енгізу аптасына 1 реттен артық емес
жүргізіліп отырады.
Бағдарламалық ... ... ... ... ... ... ... болуы керек:
1. Әр шот бойынша аналитикалық есеп тізімдемесі (қалдық, кіріс пен ... ... ... ... Шот ... материалды-жауапты тұлға бойынша қолда бар қорлар
тізімдемесі ... ... ... ... ... ... қозғалысы тізімдемесі
(қалдық, кіріс , шығыс, қалдық).
4. Материалды-құндылықтар қозғалысының айналым тізімдемесі.
Сальдолық тізімдемелерге ай ... ... ... материалды жауапты
тұлғаның қолы қойылуы керек.
Дербес компьютерінде қоймалық есепті ұйымдастыруда бақылау ... және ... ... ... ... қамтамасыз ететін келесі
операциялар циклы жүргізілуі керек:
- кіріс жайлы ақпарат енгізу, келіп түскен қорлардың ... ... ... және ... құжатын жазу (кіріс ордері);
- өндіріске қорларды жіберуге ... ...... ... ... жіберуге жөнелтпе құжатты және шығыс
қоймалық ордерді ... ішкі ... ... ... ... ... өндіріске материал жіберуде және сонымен қатар екінші жақтарға
қазіргі ... ... мен ... ... ... қалдықтарын
ескерумен орташа бағаны есептеу;
- өндіріске ... ... ... ... және құндық
лимиттердің ... іске ... ... ... ... ... ... және қоймалық есептерді салыстыру ... ... мен ... ... ... ... ... байланысты қамтамасыз ету;
- есеп саясатында көрсетілген, 1300 шотының субшоттарында материалдық-
жауапты тұлғалар бойынша ай сайын айналым-сальдолық ведомостін құру;
- есеп саясатында ... 1300 ... ... ... ... ... ... номенклатурасы бойынша автоматтандырылған
тәртіптемеде жиынтық ... ... ... ... автоматтандырылған тәрітптемеде баланстан тысқары есепте ескерілетін,
қызметкер бойынша жеке есептілікте киінетін арнайы киім ... ... ... айналым-сальдолық ведомостін алу.
1320 шоты «Дайын өнім». Бұл шотта өзіндік өндірістің ... ... ... өнім ... үшін ... субшоттар ашылған:
- 1321 – шикі мұнай;
- 1322 – бензин;
- 1323 – тазартылған тұз;
- 1325 – құрғақ газ;
- 1327 – ... ... 1328 – ... су;
- 1329 – өзге де мұнай өнімдері.
Дайын өнімді кірістеу үшін негіз болып – кірістелу балансы, ... ... тиеп ... және ... ... ... ... есептілігі болып табылады. 1320 шоты бойынша сандық есеп ... ... ... өнім ... ... ... ... өнім түріне байланысты дайын өнім құнына жартылай өнімнің құны
немесе қайта-өңдеу зауытының қайта өңдеу құны .Дайын өнім ... ... ... ... ... құн ... ... есептеледі. Мұнай өнімі,
байытылу пайызы бойынша айрықшаланатын бірыңғай өнім болып табылмайды.
Сатылған өнім ... ... ... ... ... ... ... шығару
орташа құн әдісі бойынша есептеледі [18].
Аталған өнімнің ... ... ... ... ... Алайда,
дайын өнімнің кейбір түрлері басқа өндірістерге шикізат ретінде қолданылуы
мүмкін.
Қайта өңдеу зауытынан экспортқа тиеп ... ... өнім 1329.1 ... ... сәйкесінше ауыстырылады. Тиеп –жөнелту күні ... ... ... күні болып табылады.
Тиеп-жөнелтілген дайын өнімді есептеу үшін келесі субшоттар ашылған:
- 1329.1 – шикі мұнай;
- 1329.2 – бензин;
- 1329.5 – ... ... 1329.6 – ... ... 1329.7 – ... ... 1329.8 – минералды су;
- 1329.9 - өзге де мұнай өнімдері.
Тиеп-жөнелтілген дайын өнім бухгалтерлік есепте орташа ... ... ... Есептілік тиеп-жөнелтілетін дайын өнімнің сандық және
ақшалай түріндегі субшоттар , сатып алушылар , ... ... ... ... ... коды ... деңгейлерден тұрады:
1. Сатып алушының атауы.
2. Сатып алушымен келісім номері.
3. Мәміле түрі.
4. Конвертор.
5. Жабдықтың номері.
6. Қайта өңдеушінің атауы.
7. Кең орындардың атауы.
8. ... ... ... ... ... ... өнім тиеп-жөнелтілген болып мынадай тиеп-жөнелтілетін құжаттар
болғанда танылады: инвойс – ... ... ... ... Бас ... бұл шот ... алынатын тауарлар есебі үшін
қолданылады. әрбір тауар түрі үшін келесі субшоттар ашылған:
Компанияның қоймасындағы тауарлар ... 1331 - ары ... сату үшін ... алынатын бензин;
- 1332 - сатуға арналған сатып алынатын өнім;
- 1333 - келісім бағалары бойынша ... 1334 - ... ... ... ЖШС ... -дан ... шикі
мұнай;
- 1335 - келісім бағалары бойынша ЖШС «Ада Ойл» -дан ... ... 1337 - ... шикі ...... ... және орташа
өлшенген құны бойынша серіктес ... ... ... 1338 - өзге ... ... 1339 - ... ... өнімдері және өнеркәсіптік тауарлар).
Аналитикалық есеп коды келесі деңгейлерден ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін шығын баптары;
3) тауар бағаларындағы 1 % ҚҚС;
4) шығын баптарына кіретін 12 % ... ... ... ... бөлгіне мұнай өнімдері кіреді. Бұл
тауардың жабдықтаушылары ... ЖШС ... ЖШС «Ада Ойл» ... ... ... табыстау, қабылдау-табыстау актілері бойынша
жүргізіледі.
Тауарларды есептеу орташа өзіндік құн ... ... құн ... ... құнын мұнайдың жалпы көлеміне бөлу арқылы
мұнайдың 1 т – на ... ... баға ... Нақты өзіндік
құнының қалыптасуы. Тауар шығысы мен оның сатылған ... өз ... ... бұл ... ... бойынша сатып алушы мекен жайына тиеп-
жөнелту әрбір тиеп-жөнелту ... ... ... Тиеп-жөнелту
құжаттарында көрсеткен номер бойынша жабдықтау көлемі анықталады.
10 кесте
Тауарлар қозғалысы бухгалтерлік есебінің шоттар корреспонденциясы*
|№ ... ... ... |Шоттар |
| | ... |
| | ... ... |
|1 ... алынған тауарларды |1331-1339 |3310 |
| ... алу | | |
| ... ... ... ... ... |3320,3330 |
| |серіктестіктерден алынатын | | |
| ... ... ... |1339 |3395 |
| ... ... ... ... |1339 |1253 ... ... ... |
|2 ... ... ... ... жататын |1331-1339 |3393 |
| ... баж | | |
|3 ... ... ... ... |1331-1339 |3393 |
| |алынатын ... | | |
|4 ... ... ... ... |1331-1339 |5020 |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
| ... және жеке ... қайтарымсыз |1339 |6220 |
| ... ... ... | | |
|5 ... ... ... ... байланысты |1331-1339 |3310,3395 |
| |көліктік-дайындау және басқа да шығындар | | |
|6 ... ... ... ... ... | | |
| ... тауарлар: | | |
| |- ... алу ... |1339 |1253 |
| |- ҚҚС ... |1421 |1254 |
|7 ... анықталған тауар қалдықтарын |1339 |6286 |
| ... алу | | |
|8 ... ... ... және |7212 |1339 |
| ... бүлінуі: | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... ҚҚС |7212 |3131 |
| ... | | |
|9 ... сату | | |
| ... нақты өзіндік құнына |7012 ... |
| ... ... ... |1211 |6012.8 |
| ... ... ... сатылған |6030 |1211 |
| ... ... ... | | |
| |ҚҚС ... |1211 |3131 |
| ... алушының шотты төлеуі ... |1211 |
| | |1060 | ... ... ... тауарларды қолдану |7211 |1339 |
|11 |Табиғи апат салдарынан ... ... |7479 ... |
| ... | | |
| ... ... ... сақтандырылмаған | | |
| ... ... ... ... ... |1331-1339 |
| ... | | ... ... ... ... есеп саясаты, 2 бөлім «Қорлар».
1350 шоты. Өзге қорлар. Бұл шотта жер қойнауын пайдалану келісімі
бойынша ... ... ... қалған, өзіндік ... ...... ... ... Осы ... ... мұнай өндірісі жалғасады ... 1350 ... ... ... 1351- ... 1352- ... жартылай фабрикат.
Кірістелу, қайта өңдеу, шығарылым, жөнелту және ... ... ... 1350 ... ... ... ... 8011 шотына шығысқа
орташа өлшенген құн әдісі бойынша шығарылады.
2.3 ... ... ... ... үй-жайы тұйықталған, дабылдамамен, стеллаждың, жәшіктердің,
еденшелермен (поддон), механизация жабдықтарымен және ... ... ... ... жабдықтауға тиіс.
Қойма ішінде материалдардың әрбір тобы, топшасы мен түрі ... ... ... тиіс. Сақтайтын әрбір жерге материалдық ... ... ... ... ... істейтін материалды жауапты
адамдардың тізімі бекітіледі. Олармен материалды ... ... ... ... ... тікелей осы адамдар жүргізеді.
Материалдық құндылықтардың қоймалық есебі үш ... ... ... әдіс – ... есеп әдісі. Осы әдіс негізінен қорлар
номенклатурасы кішігірім, шағын кәсіпорындарда жүргізіледі. Бұл ... және ... ... ... ... ... ... есептің карточкалары ашылады. Материалдық қорлардың
қозғалысы жөніндегі құжаттың ... ... ... Ай ... ... шығарылып, олар жылдық, сорттық, айналымдық ведомосқа
көшіріледі. Мұндай әдіс ... ... есеп ... Ол өте ... және ... ... ... санын арттырады.
Екінші әдіс – сальдолық (жедел – бухгалтерлік) әдіс. Материалдық
құндылықтардың есебін қойма меңгерушісі жүргізеді. 1 ... ... ... ... М17 ... ... ашады. Мұндай
әрбір номенклатуралық нөмірге 1 қаңтардағы ... ... ... ... ... ... қойма менгерушісіне беріледі, ол
келіп түскен материалдық құндылықтарға кіріс құжатын толтырады және шығыс
құжаттарына ... ... ... Бұл ... ол ... пен шығысты
карточкада натуралдық көрсеткішпен бөліп көрсетіп, ... ... ... ... шығарады. Осындай тәртіппен ... ... күн ... ... жүргізіледі. Қойма есебі
карточкаларының ... ... ... Оның ... ... он ... кем дегенде бір рет тікелей қоймада қойма
меңгерушісінің қатысуымен қойма операциялары ... ... ... ... ... ... мен дұрыстығын тексеруді ... ... ... жазылуы мен қалдықтардың ... ... ... М17 ... ... ... қолын қою
арқылы растайды. Тексеру қойма меңгерушісінің ... ... ... ... ... Өткізілетін құжаттардың деректері М18
нысанындағы құжаттарды қабылдау - өткізу тізіліміне енгізіледі, бұл ... ... мен саны ... ... ... қоса отырып, бір
данада жасалады. Егер қоймалар кеңсе-жайдан (офистен) алыс жерде ... ... ... ... ... ... бухгалтерияда жүзеге
асырылады. Мұндай жағдайда қойма меңгерушісі белгіленген ... ... ... ... ... екі дана етіп ... өткізеді. Ведомос сандық өлшеммен есепті айда ... ... ... ғана ... ... цех ... қол
қояды және құжаттарды ресімдеу дұрыстығы тексерілгеннен кейін, оның ... ... ... қоймаға қайтарылады. Материалдарының
номенклатурасы кішігірім қоймаларда карточканың орнына ... есеп ... ... етіледі. Ай соңында бухгалтериядан материалдардың ... ... ... ... ... М20 ... ... беріледі. Койма менгерушісі оған материалдар есебі карточкасынан
қалдықтарды ... ... ... ... және жалпы кітап бойынша
материалдық құндылықтың есептік топтары бойынша жиынын есептен шығару үшін
бухгалтерияға ... Бұл әдіс ... ... ... ... негізделеді және онымен тығыз байланысты;
- қоймадағы және бухгалтериядағы есепті жедел салыстыру, демек есепті
айда жіберілген қателіктерді жою мүмкіндігі ... ... ... ... ай ... қорлардың орташа құнын анықтау
жөніндегі қиын ... ... ... жүргізуді жеңілдетеді және есептің жедел функцияларын
күшейтеді, құжаттарды өңдеу және есептік тіркелімдердің жағдайын ... ... ... қолдану мүмкіндігін кеңейтеді. Қорлардың
талдамалы есебінің синтетикалық есептен қалуына жол берілмейді. Сальдолық
әдіске тән ...... ... есебі тек қоймада жүргізіледі, ал
бухгалтерияда қорлар сомалық өлшеммен ... жері ... және ... ... ... тобы бойынша ескеріледі.
Үшінші әдіс – материалдық есеп беру әдісі. Қойма меңгерушісі (құрылыс
учаскесінің бастығы, прораб, ... ... ... ... ... ... ... бойынша М19А нысанындағы материалдық
есепті ай сайын жасайды. Есеп беруде 1300 (сақтаулы қорлар) – ... ... ай ... ... ... ... және ай ... қалдық
келтіріледі. өткен айдың материалдық есептемесінен есепті айдың басына
кқшіреді, содан кейін түсімдер мен ... ... ... ... ала топтастырылған деректерінің негізінде материалдық-жауапты адамдар
кірісті түсім ... ... ал ...... ... ... толтырады. Материалдардың ай соңындағы қалдығы есептеу ... ... ... қоса ... ... ... оны
жасаушы қол қояды және есепті айдан кейінгі айдың 3-күнінен кешіктірместен(
немесе ... ... ... күні) бухгалтерияға тапсырылады. Онда оны
жасаудың дұрыстығын дұрыстығы тексеріледі, кірістелген, ... ... ... саны бухгалтериядағы деректемелермен
салыстырылады.
Қорлардың ... ... ... ... ... ... ... есебінің деңгейі, үзіліссіз қоймалық және салмақөлшеуіш шаруашылықты
ұйымдастырумен тығыз байланысты.
Қоймалық шаруашылыққа қойылатын ... ... ... ... ... ... құралдармен, өрттен қорғау
және өрт дабылдамасымен жабдықтау;
- материалдардың сақталу орындарын керекті салмақ ... ... және ... ... ... ... ... рәсімдеу материалдық жауапкершілік туралы
келісім шартқа отыру жолымен жүргізіледі.
Бұл келісім шарт материалдық-жауапты тұлғаларды тауарлы-материалдық
қорлардың ұрлануы, ... ... ... ... ... ... толтыруға міндеттендіреді. Келісім шарт тек ... ... ... ... ... ... енгізілген
қызметкерлермен жасалады.
ЕМГ АҚ – ғы қорлар қозғалысы келесі 19 наурыз 2004 ж ҚР ... №128 ... ... ... есептің типтік
нысандарымен рәсімделеді:
1. ... (ТМҚ- 1а, ... ... бұл ... ... ... ... сенім артатын субъектісі ретінде шығу
құқығын ... үшін ... ... ... ... ... ... жабдықтаушыдан немесе қайта
өңдеуден келетін, түсетін материалдарды рәсімдеу үшін қолданылады. Кіріс
ордері тауарлы-материалдық қорлардың қоймаға ... түсу ... ... ... ... ... ... қабылдау туралы актісі (ТМҚ-4 типтік
нысаны), жабдықтаушының жөнелтпе құжаттары ... ... ... ... келіп түсетін материалдарды қабылдауды рәсімдеу ... Ол ... ... ... қатысуымен құрылатын
комиссиямен 2 данада құрастырылады. Тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... (тауар-көліктік жөнелтпе
құжаты) 1 данасы ... ... ... есебі үшін
бухгалтерияға, 2-сі жабдықтаушыға кінәрат хатын ... үшін ... №» ... тек қымбат бағалы металлдар бар тауарлы-материалдық
қорлардың келіп түсуі бойынша операцияларды рәсімдеуге айырмашылықтарды
анықтау жағдайында ғана толтырылады.
Тауарлы-материалдық ... - 4 ... ... актсімен біруақытта
«өндірісте және дайындау, сақтау үрдісінде ... ... және кем ... ... ... ... (ТМҚ-4а типтік
нысаны).
4. Өндірісте және дайындау, сақтау ... ... кем ... мен ... ... ... (ТМҚ-4а типтік
нысаны),кінәлілер есебінен қорлардың құнын өтеу және ... ... ... ... ... негіз болып табылады. Акт 2 данада
толтырылады, оған комиссияның және ... ... қолы ... 1 ... ... ал 2-сі ... ... Тауарлы-материалдық қорларды бүлдіру, ұру, сындыру туралы акт (ТМҚ-
4б типтік нысаны) – ... ұру, ... ... ... болған
жағдайларды есептен шығаруға жатқызылатын тауарлы-материалдық ... ... үшін ... 2 ... ... ... ... 1 данасы бухгалтерияға жіберіліп, тауарлы-материалдық ... ... ... есептен шығару үшін негіз ... 2-сі ... ... ... ... ... акт (ТМҚ-8 типтік нысаны) – орнату үшін
қоймаға келіп түскен жабдықты ... үшін ... Акті 2 ... ... құрылады. Жабдықты қоймаға қабылдау кезінде сапалы
қабылдау жүргізілмеген жағдайда , ... ... ... акті, алдын ала,
сыртқы тексеру бойынша құрылған болып табылады.
7. Жабдықтың анықталған ақаулығы туралы актісі (ТМҚ-10 типтік ... ... ... ... ... ... ... Акті
міндетті түрде «жабдықты қабылдау туралы актіге (ТМҚ-8 типтік ... ... ... ... ... ... (ТМҚ-9 типтік нысаны)
– жабдықты қоймадан монтаждауға табыстау кезінде құрылады.
11. Лимитті-жинақтама картасы (М-8 нысаны) ЕМГ АҚ - ның ... ... ... қорларды жіберуді рәсімдеу үшін және соынмен
қатар қорларды қоймадан есептен шығару үшін қажет құжат ... ... ... ... лимитті (норма) сақтауға ... ... ... ... ... ... ай ... әрбір цехке жобалық бөліммен
жазылып, директормен бекітіледі. ... ... ... ... ... ... мөлшерлеу қағидасы сақталады. Лимитті- жинақтаушы
картасына материалдарды ... ... жеке ... цех ... ... тұлға қол қояды. Айдың соңында лимитті-жинақтама
карталар қоймадағы ... ... ... үшін негіз ретінде
бухгалтерияға өткізіледі.
13. Лимиттен тыс материалдарды жіберу үшін талапнама ... ... ... цех ... қызмет бабындағы жазба негізінде
жазылады және филиал директоры мен бас ... қолы ... ... ...... ... жанармай-материалдарын
жіберуде қолданылады. Жинақтама карталары әрбір көлік жүргізушіге, ... және ... ... ашылады. Карта бойынша қоймашы, күні мен
мөлшерін көрсетумен жанармайды жіберу жүргізіледі, ол әрбір жеке ... ... ... ... Ішкі ... ... құжат (М-15 нысаны), қорлардың ЕМГ АҚ -
ның ішіндегі қозғалысы есебі үшін қолданылады.
16. Есептен шығарылатын негізгі құралдарды, ғимараттарды, құрылыстарды
бөлшектеу ... ... ... материалдық қорлардың кіріске алуы
туралы акт. Акт ... ... ... ... ... алу ... бойынша ЕМГ АҚ – да мынадай құжаттар толтырылады. Әрбір ... ... ... ... ... есебі карточкасын»
ашады (ТМҚ-5 типтік нысаны). Карточкада кіріске алынған ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа
деретемелер толтырылады. Жазба карточкаға ай ішіндегі материалдардың кірісі
мен шығысына рәсімделгенқұжаттар негізінде ... Осы ... ... ... барлық жазбаларды карточкаға енгізуден кейін ай соңында
мөлшерлемелік қалдық шығарылады.
Ай аяғында, келесі ... ... ... ... ... ... қоймада кіріс және шығыс құжаттары негізінде ... ... ... тексеруді жүргізеді.
Қоймалық есепті жүргізудегі негізгі талап бұл – тексеру бухгалтериямен
жүргізілгендіктен кіріс-шығыс құжаттары мен карточкалардағы ... ... және ... ... ... ... ай ... қалдықтарын шығару болып табылады. «Тауарлы-материалдық қорлар есебі
карточкасын тексеруді аяқтау бойынша қойма қызметкері ... ... ... қалдықтары есебінің тізімдемесін» құрастырады (ТМҚ-7).
Тізімдеме ... ... ... ... ... толтырылады. Қоймадан бухгалтерияға кіріс-шығыс құжаттарын өткізу-
қабылдау «қабылдау-өткізу құжаттары тізілімі» ... ... ... ... ... жасалады.
Жанармай-майлау материалдарын кіріске алу есебі. Қоймадағы есебі.
Қоймадағы ... ... ... (әрдайым сақталу
орындарында) сандық және құндық мағынада жүргізіледі. Сұйық, қатты, икемді
жанармай-майлау материалдарының қоймалық ... ... ... (тонна)
жүргізіледі, газ және отын – көлем бірлігінде (куб метр) ... ... және ... ... мұнай өнімдері мен қатты отынға
журнал жүргізіледі. Журналдағы ... ... және тиеп ... ЖММ ... алу ... ... жүргізіледі.
Қайта өңдеудегі қорлар есебі (1317 шоты).
Қайта өңдеудегі тауарлы-материалдық қорлар есебі үшін «қайта өңдеуге
жіберілген материалдар» 1317 шоты қолданылады.
1317 шоты ... ... ... ... уран ... ... ... тотық-шалатотық есебі үшін қолданылады.
1317 шотының дебеті бойынша, табысталған дайын өнім құнынан басқа,
қайта ... ... ... ... ... ... шығындары, сертификат құны, шығындары және өнімді қайта
өңдеумен байланысты өзге ... ... ... ... ... ... өңдеуден алынған өнім құны мен саны
көрсетіледі. Өнімді қайта өңдеуге жіберу үшін ... ... ... ... ... ... шоты бойынша есеп тотық-шалатотықтан уран өнімін шығару
Ведомостінде жинақталады.
3 ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕБІНІҢ
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Тауарлы-материалдық қорлардың айналымдылығын ... ... ... ... негізгі қызметтері :
- жоспардың орындалу дәрежесі мен өндіріс динамикасы және ... ... осы ... ... ... әсер ететін ... ішкі ... ... яғни өнімді өткізу мен шығарудың
кеңеюін бақылау.
Өндіріс көлемі мен ... ... ... ...... ... құн өлшемімен берілуі ... Бұл ... ... ... ... бағаларымен, яғни салыстырмалы ... ... ... ... ... сатып алушыларға жеткізілген өніммен немесе
төленетін салыстырмалы, жоспардағы және ... ... ... нарық жағдайында бұл ... ... ... ... ... әсер ... ... фактор нарықтағы оған
деген сұраныс, және өндіріс көлеміне ... ... және ... өткізу көлемінің натуралды ... ... ... маңызды орын алмайды (дана,
метр, ... және т.б). Олар ... және ... ... ... ... ... түрлерге, топтарға бөлінуі үшін қолданылады.
Шартты ... ... өнім ... ... ... ... зауыттарда шартты қаңылтыр сияқты көрсеткіш қолданылады,
жөндеу кәсіпорындарында шартты жөндеу саны, аяқ - киім ... ... ... ... және т.б. ... [14].
Нормативті еңбек шығындары өнімді шығару көлемін бағалаған кезде
қолданылады, олар көп ... ... ... оның ... ... және ...... өлшемдерімен көрсету мүмкін емес жағдайда
қолданылады.
Талдау өнімді өткізу және шығару динамикасын ... ... ... ... есеп ... ... ... жағдайы мен өндірістік нәтижесіне көп ... ... ... ... Өндірістің даму бағыты мақсатымен
және қор өнімдерінің өтімі оптималды болуы тиіс.
Қорлардың ... ... ... белсенділігінің басылуы туралы
дәлелдейді. Көптеген жоспардан тыс ... КҚЖ ... ... ... ... ... ... айналым
капиталының тұрақталуына алып келеді. Бұдан басқа қызметтің ... ... ... ... ... ... ... өтімділікпен мәселе
туындайды, шикізаттар мен материалдардың бүлінуі өседі, қойма шығындары
артады.
Сол кезде қорлардың жетіспеушілігі, ... ... ... ... тез жеткізуге баға ... бос ... ... ... өнімдері қысқарады, шикізат ресурстарына бағаның өсуіне
сезімталдық көтеріледі, пайда сомалары азаяды. Сондықтан әрбір ... ... ... ресурстармен толық көлемде және ... және сол ... ... ... ... ... қажет. Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасуы қосымша ақша
қаражаттарының ағымына байланысты болады және нәтижесінде:
- ... ... ... ... ... ұлғаяды;
- тауарлы-материалдық қорлардың тозуымен, бүлінуімен, ... ... ... ... ... шығындар ұлғаяды;
- төленетін салық сомалары өседі.
Қор (шикізаттар мен материалдар) айналымының ... ... ... ... жіберілуіне дейінгі сақталу уақытына тең. Бұл кезең аз
болған сайын, өндірістік-коммерциялық циклының азаюы байқалады. Ол ... ... ... орташа қалдығы
* кезең күндері
Кқ =
Өндірілген өнімнің ... ... ... ... ... |2007 ж |2008 ж ... |
| | | |+,- ... қорлардың орташа қалдықтары, млн |11 550 |15715 |4 165 ... | | | ... ... ... құны , млн теңге |72 960 |50 400 |-22560 ... ... ... , күн | 56.9 |112.5 |55.6 |
| | | | ... ... өндріс қорларының орташа қалдықтары ауытқуы мен
өндірілген өнімнің өзіндік құны әсер етеді. Әсер ... ... ... элиминациялау әдісінің бір түрі ... ... ... ... болады. Ол үшін:
(15715 × 360) / 72960 = ... × 360) /72960 = ... × 360) / 50400 = ... айналымдылығы ұзақтылығына жұмсалған қорлардың өзіндік құнының
әсерін анықтау үшін 77.5 – 56.9 = 20.66, ... ... ... ... есепті жылы өткен жылмен салыстырғанда ... ... қор ... ... 20.6 күнге бәсеңдеткен, яғни бұл
кәсіпорынның қаржы жағдайына кері әсерін тигізеді.
Қорлар айналымдылығы ұзақтылығына ... ... ... ... ... үшін 112.25 – 77.5 =34.75, яғни ... ... есепті
жылмен салыстырғанда 22 560 млн теңгеге кемуі қорлар ... 34.75 ... ... екі ... ... ... үшін екі нәтижені қосу арқылы
(20.6 + 34.75 = 55.35) табамыз.
Келтірілген көрсеткіштер қорлар айналымдылығын тездету ... ... ... ... ... ... Қорлар
айналымын бәсеңдету артық, қозғалыссыз, жатып ... ... ... қатар инфляцияның өсу қарқынын күтумен ... ... алу ... ... ... ... қозғалыссыз, жатып қалған, қажетсіз
материалдық бағалылықтардың жоқ екенін ... алу ... Бұны ... ... ... ... көрсеткіштері бойынша құру оңайырақ. Егер
де қандай болмасын материал бойынша қалдық көп, ал ... жыл ... ... аз ... онда оны қозғалыссыз қорлардың тобына жатқызуға
болады. Ондай материалдардың бар болуы өндірістік ... ұзақ ... ... жұмсалмауын, нәтижесінде оның ... ... ... ... түрі ... ... тыс қалдықтарының
себептері мен ұзақтылық құрамын талдау үшін талдамалық және ... ... ... ... ... ... оперативті мәліметтері
қолданылады. Жаңа сату нарығын іздеу және кеңейту мақсатымен тиімді жарнама
ұйымдастыру, кәсіпорын экономикасының ... ... ... ... құнын
түсіру жолдарын, оның сапасын және бәсекеге қабілеттілігін көтеруді және
т.б.білу қажет [9].
Көптеген кәсіпорындарда ... ... көп үлес ... ... ... Аяқталмаған өндіріс қалдықтарының өсуі бір
жағынан өндірістің кеңеюін, ал ... ... ... ... байланысты капитал айналымдылығының бәсеңдеуі туралы
дәлелденуі мүкін.
Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... орташа қалдықтары
* кезең күндері
Ұөк ... ... ... ... құны
(4).
12 кесте
Өндіріс циклінің ұзақтылығы
| |2007 ж |2008 ж ... ... ... ... млн теңге |72 960 |50 400 |
| ... ... ... қалдықтары, млн теңге|4 428 |4 870 |
| | | ... ... ... күн |21.8 |34.8 ... талдаудан өндіріс процесіндегі құралдардың ұзақтылығы 21.8 күннен
ағымдағы жылда 34.8 күнге дейін өсті. ... ... ... ... ... ұйымдастыру, материалды-техникалық жабдықтау және
басқа да ... ... ... Оны өсуі ... ... төмендегенін дәлелдейді.
Айдың аяғында есеп беру калькуляциясын жасағаннан кейін барлық өнімнің
нақты өзіндік құны және ... ... ... ... ... ... құны мен ... келісімді бағалары бойынша есептелген өзіндік
құнының арасындағы ... ... ... ... ... ... ... мен қолданылу тиімділігін
талдау
Тауарлы материалдық қорлардың қалыптасуы қосымша ақша қаражаттарының
ағымына байланысты болып табылады және ... ... ... сақтаумен, иемденумен байланысты шығындардың ... ... ... ... ... тыс ... ... қаржылық
жағдайының тұрақтылығына, капитал айналымдылығына кері әсерін тигізеді.
Бірақ мұндай жағдайда тауарлы материалдық ... ... ең аз ... ... ... ... ... дұрыс емес, ең бастысы қаржылық
қиыншылықтарға соқтыратын тауарлы материалдық ... мен ... әсер ... ... ... ... ... алтын ортаны
анықтау қажет.
Тауарлы метиалдық қорлардың құрамын талдаудың негізігі мақсаты:
- артық өндірілген ... және ... ... анықтау;
- айналым активтерін өтімді қалыпта ұстау;
- тауарлы материалдық қорларға байланысты шығындарды азайту;
- кәсіпорындағы ... ... ... ... қорлардың құрамын талдау
|Өнім түрлері |2007 жыл |2008 жыл ... |
| ... ... % ... |Үлесі % | ... ... ... |5077854 |27.8 |3917044 |15.05 |-12.75 ... ... ... ... газ, ... |3291101 |18.07 |5240210 |20.01 |1.94 ... газ , мың |4567889 |25.09 |7087889 |27.24 |2.1 ... | | | | | ... ,мың м3 |3216676 |17.66 |6094750 |23.43 |5.77 ... ... |2051600 |11.2 |3674450 |14.12 |2.92 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |100 ... |100 | ... ... ... талдау барысында шикі мұнай өнімі ... ... 12.75 ... кеміген, сұйық газ 1.95 пайызға, құрғақ
газ 2.1 пайызға, су 5.77 пайызға, қайта өңделген ... ... ... ... ... ... 2008 жылы өндірілген өнімдердің ... ... ... 27.4% - ды ... ... ... ... газға деген
сұраныстың өсуімен түсіндіруге болады және кәсіпорын құрғақ ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігін талдау үшін жиынтық және
жеке көрсеткіштер қолданылады. ... ... бір ... ... ... ... материал қайтымдылығы,материал сыйымдылығы,
өндіріс көлемі мен материалдық ... өсу ... ... ... ... ... материалдық шығындардың үлес
салмағы, материалдық шығындар ... ... ... ... ... ... бір теңге болатын материалдық ресурстарға табыс табыс = негізгі
қызметтен алынатын табыс сомасы / материалдық шығындар сомасы;
- ... ... = ... өнім құны / ... ... материал сыйымдылығы = материалдық шығындар сомас / өндірілген
өнім құны;
- өнімнің өзіндік құнындағы материалдық шығындардың үлес ... ... ... ... / ... ... ... өзіндік
құны;
«ЕмбіМұнайГаз» АҚ – ның материалдық ресурстарының қолданылу
тиімділігін ... Бір ... ... материалдық ресурстарға табыс = 486974897 /
13878706= 35.08;
- материал қайтымдылығы = 50400000 / 13878706 = ... ... ... = 13878706 / 50400000 = ... өнімнің өзіндік құнындағы материалдық шығындардың үлес салмағы =
13878706 / 64860789 = ... ... ... ... талдау өндіріс
процесінде материалдар қаншалықты кемитінін, бекіткен ... ... бар - ... ... ... ... көрсеткіштері материалдық ресурстардың жеке түрлерінің пайдалану
тиімділігін сипаттайды (шикізат ... ... ... ... және ... ... ... есебін жетілдіру жолдары
Қорларды тиімді басқару үшін, кәсіпорын әрдайым ... ... үшін ... ... және ... ... ... керек.
Аз емес, көп емес, өндіріс сұранысын толық қанағаттандыратын қорлардың
мөлшері қажет.
Көптеген менеджерлердің ... егер ... пен ... үлкен
мөлшерде сатып алынса, ұйым осы шикізат және материалдарға бағаның ... ... ... ... ... ... әр ... тиімді емес,
себебі, артық қор ретінде сатып алынған шикізат және материал топтамаларын
сақтаумен ... ... ... баға ... асып ... ... ... немесе материалдарды сатып алуда, ұйым ... ... ... ... Ал егер ... және ... ... жіберу мерзіміне жақын сатып алынса, ұйым ешқандай ... ... Бұл ... ... шикізат және материалдар және
олардың сақталу мерзіміне байланысты.
Сақтаудағы бүліну, сонымен қатар физикалық және сапалық тозуы да ... ... ... ... ... ... де ... шикізат пен материалдар қорларының сол ... ... алып ... ... тым аз ... де қалаулы емес. Тапсырысты
орындау, тасымалдау, шикізат пен материалдарды қоймалық өңдеумен байланысты
құтылмас кідірістен, ... ... ... ... алу ... пен ... ... алуына болмайды. Шығарылым жобасына сәйкес
қорларды белгілі бір ... ... ... пен ... өндіріске
жіберу тұрақтылығы мен ырғақтылығына алып келеді [13].
Ұйым әрдайым кешігусіз өндіріс ... ... ... ... пен материалдар қорына ие болуы керек.
Алайда, артық қор құруға көп мөлшердегі ақша ... ... ... ... ... қор ... ... қоймада жатып қалады.
Шикізат пен материалдардың оңтайлы деңгейі өз алдына «өте ... ... ... ... ... ... ... Қорларды бірыңғай санат
ретінде көрсетуге ... ... ... ... және ... ... әр түрлі болғандықтан, өндірістік қорлардың ... ... ... ... ... ... ... басқарудың негізгі
элементтері болып : өткізу жүйесінің ... ... ... ... ... ... және бақылануы табылады.
Қазіргі уақытта тек қорларды оңтайландыру ғана емес , сонымен қатар
сақтау бойынша ... ... және ... сұранысына қызмет етуді
жылдамдатуға мүмкіндік беретін барлық құжаттамаларды өңдеу, ... ... ... ... ... ... ... ғана
жоғары тиімді жабдықтау-дайындау қызметі іске асырылады.
Қорларды басқарудың стратегиялық ... - ... ... ... ... және аз ... ... өндірісті
үздіксіз жабдықтау болып табылады.
Барлық үш көрсеткіш те салыстырмалы және ... ... ... яғни ... ... ... параметрлерді орнатуды талап
етеді.
Стратегияны таңдауда басты рөлді қорларды басқару шығындары ойнайды.
Айналымдылықты жылдамдату ... ... ... әдетте
ақталғандықтан, осы шикізат пен материалдардың түрлері бойынша сатып алу
аралықтары максималды қысқартылуы ... ... пен ... ... ... назар аудару қажет, және олар тиімді есеп ... ... ... Егер ... ... екі ... бойынша
топқа бөлсе, онда «АВС талдау» жүйесіне жүгінеді. Бұл жүйе ... ... А, В және С ... ... А тобы ... ... қатынасындағы қорлар түрін, В – орта белсенді ... және С – ... ... ... ... ... А, В және С топтарын
сыныптау үшін, көлемдік – құндық талдауда ... әдіс ... ... әр ... ... пен материалдардың жылдық
шығарылым көлемі ... ... ... шикізат пен материалдар
азаймалы ақша қаражаттар белсенділігі бойынша орналасады. Ең ... ... , ең ... ... ... В тобына азырақ назар аударылады, ал С
тобы ... ... ... Ұйым ақша ... сипатындағы
белсенділігі аз, бірақ қоймада әрқашан болу шарт, көп мөлшердегі шикізат
пен ... ... ... ... ... мұндай шикізат пен материалдар түріне өндірістің
қажеттілігін анықтау үшін және ... ... ... ... ... ... пен материалдар түрлері үш және одан көп ... ... ... тек әр атау шикізат пен материалдар мөлшері
бойынша , ... ... ... және ... алу ... ... осы талдау негізінде қабылданады.
Жеке шикізат пен материалдар түрлернің құндылығы, олардың құны немесе
олардың ақшалай белсенділігі ... ... ... көп. ... ... пен ... түрінің жоқ болуы салдарынан өндіріс үрдісі қатерге
ұшырауы мүмкін.Сондықтан да арзан шикізат пен ... ... ... алынуы керек. Сонымен ... ... ... ... ... пен ... қорларының қозғалысын оңайтылған түрде
қарастырайық. Ай ... ... ... бір ... пен ... ... ... Қорлар ай аяғында бірдестен ... және цикл ... ... ... ... қор 0 кг, ал ... қор – 100 кг, орташа қор
– 50 кг. Орта ағымдағы қор, қорларды бақылау үшін ... ... ... ол ... ... құралдардың орта мөлшерін, және олардың
құрамының орта ... ... ... ... ... ... ... үшін, жабдықтау
шығындары немесе тапсырыстың секірмелілігінен тәуелсіз, басқару жүйесіне
шикізат пен материалдар қорларын сақтандыруды қосу ... ... ... ... ... маңызды бөлігі - шикізат пен
материалдар қорларын сақтандырудың оңайтылған деңгейі ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудегі істен шығуларға немесе артық шикізат пен
материалдар қорларын ұстау бойынша ... ... алып ... шикізат пен материалдар қорларын нормативтерін есептеу,
ағымдағы қорларды есептеу сияқты мұқият жүргізіледі.
Сақтандырылған ... ... әсер ... ... 2 топқа бөлуге
болады - өндіріс қажеттіліктері өзгерістерімен байланысты және жабдықтау
шарттарымен ... ... ... бірінші тобының есебі
өндрістік қажеттілік көлемін жобалаумен және жоспарланған кезеңдегі шикізат
пен материалдарға өндіріс сұранысының ... ... ... ... топ ... ... ... рәсімдеу ырғақтылығының бұзылуы,
көліктің кешігуі, жолдағы кідірістен ... ... ... ... жабдықтау аралығындағы ауытқулармен көрсетіледі. ... ... ... және бір ... байланысты емес себептермен
шақырылады, сондықтан бұл ауытқулардың заңдылықтарын үлгілеу, ... ... ... ... ... жүргізіледі. Мысалы,
шикізат пен материалдар жабдықтау аралығы ауытқудың ... ... және ең ... ... ауытқудың қандай екені анықталады.
Оңтайландыру критерийі болып - шикізат пен материалдар қорларының толықтыру
шығындарын ... ... ... ... белгілі бір деңгейде ұстау
үшін – оларды қалыптастыру мен бақылау тәртібін ... ... ... пен материал атауы бойынша қорлардың оңтайлы мөлшері келесі жалпы
қағидалар ескерумен анықталады:
- аса ... ... пен ... үшін (А ... – кез ... секірістілігін жабу үшін қорларға ... ... ... өндірістік цехтармен тұрақты қолданылатын шикізат пен материалдар (В
тобы) – қорларға шектелген сақтандырылған қорларды қосу;
- өндірістік цехтарда ... ... ... шикізат пен материалдарға
қажеттілік (С тобы) – төмен немесе 0-дік ... ... ... ... ... ... үшін ... А тобы шикізат пен материалдар қорларын жиі бақылау;
- В тобы шикізат пен материалдар қорларын дүркін-дүрікн бақылау;
- С тобы ... пен ... ... таңдамалы бақылау.
Ағымдағы шикізат пен материалдар қорларының арасындағы қатынас, олардың
өндіріске шығындары, толықтандырылуы және сақтандырылған қорлар әр ... ... ... үшін ... ... бойынша есептеледі:
Сақтандырылған қорлар > Ағымдағы қорлар – қанағаттандырылмаған
тапсырыс + күтілген жабдықтау – жобаланған ... ... қор = ... ... * уақытша кезең.
Сақталуға тиісті, шикізат пен материалдар қорлары ... ... ... ... қорларға айрықша назар аударылады.
Сонымен бірге қорларды толықтандырудың үнемдік жүйесін қолдануға ... ... ... ... ... ... 50 елдің
қатарына кіру стратегиясы» атты өз жолдауында атап ... ... ... жаңа серпіліс жасау қарсаңында, өркенді де өршіл дамып келе
жатқан ... ... тек қана осы ... ... ... және ... ... бола алады. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша
қабілетті 50 елдің қатарына кірудің бірінші ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты мемлекетті дамыту
процесінде бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... айналады, өйткені бухгалтерлік есепке
алудың, ... есеп ... және ... ... ... ... үшін ... пайдаланушыларды экономикалық ақпаратпен қамтамасыз
ету болып табылады.
Бухгалтерлік есепке алу және ... ... ... - ... ... ... ... алу, қаржылық есеп беру
және аудит жүйелерінің өздеріне тән функцияларды одан әрі ... ... ... ... үшін ... ... мен ... қамтамасыз
ету болып табылады [12].
Әлемдік тәжірибе түсініктілік, орындылық, ... ... ... ... ... ... сапалық
сипаттамалар халықаралық стандарттарды тікелей пайдаланумен немесе оларды
бухгалтерлік ... алу мен ... есеп ... ... ... құрудың
негізі ретінде қолданумен қол жеткізетіндігін көрсетеді. ХҚЕС пен ХАС-ты
қолданудың ... ... ... ... бөлуден, іске
жұмсалатын қаржының әр ... және оның ... ... әлемдік нарыққа шығу жеңілдейді, капиталды ... ... ... ... туады. Мұның өзі жаңа бизнес құрылымдарды
дамытуға, жаңа жұмыс орындарының пайда болуына, жұмыссыздықтың ... ... ... ұйымдардың бәсекеге қабілеттілігін
арттыруға, тұтастай алғанда елдің ... ... әкеп ... есепке алу мен қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... ... ... байланыста және
шаруашылық тетіктің даму сипаты мен деңгейіне жауап беруі ... ... алу мен ... есеп беру жүйесін одан әрі
дамытуды ХҚЕС-ке ... ... есеп пен ... ... ... ... ... және салыстырмалылығын
арттыру мақсатында мынадай негізгі бағыттар бойынша жүзеге асыру қажет:
- бухгалтерлік ... ... ... есептіліктің аудитін
ұйымдастырумен және жүргізумен айналысатын мамандарды ... ... ... ... және орта ... ... үшін бухгалтерлік
есепке алу мен қаржылық есеп беруді жүргізу тәртібін оңайлату;
- халықаралық тәжірибенің негізінде бухгалтерлік есепке алу ... есеп ... ... ... ... ... ... алу мен аудитті дамытудың халықаралық
процесіне қатысу [3].
Кадрларды даярлау және ... ... ... ... ... ... ... уақытта жүргізілетін түбегейлі
міндеттердің бірі ... ... ... ... және ... да ... даярлау және олардың біліктілігін
арттыру болып табылады.
Шетелдік компаниялар санының қазақстан ... ... арта ... ... ... ... ... рынокты құру батыстық
есепке алу жүйелелерін, ... ... есеп беру ... ... стандарттары бойынша оқытылған мамандарға сұраныстың
көбеюіне әкеп соғады.
Бүгінгі таңда ХҚЕС-қа сәйкес бухгалтерлік есепке алу мен ... ... ... ... ... ... түсінетін, бухгалтерлік
есепке алуды жүргізудің, қаржылық есеп беруді ... мен ... ... сай ... бар білікті бухгалтерлер мен аудиторлардың
жеткілікті санын дайындау міндеті тұр.
Қазақстан ... ... ... ... Жолдауында
төртінші басымдық ретінде қазіргі заманғы білім ... ... ... үздіксіз арттыру мен қайта мамандандыруды және Қазақстан
халқының ... одан әрі ... ... есепші жүйесінің ХҚЕС-ға бекітілген принциптеріне көшуі
оқыту бағдарламаларын қамтитын мониторинг жүйесін ... ... ... есепке алу қызметкерлерін, ... ... ... ... ... даярлау және қайта
даярлау процесіне өзгерістер енгізуді талап етеді. Осыған байланысты білім
беруді ... ... ... беру ... оқытушыларының
біліктілігін арттыруды ұйымдастыру, орта және жоғары оқу ... ... ... ... ... ... алуға және
бухгалтерлердің түрлі ... ... ... үшін ХҚЕС ... ... (ОӘЖ) ... ... сондай-ақ кәсіби
бухгалтерлер мен аудиторларды ХҚЕС-ты терең зерделеуге және ... ... ... ... ... ... және ... бойынша елеулі жұмыстар жүргізу қажет.
Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің бухгалтерлік есепті жүргізу
тәртібін ... ... басы мен ҚР ... ... ... және ... қолдау жөніндегі тапсырмаға сәйкес патент немесе біржолғы
талон бойынша жұмыс істейтін жеке кәсіпкерлерді ... ... ... ... ... ... босату және қалған кәсіпкерлік
субъектілерінің бухгалтерлік есепке алуды ... мен ... есеп ... ... ... ... ... санаттар бойынша бөлуді
белгілеу қажет [15].
Шағын және орта ... ... ... есеп ... ... ... үшін былайша бөлу ұйғарылады:
1) шаруашылық ... ... ... өндірушілер мен
оңайлатылған декларацияның негізінде жұмыс істейтін ұйымдарды қоса алғанда,
шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін ... ... алу ... ... ... есеп беру стандарты әзірленетін болады;
2) бірінші ... ... ... ... ... орта ... және ... санатқа кірмеген коммерциялық
емес ұйымдар үшін, ... орта ... ... ... ... және ... басқару құқығында негізделген
мемлекеттік кәсіпорындар үшін ХҚЕС негізінде әзірленген оңайлатылған ұлттық
қаржылық есеп беру стандартын ... ... ... алу мен ... есеп ... ... ... бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беруді қайта
ұйымдастыру мынадай бағыттар бойынша жүзеге асырылуы тиіс:
- қолданыстағы бухгалтерлік ... алу мен ... есеп ... ... ... өзгерістер енгізу;
- бухгалтерлік есепке алу жүйесін қайта құру шеңберінде мемлекеттік
органдардың іс-қимылын ... ... ... ... ... алу ... рөлін
арттыру;
- бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беру мәселелері ... ... ... ұйымдарды және бухгалтерлерді кәсіптік
сертификаттау жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... алу мен қаржылық есеп беру
жүйесін ... ... ... үшін консультативтік-кеңес органы
нысанында, ереже негізінде әрекет ететін ... ... ... құру ... ... ... ... құрамы мемлекеттік
органдардың, коммерциялық емес ұйымдардың өкілдерін, жеке кәсіпкерліктің,
мемлекеттің қатысуы бар ұйымдардың субъектілерін және ... ... ... ... ... жоғары білікті, бәріне танымал және
беделді өкілдерінен құралуы тиіс.
Бухгалтерлік есепке алу мен ... ... ... ... Қазақстанның халықаралық стандарттарға бағдарлануы оң әлемдік
тәжірибені зерттеуге және оны ... ... ... ... географиялық жақындығы, тығыз экономикалық байланыстар, шетел
компанияларының Қазақстанның ... ... ... қатысуы
есепке алу жүйесіне, тұтастай алғанда, ... ... ... ... ... ... елдерде әралуан, бірақ та оның бастауы ортақ және
философиясы ортақ және бұл ... ... алу ... оң ... мақсатында бухгалтерлік есепке алудың және аудиттің маңызды
ерекшеліктері мен жаңа ... ... ... ... ... ... жағынан ХҚЕС және ХАС қолданудың әлемдік
тәжірибесі ... ... және ... ... ... заман бизнесінің осы немесе өзге ... ... және ... оң және ... ... қабылдауға мүмкіндік береді.
Қорлар есебін ұйымдастыруды жетілдіру жолдары мыналар болып табылады:
1.Тауарлы-материалдық қорлар есебін автоматтандыру. Бухгалтерлік есепке
алуды ... мен ... есеп ... ... ... ... ... процесі маңызды мәселе болып табылады. ХҚЕС-ті толыққанды
енгізу компаниялардың бизнес-жобаларын жан жақты ... ... ол ... ... ... ... режимдегі негізгі
көп еңбекті қажет ететін функцияларды барынша оңтайландыруға және ... ... ... ... ... болу ... ... жағдай жасайды. Бухгалтерлік есепке алуды автоматтандыру ұйымдарда
есепке алу жұмысын жолға қоюға елеулі септігін тигізеді, ... ... ... ... ... бұл ... ... қызметкерлер
деректерді өңдеуге тікелей қатысады. ... ... ... ... мәселесі ең маңызды болып табылады, себебі олардың
қызметтерін тұтынушы ... ... ... болып табылады.
Ұйымдарда бухгалтерлік есепке алуды автоматтандыру процесін іске ... ... ... ... ... енгізілген
көмекші бухгалтерлік есепке алу және Бас бухгалтерлік ... ... ... ... жоспарланып отыр.
Өндіріс барысында еңбек құралдары рөлін атқаратын материалдық құралдар
онда бір рет қатысып және ... бар ... ... ... ... бір уақытта ауыстырады. өндірістің үздіксіз технологиялық ... ... ... ұйым ... сәйкесінше материалдар, жартылай фабрикаттар,
отын және тағы да басқа қорларды сақтау керек. Қазіргі уақытта ұйымда 1С
бухгалтерия ... ... ... қорлар
есебі,бақылануы, талдауы, ... ... ... ... ... мән беріледі. Ол ... ... ... тауарлы-материалдық қорлар туралы ақпараттық базаны жүргізуді
құрумен негізделеді [5].
Тауарлы-материалдық қорлар есебі бойынша 1С ... ... ... ... ... орындауда тұжырымдалады:
- бастапқы ақпараттарды құжаттауды автоматтандыру;
- тауарлы-материалдық қорлардың қозғалысын бақылау, жедел басқару;
- тауарлы-материалдық қорлардың өзіндік құнын есептеу.
Ақпаратты технологиялыұқ өңдеу ... ... ... ... ... ... дайындау;
- енгізу мезетіне нормативті-анықтамалық ақпаратты құру;
- тауарлы-материалдық қорлар қозғалысы деректер жинақтамасын ... жады ... ... енгізу және есептеулер жүргізу;
- өзіндік құнды және шығындарды есептеу;
- келесі қолдану үшін ... ... ... ... ... және бақылауды жүргізу;
- қолда бар ақпарат бойынша басқару шешімдерін қабылдау.
Жетекші, бухгалтер және аудитор керекті уақыт ... ... кез ... қажетті көрсеткіш мәнін алуына немесе талдау жасауына
болады.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... Жобалау үшін бухгалтер белгілі бір ... ... ... қор ... талдау жүргізеді және білім
базасын қолдану арқылы басқару бойынша ұсыныстарды қалыптастырады.
Осылайша, тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... ... тәсілдемелер белгілі бір кезеңдегі ... ... ... және ... ... қызметін басқару деңгейін іс
жүзінде жоғарлатуға мүмкіндік береді.
2. Жергілікті жүйе желісін орнату арқылы қойма шаруашылық орындарында
есепті компьютерлендіру. Есептілікті ... ... ... ... ... ... материалды-жауапты тұлғаның ... ... алып ... ... ... ... қорлар
қозғалысы есебінің компьютерлендірудің жүргізілмеуі жұмыс уақытының көп
бөлігін алады.
3. Тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... қорлар есебіне қосымша бақылау жүргізу кәсіпорын
жетекшілері ... өте ... ... ... Бұл ... ... ... осы саладағы жүргізілетін нормативті актілерді зерделеуді
білдіреді. Мұндай қадам тауарлы-материалдық қорларды сатып алуға ... ... ... ... ... ... ... жоғарлатуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, кәсіпорын
жетекшілері бақылауымен, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... талдауын жүргізу қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кез-келген ұйымның өндірістік-шаруашылық қызметінде тауарлы-материалдық
қорлар маңызды роль атқарады. Тауарлы-материалдық қорлар жаңа ... және ... ... ... мүмкіндік береді. Өндірісте өнім
өндіруге тауарлы-материалдық қорларға деген ... ... ... ... ... көрсетеді.
Тауарлы-материалдық қорлар есебін ұйымдастыруды зерттеу ... ... ... ... ... қорытындылар шығаруға болады:
Зерттеліп отырған «ЕмбіМұнайГаз» АҚ – ның қабылданған есеп саясаты
негізінде, ... ... ... ... ... есепке алыну
ерекшеліктері қарастырылды. «ЕмбіМұнайГаз» АҚ ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарын аяқталмаған өндіріске
инвестициялап отырады. Тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... роль атқарады, яғни оның негізі деп ... ... ... ... ... ... ... «ЕмбіМұнайГаз» АҚ –
ның бухгалтерлік балансына тігінен, көлденең және кәсіпорынның шаруашылық
қызметінің негізгі көрсеткіштеріне ... ... ... кәсіпорынның жалпы
қаржылық жағдайы тұрақты деп бағалауға болады. Қазіргі уақытта кәсіпорын
есеп стандарттарының барлық ... мен ... ХҚЕС – ... бойынша қажетті іс шараларды жүзеге ... Оның ... және ... есеп – ... жүйесінің , қаржылық есепті
дайындау және бақылау рәсімдерін жетілдіру, есептемелердің жаңа нысандарын
ізірлеу бойынша ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін коммерциялық блок құрылған. Коммерциялық блоктың
негізігі мақсаты сапалы ... ... және ... ету ... ... Аталған коммерциялық блоктың негізгі міндеті
тауарлы материалдық құндылықтардың ... және ... ... ... табылады.
Зерттеу нәтижесінде төмендегідей ұсыныстар жасауға болады:
Біріншіден, шаруашылық жүргізуші субъектінің ... есеп ... ... мәні ... ... ... қорлардың әрбір
түрі бойынша сату және ... алу ... ... ... және есептен
шықкан кезі; құнның өзгеру себептері; тауарлы-материалдық қорлардың азаю
себептері және ... ... ... ... үшін ... тұрған тауарлы-материалдық қорлар туралы ақпаратты ашып
көрсету.
Екіншіден, Қазақстан Республикасының ХҚЕС – на ... ... ... өз қызметкерлерін, әсіресе бухгалтерлерді ХҚЕС мен
ХБЕС жөніндегі дайындық курстарына бағыттағаны жөн. ... ... есеп ... мен ХБЕС ... ... ... ... айырмашылықтары бар.
Үшіншіден, материалдық ресурстарды шығыстау және қорлар нормасын сақтауға
ағымдағы және алдын-ала бақылаудың ... ... құру ... ... мен ... ... ... үрдісінде үлкен рөл
атқарады, себебі олар өз ... ... ... ... өндірістік қуатын ... ... ... артуынан
кәсіпорынның белсенділігі басылады. Көптеген жоспардан тыс қорлар
кәсіпорынның ... ... ... алып келеді, нәтижесінде
қорлар ... ... Бұл ... ... ... теріс
әсерін тигізеді, шикізаттар мен материалдардың бүлінуі ... ... ... Сол ... ... ... алдын алудың ең басты
жолы кәсіпорын тауарлы материалдық қорларды талдауды ... әрі ... ... ... ... ... ... жетілдіру жолдары бойынша төмендегідей
ұсыныстарды атап өтуге болады:
1.Тауарлы-материалдық қорлар есебін автоматтандыру.
Қазіргі уақытта ұйымда 1С ... ... ... тауарлы-
материалдық қорлар есебі,бақылануы, талдауы, аудиті мәселелерін шешуді
автоматтандыру ... ... мән ... Ол ... ... қалыптасатын, тауарлы-материалдық қорлар туралы ақпараттық базаны
жүргізуді құрумен негізделеді.
Тауарлы-материалдық қорлар есебі бойынша 1С ... ... ... ... ... ... тұжырымдалады:
- бастапқы ақпараттарды құжаттауды автоматтандыру;
- тауарлы-материалдық қорлардың қозғалысын ... ... ... ... ... өзіндік құнын есептеу.
Жетекші, бухгалтер керекті уақыт кезеңіне ақпараттық базадан кез
келген қажетті көрсеткіш ... ... ... ... ... ... уақытта тауарлы-материалдық қорларды қолдануды жобалауға үлкен
мән беріледі. Жобалау үшін бухгалтер ... бір ... ... қорлардың қор қайтымдылығына талдау жүргізеді.
Осылайша, тауарлы-материалдық қорлар есебі, бақылануы, талдануына
кешенді тәсілдемелер белгілі бір кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... басқару деңгейін іс жүзінде
жоғарылатуға мүмкіндік береді.
2. Жергілікті жүйе желісін орнату арқылы ... ... ... компьютерлендіру.
Есептілікті компьютерлендіру жұмысшылардың және қоймалық есепті
жүргізу бойынша ... ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта тауарлы-материалдық қорлар қозғалысы ... ... ... ... көп ... алады.
3. Тауарлы-материалдық қорлар есебіне қосымша бақылау жүргізу
Тауарлы-материалдық қорлар есебіне қосымша бақылау жүргізу ... ... өте ... ... ... Бұл ... бухгалтерлік
құжаттарды қарау, осы саладағы жүргізілетін нормативті актілерді зерделеуді
білдіреді. ... ... ... ... сатып алуға қаражатты
тиімді жұмсау, ... ... ... ... ... ... ... береді. Сонымен қатар, кәсіпорын
жетекшілері бақылауымен, бухгалтерлік есеп мәліметтері ... ... ... тиімділігін талдау қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Әбдіманапов Ә., «Бухгалтерлік және ... есеп ... - ... 2006. - 89 ... Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп», - Алматы 2002. -
54 б.
3. Кеулiмжаев Қ.Қ., ... З.М. ... ... Алматы 2001. - 96 б.
4. Кеулімжаев Қ.Қ. «Финансовый учет на предприятии»: учебник/ под.ред.
Р.М. Рахимбековой – Алматы: ... 2005. – 282 ... ... К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г ... ... ... Алматы 2001. - 114 б.
6. Назарова В.Л. «Шаруашылық жүргізуші ... ... ... Алматы: Экономика, 2005. - 61 б.
7. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., ... Ж.Ғ. ... ... - 74 ... Рахимбекова Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. Алматы:
Экономика,2005. - 96 б.
9. ... Г.В. ... ... ... ... 4-басылым
– Минск: 000 «Новое знание», 2000. – 128с.
10. Сейдахметова Ф.С. «Современный ... ... ... 2000. - ... Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауы // ... ... 2006 ж., 2 ...... Файл ... №3-4 ... январь 2008г. 15 с.
13. 16.http://www.buh.ru/
14. www.allbest.ru
15. www.kmg.kz
16. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлiк есепке алу және ... беру ... ... 28.22.2007 жыл. 2 б.
17. Бухгалтерлiк есептiң типтiк жоспары, Қазақстан ... ... ... 2007 ж. ... Бухгалтерлiк есептiң ұлттық стандарттары-2. Алматы, 2007 ж. 38 б.
19. Қаржылық есеп ... ... ... 2005 ... Баймұханова С. Б «Қаржылық есеп»; Алматы 2007 ж. 292 б.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру22 бет
Бухгалтерлік құжаттар8 бет
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп және аудит жұмысының ұйымдастырылуы26 бет
Кәсіпорынды метрологиялық қамтамасыз ету жағдайын талдау тәртібі6 бет
Шаруашылық операциялардың құжатталуы және олардың бағалануы12 бет
"Стандарт-кост” әдісі бойынша шығындар есебінің жүйесі.20 бет
Kәсіпорындағы еңбек қорғауды басқару жүйесі46 бет
TSQL мәліметтерімен жұмыс істеу негіздері4 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь