Бейнелеу өнері сабақтарында көрнекілікті қолдану жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.5.
§1. Бейнелеу өнері бағдарламасы мен оқу.әдістемелік
құралдарына талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.16.
§2. Көрнекілікті пайдалану әдіс.тәсілдері ... ... ... ..16.26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
Көрнекіліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28.30
Еліміздің егемендік алып, қоғамдық өмірдің барлық салаларында, соның ішінде білім беру саласында жүріп жатқан демократияландыру мектепті қазіргі кездегі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты. .
Бұған Қазақстан Республикасының “Білім туралы” Заңы, “Қазақстан Республикасы Жалпы орта Білім берудің Мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары” (Жалпы бастауыш білім)айғақ болады.Мұнда бастауыш және орта мектептегі оқу-тәрбие үрдісіне қойылатын талаптарды күрделендіре түсіп, оқу сапасын арттыру міндеті көзделіп отыр.
Қазіргі жалпы білім беретін мектеп жан-жақты дамыған, интеллектілік деңгейі мен практикалық машығы заман талабына сай жеке тұлғаларды оқытып, тәрбиелеуі тиіс. Әрбір жеке тұлғаның бойындағы жетістіктің де, олқылықтың да негізі бастауыш мектепте берілетін білім мен дағдыға байланысты болатыны белгілі. “Бастауыш мектептің маңызы мен қызметі оның үздіксіз білім беру жүйесіндегі басқа буындармен тек сабақтас болуымен ғана емес ең алдымен оқушы тұлғасы ұйытқысының қалыптасуы мен дамуы қуатты жүретін ерекше құнды, қайталанбайтын буын екендігімен анықталып, негізделеді.”
Сондықтан бастауыш мектепте оқушыларға берілетін ғылым негіздерін олардың болашақ іс - әрекетінің берік негізі әрі тірегі болатындай етіп оқытуды, оқу – тәрбие үрдісін, білім мазмұнын жаңартумен қатар, оқытудың әдіс – тәсілдері мен әр алуан құралдарын қолданудың тиімділігін арттыруды талап етеді.
Бүгінгі жағдайда білім беру ісін жетілдіру мақсаты мен оқушылардың таным әрекетінің белсенділігін арттыратын әдіс – тәсілдерді іздестіруге көп көңіл бөлініп отыр.
Осыған орай бастауыш мектепте оқытудың дидактикалық принциптерін басшылыққа ала отырып, оқушының жас ерекшелігіне сай сабақтың әдістемелік жабдықталуын (оқу әдістері, құралдары, оқу әрекетін ұйымдастыру формасы) қамтамасыз ету керек.
Егер бастауыш сатыдағы оқушыда көрнекі іс-әрекеттік және көрнекі бейнелі ойлау түрлерінің деңгейі басым болатынын ескерсек, оқытудың көрнекілік әдісін жетекші, негізгі әдіс деп қарауымызға әбден болады.
1.Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық мұралары.
Алматы “Рауан”, 1991.
2. Бабанский Ю.К. Педагогикалық процесті оптималандыру.
Алматы “Мектеп", 1984.
3. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. Алматы “Ана тілі”,1984.
4. Бержанов Қ. Мусин С. Педагогика тарихы. Алматы
“Мектеп”,1971.
5. Жарықбаев Қ. Психология.Алматы “Рауан”, 1993.
6. Жалпы білім беретін мектептің оқу бағдарламалары.
(І-ІҮ-сыныптар). Алматы, 1997.
7. Жұмабаев М. Педагогика. Алматы “Рауан”, 1993.
8. Ильина Т.А. Сочетание слов учителя и средств наглядности
обучения. Москва, 1958.
9. Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері. Алматы, 1995.
10. Мүсәлімов Т., Самылтыров М. Бейнелеу өнерінің негіздері.
Алматы “Рауан”,1996.
11. Сағымбаев Ә.Ә. Бастауыш сынып оқушыларының бейнелеу
өнері арқылы шығармашылық іс- әрекетін
қалыптастыру. Пед. ғыл. канд. дисс.
Алматы, 2003.
12. Ростцев Н.Н. Методика преподавания изобразительного
искусства в школе. Москва “Просвещние”,1990.
13. Бастауыш мектеп. 2005, №3.
14. Бастауыш мектеп. 2004, №6.
15. Қазақстан мектебі. 2004 №12.
        
        Кіріспе
Еліміздің егемендік алып, қоғамдық өмірдің ... ... ... ... беру ... жүріп жатқан демократияландыру мектепті
қазіргі кездегі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты. .
Бұған Қазақстан ... ... ... ... ... ... орта Білім берудің Мемлекеттік жалпыға міндетті
стандарттары” (Жалпы бастауыш ... ... ... және ... ... ... қойылатын талаптарды күрделендіре түсіп, оқу
сапасын арттыру міндеті көзделіп отыр.
Қазіргі жалпы білім ... ... ... ... ... мен практикалық машығы заман талабына сай ... ... ... тиіс. Әрбір жеке ... ... де, ... да негізі бастауыш мектепте берілетін білім мен
дағдыға байланысты болатыны белгілі. “Бастауыш мектептің маңызы мен қызметі
оның ... ... беру ... басқа буындармен тек сабақтас болуымен
ғана емес ең алдымен ... ... ... ... мен ... қуатты
жүретін ерекше құнды, ... буын ... ... ... ... ... ... ғылым негіздерін
олардың болашақ іс - әрекетінің берік негізі әрі ... ... ... оқу – ... ... ... ... жаңартумен қатар, оқытудың
әдіс – тәсілдері мен әр алуан құралдарын қолданудың тиімділігін ... ... ... ... беру ісін ... ... мен оқушылардың
таным әрекетінің белсенділігін арттыратын әдіс – тәсілдерді іздестіруге
көп көңіл бөлініп отыр.
Осыған орай бастауыш мектепте оқытудың ... ... ала ... оқушының жас ерекшелігіне сай сабақтың әдістемелік
жабдықталуын (оқу әдістері, құралдары, оқу әрекетін ... ... ету ... бастауыш сатыдағы оқушыда көрнекі іс-әрекеттік және ... ... ... ... ... ... ескерсек, оқытудың
көрнекілік әдісін жетекші, негізгі әдіс деп қарауымызға әбден болады.
Соңғы жылдардағы ... ... ... қарағанда көрнекілік пайдалану сабақта оқушыларды жалықтырмай,
жаңа білімді игеру кезеңінде оң
нәтижеге жетудің ... ... ... ... ... оқу – тәрбие ... ... ... ... ... ... ... ықпал жасаумен қатар, оқу
ісінің тәрбиелік, дамытушылық жақтарының ... да ... ... ... ... ... ... көне кезеңдерден
бастап, күні бүгінге дейін айтылып, дәлелденіп, танылып келе ... ... ... ... ... оқыту принципінің бірі
деп танылды және онда оқушыны заттың өзімен немесе оның суретімен ... ... ... боып саналды.
Педагогика классиктерінің (Я.А.Коменский, ... ... ... ... ... талдап,
көрнекілік принципін ғылыми тұрғыдан негіздеп берді.
Оқыту процесінде көрнекілік әдісі ... ... ... ... ... ... Аймауытов) еңбектерінен де көрініс тапқан.
Бірсыпыра ғалымдардың (Ю.К.Бабанский, ... ... ... жүйелеп көрсете отырып,
оқыту әдістерін ұштастыра пайдаланудың оқушылардың танымдық белсенділігін
арттырудағы маңызы ... ... ... ... жан- жақты қарастырылған.
Мектеп ... де ... ... ... ... өздерінің іс - тәжірбиелерін ортаға салып келеді.
Мектеп тәжірбиесінде байқалып отырғандай, бастауыш сынып мұғалімдері
сабақта көрнекілікке қойылатын талаптарды ... жас ... ... танымдық іс - әрекетін арттыру мақсатында көрнекілік пайдалануда
олқылықтар орын алып ... ... ... ... елең ... диплом жұмысымыздың тақырыбын “Бейнелеу өнері сабақтарында
көрнекілікті қолдану жолдары” деп алуымызға себеп болды.
Осы жұмысты жазу ... алға ... ... ... ... ... ... қолданудың теориялық негізін оқып түсіну
әдістемесін көрсету”.
Осы мақсатқа байланысты төмендегідей міндеттер анықталды:
1) ... ... ... ... ... ... ... көрсету.
2) Озат мұғалімдер тәжірбиелерін зерттеп, қолданылып жүрген тиімді әдіс ... ... ... ... ... оқыту үрдісі.
Зерттеу пәні:
- Бейнелеу өнері сабақтарында көрнекілікті қолдану әдістемесі.
Зерттеу әдістері:
- әдебиеттермен танысу.
- бақылау, байқау.
Демек, оқушының оқу ... ... ... ... ... әдістемелік жабдықталуына тікелей байланысты, яғни ... ... ... мен ... оқу ... ... оқу ... ұйымдастыру формасына байланысты.
Біздің талдау жасайтын бөлігіміз- оқыту әдістері мен ... ... ... ... оқыту әдістері оқы-
тудың мақсат, міндеттері мен мазмұнына ... ... ... ... оқушының жас және дербес ерекшелігіне және ... ... ... ... әдіс ... не? ... деп нені айтамыз? Осыны анықтап
алалық.
Осы екі ұғымның ара ... ашып ... ... ... ... ... ... оқыту әдістерінің элементі”- деп келіп, “әдіс”
пен “тәсілдің” тығыз байланыстылығын “әдіс кейде тәсілге, ал тәсіл оқыту
әдістеріне ... ... ... ... ... процесінде суреттерді демонстрациялап
көрсетсе, онда демонстрация әдістемелік тәсілге жатады.
2. Оқушылар зерттеу негізінде суреттермен танысып, тақырып ... ... ... онда ... ... әдіске, ал баяндау
тәсілге жатады”- делінген.
Біздің пікірімізше, ... 2 ... да ... әдіс ... әдісі қатар пайдаланылып отыр.
Тек, 1- жағдайда сөздік әдіс ... ... ол ... ... ... яғни ... мен ... қатар қолданылып, бір
– бірін толықтырып тұр.
Ал, 2- жағдайда ... ... ... қолданылып, сөздік әдіс оған
қосымша ұштастырылып қолданылған.Сонымен,баяндау- сөздік әдісінің,
демонстрациялау-көрнекілік әдісінің ... ... ... ... тәсіл-
әдісті іск асырудың түрлері, жолдары іспеттес,оның құрамды ... ... ... ... бұл, мұғалім мен оқушылардың оқу – тәрбие
жұмысының міндеттерін ойдағыдай шешуге бағытталған өзара байланысты іс ... ... беру ісін ... үшін ... ... жүйеге келтіру
басты міндет. Бірақ , бұл ... ұзақ ... ... ... ... ... жоқ екендігі байқалды. Әрбір ғалым
оқыту әдістерінің ... ... ... жылдардан бастап оқыту әдістерін жіктеуге ... ... Осы ... орыс ... Е.Я.Голант, С.Т.Шаповаленко,
Н.М.Верзимен білім ... ... ... ... әдістерін үш топқа бөлді:
I. 1. Сөздік әдіс: әңгімелеу, түсіндіру, лекция, кітаппен жұмыс.
2. Көрнекілік ... ... ... ... ... ... лабораториялық, практикалық, графикалық жұмыстар,
жаттығулар.
II. Сабақтың дидактикалық міндеттерін негізге алып:
(И.А.Данилов, Б.П. ... жаңа ... ... ... іскерлік пен дағдыны қалыптастыру әдісі.
3. білімді практикада қолдану әдісі.
4. білімді ... ... ... ... және ... әдістері.
III. Оқушылардың танымдық іс- әрекетін негіз етіп алады.
(М.Н.Скаткин, И.Я.Лернер).
1. түсіндірме – ... ... ... ... ... ... әдісі.
4. ішінара іздену немесе эвристикалық әдісі ,зерттеу әдісі.
Бұл жіктеулер орта ... ... ... ... ... ... міндеттерді толығымен шеше алмайды. Бастауышта зерттеу
әдісі, прогроммалау әдістері, сонымен бірге лекция, лабораториялық сабақтар
жайлы ... ... ғана ... ... Бұл ... ... ой
белсенділігін арттыру үшін өте құнды ... ... ... кіші
жастағы оқушылар үшін қажетті мөлшерде ғана пайдаланып отыруға болады.
Бірақ орта ... ... ... ... жиынтығын бастауыш мектепте
сол күйінде көшіруге болмайды.
Осыған орай, біз соңғы жіктеулердің бірі ... ... ... ... ... ... (Е.Я.Галант, Б.П.Есипов,
И.Я.Лернер, М.И.Махмудов,С.Т.Шаповаленко т.б.) ... ... ... ... үш ... ... ... жіктеуі бойынша оқыту әдістерінің І тобына
оқушылардың оқу- танымдық іс- ... ... және іск ... ... ... ... ... әдістер;
-индуктивтік, және дедуктивтік, аналитикалық және синтетикалық
әдістер;
- репродуктивті, проблемалық – ... ... ІІ тобы – ... оқу – танымдық іс -әрекетін
бақылау және өзін - өзі бақылау әдістеріне:
- ... ... ... ... ... ... оқу ... қою әдістері;
- мадақтау, ұялту әдістері жатады.
Ал, ІІІ топтағы әдістер-оқушылардың оқу-танымдық іс - ... және өзін - өзі ... ... ... барлығы орта және жоғары мектеп жасындағы балалар
үшін өте маңызды. Ал кіші жастағы оқушылар үшін ... ... ... әр ... тән ... негіз сияқты (әсіресе, ІІ тобы). Бастауыш
мектеп үшін ынталандыру, олардың танымдық ... ... ... ... тән ... ... фон деп есептейміз.
Кейінгі уақыттарда І топтағы әдістер дамыта оқытуды іске ... ... ... ... ... педагогикада ең көп тараған жіктелу түрі – оқыту ... ... ... ... алып ... ... көрнекілік , практикалық).
Жоғарыда көрсетілгендей оқыту әдістерін жіктеуді әрбір автор өзінше
дәлелдейді. Қазіргі жағдайда, қоғамдық өмірдің ... ... ... оқыту әдістерін жасау педагог – ғалымдардың міндеті деп санаймыз.
Енді біздің кеңінен ... ... ... оқытуда ең
қолайлы, тиімді болып табылатын ... ... ... ... ... үшін ... әдісін таңдағанда ең алдымен басшылыққа алатын
критерийіміз - әдістердің ... ... ... сәйкестігі.
Оқытудың барлық дидактикалық принциптерімен бірге көрнекілік
принципіне сай ... ... ... бастауыш сынып оқушысының таным
мүмкіндігін іске асыратын бірден – бір ... ... ... ... ... әдісінің маңызы көне кезеңдерден
бастап дәлелденіп, ... келе ... Бұл ... §2-де ... ... көрнекілік әдісін талдап көрелік.
Көрнекілік әдістер тобына: демонстрация, иллюстрация және ... ... ... ... кезде оқыту өмірмен тығыз ... ... ... оқу ... ... әдісін пайдалану кеңейе
түсті. Табиғат, адам еңбектері, қоғамдық өмір құбылыстарының сан алуандығын
байқамайынша, ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруды көз алдына келтіруге
болмайды.
Бақылау әдістерін кеңінен қолданудың қажеттігі ... ... ... ... танып- білу процесін есте ұстаудан туады.
Бақылаулар негізінде оқушылардың ұғымы қалыптасады және олардың ... ... бола ... ... ... ... ... ақыл - ой қабілеттерін
дамытуға жол ашады. К.Д.Ушинский ... оқу ... ... ойды ... ... ... онда бұл ... бақылау қабілетін жаттықтыруға тиіс”-
деп әділін айтқан болатын.
Бақылау арнайы мақсат қойып, қабылдауды белгілі жоспармен жүргізуге
байланысты ... ... ... ... ... онан ... нәтиже
шықпайды.
Дидактика бақылаудың тиімділігін арттыратын ... ... ... ... ... ... жүргізуге дайындау болып
табылады, оларға бақылаудың мақсаты, пәні мен әдістері белгілі болуға тиіс.
Екінші ... ұғып ... бір ... ... ... ... қосу.
Өз бақылауларының нәтижелерін ауызша немесе жазба түрінде жасаудың
да олардың тиімділігінің маңызды ... ... ... Бұл ... ... ... әрі жан- ... ұғып қабылдауға көмектеседі.
Байқау кезіндегі теңестіру, салыстыру тәсілдері ... ... ... есте ... арттырады.
Педагог- ғалым Т.Сабыров оқушылардың бақылауын ұйымдастырудың
негізгі әдістемелік ережелері мен тәсілдерін төмендегіше ... ... ... ... ... ұйымдастыру үшін, ең алдымен,
бақылаудың ... ... ... ... ... көлемін анықтап,
жоспарын жасап беру керек;
2) Бақылауда мүмкіндігінше, оқушылардың барлық сезім ... ... ... ... көп және әр ... ... жан ... жөн;
3) Мұғалім бақылау кезінде оқушының анализ бен синтез, салыстыру,
нәрселердің негізгі қасиеттерін айыру, топтастыру ... ... ... ... ... басшылық ете білу;
4) Бақылау кезінде мұғалім өз сөздерінің басшылық етудегі ролі мен
оқушылардың өздігінен ... ... ... ... ... ... етіп, олардың өздігінен бақылау қабілетін ... ... ... керек.
Бақылау нақты көріністердің өзіне тән қасиеттерін ... ... ... ... ... дәлелдеуге
мүмкіндік береді.
2. Демонстрациялық әдіс дегеніміз - түрлі заттарды, материалдарды,
құралдарды ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде оқушылардың бірінші ... ... ... ... үрдісінде мұғалім заттарды, картиналар мен ... ... мен оқу ... ... ... ... ... таным процесі сезім арқылы
қабылдаудан ... ... ... ... ... құбылысты қабылдауға
қатысатын сезім мүшелері неғұрлым көбірек болса, ... жаңа ... ... және ... ... ... ... қарамастан, бөлектеп алынған
күйінде бұл әдіс ешуақытта нәтиже бере алмайды, ал ... ... ... ... ... әдіс ... ... Демонстрациялық әдіс, ең
жақсы және жетілдірілген көрнекі құралдың болуына ... ... ... ... ... қоса жүргізілмесе ешуақытта
қажетті ... бере ... ... ол ... ... қоса
қолданылады.
3. Иллюстрация әдісінің көмегімен оқушыларға ... ... ... ... бәрін бірдей көрсете беруге болмайды, сондық-тан да
оқу процесінде картиналар мен суреттерді пайдаланудың зор ... ... ... ... мұғалім оқушылардың қабылдап ... ... ... ... психоло-гиялық жағдайларын ескермей қала
алмайды. Оқу мақсатында пай-даланылатын картиналар, суреттер барлық оқушы
көре алатындай әсем ... ... ... ... ал төңірегінде бөгде
зат болмауға тиіс.
Көрнекілік әдісінің негізделген ... ... мен оның ... ... бойынша түсіндіреміз.
I-ден.Оқыту көрнекілігі дегеніміз – оқушыларды айнала қоршаған
дүниені тану құралы ретінде ... ... ... бұл ... ... ... егер затты, құбылысты және оқиғаны бақылауға және
зерттеуге ... Ұлы ... ... ... біз ... ... ... терең мазмұнды, білімді
болуын қаласақ, олардың өздерінің жеке бақылауы мен ... ... ... ... ... етуіміз керек”.
ІІ-ден.Танымдық процесс білімді меңгеру мен қабылдауда әр ... ... ... ... етеді. К.Д.Ушинскийдің айтуынша, білімді
меңгеруде сезім мүшелерінің саны жөнінен көп
мөлшерде ... ... ... ... ... ... және ... болуын
қамтамасыз етеді.Осы ойды дамыта отырып, ол былай деп бекітеді.Қандайда да
болмасын бір ... ... ... ... мүшелеріміз қаншалықты көп
мөлшерде қабылдаса, осы әсер біздің есте көбірек сақталады және оны ... ... ... ... ... ... арқылы оқыту
оқушылардың көңілін көтеріп, білімді тереңірек меңгеруге ықпал жасайды.
III-ден көрнекілік арқылы ... ... ... ... ... ... даму ... негізделген.Балалар бейнелер
көмегімен көбірек ойлана ... ... ... пен ... оқушыларға оңай түсіндіріледі, егер олар нақты фактлармен,
мысалдармен келтіріліп бекітілсе.
IV-ден ... ... ... ... ... ... ... жеңілдетеді.Көптеген теориялық ұғымдар, жағдайлар
көрнекілікті тиімді пайдалану барысында оқушыларға түсінікті, ... ... ... К.Д.Ушинский былай деген “Баланы өзіне таныс емес
кез-келген бес ... ... олар оны ... деп ұзақ ... бойы ... ... егер ... сөздерді суреттермен түсіндірсек, бала оны
бірден үйреніп ... ... ... дидактиканың мәселелері өзінің
ғылыми мәнін қазіргі ... ... ... де ... ... ... таңда көрнекілікті оқыту ... ... ... дамып жетілдірілген.
I.2.Көрнекілік әдістерінің даму тарихы
және атқаратын функциясы.
Оқыту процесіндегі көрнекілік ... ... ... бастап, күні бүгінге дейін айтылып, дәлелденіп, танылып келе
жатқан ғылымда белгілі.
Классикалық дидактикада көрнекілік оқыту ... бірі ... және онда ... ... өзімен немесе оның суретімен таныстыру
көрнекілік әдісінің негізі болып ... ... ... ... ... жыл санауымыздан бұрын
IV ғасырдың 322-384 жылдарында өмір ... грек ... ... ... ... соны ... ... принципін ғылыми тұрғыдан XVII ғ. ұлы педагогы Ян Амос
Коменский негіздеді. Сол кездің ... ... ... ... бірі - ... мир в ... деген еңбегін жазды.
Сонымен бірге ... ... ... да көрнекілікке байланысты құнды
пікірлер айтты.
Я.А.Коменский балаларды оқытуда мына жағдайды ең ... ... ... “мұғалім үшін “алтын ереже” – бала сезім арқылы қабылдай алатын
нәрселердің барлығын ... ... ... білдірген жөн: ... ... ... ... болатын нәрсені құлақ түріп тыңдасын, иісін
иіскеп білсін, дәмін татып көрсін, қолына ... ... ... мен
жұмсақтығын,
тағы-тағыларын байқасын, кейбір нәрсені түрлі ... ... ... ... ... ... кезеңдерде педагогиканың классиктері, әдіскерлер жеке
пәндердің оқыту әдістерін зерттеп, ... ... ... ... ... ... ... негізгі дидактикалық принциптерді
саналылық, көрнекілік, оқушылардың белсенділігі мен дербестігі деп ... ... ... ...... пен ... орынды бірлікте қолдана
білу,- деді.Оның пікірінше, мектептегі бүкіл оқу жұмысын бір ... не ... ... ... ... қарсы болды.
“Көрнекіліктің,- деп жазды Н.И.Пирогов, - ... ... ... ... ... әсер ету. Сөз де ... ықпал жасай
отырып, адамдардың ең негізгі, ең қажетті қабілеттілігіне әсер етеді”.
Демек, Н.И.Пирогов көрнеклік пен сөздің оқу- ... ... ... ... көрсетіп берді. Бірінсіз ... ... өз ... ... ... ... бір өзі
сөздің көмегінсіз балалардың есінде әр уақытта сақталмайды”.
Швед педагогы И.Г.Песталоцци ... ... ... ... қорытынды жасауға, жалпылауға қарай жүргізілуі
керек”, - деді.
“Бақылау ... ... ... есту және т.б. ... пайда
болады. Солардың негізінде ойлау және сөйлеу дамиды”.
Оқытуды жеңілдету мақсатымен И.Г.Песталоцци дүние заттары туралы
білімнің ең жай ... білу ... адам ... ... ... ... Ондай элементтерге ол заттың санын, формасын және атын жатқызды.
Оқыту ... ... ... бала ... ... ... ... санын,
тілін дамыту арқылы заттың атын таниды деп ... ... ... беру
өлшеу, санау және сөзді меңгеруден тұрады деп есептеді.
Ол “көрнекілікті кең түрде қолданған жағдайда ғана айналадағы ... ... ... ... ... және тіл ... деп көрсетті.
Ал, ұлы педагог К.Д.Ушинский кіші мектеп жасында көрнекілік арқылы
оқытудың маңызын ерекше атап өткен: “Бала табиғаты көрнекілікті анық ... Егер ... ... ... емес бес ... үйретіп көріңіз, ол көп уақыт
тектен-текке әлгі сөздерді жаттаймын деп әлек болады, ал ... ... ... ... үйретсеңіз,бала оларды тез- ақ үйреніп
алады. Бір ... ... ... екі ... ... ... суретсіз айтып беріп байқаңыз, бала үшін ... ... ... ... ғана ерекше бағалай аласыз”, - деді.
“Суреттерді көрсетіп, оның мәнін түсіндіріп әңгімелеу – мұғалім ... бір- ... ... ... ... Мұғалім мен
оқушысының арасындағы тосқауылды балаларға сурет көрсетіп, оның ... ... ... ... ... сіз сұрағыңызға жауап ала алмайтын ... ... үшін ... көрсетсеңіз, сынып бірден – ақ назар аударып, өздерінің
пікірін айта ... ... ... именбестен, еркін айтатын болады”.
Көрнекілік арқылы оқытудағы басты мақсат ... ... ... ... және ... ... ... айтып бере білуге, сондай-ақ одан ... ... ... ... табылады.
Қазақстандағы педогогикалық ой-пікірдің тарихында ұлы ағар-
тушылардың, қазақтың алдыңғы қатарлы зиялы ... ... мен ... ... ... көзқарастары ерекше орын алады.
Қазақтың ұлы ағартушысы Ы.Алтынсариннің Я.А.Коменский ... ... ... ... ... шығармашылықпен
пайдаланып отырғанын оның “Қырғыз хрестоматиясы” еңбегінен байқауға
болады. (19;401)
Ұлағатты ... ... ... ... ... сабақтағы
белсенділігін арттырудың маңызды бір жолы-көрнекіліктер, техникалық
құралдар деп ... Ол ... бір ... ... ... көмекші
көрнекті құралдар алдырғалы жатырмын, бұлар: микроскоп, компостар, т.б.
Менің бұларды керек деп тапқан себебім, ... ... ... ... жалаң кітаптан түсіндіру оқушыларға олар ... ... ... ал ... ... тек ... ... кітаптарды ғана
көрмей, мүмкін болғанша ғылым мен өнердің үлгілерін де көрсін деген ой
еді”, - деп ... ... оқу ... ... ... Орынбор оқу округіне
жазған есебінде: “...оқулықтар, көрнекі ... ... ... ... ... ... – деп жазды. Ол мектептерге ... ... әр ... ... ... алып ... ... оқыту үрдісін ұйымдастыруда маңызды орын ... ... ... тиімді әдіс-тәсілдеріне ерекше көңіл
бөлген. Оқушыға сапалы білім берудің жолын үнемі қарастырып ... ... ... орыс ... ... ... ... өзін көрсетіп,
қалай аталатынын оқушылардың есінде сақтатып, сонан соң сол ... ... ... ... ... қосу ... ... құратып, тіл дамыту
жұмыстарын басты назарда ... ... ... ... Ж.Аймауытовтың
еңбектерінде де ұштасып жатыр. Ол өзінің “Тәрбиеге жетекші” атты еңбегінде
оқытудың ... ... ... ... атай ... ... ... оқыту-
дың бас кезінде көрнекі құралдарды қолдану қажет”, - деп көрсткен.
Қазақ тіл білімі мен оны оқыту әдістемесінің негізін ... ... ... ... оқыту әдістемесінің теориялық мәселелерін жазуда
оқыту әдістерін айқындаудың маңызын өте жақсы түсінген. Сондықтан оқытудың
әдіс- тәсілдерін ... олар ... ... келе ... ... ғалымы қандай әдісті ұсынды, әр әдістің пайдалы жақтары туралы өз
пікірін айтып отырып жазған. ... ... ... бұл ... даму ... ... ... деп түсінуге де болады. Бірақ ғалым
осы мәселелерді “Қай әдіс ... ... ... жазған. Тақырып осылай
қойылғанымен, А.Байтұрсынов әдістердің
бірі жақсы, бірі нашар деп қарауға болмайтынын, әңгіме оны орынды қолдануда
екенін ... ... ... да Лев ... ... ... “Жақсы дерлік те, жаман дерлік те бір әдіс жоқ. ... – бір ғана ... ... ... белгісі – түрлі әдісті болу:
керек орнында жоқ әдісті табу да ... ... ... ... көп ... ... ... өзіне сүйеніш, қолғабыс нәрсе есебінде қолдану керек”.
А.Байтұрсынов ірі әдіскер ғалым ретінде оқулықтың ... мән ... ... ... ... ... ... Мұнда ғалым
оқушы санасына сауаттылықтың тез ұялауына барлық жағдай жасауға тырысқан.
Сөзді оқу, жазуға үйрету жолында сол ... ... ... беру ... ... көру ... іске қосуды ойлаған. Сонымен бірге заттың
суретін беру оқушыны ... оның ... ... тартып алатыны
ғалымға, әрине, мәлім болғаны ... ... да тек бір ... 131 ... ... Бұл
ғалымның оқыту, үйрету ісінде ... ... ден ... ... ... ... ... қолдануда бірсыпыра орын
алады. Оған ... ... осы ... 28 ... ... ... Бұл шағын әліппе үшін аз емес. Ғалым кейде сурет пен ... ... ... жерде берген.
Қазіргі кездегі оқулықтың А.Байтұрсынов ... ... ... оның ... мұрасының өміршеңдігін көрсетеді. Өмірде бар
заттар мен ... ... ... ... ... ... ... Демек, теорияны практикамен ұштастыру ... ... ... ... ... ... оқыту үрдісінде көрнекілік әдісін пайдаланудың
маңызы оның психологиялық жағымен де анықталады.
Кіші мектеп оқушысында мектепке ... ... ... тән ... ... әлі ... қалғандығы орыс психологы А.Л.Люблинскаяның
еңбегінде нақты дәлелденген.
Көрнекіліктің мәнін психологиялық жағынан алып ... ... ... ... ... ... ... дерексіз түйсіктер мен сөздерге емес, балалар ті-келей қабылдайтын
нақты бейнеге құрылған ілім. Нақтыдан дерек-
сіз, түйсінуден ойлауға қарай оқыту ... ... және ... ... ... - ... (39, ... аса көрнекті ғалымы, философы әрі педагог-әдіскері Әл-
Фараби шәкірттерді оқытуда жас ерекшелігіне сәйкес көрнекілік принципті
қатаң ... ... ... аса ... ... ... ... 204)
Ғұлама-ғалым: “Көру түйсігі көзге зат әсер ... ғана ... Егер ... зат ... онда ... ... ... ауадағы
тербелістер әсер еткенде ғана естиді. ... ... ... ... ... дүниедегі заттармен байланысқа ... - ... ... – сезімдік кезең. Бұған түйсік, қабылдау, ес ... ...... ... алғашқы көзі, бірінші баспалдағы. Адамның есі ... ... әрі ... ... оның ... түйсіктене алуына
байланысты. Ойлау дүниені әр қырынан тануға, мәселені тереңірек түсінуге
мүмкіндік береді, бұл ... ... ... оның ең ... ... әр ... ... ашып, жалпы ережелер мен қисындар жөнінде
талдау жасауға мүмкіндік береді. Жаттағаннан түсінген ... - деп ... бұл ... ұлы ... ... баласы... көзбен көріп,
құлақпен естіп, қолмен ... ... ... ... ... ... ... алады”, - (23; 42) деген дана ойы ұштасып жатыр.
Ұлы педагог Ян Амос ... ... ... ... ... байланысты ол өзінің атақты. “Ұлы
дидактикасында” мынадай 3 ... ... ... ... ... ... ... ақылды болуы мүмкін
емес. Сол үшін оқу ісін зат жайындағы бос сөзден емес, соны ... ... ... жөн. Ол ... ... затпен тікелей
танысып алған соң жүргізсек, оның белгілері жан-жақты анықталмақ.
2. Білімнің шыншылдығы мен дәлдігін түйсіктен ... ... ... ... не ... болса да әуелі тікелей түйсікке әсер ... ... ... ғана ... қонады. Ақылдың көрсеткендеріне біз
мысалдармен дәлелденген жерде ғана ... Ал оның ... ... Өз түйсігіне, өз тәжірибесіне қонбаса, адам
ешкімнің дәлелдемесіне сенбейді. ... ... ... ... ... солғұрлым ол нанымды болады. Ендеше шәкірттердің
заттар жайында алған білімі ақиқат және орнықты болсын десе, қандай
пәнді ... та, соны ... өз ... мен ... ... ... керек.
3. Есте сақтау – түйсіктің нәтижесі. Егер түйсік естің нағыз сенімді
серігі ... ... ... көрнекі түрде қабылданғандары,
ұғынғандары ғана адамның есінен шықпастай болып орнығады.
Егер бала ... бір рет ... да өз ... ... бақыламаса, оны
ұзын сөздермен түсіндіріп болмайды. Бұдан туатын ... өз ... білу – ... ... ... ... білу ... – адамның сыртқы ... ... ... ... ... ... байымдаудың көрінісі болып табылады.
Көріп білу дегеніміз тек сол ... ... ... ... ішкі
көзіне жататындар – ақыл (сана), ақылға тән қабілеттер, объектісі – ... ... ... ... де ... тән ... әдістері бар. Соған
сүйенген кезде ғана зат ақылға таңба түсіріп, оны дәл және оңай ... ... (21; ... ... қолдану арқылы оқушылардың білімі нанымды,
дәлелді ... ... ... ... ... ... ... заттардың негізгі белгілері мен ерекшеліктерінбілуді жеңілдетеді,
нәрсе – заттардың әр жағының, ... ... мен ... ... ... ... есте ... сақтауға ықпал
жасайды.
Бұл жөнінде ұлы педагог М.Жұмабаев “Бір затпен ... ... көбі ... ол зат ... бір ... ... болғанда, осы жолды ұстау керек. Яғни, мүмкін болғанша, баланың
сыртқы ... көбі ... ... Мысалы, бір заттың түрін де
көрсет, дыбысын да естірт, ұстатып та көр, ... ... ... ... салғыз.Баланың жаратылысының өзі осыны тілейді. Бала өзінің ... ... ... ... ұстағанда баланың білімі нақты
болады.Мысалы, дұрыс жазу үшін құр ... білу ... ... ... ... ... – деп ... “Педагогика” атты
еңбегінде құнды пікір айтты.
Педагогиканың классиктері оқылатын ... мен ... және ... ... рет білуде байқаудың ролін жоғары бағалай отырып,
байқаудың абстрактілік ойлаумен тығыз байланысты болатындығын ескертті.
Сондықтан олар ... ... ой ... ... ... ... ... ақыл арқылы бағытталуға тиіс екендігін айтты.
Я.А.Коменский өз кезінде “егер ең ... ... ... ... ... ... қадағаламаса, сыртқы сезімдер бос, құрғақ материал
болып қалуы мүмкін”, - деген.
Осы кезде байқау мен сөзді тиімді трде ... ... ... ... адам санасындағы бірінші және ... ... ... ... жөніндегі іліміне сүйенеміз. Бірінші ... ... ... ... ... ... ... -сөз, сөйлеу.
Екінші сигнал бірінші сигналсыз болмайды. Екеуі бір- ... ... сөз бен ... ... сайын, екінші сигнал жүйесінің функциясы ... ... сөз ... ... ... ... ... бекітілмесе, тек сөйлеу қайталана берсе, ол адамды ақиқат шындықтан
алыстата береді. Сонымен бірге, бірінші сигнал жүйесі ... ... ... сөйлеу арқылы айтылмаса, ол зат- нәрселерді тек қабылдау, сезіну
дәрежесінде ғана қала ... ... ... ... қалады.
Топшылау, қорытындыларды ұғыну және ... ... ... әңгімлесу, есеп шығару, тапсырмаларды орындау
арқылы жүргізіледі. Өз ... ... ... ... ... ... әр салалы сезім арқылы қабылдауын талап етті.
Шынында да,оқуда көбінесе ... көру ... ... кең орын алады.
Оқушылар білімінің сапасы көзбен көрумен бірге, оқуда бұлшық етпен сезіну
арқылы қабылдауда да арта ... Егер ... ... ... қана қоймай, сол тәжірибені өзі жасаса білімдері ... және ... ... психологиялық анализ жасай келе,
көрнекілік тек көру сезіміне ғана ... ... бір ... ... ... ... нәрсені болса да, қабыдағанда сезім мүшелеріміз
нғұрлым көбірек қатынасса, зат немесе құбылыс жөніндегі ... ... ... ... ... ... орнығады да, кейін олар оңай еске
түседі. Сондықтан ... ... ... дыбыс мүшелерімен есту, қомен
жазу,т.б. сезім мүшелеріміз белсенді қатысу тиіс “егерде ... ... ... ... ... ... болса, ол көз, құлақ сияқты
сезім мүшелерін көбірек қатыстыруға тырысуы керек”,- ... ... ... көз ... ... ... ерекше назар аударатын бөлігін есте сақтайды, кейін ... ... ... ... ... ... ... көрнекі құралдарының мазмұны қабылдауды тездете алса,
көру- есту бейнесін оқушы шығармашылық ... ... ... ... ... мен есту ... қабылдаудың артық қасиеттері
мол, өйткені адам миының белгілі бөлімінің ұйымдастырушылық қызметіне
байланысты. Көру ... ... мен есту ... ... артық
қасиеттерінің болуы және олардың қабылдау процесінде бір- біріне көмегінің
әдістеме үшін ... зор. ... көру ... ... есту ... ... ... түсінуге көмектеседі. Көру мен есту
объектілердің бір жүйеге ... ... ... және ... ... ... ... сондықтан да тез түсіну үшін; жақсы тісіну үшін
оқушылардың оқу материалын тек есту ... ... ... оны ... керек.
Психологиядағы бұл пікір педагогтардың еңбегінен де көрініс тапқан.
Педагог- ғалым В.П.Стрезикозин “Оқыту үрдісінде көрнекі құралдар мен
мұғалімнің өз сөзін бір ... ... ... мәні зор. ... егер ол ... сезім тәжірибесімен байланыстырылмаса, “таным
құралы” ролін атқара ... ал ... ... ... ... әр ... құралдарын пайдалану зор роль атқарады”,- деп сөз
бен көрнекілікті ұштастырып пайдаланудың қажеттігін көрсетті.
Алайда ... сөзі мен ... ... әр ... ... ... ... тиімділігі, даралай алғанда оның ...... ... да ... ... құралдар мен мұғалім сөзін ұштастыру проблемасы
Л.В.Занковтың “Мұғалімнің сөзі мен ... ... ... ... және ... ісіндегі көрнекілік пен ... ... ... еңбектерінде толық талданған.
Л.В.Занковтың пікірінше, мұғалім сөзі мен ... ... алты ... бар, атап ... ... ... ... оқушылар жүргізетін бақылауға жетекшілік
жасайды, объектінің бейнесі туралы, оның ... ... ... ... туралы білімді оқушылар ... ... ... ... ... ... сөздің көмегімен оқушылардың өздері көрнекі объектілерге
жасаған бақылаулары негізінде және ... ... ... ... құбылыстар арасындағы қабылдау процесінде көзге көріне қоймайтын
байланыстарды сапалы түрде ұғынуға және тұжырымдауға бастайды.
3. ... ... ... оның ... ... қасиеттері
мен қатынастары туралы мәліметтерді оқушылар мұғалімнің сөз мәлімдемесінен
алады, ал көрнекі құралдар сөзбен берілген мәлімдемелерді ... ... түсу ... ... Мектеп оқушыларының көрнекі объектіге жасаған бақылауларына
сүйене отырып, ... ... ... оқушылар тікелей қабылдай
алмайтын байланыстар ... ... ... ... жекелеген
деректерді біріктіреді, жинақтайды.
5. Не сөз жәрдемімен, не көрнекі түрде көрсете ... ... ... бар объектілермен жұмыс істегенде орындалуға тиісті іс-
әректтерге қатысты, сондай – ақ сол ... ... ... ... ... ... сөздің көмегімен оқушыларға қолда бар объектілермен олар
жасауға тиісті іс-әрекеттерді орындау әдістері жайында нұсқау береді, ... ... ... ... ... ... көп ... зерттеу жұмыстардың нәтижелерін талдай отырып,
оқушыларға ... ... ... ... кезде мұғалімнің сөзі мен
көрнекі құралдары ұштастырудың ... аса ... ... ал ... ... төмен екендігін көрсетті. Сондай-ақ оқушылардың
білімді саналы, әрі сапалы ... ... мен ... құралдары
ұштастырудың 1-2-формасының тиімді екендігі байқалса, ал ... мен ... ... бірі ... ... мұғалім өзінің
иллюстрациясы ретінде ғана қызмет атқарса, оларды қолданудың ... ... ... ... ... дәлелденген.Демек, оқу процесін
жетілдіруде сабақтарда көрнекі құралдарды мәлімет ... ... ... кеңінен пайдалану қажет деп ойлаймыз.
Көрнекі құралдарды пайдаланудың танымдылық тиімділігі, Л.В.Занковтың
пікірі бойынша, оларда берілетін мәліметтерді оқушылардың ... ... ... ... “Оқушыларға объекті мен оның қасиеттерін
көрсету және атап өту, бұл әлі сөз бен көрнекі ... ... ... ... қабысуына қол жеткізу деген сөз емес. Егер оқушы ... оның ... ... қана ... ... өзі ... алса және оған
сөзбен сипаттама бере алса, мектеп оқушысының бойында объект туралы ... ... ... және ... ... ... нақты
образдармен байланысқа түседі”- деп тұжырымдады Л.В Занков.
Бастауыш сынып оқушыларының ойлауыг дамытуға көрнекіліктің, ... ... ... мен ... тән ... ... ... тануға және олардың мәні шамалы қасиеттеріне ... ... ... ал ... ... – ұғымдарды деректендіруге септігін
тигізетін түрлерін қолдануға жәрдем етеді.
Бұл ... ... ... әдістер оқытудың, әсіресе,
ойлау қабілеті көрнекі-образды сипатта ойлайтын оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
қабілетін дамытады. Бірақ оны шектен тыс көп қолдану ... ... ... ... ... – ақ ... ... өз ойын
жүйелеп айта білуін тежейді”.
Оқу ... ... ... пайдалану белгілі бір жағдайларда
ғана әсерлі болады. Көрнекіліктерді өз орнымен пайдаланып ... ... ойын ... ғана емес, сонымен бірге оқушылар тарапынан аса
маңызды ойлау операцияларының меңгерілуіне септігін тигізеді.
Педагог-ғалым В.П.Стрезикозин: ... ... ... проблемалары” деген еңбегінде көрнекілік туралы бірсыпыра ... ... ... ... ... оқушылардың оқу үрдісіндегіроліне
қарай екі үлкен топқа бөледі. а) заттық-бейнелік көрнекі құралдармен ... ... ... Бірінші топтың көрнекі құралдары ... ... ... кинофильмдер, табиғи объектілер,т.
б.) мұғалімге түсініктер мен ұғымдарды қалыптастырудың ... ... ... арқа ... ... ... ... Екінші
жағдайдағы көрнекі құралдар (модельдер, ... ... ... байланыстарын, өзара тәуелділігін және қатысын,
олардың нақтылы, бейнелі ... ... ішкі ... түсіндіру
үшін керек”.
Сонымен қатар ол: “Танымның әр түрінің өзіне тән ерекшелігі болады
және ол таным процесінде,оның ... оқу ... да ... бір орынға ие
болады.Осыған байланысты көрнекіліктің бір түрлерін жеткілікті ... ... ... заттық-бейнелік және таңбалы
көрнекілікті бір-бірімен ... ... ... мұның өзі оқылып жатқан
объектінің қасиеттері мен ... ... ... алып ... ... - ... әр түрі оның ... әсерлілігін қамтамасыз ететін оқу
процесінде өзі атқара алатын, өзіне ғана тән ... ... ие ... ... ... оқушыларға көрінетіндей болуы,
анағұрлым маңызды болып табылатын ... ... ... ... болуы қажет.
Заттарды сезім мүшелерімен қабылдағанда оның әсері (суреті) ... ... қалу үшін ... ... ... әдіс ... ... көзбен көріп білу үшін мынадай шарттар керек:
1) Затты адамның көз алдына қою ... Ол ... алыс ... оның нұры ... жерде болсын;
3) Ол қырынан емес, тұп-тура алдыңғы жағына қойылсын;
4) Ол төңкерілмей, көзге дұрыс бағытталып тұрсын;
5) Сонда адам әуелі затты тұтас ... ... ... ... соң оның әрбір бөлшектерін байқап көру керек;
7) Сол бөлшектердің өзін де ... ... ... ... ... Әрбір бөлшегіне тоқталып, оларды бала дұрыс айыра ... ... ... ... ... байқау дұрыс
болмайды.Осылардың бірі жетіспесе де байқауда із қалмайды немесе ол ... ... ... да ... қосарлана жүргізіледі. Егер ол
мұғалімнің сөзімен толықтырылмаса, онымен қоса ... ... ... бере ... ... ... ең ... және маңызды
нәрсеге аударуға, көрініп тұрған құбылыстардан оқыту мақсатына қажеттіні
таңдап алуға ... ... ... ... ... мәнін біршама түсіндіруге көмектесетін болуы керек.
Мектепте қолданылатын көрнекі құралдарды төмендегіше бөлуге болады:
1.Табиғи көрнекі ... Бұл ... ... ... ... ... өсімдіктер, жануарлар мен жәндіктердің
коллекциялары, т.б.
2.Эксперименттік ... ... ... ... ... ... ... фигуралар, макеттер, тұлыптар жатады.
4.Бейнелеуші көрнекі құралдар: түрлі суреттер, кестелер жатады.
5.Техникалық көрнекі құралдар: оқу ... ... ... ... ... ... түрлерін көрсете отырып, оның өте
тиімді болуы үшін оған ... ... ... ... ... Оқыту барысында қолданылатын көрнекі
құралдың әбден тексерілген, ... ... ... ... ... болуы керек.
Көрнекі құралдың нақтылығы дегенде екі нәрсеге мән берілуі қажет: а)
көрнекі құралдағы материалда ешбір қате ... ... ... ... сауаттылығы жағынан да дұрыс нақтылы болуы ... ... ... ... оқушы есінде ұзақ сақтау үшін қолданылады. Сондықтан ... қате ... үшін ... зиян келтіреді. Мұны ұмытуға болмайды.
Сондықтан ... ... ... ... сауаттылығы жағынан күмәнсіз,
нақтылы, дәл болуы міндетті.
ә) көрнекі құрал сабақ ... ... ... ... сақталуға өте қажет мәселесі жазылуы тиіс.Әр тақырыпта оның ... ... ... ... ... мәселе болады.Соны оқушы
түсінсе, есінде ... сол ... ... ... ... арқылы
тақырыпты түгел есіне түсіре алатындай болуы керек.
2.Көрнекі құралдың тартымдылығы. Көрнекі ... ... ... ... тағы бір ... айту өте қажет. Эстетикалық
жағынан мұғалім үнемі көңіл бөліп отыруы керек. Көрнекі құралдың мазмұны,
құрылысы дұрыс болғанымен, оның ... ... ... ... да нашар
болса, оқушы назарын өзіне тарта алмаса, ондай көрнекі құрал жақсы нәтиже
бере ... ... ... ... ... ... дұрыс көрінуі,
әдемі, таза жазылғаны оқушыға қатты әсер етеді. Міне, сондықтан да көрнекі
құралдың ... ... мән беру ... ... тіл ... ... ... тіліне де үлкен
талап қойылады. Ол мәтін ... ... ... Көрнекі
құралдың тілі қысқа, көбінесе сөз тіркесі, кейде атаулы сөйлем ... ... де, ... ... ... ... ... а, о, ы, ұ, у.
Жіңішке дауыстылар: і, ә, ө, е, ү, т.б.
Міне, осы мысалдардағы сөз ... өте ... ... ... анық. Аз сөзбен негізгі ойды білдіріп тұр. Бұл көрнекі құралдың
көбіне қатысты ерекшелік деп қарауға да ... ... ... құрал атаулы
осы түрде болуы міндет саналмайды. Көрнекі құралдың мазмұны ... ... ... бірақ онда сөйлемнің қысқа түрде болуына ... ... ... көрнекі құралдың тілі анық, ... өте ... ... ... ... тақырыппен сәйкестігі. Көрнекі
құралдың мазмұны – оқылатын тақырыппен байланысты ... ... ... ... ... жаңа ... ... басқа да оқу процесінің
қай түріне арналмасын, олардың бәрінің белгілі тақырыбы болады.Сондықтан
көрнекі ... ... сол ... тікелей байланысты болуға тиіс.
Сабақтың объектісіне қатысты емес көрнекі құралдар ... ... ... ... ... ... ... байланысты болуы қажет.
Егер көрнекі құрал оқушыға тек қана ... емес ... ... оны ... ... ... сондықтан көрнекі құралдың мазмұны оқушылардың ... ... ... ... ... мазмұны есте сақтауға қолайлы, түсінуге жеңіл
болуы тиіс. Егер көрнекі құрал ... ... ... ол түсінуге, есте
сақтауға ... ... ... ... бағдарламасы мен оқу-әдістемелік
құралдарына талдау жасау....................................6-
16.
§2. Көрнекілікті пайдалану әдіс-тәсілдері..............16-26
Қорытынды...................................................................
.27
Көрнекіліктер...........................................................28-
30
§1. Бейнелеу өнері бағдарламасы мен оқу-әдістемелік құралдарына талдау
жасау.
Қазақстан Республикасы ... беру ... ... сәйкес Жалпы білім
беретін мектептің құрылымы мен мазмұнының тұжырымдамасында көрсетілгендей,
мектептің төменгі сатысында ... ... ... ... ... ... мен ... білім беру және ұлттық өнерді ... ... аса ... ... ... ... ... байланысты
жаңа оқу бағдарламасы, жаңа оқу ... ... оқу ... ... ... ... болды.
Бастауыш мектепте бейнелеу өнері пәнін оқыту мынадай мақсаттарды
көздейді:
-оқушыларда көру, сезіну, ... ... ... қалыптастыру
және әсемдікті өздері жасай алатындай болуға баулу.
Бұл мақсатты жүзеге асыру мынадай міндеттерді жүктейді:
-бейнелеу өнері негізінде ... ... ... оқушылардың көркемдік
талғамын қалыптастыра отырып эстетикалық ... ... ... ... (эстетикалық) білім-тәрбие алуына ... ... ... ой, ... ... ... іс-әрекеттердің (бейнелеу, музыка, театр, т.б.)
түрлеріне ... ... орта мен ... түрлі түстер мен формаларды
көріп, эстетикалық тұрғыдан қабылдауын қалыптастыру;
-оқушының жалпы өнерге деген ... ... ... қабілетін арттыру;
-оқушыны ұлттық өнермен таныстырып, өнер ... ... ... мен ... ... оқушыларға көркем білім-тәрбие берудің қазіргі талаптары
тұрғысынан, ... жас ... мен ... ескеріліп
жасалынды.
Сонымен қатар, бұл бағдарламаның қазіргі таңда ... ... ... бар:
-оқушылардың көркемдік жағынан жетілуіне халықтың сәндік-қолданбалы
өнерін кеңінен таныстыру арқылы дамыту көзделді;
-бейнелеу өнеріндегі дәстүрлі емес тәсілдер ... ... орта ... ... қабылдау, әсемдікке сүйсіну,
ұсқынсыздықтан жирену қасиеттерін қалыптастыру;
-Қазақстан Республикасының елдік белгілері (елтаңба, ... ... ... ... ... бойынша оқушылардың мүмкіншіліктері мен жергілікті жер
ерекшеліктеріне сай, беріліп отырған тақырыптарды таңдап алуына мүмкіндігі
бар.
Бояумен жұмыс ... ... ... ... дақ ... ... ... бетінде бояу, шашыратып бояу т.б. дәстүрлі емес ... ... ... ... ... қылқаламмен басталады, негізгі суреті
де қылқаламмен ... ... ... ... ... ... ... еркін жағу арқылы
түстердің үйлесімділігін сезініп, реңктерді ажырата алу ... жол ... ... ... ... ... шын ... бақылау
процесі артып, бояумен жұмыс жасау күрделене түседі.
Бағдарлама құрылымы білім мазмұнын әрқайсысы белгілі бір ұғымдар
мен ... ... ... және ... тығыз байланысты өнер
салаларынан құрылды. Олар:Сұлу сурет ... ... ... ... және сәулет өнері.
Бағдарламада әрбір өнер саласы екі негізгі бөлімді қамтиды:
1.Өнерді қабылдау.
2.Практикалық көркем іс-әрекеттер.
Өнерді қабылдау бөлімі оқушыларды өнер ... ... ... өнер ... ... ... ... сыныптағы жолдастарымен
пікірлесе отырып шешу мақсатын көздейді.
Ал, практикалық бөлімде ... ... ... ... ... ... құрастыру жолдары, технологиясы, материал тану яғни
көркемдіктің ... үш ... ... ... ... бір ... сұлу ... (живопись) өнері төменгі
сынып оқушыларын бояулар түрімен, жұмыс ... ... ... ... ... басталады. ... ... ... байланысты акварель (сулы бояу), гуашь таңдалып
алынады.
Сәндік қолданбалы өнер ... ... ... аса қажетті дизайн,
мозайка, витраж әшекейлеу (роспись) сияқты өнерден де ... ... ... сәйкес мағлұматтар беріледі.
Мүсіндеу өнеріндегі мүсін ... ... ... ... кеңінен қолданылатындықтан мүсіндеудің көркем бейнесі жағынан
шешу мақсаты көзделді.
Өнер шеберлері мен ... ... ... ... ... жұмыс барысында әр түрлі жолмен таныстырып өтуге болады.
Барлық өнер түрінде (мүсін, сурет, сәндік т.б.) ... ... одан да көп ... ... ... ... ... көзделді.
Мысалы:Бұйымның көлемі және түс реңктері. Бұйымның құрылыс және өрнекпен
безендіру ... ...... ... ... бейнесін кеңістікке немесе
жазықтықта көрнекті суреттейтін өнердің ... Бұл ... де ... ... сияқты болмыстың көркем бейнесін адамның сезінуінен туындайды.
Бейнелеу өнерін оқыту бәрінен де бұрын жалпы білім беру ... ... ... адамның дүниетанымдық көзқарасын кеңейту.
Кейбіреулер бейнелеу өнерін мектепте ... ... ... ... Шын ... олай емес.
Бейнелеу өнерін оқып-үйрену, адамның жан-жақты дамуын көздейді. ... ... сала ... маңызы зор. Өйткені графика, мүсін мен сәндік
қолданбалы ... ... ... сала ... ... ... Өйткені сурет –
бейнелеу негізі.
Ол ойлануды, кеңістікті ұғынуды, өте ... ... ... ... ... қажет етеді. Қазіргі таңда білім беру қызметкерлерінің
алдында ауқымды міндеттер тұр. ... бірі де ...... ... тәрбиелі азамат етіп қалыптастыру.Бұл жауапты міндет, жас ұрпақты
ұлттық өнерге баулу мен тәрбиелеу бейнелеу өнері пәні ... ... ... ... ... жаңа ... арқылы түрлендіріп,
шығармашылықпен, халықтық педагогиканың негіздерімен ұштастыру арқылы
оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... олар өнер туралы, өнер шығармаларының мазмұнын түсініп қана ... ... ... ... ұғынуды үйренеді.
Бейнелеу өнеріне арналған көптеген балама бағдарламалар мен
әдістемелік нұсқаулар ... шыға ... ... А.Қамақовтың 1-4
сыныптарға арналған, Қ.Болатбаев, ... ... ... ... 1-4 ... арналған “Бейнелеу өнері”
оқулықтары, әдістемелік құралдары мен бағдарламалары ... ... ... ... тың ... жаңа ... көп жағдайларда бастауыш сынып оқушыларының жас ... ... ... тыс ... ... бастауыш
мектептердің 2-3 сыныптарында бейнелеу өнері бойынша оқытылатын “Затқа
қарап сурет салу” мен “Сәндік ... ... ... бұл жастағы балалар
үшін ауырлау соғады деген тұжырымға келдік, ... ... бойы ... ... ... беру реформалары үнемі жаңғыртыла ... 1999 ... ... қабылданған Қазақстан Республикасының “Білім туралы” ... ... ... ... салалары үшін қордаланып қалған біршама
мәселелердің оң ... ... ... ... ... ... ... пәніне қатысты мектеп
бағдарламаларына шолу жасауды жоспарладық.
1976 жылы басылып шыққан орта ... ... ... арналған оқу
бағдарламасының кіріспесінде оқытудың мақсаты мен бағыты анықталып, қысқаша
әдістемелік нұсқауларға ... ... ... ... ... ... ... түсіну қабілеттерін қалыптастыру”- делінген.
1984 жылы- (авторлары И. Кенбаев, Л.Марченко, Е.Митрофанова) жалпы
білім беретін мектептің 1-4 сыныптарына ... ... ... ... құрылымының жалаңдығы бейнелеу өнері пәнінің мақсат, міндеттерін
толық айқындай алмайды.
1987 жылғы ... ... ... да ... ... ... ... және оқушылардың ойын дамытып,
шығармашылыққа қалыптастыру ... ... ... жылы басылып шыққан 1-4 ... оқу ... ... ... шығармалары негізінде оқыту көзделген.
Бағдарламада сабақ жүйесін құру ... ... ... ... ... ... ... сияқты мәселелерге мән берілмеген.
1994-1996 оқу жылдары орта мектептерде оқу-тәрбие үрдісін жетілдіруге
байланысты ... ... ... жаңа оқу жоспарлары мен бағдарламалары
жасанды. Бейнелеу өнері бағдарламаларында адамгершілікке, ... беру ... ... ... ... бастады.
Мектепте бейнелеу өнерін оқыту айналамызды қоршаған өмір шындығының
көркем бейнесінің ерекшеліктерін, шығармалар мазмұны ... ... ... ... ... ... ... (тұрмыс-салтын, еңбек
түрлерін, ойын-сауық мерекелерінің қызығын т.б.) оқушылардың ... және оны ... ... ... ... жұмыстарында
қолдана білу машықтарын қалыптастыру мұраттарын қамтиды.
Бұл пәннің мазмұны мен мақсаты ... ... ... ... ... ... тығыз ұштасып жатады. Сол себепті әрбір
сабақтағы оқыту және тәрбие үрдісінің тығыз бірлігі осы өнерді ... ... ... ... ... өнері сабақтары оқушылардың практикалық
білімі мен көркемдікті түйсінуін үйлесімді ұштастыра білуге, ... ... ... ... ... арттыруға және дүниетанымының
қалыптасуына ықпал жасайды. Сонымен бірге оқушыларды ... ... ... және өндірістік заттарға эстетикалық биік талғам
тұрғысынан ... ... пен адам ... қайталанбас сұлулықты қорғай
білуге баулиды.
Бейнелеу ... пәні ... ... ... ... бағдарламасы
жүзеге асырылады.
Оқу пәнінің мазмұны негізгі екі бөлімнен тұрады: “Бйнелеу өнерін
қабылдау” және ... ... іс- ... өнерін қабылдау.
Ұлттық және әлемдік көркем өнер негіздермен таныстыру.
Барлық халықтарға ортақ ... ... ... ... ... ... ... түсініктерді әсерлі қабылдай
алуды, белсенділікті, ізденімпаздықты қалыптастыру.
Өзіндік тәжірибелік ... есте ... ... ... ... ... ... кеңістік, рең, сызық, фактура, әуен, ... ... ... ... ... ... оқу ... келесі бөлімдерді қамтиды:
• сурет;
• жиповись;
• мүсін;
• қолөнер;
• дизайн;
• сәулет өнері;
Пәннің негізгі тақырыптары:
“Отан” тақырыбы. Қазақстандық елжандылыққа тәрбиелейтін отандық
суретшілердің шығармалары (батырлық эпос, ... ... ... ... ежелгі сәулет ғимараттары).
“Бейнелеу өнеріндегі еңбек” тақырыбы. Ақын жазушылардың, ... ... ... ... ... игеру, әр түрлі
саладағы жасампаздық еңбек.
“Қазақстан табиғаты”. Қоршаған ... ... ... сан ... ... ... өлкенің сұлу табиғатын бейнелейтін
шығармалар.
“Мен және әлем”. Оқушылардың арманы мен қиялдарын, мерекелік күндер
мен ... ... ... сүйікті кітаптар мен мультфильмдер.
Бейнелеу өнері бастауыш сыныптағы басқа пәндермен де тығыз байланыста
болады.Мысалы: тіл, музыка, математика т.б.
Тіл. Түстердің ... ... ... ... ... аттары.
Шрифт. Сызық аттары. Түс реңдері. Терминдік сөздер. Шығармалар мазмұнына ат
қою. Шығармаларды талдау. Әңгіме ... ... ... ... ... ... Бейнелеу, безендіру, құрастыру элементтері. Эскиздер
дайындау. Киіз, құрақ көрме, ... ... ... ... ... көрсетуде музыкалық әуен сазды
пайдаланып, бейнелі эстетикалық қабылдауды қалыптастыру. Халық ... ... ... ... тау ... С. ... ... ішінде”.
Математика. Көлем, форма, кеңістік жайындағы ұғымдарды қалыптастыру.
Үшбұрыш, төртбұрыш, т.б. геометриялық ... ... ... ... ... ... Жыл мезгілдерінің өзгеруіне байланысты
табиғат бояуларының өзгеруі. Жан-жануарлары мен құстардың іс-әрекеттерін
бақылау, ... Егін ... ... ... ... ... ... игерілеуге тиіс білім, білік, дағдыларға
қойылатын ... ... ... ... ... өмірде алар орнын;
- бейнелеу өнерінің табиғат жайындағы шығармаларын (3-4 шығарма және
оның авторлары);
- өнердегі ұлттық ... ... ... ... ... ... тақырыптық мазмұнына байланысты: табиғат,
натюрморт, портрет, тарихи, тұрмыстық екендігін;
- кітаптарды безендіру жұмыстарының ерекшеліктерінің;
- суретші-дизайнер ... ... ... ... ... кеңістіктегі қарапайым зағдылығы;
- көлемді бұйымдарды бйнелеудегі қарапайым ереже (жарық, көлеңке,
жартылай көлеңке, ... ... ... ... ... білуге тиіс;
- әр түрлі жанрдағы шығармаларға суретші қалай, немен өң ... айта ... ... ... ... бере ... ... адам және хайуанаттардың өзіне тән ерекшеліктерін бере
білу;
- сәндік өнердегі ... ... ... ... ... өнері пәні бойынша оқу материалдарын жүйелі, ... ... ... ... ... ... ... негізделген сабақ
материалдарына ... ... ... пәні ... ... көрсетіп отырғандай, әрбір сабақтың мазмұнна көңіл бөліп қана
қоймай, ... ... оқу ... ... ... ... жасалғаны жөн.
Бастауыш сыныптардағы тақырыптық сурет салу ... ала ... ... көз ... елестету арқылы сурет салудан тұрады.
Тақырыптық сурет салу үрдісінде балалардың ... ... ... ... ... сәуле түсіру, түстерді таба алу дағдыларымен
бекітіледі. Ең ... ... ... салуда алғашқы біліктілігі
қалыптасады. Мұғалім балалардың тақырып бойынша сурет салуда, тақырыпты
дұрыс таңдағанына көңіл ... ... ... ... ... ... ... көркемдік жағынан дұрыс немесе бұрыс шешілгендігіне
назар аудару қажет.
Баланың ... ... ... ... ой - ... оның
қиялдарын асыра бағалаудан да сақ болу қажет.
Ойлау үрдісінде сурет салушы заттар мен құбылыстардың ... ... ... ой ... ... ... ... сезім
мен қабылдауға аталған байланыстар көрінбейді. Ойлаған затты көз ... ... ... ... ... салу ... салыстыру, жалпылау, абстракциялау т.б.үрдістер
қатар жүріп жатады. Сонымен, бейнелеу өнері ойлаудың, байқаудың ... ... ... ... ... көз алдына
елестете білу мен біріктіру көркем ойлаудың негізін құрайды.
Бейнелеу өнерінің әр ... де ... ... ... ... ... болуына тек болмыс туралы әсерлер әсер етеді. Эмоциялық бастауды
дамытпай, адамға нағыз ... ... ... көз ... ... ... ... қалыптастыру мүмкін емес.
Қоршаған болмысқа деген ... ... ... ... жылдам қабылдауға үйретеді. Бала сурет салуда
бейнелеу іс- әрекеті ... жас ... сай, ... ... ... ... ... талпынатыны мәлім.
Бала қоршаған ортаға деген саналы қарым-қатынасын адамдар арасындағы
қатынастарға, ... ... ... ... өз ... ... не
болмаса сурет түрімен бейнелеуге тырысады. Мұғалім өз ... ... ... ... ... пішіні мен ... ... ... ... ... ... ... қолданғаны жөн.
Туған жердің әсемдігін көру, түстердің ғажап әлемін ашу, суретші
құралдарымен (графикалық, ... ... ... қимылды мұғалімнің
тыңдатқан музыкалық үзінділеріннен есту-бейнелеу өнерінен сабақ берудің
негізгі мақсаты оқушының әсемдік, ... ... ... Тек ... ... ... үрдісінде емес, сонымен қатар шығармашылық
жұмыстарды талқылағанда да астарласып жүріп жатуы керек.
Сондай-ақ мұғалім ... ... ... ... ... ... ... оқыту, тәрбие жұмыстарында ойын- тәсілдерін
қолдануы қажет.
Эстетикалық талғампаздық саласындағы балалардың алғашқы қадамы олардың
суретке түсіретін ... ... ... ... қалғанын
елестете сурет салумен, ... ... ... ... ... жерінің халық өнері, тарихи ескерткіштері, сәулет өнері
туралы алғашқы білім алады. Бейнелеу өнері пәнінің ... ... ... ... кеңістікке, түске, пішінге деген сезгіштік
сезімді дамытуға бағытталуында.
3-сыныптағы бейнелеу өнері сабақтарындағы мұғалімнің оқушылармен ... ... ең ... ... ... ... ... өнері теориясын жетік білуі керек;
- мұғалім бейнелеу өнерінің практикасымен айналыса алуы тиіс ... ... ... ... ... ... сабақтарында әңгіме әдісін қолдана алуы қажет
(суретшілер және олардың туындыларын ... ... ... ... білуі қажет (бейнелеу өнері әдістемесін);
- мұғалім дер кезінде сабақта түрлі әдіс – тәсілдерді ... ... ... штрих жасау, бояу тәсілдері);
- мұғалім бейнелеу өнері сабақтарында балалардың ой - өрісін жетілдіру
мақсатында сұрақтар қоя ... ... ... ... ... жаттығу жұмысын ұйымдастыру
оқушылардың шығармашылығын дамытып, сурет салуға деген ... ... ... ... ... ... ... еске түсіріп, көрнекілікті (түскиіз,
сырмақ, текемет, кілем т.с.с.) пайдаланып, өрнектерді салй үшін ... ... ... ... ... ... ... қарапайым өрнек салдырып, боятады. Салынған суреттерді
оқушылар өздері ... ... ... ... ... салынатын
өрнектерді күрделендіріп және бояу түстерін өзгертіп отырған дұрыс.
Кез – келген жаңа тақырыпты талдағанда қазақтың өрнек ... ... ... ... ... сәндік бұйымдарын ... ... ... ... сурет салуға қызыға түседі.
Сурет өнерінде бейнелеудің негізгі екі түрі бар. Олар ... және ... ... Осының ішіндегі ең ... ... ... Ал ... ... сызықтық бейнелеуден кейін
қолданылады. Сызықтық бейнелеусіз ... ... ... ... ... ... жеке элементтерін салудағы даярлық жаттығулар,
жаңа материалдарды сапалы меңгеруге, сызықтық бейнелеуді қиналмай ... ... ... туралы қарапайым, алғашқы түсініктер беру
керек. Түстердің негізгісі сары, көк, ... ... ... бір-біріне
қосқанда қосымша түстер пайда болады.
Барлық түстер екі топқа ... ... ... ... ... ... ... сурет салу үшін қажетті қылқалам екі түрге
бөлінеді. Бірінші жалпақ, екіншісі дөңгелек. ... ... бояу ... ... ... ... сыныпта оқушылар көбіне су бояумен
(акварель) сурет салады. Мұғалім осы ... ... ... ... тиіс.
Қазіргі кезде кейбір бастауыш сынып мұғалімдері бейнелеу өнері
сабағын бір плакатты тақтаға іліп ... ... ... ... ... ... натюрморт қойып салдырады.
Ал, бұл плакат немесе натюрмортты оқушылармен жүйелі түрде
талдамайды, сөйтіп ... ... ... ... ... ... ... Осыдан барып оқушылардың сурет салуға деген ынтасын төмендейді.
Көрнекілік әдісін қолданудың тиімділігі мынадай тәсілдерді қолдана
білуге ... ... ... ... ... ... ... қабылдайтын нәрселердің мөлшерін белгілеу,салыстыру
арқылыоларды көптеген белгілерінің ... ең ... ... ... кейін оларды топтастырып, қорытындылар мен тұжырымдар жасау
т. ... ... ... ... де, ой немесе әңгімені елестету үшін
де материалды есте жақсы сақтау үшін де ... ... оқу ... ... ... қолданылады:
жаңа сабақты түсіндірген кезде (мысалы, кинофильмдер көрсету, тәжірибе
жасау); үйге берген ... ... ... жас ерекшеліктерін есепке ала отырып қолданылады.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ
УНИВЕРСИТЕТІ
Психология және ... ... ... мен ... 3 ... ... Рахметова Майгүл
Язванқызы.
Бейнелеу өнері сабақтарында көрнекілікті қолдану жолдары.
031540- Бастауыш оқыту мен әдістемесі мамандығы бойынша диплом
жұмысы.
Ғылыми жетекші:
аға оқытушы Әбдіқадіров А.О.
Алматы-2006
Әдебиеттер тізімі.
1.Алтынсарин Ы. ... ... ... ... 1991.
2. Бабанский Ю.К. Педагогикалық процесті оптималандыру.
Алматы “Мектеп", 1984.
3. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. Алматы ... ... ... Қ. ... С. ... тарихы. ... ... Қ. ... ... 1993.
6. Жалпы білім беретін мектептің оқу бағдарламалары.
(І-ІҮ-сыныптар). Алматы, 1997.
7. Жұмабаев М. Педагогика. Алматы “Рауан”, 1993.
8. Ильина Т.А. ... слов ... и ... наглядности
обучения. Москва, 1958.
9. Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері. Алматы, 1995.
10. Мүсәлімов Т., Самылтыров М. Бейнелеу өнерінің негіздері.
Алматы
“Рауан”,1996.
11. Сағымбаев Ә.Ә. ... ... ... ... ... ... іс- әрекетін
қалыптастыру. Пед. ғыл. канд. дисс.
Алматы, 2003.
12. Ростцев Н.Н. Методика преподавания изобразительного
искусства в ... ... ... ... ... 2005, ... Бастауыш мектеп. 2004, №6.
15. Қазақстан мектебі. 2004 №12.
§2. Көрнекілікті пайдалану әдіс – тәсілдері.
Оқыту үрдісінде баланы ... ... ... ... ... ... мен ... материалдардың маңызы зор болмақ.
Теория мен практиканың байланыстығы принципін жүзеге асыру оқытуда
көрнекілік құралды қамтамасыз еткен жағдайда ... ... ... ... ... ... үшін түрліше әдістер
қолданылады. Атап айтқанда, оқылуға тиісті материалды ... ... ... ... ... сай ... ... байқау,жаттығу,
практикалық жұмыс жүргізу, кітаппен жұмыс істеу, экскурция. Осы аталған
әдістердің өзіндік ерекшеліктері бар.
1. Оқылатын ... ... ... ... ... ... \, яғни заттың салыну жолдарын, ... ... ... түсінікті сөзбен баяндау. Бұл әдіс бейнелеу өнері пәнінің барлық
практикалық сабақтарында қолданылады.
Әдістің осы түрі оқушының жұмыс ... ой - ... ... және сөз ... арттыруға бағыт береді.
2. Түрлі көрнекіліктерді пайдалану әдісі. Көрнекі құралдың ... және ... ... ... жиі қолданылады.
3. Практикалық жұмыс жүргізу әдісі. Оқушыларды ... ... ... ... ... ... ерекшеіктеріне қарап жасалынады.
Бастауыш мектеп оқушыларын бейнелеу өнері ... ... ... ... ... ерекше орын алады. Оларды сабақта пайдалану
әдістерін білу, орнымен ... - әр ... ... ... өнері сабақтарының көрнекі құралдарына суреттер (түрлі ... ... ... бір ... ... ... ... жәндіктер,
құстар, жапырақтар т.с.с.) және жасанды ... ... ... ... т.с.с.) заттар, техникалық көрнекі құралдар жатады.
Техникалық құралдарды пайдаланудың да пайдасы өте зор. Бұл ... ... ... сабақта дұрыс пайдаланып, көрсету әдістерін
білу керек.
Экрандық ... ... ... ... оны ... ... өте тиімді.
Диапозитив – бұл айнада немесе пленкадағы позитивтік ... ... ... ... әр кадр ... ... Диапозитивтер ақ – қара ... ...... болады.
Диапозитивті экранға түсіргенде оның көлемі үлкейіп, ... ... ... туады. Экранға түсірілген диапозитивті сурет қозғалмайды.
Диафильм - бұл диапозитивті жолақ ... ... ... кадр
рет тәртіппен көрсетілетін бөлшектерден құрылып бір мағына береді. Диафильм
суреттерінің астындағы ... да әр ... ... ... ... ... ... түсіру – эпископтілік көрсету.
Эпипроекциялық ... үшін ... ... ... ... ... ... үшін проекциялық аппарат 3-5 мерт экраннан қашық
орналастырылады.
Егер иллюстрацияны бір тақырыпқа бейімдеп жолақ ... ... бұл ... деп ...... ... ... бейнелер. Бейнелерді
көрсетіп қана қоймай, оны дыбыстандырады. Бұны дыбысты кино дейді.
Ал, енді көрнекіліктердің келесісі (табиғи, таблица, суреттер ... ... ... Бұл ... ... беру сынып тақтасына қағазға
салынған көрнекілікті ілейік. Оны ... ... ... ... ... ... ... оқушылар біраз қиналады. Сондықтан мұғалім ... ... ... ... көз ... ұстап, жайлап жүріп көрсеткені
дұрыс.
Бұл жағдайда оң жақтағы оқушыларға сол қолмен ұстап, 50-80 см ... жөн. Әр ... ... ... ... ... қажет. Бір жолмен
қозғалтпас үшін қыса ұстаған ... ... ... ... қолда жіңішке таяқша болғаны жөн.
Сынып тақтасына көрнекі ... ... ... ілу ... ... білу керек. Тақтаның оң жағына көрнекіліктер ілсек, ... ... жазу үшін бос жер ... ... тақтайшаларда еңбек
сабағында жиі қолданылады. Осындай көрнекіліктерді жиі қолдансақ, сабақтың
сапасы артып, уақытты ... ... ... ... ... ... сергектікті, оны сабақ өткізу барысында тиімді ... ... ... ... тиімділігін озат мұғалімдердің ... де ... ... ... ... ... мектептің мүшесі Азия
Қуатбекованың бір сабағына тоқталмақпыз.
Сабақтың тақырыбы:Туған ауылымның күзгі көріністері.
Сабақтың мақсаты: ... ... ... өмір ... образды әсер өрісін кеңейту.
Көрнекі құралдар: ... күз ... ... ... ... т.б.) ... ағаш жапырақтары, көкөніс,
жеміс – жидектер суреттері, күз ... ... ... ... ... жыл ... ... олардың өзіндік
ерекшеліктері, белгілерін, күз ... ... ... өзіне тән
ерекшеліктерін айтудан басталады.
Күзгі табиғат көріністері ... ... ... ... көру ... ... ... жарасымды байланыста өткізе
отырып, оларға күз мезгілінің бояу түстерінің өзгеруі, ауа ... ... ... ... – күйін (көңілді, ызғарлы, сүреңсіз,
қуанышты) ажырата білуін қамтамасыз ету керек.
Оқушыларға сұрақтар бере отырып, олардың күз ... ... ... жыл ... ... ... ... берулерін
талап етеді: “Балалар, көргендерімізді, ... еске ... әр жыл ... ... ... ... ... табиғат жаз
мезгілінен қандай белгілерімен ерекше?”, ... ... ... ... қандай түрге енеді (бояу түстері)?
Сұрақтарға жауап ала отырып, әр түрлі ағаш жапырақтарының бояу
реңктерін (сары, ... т.б.), ... ағаш ... ... ... ... немесе баяу қалықтап) еске ... ... ... ... сабақта оқушының айналадағы өмір шындығын байқау, ... білу ... ... ... ... оқу-тәрбие мәселеріне
көңіл бөлу; Табиғат ... ... ... ... түрлері,
жаңбырдың жаууы, желдің әсерлері т.б.), адамдардыңжыл мезгілдеріндегі еңбек
түрлері, киім киюлерін байқау, көргендерін еске түсіреді.
Күзгі табиғаттың ... ... ... ... күнделікті
көргендерінен, ... ... ... ... ... Мысалы: күзгі табиғат ...... ... ... ... ... ... құстардың әуені,
түскенжапырақтардың сыбдыры, т.б., музыкалық шығармалар: Д. ... ... ... күйлерін тыңдау кезінде композиторлардың әр
түрлі құбылыстарды музыкалық ... ... ... ... ... оқушылардан: “Күз мезгілінің қандай қасиеттері ұнайды?”,
“Өз туған өлкеңнің ... ... ... деген сұрақтар арқылы
балалардың күзгі табиғатқа,туған жерінің сұлулығына деген көзқарастарын,
олардың ... ... ... ... ... ... бейнеленген суретті шығармаларды көрсете
отырып, оқушыларға нұсқаулы түрдегі сұрақтар беріледі:
- ... мына ... ... ... Суретші қай жыл мезгілін
бейнелеп көрсеткен? Ойланыңдар! ... ... ... күзгі табиғат
екенін (немесе оқиғаның күзгі мезгілде өтіп жатқанын) ... ... ... жапырақтар түстерін айтып беріңдер.
Оқушыларға күз, табиғат туралы өлеңдер оқып ... ... ... “Күз”, “Күз де келді”өлеңдері).
Оқушыларға сұрақ-жауап түріндегі әңгіме барысында ... ... ... ... ... бояу ... ... түсіндіру:
- ашық күнгі күздің алғашқы маусымы (қуанышты, байсалды, сергек);
- бұлтты, тұманды ... ... ... ... ... ... ... күндер (ызғарлы, қаһарлы, ашулы).
Күз маусымы мен адам өмірі туралымағлұматтар:
- күзде астық піседі, ... ... ... ... жер ... егін ... қыстық азық-түлік дайындайды.
- жеміс-жидектер, қауын-қарбыз піседі, дастархан үсті тәтті тағамдарға
толады;
- күзгі ... ... ... балалар мектепке барады, алғашқы қоңырау, алғашқы сабақ.
Қоршаған өмір шындығын қабылдау сабақтарын ұйымдастырудың әр
түрлі жолдары ... ... ... ... кзгі ... ... бағына саяхаттар жасау, кинофльмдер диафильмдер
көру.
Практикалық жұмыс.
- Күз табиғатының бояуларын, түстердің өзгерісін бақылау;
- Бояу қарындаштармен ақ қағазға күзгі ... ... ... ... № 12 ... орта мектебінің бастауыш сынып
мұғалімі Г.Қисыметованың бір сабағынан ... ... ... ағаш ... ... қайың жапырақтары).
Сабақтың мақсаты:Затты өзіне қарап бейнелеу – сурет ... ... ... зат ... талдуға және бейнелей білуге
баулу (түстерді араластыру арқылы керекті бояу түрін жасау әдістерін
көрсету).
Көрнекі құралдар:оқушылардың алдын ала ... ... ... бояулар түсінің реттік тәртібін көрсететін, жылы түстерді
басқа түстермен қосу арқылы жасалатын құрама түстер ... ... ... ... ... ... сабақ тақырыбына аударып
алған соң, олардың күз көріністері ... ... ... тыс ... не байқағандарын, мұғалімнің қойған ... ... ... ... ... ... ... бойынша
сабақтан алған мағлұматтарды қайталау. Бір-екі суретші шығармасын ... ... ... өлең ... оқып ... музыка тыңдау.
Жаңа сабақтың тақырыбын хабарлау және оқушыларды сабақ мазмұнымен
орындалатын жұмыс түрлерімен және мұғалім ... ... әр ... ... ... пішіндерімен, бояу түстерімен таныстыру (сұрақ-
жауап ... ... ... ... ... бейнелеу жұмыстарын балалар өздері ... ... ... ... ағаш жапырақтарының пішіндерін, бояу түстерін,
қандай ағаштың ... ... ... ... ... ... ... мұқият қарап алыңдар, ол қандай
ағаштың жапырағы?
- пішіндері қандай? (ұзынша, сүйір, жалпақ, шет ... ... және т. ... бояу түстері қандай? (сары-жасыл, сарғылт-қызыл, жасыл-көк, көкшіл-
сары)
Ендігі жұмыс түрі-жапырақтар пішіні бейнесін қағаз бетіне ... ... ... Зат ... ... ... қағаздың бетін таңдап алу
(көлденең, тігінше)
Балалардың қағаз бетіндегі суреттерінің дұрыс бейнеленуіне көмектесе
кемшіліктерін ... ... ... ... ... акварель бояуымен
(сары, қызыл, көк) бояуды талап ету.
Егер бұдан бұрынғы сабақтарда оқушылар бояулар мен түстердің ... ... ... ... ... ... мен көк ... араластырғанда
қандай түс реңін алуға болады?” (жасыл-сары) деп сұрап, сол сияқты басқа
екі ... ... ... ... ... туралы түсініктер
қалыптасуын тексеру.
Немесе ... ... ... ... ... ... ... алғашқы сабақтардың бірі болса, онда балаларға осы үш түс ... түс ... ... ... ... тақтара (плоншетке) керілген қағаз бетіне акварель бояуымен
қылқалам арқылы сары, көк, ... бояу ... ... ... ... ... керілген жақта оқушыларға жақсы ... ... ... ... ... өзі ... ... оқушылардың арнайы политра тақтайшаларында
немесе бөлек ақ қағаз бетінде бояуларды ... ... ... ... ... өзі жасап көрсететін жұмыс барысында балаларға
қылқаламды қалай ұстау ... ... білу ... ... қанша мөлшерде алу керектігін әрі көрсетіп, әрі ... ... ... ... ... Мұғалім өзі жасап көрсеткен жұмыстағы сары,
қызыл, көк ... ... ... ... ... ... әдістері,
оқушылардың сенімін, өз бетінше жұмыс ... ... ... түседі:
бояулардың ішінде сары, көк, ... ... ... түстер” екенін,
олардың сан түрлі түс реңктерін жасайтын мүмкіндігі барын ... ... ... “Күміс қоңырау” кітабынан “Қызыл”, “Сары”, “Көк” атты
өлеңдерін оқып беру.
Бояулармен жұмыс істеу жолдары көрсетіліп, ... ... ... соң,
оқушылар өз бетінше қарындашпен салынған суреттерді бояуға кіріседі.
Мұғалім сабақта оқушыларға ... ... ... істеу барысында
ұқыптылықты, тазалықты сақтауға, бір-бірінің жұмысына кедергі келтірмеуі
ескертіп отыруы керек.
Оқушылардың жұмыс ... ... ... ... ... ойнап тұрған
тіпті жақсы. Сабақ барысында жұмысы дұрыс бағытта орындалған оқушы жұмысы,
сынып тәртібін бұзбай ... ... ... жөн. ... ... 3-5 ... ... жұмысын талдау, бағалау.
Үйге тапсырма: күзгі жеміс-жидектердің сырт ... бояу ... және ... салу.
Үйге берген тапсырманы орындау барысы ... да ... ... ... ... тиіс.
Оқушыларға өтілген материалдың өте жақсы түсіндірілгенін байқау үшін
оқушылардың қабылдау ... білу ... Ол үшін ... ... ... ... ... мінез-құлқы,
темпераменті әр түрлі. Сондықтан мұғалім алдында отырған ... ... ... ... ... ... ең басты, практикалық негізі-бейнелеудің элементтерін
білу, оның тәсілдері мен амалдарын дұрыс меңгеру.
Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі – бұл да жеке ... ... ... ... ... бір ... ... оқыту өзінің
жемісін береді. Бейнелеу өнерінің оқыту әдістемесі педагогика, психология
және өнертану ғылымдарымен тығыз ... ... ... сабағымның үлгі-жоспарын беріп отырмыз.
Сабақтың тақырыбы: Шуақты көктем.
Сабақтың мақсаты:
1. Көктем көріністері жайлы әңгімелей ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін бейнелеуді үйрету.
2. Жыл мезгілдерін салыстырта әңгімелету,көз алдарына елестету, есте
сақтау арқылы алған ... ... ... ... ... ... ... сұлулығын сезінуге, көктем шуағының әсемдігін бере білуге
тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, әңгіелеу, пікірталас, талдау, жинақтау.
Сабақтың көрнекілігі: суретшілер ... ... ... қылқалам.
Пәнаралық байланыс: ана тілі, дүниетану.
І. Ұйымдастыру кезеңі:
- Балалардың психологиялық әзірліктерін бақылап, сабаққа зейінін
аудару.
ІІ. Үйтапсырмасын ... ... ... еске ... ... ... бүгінгі сабақтың тақырыбын хабарлау, мақсатымен таныстыру.
1. Кіріспе әңгіме.
- Ал, балалар қандай жыл мезгілдерін ... (жаз, күз, ... ... ... атап ... ... сәуір, мамыр).
- Ендеше бүгін біз “Шуақты көктем” табиғатын бейнелеміз.
Көктем айы- ... ... бір ... Көктем айы республикамыздың
кең байтақ өлкесінің бір жерінде ерте, бір жерінде кеш басталады. Оңтүстік
аймақта жер ана ... ... егін ... ... өсіруге кіріссе, бұл
кезде солтүстік аймақта қар жаңадан еріп, күн енді жылына бастайды. Көктем
айы тіршілік дүниесіне ... әсер ... ... ... ... ... шығармашылық туындылар силайды. Осының ... ... ... ән – күй ... ... ... суреттер салған.
Мысалы, Ә.Қастеев “Алма ағаштар гүлдеді”, “Таудағы көктем”,
С.Романовтың ... ... ... атты ... ... Енді оларға назар аударайық. Мұнда әрбір суретшінің көктем айвн
бейнелеуде бояулвқ үйлесімділігі және орындау ... әр ... ... жеке дара ... шеберлігіне байланысты. Сонымен қатар көктем
айы ауа райының құбылмалы өзгеруіне байланысты әр кезеңде бейнеленген.
ІY. Оқулықпен ... ... ... ... ... жаңа сөздермен жұмыс.
б) Мәтінде берілген суретші шығармаларымен танысу, талдау.
- Ал, ... біз де сол ... ... ... оның ... ... Ол үшін Қасым Аманжоловтың “Көктем” өлеңіне
тоқталайық.
Шықшы тауға қарашы кең ... ... ... жас балаға,
Ол шеті мен бұл шетіне жүгірсең,
Шаршайсың ба, құмарың бір қанама?
- ... ... бір ... сәті ... шуағы болып табылады.Күн
нұрын шашса, жерден көк ... ... ... ... ... ... ... күйі жадыраңқы болады. ... ... ... ... ... мен мәні ... көктем” атты еркін тақырып бойынша сурет саламыз. Бұл
тақырыпқа әр ... ... ... ... ... Әр ... ... сурет салуға бағыт беру, орындату.
Y. Практикалық жұмыс.
Балаларға өздерінің керекті құралын әзірлету, даярлау.
ҮІ. ... ... ... жасыру, шешуін тапқызу.
Күн күлімдеп оянып,
Сәуле шашты сиқырлы,
Алуан түске боянып,
Жердің беті құлпырды.
- Бұл жылдың қай мезгілі.
ҮІІ. Білімдерін ... ... ... ... емес өсімдік өрнегінің элементтерін орындау.
Сабақтың мақсаты:
1. Оқушыларды қолданбалы қолөнер бұйымдарымен, ... ... ... ... ... Қазақ өрнегінің түсі жайлы түсініктеме беру.
3. Өрнектрдің негізгі топтары жайлы тсініктеме беріп, оларды ... ... ... өрнектерінің үлгілері, қолданбалы ... ... ... ... ... барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
ІІ. Жаңа сабақ.
Балаларға ... ... ... хабарлау, мақсатымен таныстыру.
1. Кіріспе әңгіме.
Мыңдаған жылдардан бері халық шебрлері өздерінің ... сан ... ... Көне ... ... ... дейін халықтың тұрмыс
дәстүрімен тығыз қайнасып, өмір сүріп келе жатқан өнерді бір түрі ол ... ... ... ғасырлар бойы қазақ халқының бейнелеу өнерінің жеке түрі
болып ... Үй – ... үй ... қажетті заттарын, ұлттық киімдерді,
тері бұйымдарды әшекейлеудегі мәнерлі өнер әдісі – ою - өрнек ... - ... ... ... ... ... ... бояу түстерін
қолданудың да өзіндік түрлі мағыналары бар. Мысалы: (көрнекі құрал ... ақ түс – ... ... ... қара түс - ... жасыл – көктемнің, жастықтың, қызыл түс – күннің, оттың; ...... көк түс – ... ашық ... нышандарын білдіреді.
Халық арасында әртүрлі өздеріңе белгілі зоомофты, геометриялық,
өсімдік пішіндес, өрнек әуендері кеңінен ... ... ою - ... дегеніміз – бұл ойға алған айқын өрнек ырғағымен
үйлесетін бірзаңдылықтар жүйесінде жасалынған ... ... ... ... латынның “ornamentum” – “әшекей” деген сөзінен шыққан.
Ою - өрнектің сыр – сипаты ол салынатын затқа, өрнектелетін ... ... ... ... ... ... салу ... де
байланысты болады.
Қазақ халқының негізгі мүліктерінің бірі – киіз ... ... ... ... ... ... ... қошқар мүйіз, сынық
мүйіз, табан, түйемойын, қазмойын, т.б. қолданылады.
Мұғалім : Мына өрнек неге ұқсайды?
Оқушы: ... ... ... ... ... деп аталады.Енді біз өсімдік ... ... ... ... ... тұрмыстық заттардағы
өрнектерде кеңінен тараған. Киіз ... ... ... ... ... ... өсімдік пішіндес өрнектер кесте
тігу тәсілімен әзірленетін тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... кілемдерін даярлауда кеңінен
қолданылған.
өсімдік өрнегі бірін – бірі толықтырып, композиция заңына (“ырғақ”,
“түс” т.б.) ... ... ... ... ... ... ... үзілмес элементімен,
ырғақтық бірлікпен үш жапырақпен ұштасады.
Бүгін біз, ... ... ... ... “Гүл” деген түрін
бейнелейміз!
Қорытынды.
Диплом жұмысын орындау барсында ғылыми әдебиеттер мен ... ... ... мен ... ... ... қол ... нәтижелер мынадай қорытынды мен ұсыныстар жасауға
мүмкіндік берді:
1. ... ... ... ... ... ... ... осытоптастыру барысында басшылыққа алынған
принциптер сарапталынды.
2. Педагогикалық-психологиялық әдебиеттерге талдау ... ... ... ... ... ... берудің сапасын
артырудағы маңызы толық қарастырылды.
3. Бастауыш мектепте көрнекілікті қолданудың тарихына шолу ... ... ... ... бәрі ... ... ... оны өз еңбектерінде қолданып
отырғанын анықтадық. ... ... ... ... орын ... ... ... қолдануды ұсыну үшін алдымен көрнекілікке
қандай талап қою керектігін ашып алуға ... ... оған ... ... сай ... оның ... жоғары
болуға тиіс.
5. Бастауыш мектепте көрнекілікті пайдаланудың ... ... ... жиі ... балалар зейінін негізгі мақсаттан
басқа бағытқа алаңдататыны байқалды. Әдісті ... жас және жеке ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнері сабағында көрнекілік
әдісін қолдну жай – күйі мен озат ... ... ... ... мектептің бейнелеу өнері пәнінде қолданылатын
көнекіліктерді сабақтың мақсаты мен ... ... ... ... ... жолдары көрсетілді.
8. Біздің жұмысымыздың проблемасына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар жаңа оқулықтарға байланысты ... ... ... ... ... ... көрнекіліктің түрлері мен оны ... ... ... екен деген ұсыныс жасаймыз.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта бейнелеу өнері сабағы арқылы оқушылардың танымдық қызығушылықтарының қалыптастырудың әдістемесі49 бет
Бейнелеу өнері сабақтарында ұлттық қолөнер туындыларын қолдану41 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу өнері сабағы арқылы қиялын дамыту27 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға бейнелеу өнері арқылы эстетикалық тәрбие беру жолдары37 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь