Қаржы қатынастары және қаржы жүйесінің қалыптасуы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

1 ҚАРЖЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1. Қаржы үғымы оның мәні мен қажеттігі
1.2 Қаржының мәні мен объективтік қажеттігі
1.3 Қаржының функциялары және рөлі

2 ҚАРЖЫ ҚАТЫНАСТАРЫ ЖӘНЕ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
2.1. Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы
2.2. Қаржы қатынастарының ресурстары мен қорлары
2.3 Қаржы жүйесі және оны ұйымдастыу қағидаттары

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе

Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмінде де қаржы зор рөл атқарады. Қаржы — нарықтық қатынастардың құрамды бөлігі және мемлекеттік саясатгы жүзеге асырудың кұралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтік-экономикалық мәнін түсіне білудің, оның іс-эрекет етуінің ерекшеліктерін терең үғынудың, Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғүрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре білудің маңызы зор.
Қоғамдық өнімді бөлумен және осының негізінде ақшалай қорланымдарды, табыстарды және қорларды жасаумен, оларды үлғаймалы ұдайы өндірістің мақсаттарына және қоғамдық дамудың қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты болатын экономикалық қатынастар қаржы туралы ғылымның мағынасы болып табылады. Қаржы ресурстары мен мақсатты ақша қорлары, олардың қалыптасуы, қозғалысы және пайдаланылуы қаржының объектісі, ал қоғамдық өмірдің ұйымдастырушысы ретіндегі мемлекетті қоса алғанда қызметтің өндірістік және өндірістік емес сфераларының сан алуан шаруашылық, қоғамдық және басқа үйымдары оның субъектілері болып табылады.
Қаржы туралы ғылымда және қаржыны зерделеу кезінде танып білудің негізгі әдісі — материалистік диалектикалық-тарихи әдіс қолданылады, ол нақты тарихи жағдайларды ескере отырып, қаржы қатынастары мен құбылыстарын олардың дамуы мен өзара байланыстылығы негізінде зертгеуді болжайды.
Бұл жұмыста негізінен қаржы ұғымы мен негізгі атқарушы функциялары, мақсаты мен міндеті бейнеленген. Сондай-ақ қаржының басқа категориялармен өзара байланысы қарастырылған.
Қолданылған әдебиеттер


1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. — Алматы: Қазақстан, 2000.
2. Әмірқанов Р.Ә., Тургүлова А.К,. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. — Алматы: 1999.
4. Бабич А.М., Павлов Л.Н. Финансы. Учебник.- М.: 2001.
5. Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы. Учебное пособие. - Петербург: 2000.
6. Берлин С.И. Теория финансов. Учебное пособие. — М.: Приор, 2000.
7. Елубаева Ж.М., Бюджетная система Республики Казахстан: теория, практика и направления развития. — Алматы: 2004
8. Заяц Н.Е., Фисенко Ы.К., Бондаръ Т.Е. и др. Теория финансов. Учебное пособие. - Мн.: Высш. шк., 1998.
9. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание и механизм использования. — Алматы. Қаржы-қаражат. 1995.
10. Құлпыбаев С. және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. — Алматы: Мерей, 2001.
11. Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. — Алматы: Институт развития Казахстана, 2001.
12. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятиях. — Алматы: Центраудит - Казахстан, 2002.
13. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Оқулық. - Алматы: 2003.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1 ҚАРЖЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1. Қаржы үғымы оның мәні мен қажеттігі
1.2 Қаржының мәні мен ... ... ... функциялары және рөлі
2 ҚАРЖЫ ҚАТЫНАСТАРЫ ЖӘНЕ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
2.1. Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы
2.2. Қаржы қатынастарының ... мен ... ... ... және оны ... ... әдебиеттер
Кіріспе
Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан
оларды реттеу механизмінде де қаржы зор рөл ... ...... ... ... және ... ... жүзеге асырудың
кұралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... үғынудың, Қазақстан
экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғүрлым толық
және ұтымды ... ... мен ... көре ... ... ... ... бөлумен және осының негізінде ақшалай ... және ... ... ... үлғаймалы ұдайы өндірістің
мақсаттарына және қоғамдық ... ... ... ... ... ... қатынастар қаржы туралы
ғылымның мағынасы болып ... ... ... мен ... ... ... қалыптасуы, қозғалысы және пайдаланылуы қаржының
объектісі, ал қоғамдық өмірдің ... ... ... қоса
алғанда қызметтің өндірістік және өндірістік емес сфераларының сан алуан
шаруашылық, қоғамдық және басқа ... оның ... ... ... ... ... және қаржыны зерделеу кезінде танып ... ...... диалектикалық-тарихи әдіс қолданылады, ол
нақты ... ... ... ... ... ... мен құбылыстарын
олардың дамуы мен өзара байланыстылығы негізінде зертгеуді болжайды.
Бұл жұмыста негізінен қаржы ұғымы мен негізгі ... ... мен ... ... ... ... басқа категориялармен
өзара байланысы қарастырылған.
1 ҚАРЖЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1. Қаржы ұғымы және оның табиғаты
Қаржы ... ... ... ... ... орта ... латын
тілінің financia сөзінен пайда болған француздың financе сөзінен шыққан)
қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша ... ... ... ... ... ақшалай қаржы ресурстары ... ... және ... ... ... ... ... тарихи қалыптасқан аса маңызды экономикалық категориялардың бірі
болып табылады. Ол натуралдық шаруашылықтан жүйелі тауар-ақша айырбасына
көшу ... ... ... ... және ... және оның ... дамуымен тығыз байланысты болды.
Бүгінде қаржы терминін күнделікті қолданысқа ... ... ... Бұл ... ... 1577 жылы ... туралы алты кітап"
деген жүмысын бастырып шығарған ... ... Ж. ... ... ... ... жұмыстың ("Афин республикасының кірістері туралы") алғашқы
авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) қаржы ... ... ... мемлекеттік құрылысы" атты жұмысында баяндалған.
Қаржының мәні, оның даму зандылықтары, тауар-ақша ... ... мен ... ... ... ... рөлі ... экономикалық
құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Түрлі қоғамдық-экономикалық ... ... ... мына ... ... ... қоғамдық формацияға қоғамның өзіне меншікті таптық құрылымы
сай келеді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыра отырып, оны бөлудің қатынастарын есепке алады;
кез келген қоғамдық-экономикалық формацияларда ... ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттеріне бағынады;
өндірістің жаңа әдісі шаруашылық қатынастардың жаңа жүйесін ... құл ... және ... ... ... ... ... мемлекет табысының қалыптасуы да көбінесе натуралдық сипатта
болды, Капиталистік ... ... ... ... ... ... табысы да ақша нысанында қалыптасады;
егер мемлекет ... ... ... қалыптасқан өндірістік
қатынастардың ұдайы өңдірісі мен таптық құрылыстың міндеттеріне қызмет
ететін болса, оңда бұл ... ... да ... ... ... ... қаржы белгілі орын алады және өзінің
ішкі ерекшеліктерімен, сонымен бірге ұдайы өндірістегі өзгешілік ... ... ... бөлу стадиясыңда жұмыс істейтін басқа
экономикалық категориялардан — ... ... және ... айырмашылығы бар.
Қаржының пайда болуының бастапқы ... ақша ... ... өндірісі болып есептеледі.
Тауар өндірісінің негізі тауар өндірушілердің ... ... ... еңбек бөлінісі болып табылады.
Олардың ... ... ... ... ... әр ... ... жағдайында өнім жасайды, ал сол ... ... ... нақтылы және затталынған еңбектің әр ... ... Бұл ... ... ... мен ... ... қажырлы еңбектің және жұмсалынған күш-жігерге баламалы тұтынудың
өлшемін ескере алатын айрықша механизмнің объективті қажеттігі туады.
Ұдайы өндіріс процесінің ... ... ... ... ... ... және ... стадиялары оның қатысушылары арасында тауар
қатынастарының болуып айқындайды, өйткені ... ... ... ... ... ... ... өнім оны тұтынудан бұрын айырбастау
және бөлу ... ... ... ... ... ... ғана ... қоғамдық қатынастардың барлық қатысушыларының
қажеттіліктері мен ... ... ... ... орай олар
мамандандырылған еңбектің, орындалатын қызметтердің нәтижелерімен, әр ... ... ... саны мен сапасына сәйкес айырбасталуы
тиіс. Тек өңдірілген еңбек ... ... ... ... ... ... ... өндірушілердің ақшалай түсімі (табысы)
жасалады. Жасалынған игіліктер мен ... ... құн ... мен
жалпыга ортақ балама ретіндегі ақшаның көмегімен ... ... ... және материалдық емес
игіліклер, қызметтердің өндірілген массасы - ... ... ... ... бірге оның ақшалай көрінісі де ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір ақша қорларын тудырады. Басқаша айтқанда,
өнімнің өндірістен тұтынуға өтуі тек ... ақша ... ... бөлу ... ... болады. Осы кезде ... ... ... ... ... ... ... Қаржы тауар қатынастарынан тыс өмір суре
алмайды.
Қоғамдық өнімнің нақтылы іске асырылуының екі нысанының болуы ... ... ... ... ... оны ... жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл үшін құндық категориялар - ақша,
баға, қаржы, еңбекақы, кредит және ... ... ... ұғым ... ... ... сан алуан нысандарда пайда
болатын қызметтермен ассоциацияланады және ... ... ... ... ... ... ... қаржының сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі әр
түрлі қатысушылар қаражаттарының ... ... ... ... ... бұл ... ақшалай соманы шаруашылық жүргізуші субъектілердің бір-
бірімен қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп айырысулары; негізгі капиталға
жұмсалатын ... ... ... табысты (пайданы) бөлу және
кәсіпорындарда, фирмаларда ішкішаруашылық арналымның қорларын ... ... ... ... ... аудару; қайырымдылық
қорларына қаражат төлеу; экспортталатын тауарлар үшін кеден баждарын төлеу
және тағы ... ... ... ... немесс қолма-қол ақшамен есеп
айырысу түрінде бір иеленушіден басқа иеленушіге беруі болып ... ... және ... ... ... ... ақша
қатынастарының қозғалысы болып жатады.
"Қаржы" ұғымы ақша нысаныңдағы қоғамдық бөлумен байланысты болатын
экономикалық қатынастардың кең ... ... ... ... ... сипатқа ие болып отырған нарықтық экономика ... ... және ... ... жататын ақша айналымын — ақша ағынын
бейнелеп көрсетеді.
Экономиканың жұмыс істеуінің нарық ... ... ... әлде ... аз ... ретгейді, негізгі реттеуіш тауарлардың,
жұмыстардың және қызметтер корсетудің сұранымы мен ұсынымы болып табылады.
1.2 Қаржының мәні мен ... ... — ақша ... ... ... ажырағысыз бөлігі, ол
әрқашан экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы ... ... ... ... ақша ... ... тек айырықша ақша
қатынастарын білдіреді, сондықтан оның рөлі мен ... ... ақша ... ... орын алатындығына байланысты.
Жалпы қоғамдық өнім мен ұлттық табысты жасау, бөлу және ... ... ... ... қаржы қоғамның түпкілікті пайдалануға
жіберілетін материалдық ... ... ... тұлғалануы болып
табылады. Қаржының басты ... ... ... ақша ... ақшаның нақтылы қозғалысымен қаржы қатынастарының бейнеленуі. Демек,
қаржы қатынастарының пайда болуы өзі ... ... ... ... ... отырады.
Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын қамтиды деп ... ... еді. Ақша ... ... тек олар арқылы мемлекеттің, оның
аумақтық бөлімшелерінің, сондай-ақ шаруашылық жүргізуші ... ақша ... бұл ... ... ... ... Ақша
қатынастары жалпы алғанда қаржыдан кең. Қаржы тек ақша ... ... ... мен ... ... байланысты болатын ақша
қатынастарын ғана қамтиды. ... ақша ... ... шеңберінен шығып
кетеді. Қаржы қатынастарының жиынтығына, мысалы, шығындардың барлық
түрлерін ... ... алу мен ... ... ... ... ... өлшсу, өзіндік құнды калькуляциялау және өнімнің бағасын анықтау,
ақшалай түсімді есепке алу мен ... ақша ... ... жәнс ... ... жүйесі арқылы тауарларды сатып алу және сату (тіпті
мемлекет бөлшек сауда бағаларын реттеп ... ... да) ... ... ақша қатынастарын да қаржыға жатқызуға болмайды. Себебі мемлекет
бұл жерде ақша қатынастарын азаматтық-құқықтық әдіспен ... ... ... ... кеткен субъектілердің теңдігі (олардың құқықтары мен
міндеттеріндегі тепе-тендік) бұл әдіске тән өзгеше нышан болып ... ... ... ақша қатынастарының өзіндік қаржылық ... ... Кез ... ақша ... ... қатынастарын білдіре
бермейді.
Қаржының ақшадан мазмұны ... да, ... ... да
айырмашылығы бар. Ақша-бұл ең алдымен ... ... ... өлшенетін жалпыға ортақ балама, ал қаржы — жалпы ішкі өнім
мен ұлттық табысты бөлудің және қайта ... ... ... ... жасау мен пайдалануға бақылау жасаудың құралы. Ол өндіруге, бөлуге
жәнс тұтынуга ықпал жасайды және объективті сипатта ... ... ... ... ... жеке ... қатысу дәрежесі бірдей емес.
Ақшаның нақтылы қозғалысы ұдайы өндіріс процесінің екінші және ... - ... және ... болады.
Екінші стадияда ақша нысанындағы құнның қозғалысы тауарлардың
қозғалысынан ... және оның ... (бір ... ... өтуімен) немесе құнның әр бөлігінің мақсатты оқшаулануымен
(бір иеленушінің шеңберінде) сипатталады. ... ... ... ... ... ... нысанына айырбасталады. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... екінші стадиясында құнның
ақша нысанының бір жақты ... орны ... ал ... стадияда
құндардың екі жақты қозғалысы болады, оның бірі ақша нысанында, ал ... ... ... ... ... ... мен ... стадияларында мұндай
қозғалыстың болмауы ... ... ... ... орны ... ... құн (ақша нысанында) тауар нысанымен айырбасталатын,
яғни сатып алу - сату актілері жасалатын айырбастауда да қаржыға орын ... ... ... құн ... тек баға құралын қажет ететін
өнбойы жасалатын айырбас операциялары болып ... ... ... ... ... — баға жұмыс істейді.
Қаржының іс-әрекет етуінің жиынтық ... ... бөлу ... ... ... ... үшін ... танылған болып саналады.
Сонымен қаржы мен қаржы қатынастарының пайда болып, іс-әрекет ететін орны
ақшаның нақтылы ... ... ... өндіріс процесінің бөлу стадиясы
болып табылады. Мұнда жалпы қоғамдық өнімнің қүны және оның ... ... ... табыс алгашқы бөлу* ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Бұл процестің нәтижесінде құн оны құрайтын
микроэлементтерге - с, V, және т
* Алғашқы бөлу деп ... ... ... ... мен ... ... (жалақыға, пайдаға, табысқа т.с.с.) сәйкес келетін
оның құрамындағы бастапқы табыстарды мүшелеуді айтады; ал ... ... ... ... ... ... ... жатады.
т*-ге ыдырайды: өндіріске жұмсалынған өндіріс қүралдары қүнының ... ... ... жалақысы (V ) төленеді және қосымша ... ... ... ... ... ... мен ... өңдіріс
сферасында қосымша өнімді жасау мен оны кейінгі бөлу болып табылады. ... ... өнім ... ... таза ... ... ... қорларын) құрайтын қайта жасалынған қоғамдық өнімнің бұл бөлігі ... ... және ... ... ... ... ... алдын ала шарттасылған сипаты кезінде сатылатын өнімді "с", ... ... ... ... ... үйлесімдері қалыптасады және оларға
сәйкес ақшалай ... мен ақша ... ... Шаруашылық
жүргізуші субъекгілер арасында құнды одан әрі бөлу және оны ... ... да ... ... ... ... ... бір бөлігі жаңа толық айналымға түседі, ал бір бөлігі
тұтынылады. Сөйтіп, жалпы қоғамдық өнімнің құны ... ... ... ... бөлініп, олардың әрқайсысы өндірілген өнімдегі өзінің
үлесін алуы ... ... ... ... өнімнің жеке бөлікгерге
бөлінуі мүмкін емес. Қаржы қоғамдық өнімді жасау мен ... ... буын ... ... ... ... қатынастарының күрделі тоқайласуын,
олардың басқа экономикалық ... ... ... ... олардың экономиканың тиімділігіне,
** с — өндірістің материалдық шығындары; V — қажетгі өнімнің құны; т ... ... ... Шет елдін оқулык одебиеттерінде экономиканың даму
ауқымының өлшем көрсеткіші — кірістер мен ... ... ... ... өнім ... ... ... ЖҰӨ мына элементтерді
жинақтаумен жасалынады: тұтынылған капиталдың көлемі (амортизациялық
аударымдар); ... ... ... ... жалдамалы қызметкердің
жалақысы; ренталық төлемдер; пайыздар; меншіктен түсетін ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы
бойынша) ЖҮӨ мыналарды қамтиды: үй ... яғни ... ... ... ... ... — С; ... жекеше ішкі инвестициялар —
І; тауарлар мен қызметтер көрсетуді үкіметтің сатып алуы — С; Хп — ... ... ... ... асып ... ... ... минус
белгісімен). ЖҰӨ сомасы = С+Іе+О+Хп. Бұл көрсеткіш қоғамдық өндірістің
ақырғы ... ... ол ... қорларының (капиталының) (бұл
корлардың қалыптасуы мен қозғалысында каржы зор рөл атқарады) елеулі бөлігі
болып ... ... ... ... камтымайды. Сондықтан бұл жалпықоғамдық
өнімнің Р=с+у+т дәстүрлі формуласы алынды және ... ... ... ... оның осы ... ... ... отыруға болады.
оның үдемелі дамуына, қоғамдық-әлеуметтік процестерге әсерін зерделеуге
ғылыми көзқарасты талап етеді.
Қоғамдық қатынастардың ... ақша ... ... ... ал ... ... өз кезегінде қогамдық
қатынастар жүйесінің айқындаушы бөлігі — өндірістік қатынастарға ... ... ... ... қатынастардың бір бөлігі, яғни олар
базистік әрі негізгі қатынастар болып ... ... ... ... ... қоғамдағы өндірістік қатынастар
категориялар арқылы көрінеді. Экономикаяық категориялар — бұл біркелкі
экономикалық қатынастардың ... бұл ... ... өмірдің
бір жағын сипаттайды және абстрактты, қорытынды түрде көрінеді; оларға
баға, ... ... ... ... ... және т.б. жатады.
Қаржы, экономикалық категория ретінде, экономикалық заңдардыц (құн
заңының, сұраным мен ... ... ... жоғарлау заңының,
өндірістік қатынастардың ендіргіштік күштердің ... мен даму ... ... ... ... ... ... негіздследі.
Қатынастардың иерархиялық субординациясын ескере отырып, "жалпыдан ... ... ... ... мынадай дәйекті қатарын жасауға болады:
жалпы ... ... ... ... ақша қатынастары және
қаржы катынастары (салық, бюджет, мемлекеттік кредит, сыртқы экономикалық
қатынастар және ... ... ... ... бар осы ... мемлекеттерде қаржымен
қатар басқа экономикалық категориялар да -ақша, табыс (пайда*), өзіндік құн
және басқалары пайдаланылады. Олардың ... ... ... ... ... ... ... айналыс құралы, еңбек өлшемі мен
тұтыну өлшемін анықтау, өңцірісті ынталандыру, кәсіпорыңцар ... ... ... ... ... ... бұл категориялардың
мәні мен маңызы көрінеді. Қаржының олардың барлығынан өзінің айрықшалықты
белгілері бойынша айырмашылығы бар.
Қаржыны құндық экономикалық ... ... ... ... алу үшін бұл ... ... тән ... белгілерді біліп
алған жөн. Сонымен "Пайда" термині Қазақстанда таза табысқа ауыстырылған.
Экономикалық категория ретіндегі ... ... ... ... олардың көрінісінің әрқашан ақша ... ... ... ... жүйе ... ... ... әр түрлі субъектілері арасындағы ақша және тек ақша ... ... ... ... ... ... ... — қаржының
маңызды белгісі. Қаржының ақшалай сипаты оны ... ... ... ... ... экономикалық категорияларға тиістілігін (жататынын) баса
көрсетеді.
Ақша қаржының іс-әрекет етуінің міндетті ... ... ... Ақша
болмаса қаржының болуы мүмкін емес, өйтксні қаржы ақшаға байланысты болатын
жалпы нышан. Ақша айналыс құралының функциясын ... ... ... үдемелі құн немесе табыс (пайда) әкелетін қүн бола бастайды. Сөйтіп,
ол ақшаның дербес аясы ретіндс, өндірістік қатынастардың бір ... ... ... ... ... жасайды.
Қаржы қатынастары өзінің негізінде бөлгіштік қатынастар болып ... ... ... ... құрылымдық бөліктерінде (материалдық
өндіріс пен өндірістік емес салаларда) және шаруашылық ... ... ... өнім ... қайта бөлудің сан алуан процестері жүзеге
асады. Бөлу процесі натуралдық-заттай ... да — ... ... ... ... ... жасаумен де, сондай-ақ ақша нысанында да ... ... ... ... ... ... ақша ... қозғалысы
арқылы да болып жатады. Қаржы қатынастарының бөлгіштік сипаты экономикалық
категория ретінде олардың айрықша белгісі болып табылады.
Қаржы ... ... ... мен ... сипаты қаржының аса
маңызды белгілері болып табылады, бірақ оның ... ... ... ... ... бағағада, еңбекке ақы төлеуге де, кредитке де ортақ.
Қаржының нақтылы ... ... ... ... ақша ... ... оның ... ерекше белгісі болып табылады. ... ... шын ... қаржы қатынастарының ... ... ... ... ... қатысушыларының барлығыңда,
өңдірістік емес сферада қаржылық әдістердің көмегімен жасалады. Әдістер,
қаржы қатынастарындағы ... ... ... ... яғни
қажетті, сөзсіз болатын, міндетті сипатты игеріп алады, мұның ... ... ... және ... дамудың мақсаттарына ақша
ресурстарының көлемі мен оның ... ... ала ... ... болады.
Ақша экономикалық өмірде, әдеттегідей, баламалы, яғни тауар және ақша
нысандарындағы құнның тең ... ... ... пайдаланылады.
Баламалылық белгісі басқа ... ... - ... ... ... тән. Ақша қорларының бүкіл ақша
қаражаттарынан бөлініп тұратын ерекшелігі сол, олар ... ... ... ақша ... ... бір ... ... жасалады. Кез келген қаржы операциясы осындай ... ... ... ... ... ... және т.б.), яғни ... сипатталады. Салалық
қаржыларда қорлардағы ақшаның ішкішаруашылықтық ... ... ... қолданылады.
Сөйтіп, қаржының қаралған өзгеше белгілері бұл экономикалық категорияны
ақша қатынастарының бүкіл жиынтығынан мүлтіксіз бөліп алуға ... әрі ... ... ерекшелігін атап көрсетеді. Басқа бірде -
бір құндық экономикалық категория белгілердің жоғарыда аталған жиынтығын
иемдене алмайды. Егер ... ... ...... ... ... мен бөлгіштік сипаты қаржы қатынастарының өрісін тежеп
отыратын болса, ... тән қор ... ... ... ... құн қозғалысының баламасыздық сипаты экономикалық ... ... ... ... баса ... ... ... қаржының қысқаша анықтамасын былайша
тұжырымдауға болады: қаржы - бұл шаруашылық жүргізуші субъектілерде және
мемлекетте ақшалай ... мен ... ... ... ... ұдайы ұлгаймалы өндіріске, қоғамның әлеуметтік және басқа
қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты ... ... ... және ... байлықтың бір бөлігін бөлу және қайта ... ... ... ақша ... ... ... шарты — ақшаның болуы, ал қаржының пайда
болуының себебі шаруашылық жүргізуші ... мен ... ... ... ... ... қажеттілігі болып табылады.
Қаржының мөні ақша нысанындағы құн ... ... ... ... тауар-ақша қатынастарының болуы және экономикалық
заңдардың іс-әрекеті болып табылады.
Қаржының қажеттігі объективті мән-жайдан — ... ... және ... ... ... ... Мемлекет қаржы
ресурстарының объективті қажеттігін ескере отырып, оларды пайдаланудың әр
түрлі нысандарын жасай алады: төлемдердің әр түрлі ... ... ... жояды, қаржы ресурстарының нысандарын өзгертеді және т.б. Шаруашылық
жүргізу сферасыңда үнемі өзгеріп отыратын ұдайм өндірістік ... ете ... ... өндіріс үйлесімдерін тұтынудың қажеттеріне
бейімдеуге мүмкіндік беруі үшін қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... Қаржының басты арналымы — табыстар мен
ақшалай қорларды жасау арқылы мемлскет пен ... ... ... ... ... ... қанағаттандырып
отыру және бұл ресурстардың ... ... ... ... дамуы шаруашылық жүргізуші субъектілердің қарамағында
жасалатын ақша (қаржы) ресурстарының ... мен ... ... ... ... ... механизмі арқылы барлық жағдайға ықпал
етудің кең мүмкіндіктерін пайдалана алмаса, ... ... ішкі ... ... жүзеге асыра алмайды, өзінің әлеуметтік-экономикалық
бағдарламаларын, қорғаныс және елдің ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық процестерді реттеу
жөнінде едәуір экономикалық функцияларды орындайды, сондықтан ... ... ... дәрежесі айтарлықтай жоғары —
мемлекеттік бюджет арқылы қазір жалпы ішкі ... 20 ... ... ... ... ... 10 пайыздайы (Қазақстан бойынша) бөлінеді.
Мемлекет қаржысының көмегімен салалық және аумақтық ... ... ... ... ... қоғамдық ... ... ... ... капиталдардың жеке ... ... ... ... ету, экономиканың салалық және аумақтық
құрылымын реттеу, ғылыми-техникалық сфера жүргізудің төменгі буындарының
арасында ұтымды, ғылыми негізде ... ... ғана ... қайтарымы және
пайдаланылатын қаражаттардың үлкен көлемде жаңғыруы болуы мүмкін.
Мемлекеттік сектордың ... ... ... ... ... "қоғамдық, (немесе әлеуметтік) тауарлар" деп аталынатындарды —
мемлекет қаржыландыратын және ... ... ... ... ... емес ... ... мен қызметтер көрсетуді өндіру
мен бөлуді қамтамасыз етуге ... ... ... мен ... ... ... жол ... мемлекеттік билікгің,
басқарудың, құқықтық тәртіпті қорғаудың, қорғаныстың, ... ... ... мен ... ішінара халықты әлеуметтік ... беру және ... ... ... ... ... ... функциялары және рөлі
Қаржының мәні, іс-әрекет механизмі және рөлі оның ... ... ... ... ... ашу оның ... мен қажеттігін ғана емес,
сонымен бірге қаржының қоғамдық арналымын, яғни оның функцияларын анықтауды
да талап етеді.
Қаржыға ... ... осы ... ... тән ... ... іс-қимылдағы көрінісін, сапаның өзіне тән категориялары кескінінің
айрықшалықты әдістерін ... ... ... ... арналымы
қамтып көрсетіледі, оның экономикалық табиғаты ашылады.
Қаржы басқа тым ... ... - ... ... ... ... ... табылатындықтан және бұл экономикалық
категорияның іс-қимылының шегін сызып ... ... ... ... саяси және экономикалық өмірдің барлық сферасына терең дендеп
енуіне байланысты қаржы функциясы туралы мәселе ... ... ... ... ... тудыруда.
Қазіргі уақытта қаржының бөлгіштік және ұдайы өндірістік тәрізді екі
тұжырымдамасы танылып ... ... ... жақтаушылары қаржы
қоғамдық өндірістің екінші стадиясында - ақша нысанындағы қоғамдық өнімнің
құнын бөлу ... ... ... ... бөлгіштік сипаты оның іс-
әрекет етуінің ерекшелігін ... деп ... Бұл ... сәйкес
қаржы екі функция орындайды: бөлу және бақылау.
Бөлгіштік қатынастардың ерекше сферасы ... ... мәні ... ... ... ... арқылы көрінеді. Тап осы функция арқылы
қаржының ... ...... ... ... ... оған
қажет арнаулы мақсатты ақша қорлары ... ... ... ... ету жүзеге асырылады.
Жалпы қоғамдық өнімнің құны (оның ақша нысанында), сонымен бірге ақша
нысанында тұлғаланатын ұлттық байлықтың бір ... ... ... іс-әрекетінің объектілері болып табылады.
Қарамағында мақсатты арналымның қорлары қалыптасатын ... ... ... ... ... заңи және жеке ... (мемлекет,
кәсіпорындар, бірлестіктер, мекемелер, ... ... ... ... ... көмегімен бөлгіштік процесс қоғамдық ... ...... ... ... және ... ... Бөлудің қаржылық әдістері экономиканы басқарудың түрлі деңгейлерін:
жалпыұлттық, аумақтық, жергілікті деңгейлерді қамтиды. Қаржылық бөлініске
бөлінудің әр ... ...... ... ... бөліністі тудыратын көпсатылық тән.
Бөлу функциясы қаржы құралдарын қоғамдық жалпы өнім мен оның аса
маңызды ...... ... ... ... ... бір ... айналым қаражаттарын, мемлекеттік мүлікті сату операцияларын
шығарып тастағанда) бөлу және ... бөлу ... ... ... Бұл ... ... өнімді өздігінше бөле береді деген ... ... тек ... өнімді бөлуді ғана ортақтастырып, жүзеге асырады
деп түсіну керек. Былай деп айтқан дұрыс: ... ... ... ақша ... бөлу арқылы жасалады. Мемлекет, кәсіпорын, фирма және
халық арасында ақша қорларын (табыстар мен қорланымдарды) ... ... ... өнім де ... ... ... іс-әрекеті оның мәнінен: жиынтық
қоғамдық өнімді, ... ... және таза ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуден; табыстар ... ... ақша ... ... ... ... бөлу ... және кейінгі, немесе қайта болу болып
ажыратылады.
Алғашқы бөлу кезінде жиынтық қоғамдық өнімнің жалпы ... ... ... қоры ... шығындар мен амортизациялық аударымдар)
шығарып тасталады және жаңадан жасалған құн — ... ... ... ... ... ... (шаруашылық жүргізуші
субъектілердің) және халықтың алғашқы ... ... олар ... қайта бөлудің күрделі процестеріне ұшырайды, бұл процестерде маңызды
рөлді қаржы атқарады. Қоғамдық өнім мен ұлттық ... ... бөлу ... ... ақы төлеу және баға сияқты экономикалық категорияларымен
тығыз байланыста дамиды.
Қайта бөлу салалық, сондай-ақ аумақтық тұрғыдағы ... ... ... ... ... ... сан алуан процесін қамтиды.
Мұның нәтижесінде натуралдық - заттай нысандағы өнімді түпкілікті тұтынуды
қамтамасыз ету үшін ұдайы өндіріс ... ... ... әр ... ... ... Бұл орайда қатысушылардың бәрінің
табыстары басқалардың шығыстары есебінен ... және ... ... қоры мен ... ... ие ... Бірінші жағдайда қаражаттар
өндірісті кеңейту үшін немесе ... ... ... ... өндірістік смес қорларынан болатын өндірістік қорлардың
(капиталдың) өсімі үшін, ... мен ... ... ... ... Тұтыну қорын бүкіл халықтың оның ұдайы толықтырылуы үшін
пайдаланылатын ... ... ... ... ... ғылымға, мәдениетке, басқаруға, елдің қорғанысына арналған
ресурстар құрайды.
Қаржы көмегімен ұлттық табысты бөлу және ... бөлу екі ... ... - ... әдіс. Ол бюджетке табыстарды алғанда және
бюджеттен қаражаттарды қайтарусыз тәртіппен бергенде қолданылады;
несиелік - ... ... Ол ... бос ... ... жұмылдыруды
және қайтарымдылық негізде кредиттер беруді білдіреді.
Қоғамдық өнімді құндық бөлудің процесі ... ... ...... ... тарифтердің, аударымдардың
және т.б. көмегімен жүзеге асырылуы мүмкін.
Ұлттық табысты қаржы көмегімсн ... ... ... ... ... табылады:
өндірістік емес саланы қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету; бұл салада
ұлттық табыс ... ... жеке ... ... ... ... ... мақсатты
бөлу;
қаржы ресурстарын маңызы зор прогрессивті салалардың ... ... ... ... ... ... бөлу;
қаржы ресурстарын ұтымды түрде сала ішінде бөлу, ол кәсіпорындардың әр
түрлі рентабелділігімен және ... ... ... ... ... ... табысты қаржы көмегімен бөлу және қайта бөлу ... ... ... материал және ақша ресурстарының ұдайы өндірістегі
қажетті мөлшерлестігін қамтамасыз етеді.
Қаржының қоғамдық өнімді бөлу және ... бөлу ... ... ... ... бөлу кезінде, жоғарыда атап ... ... ... ...... ... өзара іс-қимыл жасайды.
Қаржыны қолданудың негізгі сферасы - қайта бөлу, ... ол ... ...... ... іс-қимыл жасайды. Қаржының
бөлгіштік функциясы аумақаралық, салааралық, ... ... ... ... және ... ... бөлу мемлекеттік
бюджет арқылы жүзеге асырылады, бұл кезде ақша қаражаттары ... ... ... ... ... ресурстарының
жетіспеуіпілігін басынан кешіріп отырған әкімшілік-аумақтық бірліктер мен
салаларға беріледі. ... ... бұл ... ... ... ... ... қол жетеді, бұл ... ... ... өндірістің дамуы үшін, сондай-ақ артта қалған
аймақтарда экономика мен әлеуметтік-тұрмыстық инфрақұрылымды ... ... ... ... ... Ішкісалалық және ішкішаруашылықтық
қайта бөлу сферасы экономиканы қайта ... ... ... ... ... ... ... қажет ететін (заң бойынша
мемлекетке тиісті аударымдардан басқа) коммерциялық есеп пен ... ... ... байланысты біртіндеп тарылып келеді.
Демек, қаржы бөлгіштік функция арқылы ... ... ... ... ... ... мемлекеттің, экономикалық агенттердің
экономикалық ... ... ... белгілі бір қоғамдық
қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... ... қаржының мәні ашылады, ақша нысанындағы ... ... оның ... ... ... байланысты
болатын экономикалық қатынастар айшықталады және ... ... ... нысандағы қоғамдық өнімді өткізу үшін жағдайлар жасалады.
Қорытындысында қоғамдық өндірістің барлық ... ... ... мен қоғамдық өндіріске қатысу дәрежесі ... ... ... ... ... тиіс.
Қаржы ұлттық табыс құрамындағы бастапқы табыстарды да, түпкілікті
табыстарды да қалыптастыру мен пайдалануды ... ... ... ... ... ... бөлу ... қаржы ұдайы
өндірістің басқа стадияларына — өндіруге, ... ... ... ... деп ... ... ... өндіріске қалыптастырылатын
ақша қорларының мөлшері арқылы санмен әсер етеді: бұл ... ... ... ... ... ... ықпал жасауға болады, не қолайлы
қаржы жағдайларын жасау жолымен экономиканың жеке ... ... ... болады, не бұл өсудің қарқынын баяулатуға болады. Басқа
жағынан, егер көтермелеу ... ... ... ... бір ... ... өнімділігінің, ресурстарды үнемдеудің, қор
қайтарымының және т.б. жетістіктерімен ... ... ... ... ... ... ... көмегімен ұдайы өндірістің басқа сатыларына да
осылайша әсер етуге болады. Сөйтіп, бөлгіштік функция ... ... ... барлық процестерімен байланысы және бұл категорияның өндірістің
барлық стадияларына ... әсер етуі ... ... ... ... тұжырымдамасының жақтаушылары
айқындамасындағы осал мезеті категорияның ... тап осы ... ... қамтып көрсетуі тиіс деген қағида болып табылады.
Қарастырылып отырған ... ... ... басқа экономикалық
категорияларға да — бағаға да, еңбекақыға да, ... де ... ... ... жақтаушылары қаржы — бір стадияның
емес, жалпы алғанда ұдайы өндірістің категориясы деп ... ... ... ... ... барлық стадиялары бір-бірімен ... ... ... ... ...... өндіріске, айналыс
пен тұтыну сферасына ене отырып, ұдайы ... бір ... ғана ... ... бұл ... ... көрсетеді;
қаржы қоғамдық өндіріс қозғалысының барлық стадияларында пайдаланылатын
бақылаудың әмбебапты құралы болып табылады.
Қаржының табиғатын ... ... ... ... бөлгіштік
тұжырымдамасынан айырмашылығы ұдайы өндірістік түжырымдамасы бұл ... ... құн ... ... Мұндай ұстанымда қаржының іс-
әрекет сферасы айтарлықтай кеңиді.
Ұдайы өндірістік тұжырымдамасы жақтаушыларының қаржының мәнін ... ... ... олар ... мына ... ... ақшалай табыстар мен қорларды жасау;
2) ақшалай табыстар мен қорларды пайдалану;
3) бақылау функциясы.
Қаржы көмегімен мемпекет өзінің иелігіне материалдық өндіріс сферасында
жасалған ... ... өнім ... бір ... ... Бұл ... бірінші функциясың - ақша қорларын (табыстарды) жасау арқылы
жүзеге асады, бұл езінің нақты түрдегі ... ... ең ... салық саясатында табады. Нәтижесінде қоғамда дәйскті түрде сан
алуан ақша ...... ... ... (аймақтық жән жергілікті деңгейдегі), мақсатты қорлар
және т.б. ... ақша ... ... ... ... қаржының екінші
фунщиясы арқылы жүзсге асады, оның ... ... ... мемлекеттің
шығыстары саясатын жүргізгенде көрінеді. Ақша ... ... ... бөлу жолымен мемлекеттік аппаратты ұстауға, қоғамдық
өндірістің ... әрі ... ... ... ... материалдық жағынан
аз қамтылғандарды қолдауды ... ... және ... ... бөлу процесі ақша қорларын қалыптастыру және ... ... ... ... ... ақша ... ... және пайдалану
арқылы бөлу экономикалық қатынастардың пайда болуына ... ... есеп пен ... ... ... асыруға байланысты
болатын қаржының бақылау функциясын барлық ғылыми тұжырымдамалардың
өкілдері мойындайды. ... бұл ... ... категория
ретіндсгі қаржыға тән қасиет және қаржының не бірінші, не ... бір ... ... ... ... функциясы мазмұнының
нақтылы көрінісі мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... іске ... Бақылау функциясы қаржының бөлгіштік
функциясынан туындайды және жиынтық ... ... ... ... ... ... тиісті ақша қорлары бойынша бөлуге жәнс оларды мақсатты
жүмсауға бақылау ... ... Егер ... мәні, табиғаты және
мазмұны, бір жағынан, ... ... ... ең ... таза ... ... ... оны бөлумен, ақша қорларын жасаумен және
материалдық өндіріс процесінде ұлғаймалы ... ... ... ... жағынан, мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорларын жасаумен
байланысты болса, қаржының бақылау функциясы да ... ... ... бүкіл ұдайы өндірістік процесіне де, сондай-ақ мемлекеттің ақша
ресурстарының ... ... ... және ... де қызмет етеді. Қаржының екі функциясының диалектикалық бірлігі
мен өзара байланыстығы ... ... ... ... — жалпы ішкі өнімді тиісті
қорларға бөлуге және ... ... ... ... ... бақылау
жасауда көрінеді.
Бақылау функциясы сандық түрде қаржы ресурстарының ... ... ... ... бөлумен және қайта бөлумсн байланысты болатын
экономикалық процестерді бейнелейді. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... құндық болу процесіне
мемлекет тарапынан бақылау жасаудың негізі болып таылады. Мұндай бақылаусыз
экономиканың теңгерімді дамуының ... ... ... ... ... функциясының экономикалық мағынасы кәсіпорынның,
фирманың шаруашылық - қаржы қызметіне теңгемен ... ... Бұл ... ... және ақша ... ... әрі тиімсіз пайдалануды
анықтап қана қоймай, сонымен бірге кәсіпорындарда, фирмаларда өндіріс
рентабелділігін ... ... ... ... емес ... ... ... мәселесі жөніндегі заңнамалардың бұлжымай сақталуын, мемлекеттік
бюджет, банк алдындағы ... ... ... ... субъектілердің есептесу және төлемдер жөніндегі ... дер ... және ... ... ... ... аса ... міндеттерінің бірі болып табылады.
Қаржының бақылау функциясын ... ... ... ... ... қаржы ақпараты болып табылады. Шаруашылық
жүргізуші субъектілердің қаржы-шаруашылық ... ... ... ... ... ... түсім-ақша, табыс (пайда),
рентабслділік, өтінімділік, ... ... ... ... және басқалары сияқты талдап көрсетілген қаржылық көрсеткіштер
арқылы белгіленген нормалар мен нормативтерді қолдануды, макродеңгейде ... де ... ... ... мен ... ... өндіріс процесіндегі қаржының бақылау функциясының рөлі қаржылық
тәртіп арқылы жүзеге асуымсн және оның ... ... ... нормативтердің сақталуымен, қаржылық міндеттемелердің орындалуымен
байланысты болуы мүмкін.
Қаржылық тәртіп оны ... ... ... ... отырып
мемлекеттік парызды сақтауға негізделген.
Қаржының бақылау функциясы қаржы органдарының сан қырлы қызметі ... ... ... ... мен ... службасы қызметкерлері қаржылық
бақылауды қаржыны жоспарлау ... ... ... ... және ... ... ... жүзеге асырады.
Нарықтық қатынастардың дамуы жағдайында бақылау жұмысының бағыттары,
қаржылық бақылаудың ... мен ... ... ... ... қаржылық бақылаудың мынадай түрлерін ажыратады:
қаржылық-шаруашылық бақылау. Оны фирмалардың, ... ... мен ... ... органдары ақша
қорларын бөлу жолымен жүргізеді. Ұдйы өндірістің бүкіл барысына: өнімді
шығару мен ... ... ... құн мен рентабелділікке, сңбекке ақы
төлеуге осылайша ықпал жасалады. Қаржылық бақылаудың бұл түрі ... ... ... отыруға бағытталған;
қаржыяық-бюджеттік бақылау. Ол кәсіпорындар табысының (пайдасының) бір
бөлігін мемлекеттік бюджеткс алу арқылы, ... ... ... ... арқылы жүзегс асырылады. Осылайша қаржы жүйссі
белгіленген ... ... дер ... түсуін, сондай-ақ бюджет
қаражаттарының бизнес-жоспардың немесе ... ... ... ... ... ... Ол ... мен кәсіпорындарды несиелеу
арқылы жүргізіледі. Бұл жағдайда қаржының бақылау ... ... ... қайтарымдылығы, ақылығы қағидаттарынан көрінеді. Бақылаудың бұл
түрі банк арқылы өтетін ақшалай есептесудің (өнім, жұмыс, ... ... ... ... жүргізіледі.
Қаржы қоғамдық ұдайы өндірістің бөлу стадиясының құралы бола отырып,
ұдайы өндірістің ... ... ... ете ... ... ... ... екі мән-жаймен байланысты:
1. Қаржы қоғамдық ... ... ... ... бөлу,
айырбастау, тұтыну) ықпал етеді.
2. Қаржының экономикалық процестерінің катализаторы болуға әлуеттік
ерекшелігі бар (бұл бөлгіштік ... ... Бөлу ... өндірісте
айқындаушы сфера болып табылатын материалдық өндіріс сферасында ... ол ... ... мен ауқымына әсер етеді.
Қаржы ұдайы өндіріс процесіне екі түрлі ықпал жасайды:
а) сан жағынан, бұл бөлгіштік процестің үйлесімдерімен ... сапа ... бұл ... ... ... ... ... ықпалымен сипатталады.
Қаржы микроэкономикалық дамудың тиімді ара қатысын белгілеуде, ұдайы
өндірістің заттық және құндық ... ... ... ... ... ... рөл атқарады.
2 ҚАРЖЫ ҚАТЫНАСТАРЫ ЖӘНЕ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
2.1. Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы
Қоғамдық ... бөлу ... өте ... ... ... өндірісте
жасалған құн шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында, ал ... ... ... ... ... ... ... ол түрлі
экономикалық категориялардың көмегімен ... ... ... ... тек ... тән ... орындайды. Қаржы құндық бөлу процесіне
қатыса отырып, баға, жалақы, кредит ... ... ... ... ... және өзара іс-қимыл жасайды. Бұл ақша категориялары ұдайы
өндіріс цикліның басқа стадияларындағыдай сонымен бірге ... ... ... ... ... ... өлшемі мен нысандары бірдей емес. Жеке
экономикалық категориялардың ұдайы өндіріс процесінің түрлі ... ... әр ... Аталған категориялардың әрқайсысы тек оған тән
әдістермен және тәсілдермен ... өнім мен ... ... бөлудің
біркелкі процесіне қатыса отырып, бөлгіштік және басқа ұдайы өндірістік
қатынастардың жүйесінде өзінің ... ... ...... ... ... құнының ақшалай тұлғалануы. Ол еңбек
өнімінің натуралдық-заттай ... ақша ... ... және ... ... ... негізінде оның бір иеден басқасына қозғалысын ортақтастыра
отырып құндық бөліністің бастапқы ... ... ... ... ... ... және қайта бөлінгенге дейін тауар сатылуы тиіс. Баға
өнім иесіне оны ... ... ... ... ... ала ... ... әрі бөлінетін процестің алғашқы неғізі болып саналады. Бөлініс
процесінде еңбектің ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін, мұның нетижесінде ... көп құн, ... аз құн ... Мұндай жағдайда
қайта бөлгіштік процеске өзінің әдістерімен қаржы араласады: ол кұнның бір
бөлігін (мысалы, ... ... ... ... ... ... ... көмегімен) алады немесе құнның кем алынған
бөлігін ... ... ... салалық қаржыландыру жолымен алып
береді. Бағаның кұннан ауытқуын мемлекет бағалардың ... ... ... ... ... төмен бағалар, жоғары сұраныммен
анықталатын баға — монополиялық ... ... ... ... ... жөн. ... жағдайында тауарлардың, қызметтер көрсетудің сұранымы
мен ұсынымы ... ... ... ... ... бағаның іс-әрекеті қорлардың тікелей жасалуын ... ... ... мен ... ... болып көрінеді. Айырбас актісі
дегеніміз бір мезгілдегі сату (біреу ... мен ... алу ... ... баламасыз сату кезінде "т"-нің үлесі азаяды немесе ... ... ... алу ... жаңа ... "с" және 'V ... мен ... көмегімен шаруашылық жоспарларымен және ... құн ... ... ... отырып бөлудің бағамсн
басталған процесі түзетіледі. Егер бағаның көмегімен өнімді ... ... ... ... ... қаржылық бөлу бұл түсім-ақшаны
одан әрі бөлуге арналған максатты ақша қорлары бойынша бөлшектейді. Сөйтіп
бөлудің қаржылық әдістері ... ... ... олар бұл ... ... сипатты қамтамасыз етеді. Бөлу кеңділігінің дәрежесі әр ... баға ... ... ... ... ауытқуы немесе шығындардың
жеке-дара шығыңдардан ауытқуы ... оның тек бір ... ... ... жалпы қоғамдық өнімнің бүкіл құнын қайта бөледі.
Қаржы бағамен негізі қаланған үйлесімдерді нақтылайды. Қаржылық бөлудің
бағамен бөлуден ... сол, ... ... ... ... ... тек бір бөлігінің болатындығы (бағаның құнан ауытқу бөлігі).
Бағамен бөлуге ... ... бөлу ... ... ... ... ... бетінде байқалынбайды, ол түсім-ақшаның жалпы ... ал ... бөлу анық ... ... Бағамен бөлу тек
бөлініспен, ал қаржылық бөлу бөлініспен және қайта бөлініспен сипатталады.
Баға амортизациялық ... ... ... ерекше рөл
атқарады. Өндіріс құралдарының ... және ... ... ... амортизациялық қордағы елеулі ауытқуларға себепші
болады. Өндіріске кепілдікке салынған (баламасыз ... ... ... ... ... ... сату кезінде күшейеді және бөлу мен тұтыну
стадияларындағы қайта бөлгіштік қатынастардың ... ... ... жағдайында Қазақстанда баға күшті өсті және бағаның
бөлгіштік функциясы күшейе түсті. Баға ... ... ... ... мен ... да ... ... ұдайы өндіріске, шығынның орнын
толтыру қорының мөлшері мен құрылымына, демек, табысқа да ықпал жасайды.
Қаржы еңбекке ақы төлеумен тығыз ... ... ... ... ішінде жалақы жұмыс істей бастайды. Қаржы жалақы қоры мен ... ... ... ... оқшаулануы үшін жағдайлар жасайды. Бұл
категориялар жұмыс ... ... ... процесін ынталандырады.
Материалдық өндіріс сферасында еңбекке ақы ... қоры ... ... ... өнімді өткізуден түскен түсім-ақшадан бөлінеді. Бұл қор
өндірілген өнімнің көлеміне ... ... ... ... ... ... ... жағдайда еңбекке ақы төлеу қоры қол ... ... ... ... ... қалыптасады.
Сырттай қарағанда еңбекке ақы төлеу қорын ... баға ... ... ... ... ... ... таза табысты бөлу арқылы оның
әсері ақиқат көрінеді. Нарықтық жүйеде бағаның еңбекке ақы ... ... ... ... арта ... ... бөлудің нәтижесі болып табылатын еңбекке ақы ... ... ... ... оны ... ... және ақша ... қорға қаражаттарды жұмылдырудың басқа әдістері, зейнетақы,
сақтандыру қорына төленетін жарналар арқылы ішінара қайта бөлуді қамтамасыз
етеді.
Өндірістік емес ... ... ... ақы ... қоры ... ... қаражаттары есебінен қалыптасатындықтан және тиісті
бюджеттің қаржы ... ... бұл ... ... ... ақы ... байланысы көрнекі (айрықша) болады.
Барлық жағдайда экономикалық категория ретіндегі ... ақы ... ... ... қызметкердің үлесінің сәйкестігін, яғни
қызметкердің бөлудегі қатысу шегін ... ал ... ... ... ... ақы ... ... қорды қалыптастырады.
Еңбекке ақы төлеу тұтыну стадиясында, яғни тауарлар мен қызметтерге ақы
төлеу арқылы пайдаланылады. Бір ... оның ... бір ... ... халықтың салықтарды, сақтандыру жөніндегі ... ... ... ... — банктерге салынған салымдар, мемлекеттік
кдрыздардың облигациялары ... ... және ... ... қағаздарды
сатып алу, лотереялар өткізу жолымен жұмылдырылады.
Жалақы мен қаржының ... ... ... ... бөлудің шекарасы анағұрлым кең; жалақы тек ... ... ... ... ... ... ... қатысады, ал жалақы оның
ыңғайласпа қозғалысына — ... ... және оның ... өтем ... ... V ... және т ішінара бөлінеді. қаржының көмегімен
қорлардың жиынтығы, ал жалақының көмегімен жалақы қоры мен ... ақы ... Олар ... ақы төлеу қорын құрайды. Жалақы — салық төлеудің
негізі. Жалақының көзі қаржы ресурстары болып табылады, ал жалақы қоры ... ... өзі ... ... көзі бола бастайды. Сонымен бірге
қарастырылып отырған категориялардың іс-қимыл сфералары мен ... ... ... ... іс-қимылы еңбекке ақы төлеуге
қарағанда кеңірек, өйткені қаржы бүкіл қоғамдық ... ал ... ... тек ... өнімді және қосымша өнімнің бір бөлігін бөледі. Еңбекке
ақы төлеу өндірістің аса ... ... бірі — ... ... іс-
қимылымен байланысты, жұмсалынған еңбектің өтем-ақысының құралы қызметін
атқарады, ал ... ... ... ... құралдарымен олардың тікелей
қалыптасуы арқылы байланысты. Еңбекке ақы ... оның ... ал ... ... ... ... оның ... жандандыра
отырып, бүкіл қоғамдық өнімге ықпал етеді.
Қоғамдық өнім құнын бөлуге ... те ... Әрі ... бөлгіштік
процестер кредит қатынастарының сферасында ағылып жатады. Қаржыдағы сияқты
кредит ... да ... ... ... ... ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді несиелендіру ... ... деп ... ақша ... ... пайдаланылады.
Банктердің ресурстары қайта бөлу стадиясында қалыптасатыны белгілі,
яғни кредит бұрын бөлінген құнды ... ... ... ... және ұлғаймалы ұдайы өндіріс процесіне ... ... ... ... ... ... ... субъектілер мен
халықтың (үй шаруашылығының) арасында қайта бөлінеді. Қаржы мен кредиттің
арасында көптеген ортақ белгілер бар, ... ... ... ... (капиталдардын) толық айналымьшда екі ... ... ... табылады. Екі категория да ... ... ... ... ... ... үшін ... жасауға
бейімделген. Бұл категориялардың ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Қаржы және ... ... мен ... ... қалыптастырудың көздері больш
табылады. Бірге үйлесе отырып, олар кәсілорындардың ақша ... ... ... қамтамасыз етеді. Қаржылық әдіспен әдетте
шаруашылық органдардың ... ... ... ... несиелік
әдіспен олардың уақытша мұқтаждары қанағаттандырылады. ... ... көзі ... ... ресурстарының рөлі артатын болады.
Сонымен қатар қаралып отырған категориялардың арасында белілі бір
айырмашылықтар да бар. Егер ... ... ... ... және ... ... ... қаржы бастаған бөлуді жалғастыра отырып тек қайта
бөлуге қатысады. Несиенің объектісі осы ... ... бос ... ... бір ... болып табылады, бұл ақшаны қажетсініп отырған шаруашылық
органдары мен ... ... ... үшін ... несие
қорына шоғырландыруға мүмкіндік береді. Жинақталған ақша қаражаттарын
пайдалану әдісі айтарлықтай ... ... ... ... ... және ... тәртіппен бағыттауды шамаласа,
несиелендіру қайтарымдылық, ... ... ... ... аса ... қағидаты — берілетін ... ... ... және есеп ... жүйесімен өте тығыз
байланысты, өйткені олардың іс-әрекет етуі ... ... ... ... ... есеп ... негізделген. Есеп-қисаптар
экономикалық категориялар емес, олар — аталған категорияларды іске ... Бұл ... ... айналыс құралы және төлем құралы ... ... ... операциялардың уақтылы жасалуы, мақсатты
қорлардың ... ... ... ... бағыттар бойынша
кедергісіз қозғалуы есеп-қисаптардың айқындығына, жолға ... ... ... ... есеп-қисаптар коммерциялық есеп пен өзін-
өзі қаржыландыруды жүзеге асырудың маңызды буыны болып ... ... ... істеуі ұдайы өндіріс пен құндық экономикалық категориялардың
— бағаның, қаржының, ... ... ақы ... ... өте
қажетті шарты болып табылады.
Экономикалық категориялардың өзара іс-қимылы туралы қаралған негізгі
кдғидалары оларды ұдайы өндірісті ... ... оны ... ... ... және оның тиімділігін ынталандыруда пайдалануға
келісілген, өзара үйлесілген тәсілдемені қажет етеді.
2.2 Қаржы қатынастарының ресурстары мен қорлары
Қаржы ғылымы қаржыны тек ... ... яғни ... ... жиынтығы ретінде ғана қарастырып қоймайды, сонымен
бірге мақсатты ақша ... ... ... материалдық, іске асуын баса
көрсетеді. Бұл ... ... ... ... иесі ... ... қалыптасу көздері жәнс қорлардың өздері (бұл көздерді біріктіруші)
ұлттық шаруашылықтың тиісті буындарының қаржы ресурстары ... ... ... ұдайы өндірістің және мемлекеттің шығындарын жабу ... ... ... ... — бұл жалпы ішкі өнім құнының бір бөлігін,
атап айтқанда, ақша нысанындағы таза ... бөлу және ... ... ... ... ... ... субъектілердің
және халықтың қарамағындағы ақша қаражаттары, олар ұлғаймалы ұдайы өндіріс
пен басқа жалпымемлекеттік қажеттіліктерді қамтамасыз етуге ... ... ... ... категориясын баға және ... ... ... ... ... жасайды. Қоғамдық жалпы өнім мен
ұлттық табысты арттыру қаржы ... ... ... ... ... ... ... негізгі орынды таза табыс (пайда, қосылған құнға
салынатын салық, ақциздер, кеден төлемдері, қоғамдық мүдделерге ... ... және ... ... ... ресурстарының қаржы қорларынан айырмашылығы бар. Қаржы қорлары
(қорланым, босалқы қор)—қаржылық әдіспен ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары,
ал қаржы ресурстары болса, ол мемлекеттің (оның органдары арқылы) ... ... ... ... мен ... ... ресурстары деп ақша қаражаттарының ... ... ... ... жүргізуші субъектінің мұндай қаражаттарды жасау
мүмкіндіктерін түсінеді. ... ... ... — бұл ... ... ... мақсатты босалқы қорларындағы "байланылған" қаражаттар,
сондай-ақ әлі мақсатты белгілі бір бағыггылығы жоқ ... ... ақша ... Мысалы, ақша қаражаттарының бір ... қор ... ...... ... органдарының олардың
шаруашылық әріптестері тарапынан ... ... ... ... ... басқа шарттарын бұзғаны үшін алатын ... ... ... ... қаражаттардың түсуін күні бұрын
есепке алу мүмкін ... ... ... оның екі ... ... білгсн жөн.
1. Шаруашылық жүргізу практикасында "қаржы ... ... ... ... ... белгілі бір кезеңдегі барлық
ақша кірістсрі мен қорланымдардың ... яғни ақша ... ... ақша ... ... Бұл ... ... шаруашылық
есеп практикасы тұрғысынан туындаған практикалық тәсілдеме. Расында,
кәсіпорынның банктегі оның ... ... бір ... ... ... ... ... қарыз қаражаттары болып келетіндігіне
қарамастан оның барлық нақтылы қаржы ... ... Сол ... ... ... ... ... олар жасалынған
құнды алғашқы немесе кейінгі бөлудің нәтижесі ... ... ... ... нақты күндегі қаржы ресурстары болып саналады.
2. Егер жиынтық өнімнің ... ... және ... оның ... және бұл процестегі орнына сүйенсек, онда қаржы
ресурстарының ұғымы басқаша көрінеді. Егер ... ... ... тастасақ, онда "қаржы ресурсының" ұғымы тікелей мемлекет пен
кәсіпорындарда ... ... ... орындау үшін шоғырланатын
құндык, (ақша) ... ... ... өнім мен ... ... ... білдіреді.
Қаржы ресурстарын пайдалану (оларды пайдаланудың қор емес нысанының да
мүмкін болғанымен) негізінен арнаулы ... ... ақша ... ... ... ... ... ұлттық шаруашылықта іс-әрекет ететін
ақша қорларының бүкіл жүйесінің құрамды ... ... ... қор ... ... ұдайы өңдірістің қажеттері негізіңде
объективті түрде алдын ала анықталады және қор емес ... ... ... жалақысы бола отырып, қаржы ресурстарының көзі ретінде
үш бағытта көрінеді: салықтар (еңбек ақысынан төленетін); сақтық ... ... ... ... ... ... ... жарналар және т.б сияқты). "М"элементі табыс ... ... ... ... ... ... ... өнім қаржы
ресурстарының негізгі кезі болып табылады.
Қаржы ресурстарының көздері макродеңгейде ... ... ... ... жүргізуші субъект деңгейінде) іс-әрекет ететін
көздер болып бөлінеді:
Макродеңгейдегі қаржы ресурстарының көздері:
жалпы ішкі ... ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының кездері: өнім өткізуден түскен ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық қызметі; мүлік (сатуға ... ... және өзге ... ... ... ... қаражаттарына
теңестірілетін қаражаттар (олар субъектінің қарамағында ... ... ... ... қосымша жалақы — қызметксрлердің демалыстарын
төлеуге арналған ақша ... ... ... ... ... болады);
тартылған қаражаттар (бұл кәсіпорынның қаржы рыногында — бағалы
қағаздар, ... ... және т.б ... ... ... мен облигацияларды сату; қарыз қаражаттары;
қаражаттарды қайта бөлу тәртібімен ... ... ... ... ... алынатын) алынатын қаражаттар;
сақтық өтеулері (сақтандыру — қаражаттарды ... бөлу ... ... қаржы ресурстарының негізгі түрлері болып
табылады: Халықаралық валюта ... және ... ... ... Ұлттық банктің ішкі кредиттері; салықтар; бюджетке төленетін
басқадай ... ... тыс ... ... аударымдар және
өзгедей түрлері.
Макродеңгейдегі қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... таза ...... амортизациялық
аударымдар; кредиттер; сақтық өтеулері; істен шыққан мүлікті сатудан түскен
түсім-ақша; орнықты пассивтер;
құрылыста ішкі ресурстарды жұмылдыру; серіктестіктер мен ... ... және ... ... ... ... қағаздарды
сатудан алынған табыстар; ... ... ... ... ... ... және ... ресурстары орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ... ... ... ... және ... ... қажетгіліктерін қамтамасыз етеді.
Ұлттық шаруашылықты қаржыландырудың мынадай бюджеттік әдістері болады:
1. ... ... ... (бұл әдіс ... жаңа ... ... үшін ... Мемлекеттік кетере сатып алу (оның көмегімен жиынтық сұраным
белгіленеді, мемлекет тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар). Олардың мынадай түрлері
болады: демеу қаржы (залалдарды, ... ... ... жөніндегі,
жабуға пайдаланылатын субсидиялардың түрі); субвенциялар ... ... ... ... ... ... ... төмендету үшін ... ... ... кәсіпорындарға жұмсалатын инвестициялар.
5. Мемлекет тарапынан болатын ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілерде
қалыптасады және өндірісті кеңейтуге, кәсіпорын қызметкерлерінің әлеуметтік-
мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... болады:
1) айналым каражаттарының айналымдылығын тездету;
2) өндірісті қысқарту;
3) тауар-материалдық қүндылықтардың босалқы қорларын қысқарту;
4) материал сиымдылығын қысқарту;
5) меншікті ... ... ... ... ... процесті жандандырудың маңызды аспектісі ғылыми-техникалық
прогресс болып табылады. Оны қаржы ...... ... ресурстары есебінен қамтамасыз ету — ... ... ... ... ... ... бір бөлігі
резервтерді — көлденең ... ... ... ... үшін ... ... өндірістің мақсаттарын қамтамасыз етуден басқа ... ... ... ... ... ... тәртібін қорғауға,
үкіметтік борышты төлеуге бағытталатынын білген жөн.
Қаржы ресурстарын өсірудің маңызды факторы қоғамдық ... ... ... ... бұл ... өндіріс процесінде ұлттық табыстың артуын
білдіреді, сондай-ақ экономикалық қызметтің қаржылық нәтижесінің ... ... ... ... өндіріс тиімділігінің басқа
көрсеткіші - қор ... ... ... тығыз байланысты. Қор
қайтарымын арттыру қаржы ресурстарын қалыптастыруға, атап айтқанда, олардың
негізгі көзі — таза ... ... ... әсер ... ол өнім ... ... ... ағымдағы шығындарды (ең алдымен жалақы мен
амортизациялық аударымдарды) үнемдеудің ... ... ... қор ... ... қаржы ресурстарын азайтады.
Екінші фактор — бұл материалдық шығындардың орнын ... қоры ... ... ... ... қоғамдық өнімнің бөліну үйлесімдері.
Жиынтық қоғамдық өнімдегі материалдық шығындардың ... - ... ... ... ... ...... ресурстарының
негізгі көзін — арттыруға мүмкіндік беретін фактор болып табылады.
2.3 Қаржы жүйесі және оны ұйымдастыру принциптері
"Қаржы жүйесінің" ұғымы қаржы ... одан әрі ... және ... ... ... ... қаржы жүйесі тиісті ақша қорлары құрылып, пайдаланылатын
қатынастардың, ... ... бұл ... ... ... қамтиды. Қаржы жүйесінің ұғымы кейде тар ... ... ... ... жиынтығы ретінде қолданылады, бұл
жеткіліксіз.
Сонымен бірге жалпы институционалдық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ал экономикалық тұрғыдан — ол мемлекетте іс-
әрекет ететін бір-бірімен өзара байланысты қаржы ... ... ... шығармаған жөн.
Өзінің тарихи дамуында қаржы жүйесі ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жүйесі, жалпыға мәлім, әдетте, тек
бір ғана буынмен — мемлекеттік бюджетпен шектелді. Классикалық капитализм
жағдайында батыстын, көптеген өркениетті ... ... ... ... ... ... екі негізгі буын — мемлекеттік бюджет пен ... ... Олар ақша ... ... ... ... бұл
буындардың көмегімен мемлекет өзінің саяси және экономикалық функцияларын
орындап отырды.
Қаржы жүйесі терминінің жоғарыда ... ... ... ... оның ... процестегі орнын негіздей
отырып, қаржы жүйесін сыныптаудың қағидалы үлгісі қойылған. Осы критерийге
сәйкес қаржы жүйесі ... үш ... ... ... ... жиынтығы;
2) ақша қорларының жиынтығы;
3) басқарудың қаржы аппараты.
Ақша ... ... ... ... ... ... ... аймақтар және жеке азаматтар арасында ... ... ақша ... ... ... ... ... қатынастары негізінен мына екі сфераны қамтиды: 1) ... ... ... орталыктандырылған ақша қорларын
қалыптастырып, пайдаланумен ... ... ... ... ... ... ақша қорларының толық айналымын
ортақтастыратын экономикалық ақша қатынастары.
Қаржы қатынастары ... ... ... ... ... ... ... оның үстіне құнды бөлу ең алдымен ... ... ... Сондықтан қоғамдық өндірістегі субъектілердің
рөлі қаржы қатынастары жіктемесінің алғашқы ... ... ... ... ... тән болып келетін тиісті
орталықтаңдырылған және орталықтандырылмаған ақша ... ... ... ... ... ... жүйесі интеграциялық тұрпатты жүйе болып табылады, оған ... ... ... ... ... және оның ... бірде-бірі өзінше өмір сүре алмайтындығымен сипатталады: қаржы
бір жағынан, ... ... бір ... ... және осы
қатынастар жүйесінің элементі болып ... ... ... ... өзіндік срекшелігі бар өзара байланысты элементтерден тұратын
жүйе ... ... ... ... ... ... функциялық
қосалқы жүйелер ретінде мыналарды айтуға ... ... ... ... ... ... (болжаудың), қаржылык бақылаудың және
басқа ... ... ... ... ... ... басқа қаржы
субъектілерінің (қаржы ... ... ... ... ... бұл ... жүйесін сфералар мен буындар бойынша:
мемлекеттің қаржысына, шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... (үи ... ... шектеуге мүмкіндік береді
Буындардын сипаттамасының матасылған қатары ретінде жоғары элементтері
болады: қаржы қатынастары, ... ... ... ... Жүйелеудін
мұндай қасиеті қаржы жүйесіне интеграциялық сипат береді.
Қаржы жүйесін құрайтын жеке элементтердің орны мен рөлі бірдей ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы
орынды алады, өйткені жүйе элементтері мен буындардың өзара байланысындағы
оның рөлі ... ... ... Бұл - ... ... мемлекеттік
бюджетпен көрінетін мемлекеттің қаржысы.
Мемлекеттің қаржысы - қоғамдық өнімнің құнын және ұлттық ... ... бөлу және ... бөлу ... ... пен оның шаруашылық
субъектілерінің қарамағына қаржы ресурстарын қалыптастырумен ... ... ... ... ... байланысты шығындарға
жұмсаумен байланысты ақша ... ... ... өзіне
мемлекеттік бюджетті, мемлекеттік бюджеттен тыс ... ... ... бюджет - экономиканы, әлеуметтік-мәдени мұқтаждарды,
қорғаныс пен мемлекеттік басқарудың мұқтаждарын ... ... ... ... жасаумен және пайдаланумен байланысты ұлттық
табысты бөлу және қайта бөлу туралы мемлекеттің заңи және жеке ... ... ақша ... көрінетін экономикалық категория.
Мемлекетгік ... ... ... - ... және жергілікті
бюджеттерді (облыстардың, қалалардың, аудандардың бюджеттерін) кіріктіреді.
Мемлекеттік бюджеттен тыс ... - ... ... ... ... пайдаланылатын бірқатар қоғамдық қажеттіліктерді
қаржыландыру үшін тартылатын қаржы ресурстарын қайта бөлу мен ... ... ... жабу ... ... ... ... қамтамасыз ететіндіктен, ол бойынша есеп ... ... ... ... — бұл буын ... ... де,
сондай-ақ кредит жүйесіне де жатады деп есептеуге болады.
Қаржы қатынастары сфераларының әрқайсысының ішінде буындар бөлінеді,
оның үстіне қаржы ... ... ... ақша ... ... ... ... бір әсер ететін субъект қызметінің сипатына қарай
жүргізіледі. Бұл белгі кәсіпорындар мен ұйымдар қаржысы ... ... ... мүмкіндік береді: коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың
қаржысы; коммерциялық емес ұйымдардың қаржысы.
Қаржы жүйесінің әр буыны өз кезегінде ... ... ... ... ішкі ... ... ... Мәселен, салалық
бағыныштылығына қарай коммерциялық негізде жұмыс істейтін кәсіпорындар
(ұйымдар) қаржысының ... ... ауыл ... сауда, көлік,
құрылыс және т.б. кәсіпорындарының қаржылары, ал меншік ... ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындардың
қаржылары болып мүшеленеді. Мемлекет қаржысының құрамында буындар ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады. Сақтық қатынастары
сферасында буындардың ... ... ... ... ... сақтандыру) бөлінеді.
Мемлекеттердің көпшілігінде қаржы жүйесін құрудың қағидаты — фискалдық
(қазыналық) федерализм қағидаты.
Қаржы жүйесінің функциялық қүрылысы мынадай ... ... ... ... ... жеке ... ... буыны ақша
қатынастарының аса кең ... ... ... бұл ... катсгория болып
табылатын "қаржыға" ғана тән қасиет;
екіншіден, тұтастай алынған қаржы жүйесі әрбір нақты ... ... ... ... ... кағидалы мәңдік сипатгамаларына
және функиялық арналымына дәл сәйкес келуі тиіс.
Қаржы жүйесін құрудың ... мына ... ... ... ... централизм мен демократизмнің үйлесуі.
Мемлекеттік қаржы ... ... ... ... бір ... жергшікті қаржы органдарына және ... ... кең ... пен ... ... ... жергілікті қаржы органдарының тиісті жергілікті әкімшілікке
және жоғарғы қаржы ... скі ... ... ... алдын ала
айқындайды.
Салалық қаржыларды басқарудағы демократиялық негіз шаруашылық жүргізуші
органдарға капиталды (негізгі және айналым капиталдарын) бекітіп ... әр ... ... ... ақша ... жасауға және оларды
пайдалануға құқық беруде көрінеді. Жоғары ... ... ... ... ... ... мен ... орналастырылатын қаражаттардың бір
бөлігін қайта бөлу туралы шешім қабылдайды, оларды мақсатты ... ... ... экономикалық рөлі мен маңызы мына ... ... ... ... отырып, кәсіпорындардың, фирмалардың
өндірістік қызметі тиімділігінің өсуіне жағдай жасайды;
кірістер мен шығыстарды ұдайы салыстырып ... ... ... ... ... ... ... дамытады;
қаржы ақша қорларын бөлу және қайта бөлу арқылы экономикалық өсудің ара
салмағын қамтамасыз етеді;
қаржы ұлттық табыстарға қорлану және ... ... ... ... ... ... ... ұлттық экономикада меншіктің сан алуан нысандарының ... ... ... дамуына мүмкіндік туғызады.
Сонымен бірге қаржы оңтайлы ... ... ара ... етуде белсенді рөл атқарады: олардың көмегімен экономикалық ... ... ... ... басты элементгерінің өзара
тендестірілуіне қол ... ... ... ... пайдалану қоғамдық
ұдайы өндіріске каржының ынталандырғыш ... ... ... ... ... ... орталықтандыра отырып анықтауға жағдай
жасайды.
Қаржы көмегімен жететін нәтижелерді бағалауға жалпы ... ... 3 ... атқаруға мүмкіндік жасайды:
1)ұлғаймалы ұдайы өндірістің қажеттіліктерін қажетті қаржы көздерімен
қамтамасыз ету түрғысынан;
2) қаржыны қоғамдық өндірістің қүндық ... ... үшін ... ... ... - экономикалық дамудың ынталандырмасы ретінде
пайдалану тұрғысынан.
Қаржы ресурстарының өсуіне сонымен ... ... ... ... сондай-ақ өнеркөсіп өндірісінің материалдық-заттай қрамы да
әсер етеді. Қаржының ... ... ... ... қаржы ресурстарын
қалыптастырып, пайдалануда табады, бүл ресурстар бюджет, ... ... емес ... ... және ... ... ... тұтыну, резерв және басқа көптеген ақша қорларын
кіріктіреді.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан ... ...... ... ... ... Р.Ә., ... А.К,. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. —
Алматы: 1999.
4. Бабич А.М., ... Л.Н. ... ... М.: ... ... А.И., ... И.Т. Финансы. Учебное пособие. - Петербург:
2000.
6. ... С.И. ... ... ... ... — М.: Приор, 2000.
7. Елубаева Ж.М., Бюджетная система ... ... ... практика
и направления развития. — Алматы: 2004
8. Заяц Н.Е., Фисенко Ы.К., ... Т.Е. и др. ... ... Учебное
пособие. - Мн.: Высш. шк., 1998.
9. Зейнельгабдин А.Б. ... ... ... содержание и
механизм использования. — Алматы. ... ... ... С. және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. — Алматы:
Мерей, ... ... В.Д., Ли В.Д. ... курс финансов. Учебник. — Алматы:
Институт ... ... ... ... В.К., ... В.В., ... О.И. ... учет на
предприятиях. — Алматы: Центраудит - Казахстан, 2002.
13. Ілиясов Қ.Қ., ... С. ... - ... 2003.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Несие жүйесі жайлы24 бет
Президенттік басқару жүйесі159 бет
Салық жүйесінің экономикалық мәні23 бет
Қазақстан Республикасындағы салық жүйесінің даму ерекшеліктері33 бет
Қазақстан Республикасының 2004-2006 жылдардағы бюджеттік жүйесін талдау21 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қалыптасуы және дамуы32 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қызмет етуінің тиімділігі107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь