«шығыс мәселесі»

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1 ШЫҒЫС МӘСЕЛЕСІ. ҰЛЫ ДЕРЖАВАЛАРДЫҢ ҰСТАНЫМЫ ... ... .4
1.1 Орыс.түрік соғыстары. Ресейдің Балкан түбегіндегі мүддесі ... ... ... ... ...4
1.2 Түркия және Еуропа державаларының дипломатиясы ... ... ... ... ... ... ... ... 7
2 ШЫҒЫС МӘСЕЛЕСІ. ҰЛТ.АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІСТЕР ... ... ... ... ... 10
2.1 Қырым соғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.2 Осман империясы құрамындағы славян халықтарының қозғалыстары ... 12
3 ИМПЕРИЯНЫҢ КҮЙРЕУІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
3.1 Балкан соғыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
Шығыс мәселесі XVIIІ- XX ғасыр аралығындағы балкан халықтарының түрік қанауына қарсы күресі мен ұлы державалардың (Ресей, Австрия, Ұлыбритания, Франция, кейіннен Италия мен Германия) әлсіреген Осман империясын бөлудегі бақталастығын қамтитын халықаралық қақтығыстардың күрделі кешені болып табылады.
XVII ғасырдың орта тұсында Осман империясы ішкі және сыртқы саяси терең дағдарысқа бойлады. 1683 жылы Вена түбінде австриялықтар мен поляктардан жеңілген түріктер Еуропаға жылжуын тоқтатуға мәжбүр болды. XVII-XVIIІ ғасырларда Түркия келесі мемлекеттермен болған соғыстарда ойсырай жеңілді: Австрия, Венеция, Речь Посполита және Ресей. Империяның әлсіреген күйін пайдаланған балкан халықтары (молдаван, валах, болгар, серб, черногор, албан, грек) ұлт-азаттық қозғалыс шығарудың тиімді сәтін күтті. Оның үстіне осы аймақтағы ықпалынан айырылғысы келмеген Англия мен Францияның өзге державалардың (әсіресе Ресей мен Австрия) империяны бөлісу үрдісі мен балкан халықтарының азаттығына түбегейлі қарсылығы жағдайды шиеленістіріп жіберді. XVIIІ ғасырдың ортасында Осман империясының басты қарсыласы Ресей болды. Орыс-түрік соғыстарындағы Ресей басымдылығы оның Түркиядағы христиан халықтарына ықпалын арттырып, аймақтағы мүддесінінің өсуіне әкеліп соқты. Ендігі жерде Осман империясының сөзсіз ыдырауына көзін жеткізген Батыс елдері оны өзара тиімді бөлісу үдерісіне көшті. Тарихтағы мұндай күрделі мәселе Ресей, Ұлыбритания, Франция және Австрия сынды ұлы державалардың Жерорта теңізіндегі мүддесін тоғыстырды.
Жалпы, Шығыс мәселесінің хронологиялық шеңберін анықтау тарих зерттеушілерінің арасындағы даулы мәселеге айналды. Шығыс мәселесін дәуірлеудегі басты қиындық оның бірнеше белгілерінің болуымен сипатталады. Сол белгілердің ішінен бастысын анықтап, оған қатысты кезеңдерді дәйектеу үлкен қиыншылық тударып отыр. Мәселен аталмыш мәселені Осман империясының дағдарысы мен құлдырауына қарасты, немесе ондағы қанауға ұшыраған халықтың ұлт-азаттық көтерілісінің жетістігіне, әйтпесе сыртқы саяси күштердің ықпалына байланысты қарастыруға болады. Осындай факторларға сүйене отырып жалпы мағынада Шығыс мәселесінің келесідей дәуірлерін анықтайды.
Бірінші кезең XVIII ғасырдың 60-жылдары мен Қырым соғысының аралығын қамтиды. Бұл кезеңге Осман Портасының дағдарысы, орыс-түрік соғыстары, Франциядағы революция мен Наполеон соғыстарының Шығыс мәселесіне әсері, Египеттегі сепаратистік әрекеттер және соған қатысты Египет-Түркия, Англия-Франция мемлекеттерінің қатынастарының шиеленісуі, славян халықтарының алғашқы ұлт-азаттық көтерілісі (сербтер), гректердің түріктерге қарсы қозғалысы, Балкан түбегіндегі Ресей мен Батыс еуропа мемлекеттерінің арасындағы бақталастықтың үдеуі тән.
Екінші кезең XIX ғасырдың 50-90 жылдары аралығында өтті. Аталмыш кезең аралығы орыс-түрік соғыстарының жалғасын, ұлт-азаттық көтерілістерді, Балкан түбегіндегі жаңа мемлекеттердің (Сербия, Румыния, Болгария, Черногория) пайда болуын және осы аймақтағы бақталас мемлекеттер құрамына Германияның қосылуын қамтиды.
Үшінші кезең XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың 20-30-жылдарын қамтиды. Шығыс мәселесінің соңғы дәуірі оның халықаралық-құқықтық нормалармен реттелуімен әрі Осман империясының тарих сахнасынан кетуімен сипатталады. Мемлекеттің күйреуіне ішкі (орталыққа бағынбау саясаты, кіші түріктер революциясы) және сыртқы факторлар (италиян-түрік соғысы, Балкан соғыстары, Бірінші дүниежүзілік соғыс) себеп болды. Сонымен қатар бұл кезең Германияның Шығыс мәселесіне деген аса үлкен құлшынысымен ерекшеленеді.
1. Костяшов Ю.В., Кузнецов А.А., Сергеев В.В., Чумаков А.Д. / Под редакцией В.В.Сергеева. Восточный вопрос в международных отношениях во второй половине XVIII - начале ХХ вв. Учебное пособие. Калининград: изд. Калининградского ун-та. 1997. С.
2. В. П. Потемкин, История дипломатии, том-1,2. Москва – 1941.
3. Н. С. Кинапина, Восточный вопрос во внешней политике России, Москва – 1978.
4. П. А. Чихачев, Великие державы и Восточный вопрос, Москва – 1970.
5. Тойнби А.Дж. Постижение истории. - М.,1991. - С.148.
6. Сборник материалов по русско-турецкой войне, С-Петербург – 1898.
7. http://www.historbook.ru/Rus_Tur.html
8. http://bibliotekar.ru/encW/100/71.htm
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДЫҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ФАКУЛЬТЕТІ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖӘНЕ ӘЛЕМДІК ЭКОНОМИКА КАФЕДРАСЫ
РЕФЕРАТ
Тақырыбы:
Орындаған: 3-курс студенті,
РВ-31К тобы, ... ... ... Б.З.
Алматы, 2014
ЖОСПАР
КІРІСПЕ..............................................................................................................2
НЕГІЗГІ БӨЛІМ...................................................................................................4
1 ШЫҒЫС МӘСЕЛЕСІ. ҰЛЫ ДЕРЖАВАЛАРДЫҢ ҰСТАНЫМЫ.........4
1.1 Орыс-түрік соғыстары. Ресейдің Балкан түбегіндегі мүддесі...................4
1.2 ... және ... ... ... ... ... ҰЛТ-АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІСТЕР....................10
2.1 Қырым соғысы...........................................................................................10
2.2 Осман империясы құрамындағы славян халықтарының қозғалыстары....12
3 ИМПЕРИЯНЫҢ ... ... ... ... мәселесі XVIIІ- XX ғасыр аралығындағы балкан халықтарының түрік қанауына ... ... мен ұлы ... ... ... ... ... кейіннен Италия мен Германия) әлсіреген Осман империясын бөлудегі бақталастығын қамтитын халықаралық қақтығыстардың күрделі кешені болып табылады.
XVII ... орта ... ... ... ішкі және сыртқы саяси терең дағдарысқа бойлады. 1683 жылы Вена ... ... мен ... ... ... ... жылжуын тоқтатуға мәжбүр болды. XVII-XVIIІ ғасырларда Түркия келесі мемлекеттермен болған ... ... ... ... ... Речь ... және Ресей. Империяның әлсіреген күйін пайдаланған балкан халықтары (молдаван, валах, ... ... ... ... ... ұлт-азаттық қозғалыс шығарудың тиімді сәтін күтті. Оның үстіне осы аймақтағы ықпалынан айырылғысы келмеген Англия мен Францияның өзге ... ... ... мен ... ... бөлісу үрдісі мен балкан халықтарының азаттығына түбегейлі қарсылығы ... ... ... XVIIІ ... ... ... империясының басты қарсыласы Ресей болды. Орыс-түрік соғыстарындағы ... ... оның ... ... ... ықпалын арттырып, аймақтағы мүддесінінің өсуіне әкеліп соқты. Ендігі ... ... ... ... ... ... жеткізген Батыс елдері оны өзара тиімді бөлісу үдерісіне көшті. ... ... ... ... ... ... ... және Австрия сынды ұлы державалардың Жерорта теңізіндегі мүддесін тоғыстырды.
Жалпы, Шығыс мәселесінің хронологиялық шеңберін ... ... ... ... ... мәселеге айналды. Шығыс мәселесін дәуірлеудегі басты қиындық оның бірнеше белгілерінің ... ... Сол ... ... ... анықтап, оған қатысты кезеңдерді дәйектеу үлкен қиыншылық тударып отыр. Мәселен аталмыш мәселені Осман империясының дағдарысы мен құлдырауына қарасты, немесе ... ... ... халықтың ұлт-азаттық көтерілісінің жетістігіне, әйтпесе сыртқы саяси күштердің ықпалына байланысты қарастыруға болады. Осындай факторларға сүйене отырып жалпы мағынада Шығыс ... ... ... ... ... XVIII ... 60-жылдары мен Қырым соғысының аралығын қамтиды. Бұл кезеңге Осман Портасының дағдарысы, орыс-түрік соғыстары, Франциядағы революция мен Наполеон ... ... ... әсері, Египеттегі сепаратистік әрекеттер және соған қатысты Египет-Түркия, Англия-Франция мемлекеттерінің қатынастарының шиеленісуі, славян халықтарының алғашқы ұлт-азаттық көтерілісі (сербтер), гректердің түріктерге ... ... ... ... ... мен Батыс еуропа мемлекеттерінің арасындағы бақталастықтың үдеуі тән.
Екінші кезең XIX ғасырдың 50-90 жылдары аралығында өтті. Аталмыш кезең аралығы орыс-түрік ... ... ... ... Балкан түбегіндегі жаңа мемлекеттердің (Сербия, Румыния, Болгария, Черногория) ... ... және осы ... бақталас мемлекеттер құрамына Германияның қосылуын қамтиды.
Үшінші кезең XIX ... аяғы мен XX ... ... ... ... мәселесінің соңғы дәуірі оның халықаралық-құқықтық нормалармен реттелуімен әрі Осман империясының тарих сахнасынан кетуімен сипатталады. ... ... ішкі ... бағынбау саясаты, кіші түріктер революциясы) және сыртқы факторлар (италиян-түрік соғысы, Балкан соғыстары, Бірінші дүниежүзілік соғыс) себеп болды. Сонымен ... бұл ... ... ... мәселесіне деген аса үлкен құлшынысымен ерекшеленеді.
1 ШЫҒЫС МӘСЕЛЕСІ. ҰЛЫ ДЕРЖАВАЛАРДЫҢ ҰСТАНЫМЫ
1.1 ... ... ... ... ... ... ... аяғында Ресейдің билеуші таптарының алдында Оттоман Портасының мәселесі тұрды. Орыс дипломатиясы Осман империясының ыдырауын тездететін бағыт-бағдарларды ... ... Оның ... ең тез әрі ең ... жол күш ... ... сипатталды. Ресей мен Түркия арасындағы 1798-1806 жж., 1833-1844 жж. бейбіт келісімдер сәйкесінше 1768-1806 жж., 1787-1791 жж., 1806-1812 жж., ... жж., ... жж. ... ... ... Бұл ... ... Еуропа және әлем тарихы үшін елеулі рөлге ие болды. Өйткені Еуропадағы екі ірі империяның қақтығысына өзге ... ... ... ... ... ... араласты және бір империяның екінші империя үстінен билік орнатуына қарсы шықты. Орыс-түрік соғыстарының ортақ ерекшелігі Еуропа мен Азияның ... ... ... ... иеліктерді бағындыру болып табылады.
1768-1774 жж. болған орыс-түрік соғысы Қара және Жерорта теңізіне шығу мақсатында өтті. Орыстың дамушы ... Қара ... ... ... ... және ... мен Азия ... тауар айналымын көкседі. Алайда Екатерина ІІ билігі бұл мәселені әскери сипатта шешуді қаламады. Ал түрік сұлтаны Ресейдің бұл әрекетін оның ... ... деп ... ... ... жж. орыс-түрік соғысына түріктердің Балта жеріндегі православты халыққа жасаған шапқыншылығы түрткі ... ... ... қорғаушы мемлекет ретінде арашаға түсуімен басталды. Түріктердің өз қауқарын нақтылай алмауынан 1768-1769 жж. кампания олар үшін ауыр ... ... ... ... де бұл ... Ресей тарапына ешқандай жетістік әкелмеді. 1770 жылы соғыс шарықтау шегіне жетіп, орыс әскері жеңіске бір қадам жақындады. Өз ... ... ... отырып орыс әскері Ларга, Кагул, кейін Эгей теңізіндегі Чесмен айлағы маңында жеңіске жетті. 1771 жылы ... ... ... ... ... ... қиыншылыққа тап болды. Екі тарап та соғыс шығындарын есептей келе 1772 ж. бейбіт келіссөздер жүргізуге келісті. Оның үстіне Екатерина ІІ ... мен ... ... ... қарсылықтардан үрейленді. Дегенмен түріктердің қойған талаптары орыс дипломатиясын қанағаттандырмады, сондықтан 1773 жылы соғыс әрекеттері жаңартылды. Сол жылы Суворов бастаған отряд ... ... ... өзенінің оңтүстік жағалауындағы Туртукай жерін басып алса, ал 1774 жылы Козлуджа маңын ... ... ... ... туын ... орыс тарапы бейбіт келіссөздерді тездетіп, 1774 жылы 10 шілдеде Кучук-Кайнарджи келісіміне қол қойылды. Келісім нәтижесінде ... ... ... тәуелсіздігін жариялады, Ресей тарапына Азов, Керчь, Кинбурн, Еникале жерлері өтті. Қара теңізде орыс кемелері еркін жүзе алды және Жерорта ... жол ... ... жж. ... ... келісім негізінде аяқталғанымен, аталмыш империялардың қақтығысы дипломатиялық тұрғыда жалғасын тапты. Орыс дипломатиясының жетістігі 1783 жылы ... ханы ... ... бас ... ... ... ... иелігіне айналуынан көрінеді. Бұл жағдай түріктердің арасында орасан зор наразылыққа тап ... ... ... державалардың сілтемесі бойынша Түркия жаңа соғысқа дайындығын бастап кетті.
1787-1791 жж. орыс-түрік соғысы Қырымды қайтару мақсатында Осман империясының ... ... ... Англия және Швецияның әскери және дипломатиялық қолдауына ие болып, Селим ІІІ Қырымның ... ... өз ... ... және ... ... ... орнатуды талап етті. Талаптарды орындаудан бас тартқан Ресейге Осман империясы 1787 жылы 13 тамызда соғыс ашты. Соғыс жарияланбай ... ... ... ... ... бас салды. Дегенмен Суворов бастаған Орыс әскері тез арада жаудың бетін қайтарды. ... ... ... ... ... мен ... ... әскери одақтың барын өте кеш білді. Сондықтан Осман империясына бір уақытта екі державаның әскеріне қарсы тұруға тура келді. Банат ... ... жене ... орыс ... ... ... соққы берді. Румянцев- Задунайскийдің түріктерді Молдавия түбінде талқандаса, оның шәкірті Александр Голицын Осман әскерін Яссы мен Хотин төңірегінде жеңіліске ұшыратты. ... ... ... ... ... ... саналған Очаков құлады. Бұл жаңалық түпкілікті Осман империясын күйзеліске ұшыратты.
Түрік генералдарының Бендер мен Аккерман аймақтарына шабуылдары сәтсіздікпен ... Бір ... ... ... қарамағына өтті, ал Измаил мен Анапа Суворов әскерінің ... тап ... ... ... ... басымдылығына қарамастан түрік флоты Мордвинов бастаған Қара теңіз флотынан жеңілді. Войнович пен Ушаковтың сійкесінше ... және ... ... ... ... ... ... 1791 жылы ауыр жағдайда түріктер Ресей тарапы қойған талаптарды қабылдап Яссы бейбіт келісіміне қол қойды. Нәтижесінде Қырым мен ... ... ... ... екі ... ... шекара Днестр өзеніне дейін созылды.
1806-1812 жж. аралығында өткен орыс-түрік соғысы өзге қақтығыстарға қарағанда ақырын деңгейде дамыды. ... ... ... ... жж. межесінде басталды. Соғысқа түрткі болған жағдай Осман империясының вассалы ... мен ... ... саясатына бет бұруы еді. Франциядағы Наполеонның саясатының белгісіздігінен орыс ... бұл ... ... кіріскісі келмеді. Алайда француз басшылығының ұстанымы анықталып болған соң Ресей империясы оңтүстіктегі шекаралық мәселесін тез ... ... ... көздеді. Кутузов бастаған әскери кампанияның жетістігі арқасында Ресей жеңіске жетіп, құрамына Бессарабияны қосып алды. Соғыс 1812 жылы Бухарест келісімімен ... ... жылы ... ... ... ... орын алды. Бұл батыс және Ресей дипломатиясын аландатпай қоймайды. Ағылшын үкіметі гректердің ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы Ресей үстемдігінің орануында еді. Кэслри бастаған Англияның сыртқы істер министрлігі бұрынғыша Осман империясының тұтастығын қолдайтынын мәлімдеді. Австрия да бұл ... ... ... бас тартты, өйткені бұл көтеріліс Австрия қоғамына да тарап кетеді деп үрейленді. Ал Франция мен Пруссия грек мәселесіне ... ... ... ... Алайда 1822 жылы тамызда ағылшын Форин Офисінің басшылығы ауысып, грек мәселесіне қатысты Батыс державалардың ұстанымы ауысып кетті. Англияның Сыртқы ... ... ... бұл жолы ... ... ... ... Ресеймен барынша жақындасудың бағыттарын қарастырды. Нәтижесінде Ресей мен Англия арасында 1826 жылы 4 сәуірде ... ... қол ... ерекше мемлекет ретінде жариялайтын хаттамаға қол қойылды. Каннинг бұл әрекетке мәжбүрлі ... ... ... ... Біріншіден, Англия басшылығы грек мәселесінде Ресейдің басым күшке айналуынан қорықты, екіншіден, ағылшын қоғамының өз ішінде гректерге қатысты екі тарап пайда ... бірі ... ... енді бірі оның еркіндігіне қарсы болды. Күштердің ұстанымдары түбегейлі ауысқандықтан, ... бен Вена оған ... ... ... ... ... ... беру үлкен қателік санаса, Франция өзге державалардан қоршауда ... үшін ... мен ... ... ... Біріге отырып үш держава Портаға гректерге автономия құқығын ... ... ... ... ... бұл ... бас ... Нәтижесінде 1927 жылы 20 қазанда Батыс державалар мен Осман империясының арасында қарулы қақтығыс орын алады. Сөзсіз ... ... ... Англия мен Франция бірте-бірте өз мақсаттарынан бас тартады. Бұл жағдай Ресейдің мүддесі үшін өте тиімді болды. Осындай ... 1828 жылы ... ... кезекті орыс-түрік соғысы басталды. 1829 жылға дейін созылған бұл қақтығыс Түркияның жеңілісімен аяқталады. Орыс әскерінің ... ... ... ... ... қос тарап Адрианополь келісіміне қол қойды. Ол бойынша: Ресей Қара теңіздің біраз бөлігін ... ... ... және ... бір сағасын қосып алды; Осман империясы Ресейдің Грузия мен Армения үстінен ... ... ... Сербия автономия алды; түріктер контрибуцияны толық өтемейінше Молдавия мен Валахия Ресейдің қол астында болды және ең бастысы ... ... ... ие ... ... және ... ... барысында Ресейдің Балкандағы ұстанымы толығымен өзгеріссіз қалды. XIX ғасырдың 40-жылдары ... ... ... талас-тартыстар саябырлады. Ағылшын-француз дипломатиясы белгілі бір әрекет жасауға ... Тек ... І ... Ресей империясы Осман империясының күйреуіне барынша ат салысып, оны ... ... ... ... отырды.
1.2 Түркия және Еуропа державаларының дипломатиясы
Шығыс мәселесі дами келіп, Осман ... ... ұлы ... ... ... ... ... өзге державалардың территориалды, сауда-экономикалық және саяси бөліністерінің объектісіне ... ... ... ... ... әрі ... ... қозғалды. Алайда олардың ешқайсы мемлекеттің құлдырау сатысынан ... ... ... мәселесінің бірнеше мемлекеттің ұлттық мүддесін тоғыстырғаны жоғарыда айтылды. Мұндай державалардың құрамында Австрия, Англия, Франция, Ресей және XIX ... ... ... мен ... ... ... болатын. Төменде олардың Шығыс мәселесіне қатысты ұстанымын жеке-жеке қарастырылады.
Австрия империясының шығыс мәселесіндегі ... ... оның ... ... ... жақын орналасуы мен Осман империясына тән көпұлттылығымен түсіндіріледі. Өзге мемлекеттердің Осман ... қол ... ... ... ... тудырды деуге болады. Аталмыш екі империяның тағдыры өте ... ... ... Австро-Венгрияның Шығыс мәселесіндегі ұстанымы өзіне тән аумалылық пен қарама-қайшылықпен сипатталады. Бір ... ... ... ... ... иелігіне қызықса, екінші жағынан ондағы славян тектес халықтардың көпшілігінен үрейленді. Өйткені өзіне жақын орналасқан Балкан түбегіндегі православты халықтар бірігіп кету ... жоқ емес еді. ... ... ... ... ... ... қатысты қолданған нақты бағдарламасы болмады. Габсбургтер Шығыс мәселесіндегі ұстанымын халықаралық ... ... ... ... ... ... Саяси шешімдері жағынан Ресейге тәуелді бола тұра, орыс дипломатиясының басым болуына көп қарсыласты. ... ... ... Австро-Венгрия монархиясы Осман империясының ыдырауы барысында аса елеулі орын ала ... ... ... ... ... әуел бастан экономикалық, отарлық және әскери-стратегиялық сипат алды. Англия ... ... ... ... тиімді нарық және капитал көзі ретінде пайдаланды. Сондықтан Ұлыбританияның отаршыл әрі әскери-стратегиялық ... ... ... ... сақтауға бағытталды. Англия дипломатиясының тағы бір көксегені Түркияның әскери потенциалын Ресейге қарсы қолдану және батыстағы - Үндістанды қорғау еді. ... ... Таяу ... Ұлы ... ... құру ... оңтайлы пайдалана білді. XVIII ғасырда ағылшын үкіметінің экспансиясы экономикалық сипатта ғана шектелсе, XIX ғасырда ол Таяу Шығыстағы агрессор мемлекет рөлінде ... ... ... ... ... ... ... Кувейт сынды аймақтар Англия үшін стратегиялық маңызы зор ... ... ...
XIX ... ... ... ... дипломатиясы өз ұстанымын түбегейлі өзгертті. Ендігі арада империяның ... ... ... ... оның ... ... үшін емес, керісінше ең тиімді бөлігін өзіне алып қалу үшін ... Бұл ... ... ... ... мен ... ... бақталасты және көбіне соңғысымен жақындасудың амалын іздеді.
Осман империясы құлдырау сатысында оған ең ... ... ... ... ... ... Екі мемлекеттің арасында айтарлықтай дау тудыратын мәселе болған емес. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... отырып, оған саяси маңызды одақтас ретінде қарады. Экономикалық ... да ... ... ... ... ... Кейіннен Осман империясындағы дағдарыс салдарынан Франция дипломатиясы Константинопольді өзінің басты ... ... ... революциялық соғыс пен Наполеон билігі Түркияға қатысты агрессиялық саясатты тудырды. Достық қатынасты орната келіп ... ... ... ... ... сыртқы саясатын тарих зерттеушілері қатты сынайды. Олардың айтуынша, Франция билеушісінің Шығыс мәселесіне қатысты нақты жоспары болмаған тәрізді. Әйтпесе оның ... ... ... өткізген мәселесі жөніндегі келіссөздері мен бір уақытта Осман Портасымен достық қатынасты нығайту мен Қырымды қайтару шаралары түсіндіруге ... ... ... табылады.
Онымен қоса француз дипломатиясы империя ішіндегі түріктерге қарсы көңіл-күйді ушықтыра отырып, экономикалық әрі саяси үстемдік орнатуды ... ... ... түрі көп ... ... қатынастарының шиеленісуіне әкеле берді. Ақыры Еуропа державаларымен қақтығыстар салдарынан, және ең бастысы ... жж. ... ... ... ұшырауынан кейін мемлекеттің Шығыс мәселесіндегі рөлі өз маңызын жойып жіберді.
Пруссия және өзге герман мемлекеттерінің Шығыс мәселесіндегі нақты ұстанымы болмады. Германияның бар ... сол ... ұлы ... - ... мен Франция, Австрия мен Ресей арасындағы қарама-қайшылықтарды өз пайдасына асыру болып табылды. Тек ... жж. ... ... ... неміс дипломатиясы Түркия мен Балканға қатысты позициясын өзгертті. Бұл кезеңде Германия Шығыс мәселесін Ресей мен ... ... ... ... ... ал ... келе Түркияның стратегиялықмаңызы бар аймақтарына көз тіге бастады. XIX ғасырда Германияны Осман ... ... ... одақтасына айналдырғысы келді. Осы жолда герман билеуші таптары бірнеше экономикалық және саяси шараларды қолданды. Нәтижесі ретінде ... ... ... ... ... Германияның жағында соғысқанын қөруге болады.
Шығыс мәселесіндегі басты мүдде Ресейге тиесілі. ... үшін бұл ... ... ғасырлар бойы өз маңызын жоймаған еді. Орыс үкіметінің басты ... Қара ... ... Балкан түбегіне дейін созылған ықпал және Қара теңіздегі еркін қозғалыс ... ... ... ... ... Дегенмен тарих зерттеушілерінің пікіріне сүйенсек, Ресей дипломатиясы Шығыс мәселесінде мақсаттарға қол созды. ... ... ... ... қанауынан босатылуы үшін кез келген уақытта көмек қолын созуға даяр деген пікірлер ... ... ... Ең ... сол қол ... ... ... екі тарап та материалдық, адами шығындарға ұшырады. Бұндай idee fixe екі ғасырдан астам мерзімде орыс царьларының санасын улап келді. ... ... ... ішінде Түркиямен қақтығысқа ең көп түскен мемлекет осы Ресей болатын. Бірнеше жүзжылдық бойына орыс ... ... ... ... ал орыс дипломатиясы шебер түрде > рөлін сомдап келді. Осман империясының ыдырағанын көксеген Ресей саясаты шын мәнісінде өзінің Еуропадағы ... ... ... ... ... мәселесіне бар күш-жігерін салды.
2 ШЫҒЫС МӘСЕЛЕСІ. ҰЛТ-АЗАТТЫҚ КӨТЕРІЛІСТЕР
2.1 ... ... ... ең ... ең ... оқиға саналатын Қырым соғысы 1853-1856 жж. аралығында болды. Соғыстың басты мақсаты ... ... ... ықпалынан арылу саясаты болатын. Сонымен қатар Қырым соғысына түрткі болған жағдайлардың қатарына орыс патшасы Николай І-нің тәжірбиесіз ... да ... ... ХІХ ... ... Ресей билеуші таптары Осман империясындағы дағдарысты тым асыра бағалап, Балкандағы статус-кво саясатынан бас ... ... ... ... салуды ұсынды. Осыған байланысты Ресей Англия үкіметімен одақтасуды жөн көрді. Алайда Ресейдің Еуропадағы ықпалының күшеюінен сескенген ағылшын дипломатиясы ... ... ... ... ашық түрде қарсылық білдірген ұстанымда болды. 1849-1851 жж. Еуропа дипломатиясында Ресейге қарсы ағылшын-француз коалициясы құрылды. Францияның ұлттық мүддесі орыс ... ... ... басу және ... ... ... ... беделін көтеруінен көрініс тапты. Ресей мен Франция арасындағы қақтығыс Палестинадағы католиктік немесе православты шіркеудің үстемдігінен басталып, одан әрі ... ... ... ... үшін ... ... ... қарулы шиеленісі 1851 жылы Наполеон ІІІ-нің әскери-теңіз демонстрациясының көмегімен жүзеге асқан дипломатиялық демаршымен басталды. Бұған жауап ... ... І ... ... ... ... ... Портасына талаптар қояды. Ультиматум бойынша Ресей әскерінің Түркиядағы славян халықтарының қозғалысына араласу құқығы берілуі тиіс еді. Дипломатиялық ... ... ... 1853 жылы ... ... аймағына орыс әскерін кіргізеді. Сол жылы 29 қыркүйекте Абдул-Меджида I сұлтан соғыс жайында баяндайтын ... ... 2 ... ... І ... ... ... соғыс басталып кетеді. Түркияның әлсіздігімен басталған бұл соғыс кейіннен ірі державалардың ... ... ... ... 1854 жылы наурызда ағылшын-француз-түрік әскери одағына қол қойылды, ал 27-28 ... ... ... ... ... соғыс ашуы орын алды. Сәл кейінірек Сардиния (Пьемонт) Батыс Еуропа мемлекеттерінің одағына қосылды. Австрия бейтарап позицияны жариялай тұра, кез ... ... ... ... ... даяр ... білдірді. Осындай жағдайда Ниолай І Еуропалық мемлекеттерден құралған ірі коалицияға қарсы ... ... ... ... ... ... Ресей әлдеқайда әлсіз екені айтпай-ақ белгілі. Қос тараптың ... ... ... ... ... ... ... Қара, Азов, Ақ және Баренц теңіздерінде, сонымен қатар Камчаткада орын алды. Ең шиеленіскен шешуші қарулы шайқас Қырымда болды. ... ... ... ... әскері әбден қажыды. Бұл соғысты бұдан әрі жүргізудің мәні жоқ еді. Сондықтан бейбіт келіссөздер жүргізу мақсатында одақтас мемлекеттер мен ... 1856 жылы ... ... Париж конгресіне жиналды. Бас қосуда негізгі қатысушылар - Ресей, Франция, Англия, Австрия, Түркия, Сардиния және Пруссия - 1856 жылы 30 ... ... ... қол ... ... ... ... Қара теңіздегі осы уақытқа дейін жиып келген ықпалын әлсіретіп жіберіп, осы аймақтағы күштердің орналасуын жаңадан ... ... ... ... ... ... ... аса қанағаттандыра қоймады. Дегенмен де ағылшын үкіметі соғыстан ... ... ... ... ... ... ықпалы күшейді, Ресей саясатының Балкан және Таяу Шығыс аймағына араласуы шектелді. Англияның Шығыс мәселесіне қатысты статус-кво саясаты бұрынғыша сақталды, ... ол ... ... ... ... әрі ... саясатқа қарсы тұра алатын жаңашыл бағыттармен толықтырылған болатын.
Франция үшін Қырым соғысындағы жеңіс Англиямен салыстырғанда 5 есе көп ... ... ... осы соғыс қорытындысымен Францияның Екінші империя режимі ... ... ... ... француз үкіметі иеліктік артықшылықтарған ие бола алмады. 1860 жылы Наполеон ІІІ енгізді. Ол идея ... ... ... ... ... ... ... Наполеонның мұндай саясаты Осман империясында славян халықтарының ұлт-азаттық көтерілісіне қатт әсерін тигізді.
Қырым соғысы ... ... ... ... мен ... ... ... ынтымақтастықты шектеп берді. Балкан түбегіндегі мақсаты әрі ұстанымы бірдей бұл мемлекеттер бір-біріне қарама-қайшы екі жолмен кетті. Франция не ... ... ... Түркияның жер иеліктеріне қол сұға алмады, сондықтан Габсбургтер христиан халықтарының ... ... осы ... ... ... ... Осман империясының құрамындағы халықтардың азаттығын желеу етіп, басты саяси бағытын Босния мен Герцоговинаға бағыштады.
Германияның осы кездегі саясаты ... ... ... ... иеліктерін бір орталыққа бағындырып, ұлы мемлекет құру болатын. Отто фон Бисмарк Германияның Шығыс мәселесіндегі ұстанымы бейтарап екенін мәлімдеп ... Шын ... ... Осман империясының бөлінісі немесе ондағы статус-кво саясаты аландатпады. Өз әрекеттерімен неміс үкіметі ондағы славян халықтарының көтерілісін мойындап, колдау ... ... Бұл ... ... ... мен ... және өзге ірі державаларды әлсірету мақсатында жасалған болатын.
Ресей үшін ... ... ... оның ... ... ... ... жаңа бағыттың негізін қалап берді. Сан түрлі ішкі саяси мәселелер мен халықаралық қоршау саясаты Ресейдің ... ... ... ... ... Орыс ... Балкан түбегіндегі мүддесінен бір уақытқа қол үзді. Ендігі кезекте Ресей жай ғана бейбітсүйгіш мемлекет ретінде ... ... ... тыныштық саясатын ұстанды.
2.2 Осман империясы құрамындағы славян халықтарының қозғалыстары
Қырым соғысынан кейінгі ... ... шығу үшін ... үшін ең ... жол ... ... құрамындағы ұлт-азаттық көтерілістерді пайдалану болатын. Портаға бағынышты халықтың мәдени дамуы мен ... ... ... ала ... Орыс ... ... ... ықпалын күшейте алатын мүмкіндік туды. Ресей царизмінің көксегені түрік езгісінен ... ... тек ... ... мемлекеттерінің ықпалында қалмауын қадағалау еді. Үкіметаралық деңгейде орыс-түрік саясаты шектелгенімен, қоғам арасында бұл ... ... ... емес еді. ... ... ... ... мәселесі қашан да өзекті болған еді. Сондықтан Ресей үкіметі үшін Осман ... ... ... ... ... көп ... ... Елде либералды және консервативті ағымда славяндық идеяның негізі таралып ... ... ... көп ұзамай әлеуметтік-революциялық сипатқа ие болды. Бұл орыс дипломатиясы үшін ... ... ... ... ... ... бір ... себебі еді.
Ресейдің Шығыс мәселесіне қайта араласуымен елде бірте-бірте ... ... орын ала ... 1862 жылы - ... 1866 жылы - Крит ... ... болгар халқының шіркеуді қалпына келтіру жөніндегі ереуілі, Балкандағы этникалық және революциялық ұйымдардың пайда болуы, т.б. жағдайлар Осман ... ... ... ... ... ... ... Портаға деген қарсылық жай ғана көтерілістен мемлекеттердің ірі бірлестігіне ұласты. Жаңадан құрылған Балкан мемлекеттері 1866-1868 жж. Сербия мен Черногория, Греция мен ... және ... мен ... ... ... ... ... Балкан одағы аталатын ұйымға бірікті. Мемлекеттердің ұлт-азаттық ұстанымдары ... ... ... ... ... күні де ... ... (1868 ж. 1 қазан). Әйткенмен Балкан одағы саяси ... ... ... ... ... ... қалаушы Михаил Обренович қаза тапқан соң одақ түпкілікті ыдырап кетті.
Осман империясындағы славян халықтарының ... ... тек 1875 жылы ... қарала бастады. Босния мен Герцеговинадағы көтерілістер 1875-1878 жж. Шығыс дағдарысына әкеліп соқты. Босния мен Герцеговинадан бастау ... ... ... ... жж. Болгарияда, кейіннен Сербия мен Черногорияда жалғасын тапты. Олардың талабы бірдей еді: ... ... ... және ... қанауынан босату, ұлттық өзін-өзі билеу саясаты.
Христиан халықтарының ұлт-азаттық көтерілістері өзге ... ... ... ... ... ... славяндардың ұлттық козғалысына барынша қолдау көрсетіп, оларды Осман және Австро-Венгрия империяларына қарсы ... ... ... келді. Ресейден өзге Шығыс мәселесі Англияның да ұлттық мүддесін толғандарды. Ағылшын дипломатиясының алдында тұрған басты тапсырма ... ... ... айырылып қалмау еді. Бұл арада Англия Ресей царизмімен бақталастыққа түсті.
Ресей басшылығының Осман империясының ішкі ... қол ... ... ... соғысына әкелді. 1877 жылы 24 сәуірде басталған бұл соғысқа бұл жолы Ресейден өзге ... ... - ... ... Черногория да қатысты. Сөзсіз жеңіліске ұшыраған түрік әскері мен Ресей әскері 1878 жылы 3 наурызда Стамбұл маңайындағы Сан-Стефано жерінде ... ... ... қол ... ... ... ... өте ауыр талаптар қойды: Сербия, Черногория және Румыния ... ... ... мен ... ... ... ... Болгарияға Мезия, Фракия мен Македония территориялары қосылды. Түркия Ресейге 1 410 млрд рубль көлемінде контрибуция ... тиіс еді. ... ... ... ... Батум, Баязет; Добруджа және Дунайдың сағалары Ресей қарамағына өтті.
Еуропа мемлекеттері бұл ... ... ... ... ... мен ... Ресейдің Жеророта теңізіне өтуіне жол бергісі келмеді. ... ... ... ала отырып, Түркияны қорғауға келісті. Батыс Еуропалық державалардың талпынысымен ... ... ... ... қайта қаралды. 1878 жылы маусым-шілде айларында өткен аталмыш отырыс Ресейдің ... ... және ... ... жеңісін жоққа шығарды.
Алайда Берлин трактаты Балкан мемлекеттірінің тағдырына ... ... ... ... ... және Черногория тәуелсіздігін жариялады. Болгария өзін-өзі басқару құқығына ие болды. Босния мен ... ... ... ... ... ... ... конгресінің нәтижесінде жаңа территориалды иеліктерге (Фесалия, Эпир) ие болды. Крит аралы әкімшілік ... ... ... Осман империясы құрамындағы ұлт-азаттық қозғалысты тұншықтырған, оны өз ... ... ... ... орыс дипломатиясы бұл кезеңде үлкен жеңіліске ұшырады. Берлин трактаты ... ... ... ... ... ... ... статус-кво саясатын жойып жіберді.
3 ИМПЕРИЯНЫҢ КҮЙРЕУІ
3.1 Балкан соғыстары
Берлин ... ... ... ... ... ... ... басқару құқығына ие болды. Алайда іс жүзінде олар бәрібір ... ... ... ... ... ... ... ыдырау үрдісі өзінің шарықтау шегі барысында Балкан мемлекеттері әуелі Осман Портасымен, кейін өзара ықпалы үшін соғыс ... ... ... 1913 ... ... ... ... соғыстары түріктерді біржола Еуропадан ығыстырып жіберді.
Бірінші Балкан соғысы ұлт-азаттық, түрік халқына қарсы бағытталған сипатта өтті. ... ... ... ... ... Болгария) Осман империясын Еуропа аймағынан толығымен шығаруды көздеді. Қақтығыс 1912 жылы 9 қазанда ... ... ... ... ... ... шабуылымен басталды. Келесі күні Түркия Болгария, София, Белград және Цетиньяға соғыс жариялады. Жауап ретінде Балкан мемлекеттерінің ... ... серб ... ... қақтығысқа түсті.
Балкан одағының әскері Түрік әскеріне ... ... ... ие ... ... ... ... Түркия үкіметі Батыс державаларынан арашаға түсуін өтінді. Алайда жағдай өзгермеді, соғыс жалғаса берді. Державалар ... ... ... ... ... делдал ретінде қатынасудан бас тартты. Түркияның әскері күшін ... тағы бір ... 1913 ж. 23 ... ... ... ... Билік басына Джемаль-паша, Энвер-паша және Талаат-паша бастаған жас түріктер келді. Осман империясының басшылығы материалдық шығындарды есептей ... ... ... ... амалын іздеді. Сөзсіз жеңіліске ұшыраған Түркия мен Балкан одағы 1913 жылы 14 ... ... ... ... ... бастады. Сол жылы 30 мамыр күні тараптар Лондон бейбіт келісіміне қол қойды. Нәтижесінде Балкан одағы мен Түркия арасында мәңгілік достық ... ... ... империясы Еуропадағы толықтай дерлік иеліктерінен айрылды; Осман империясы Крит аралдарын Балкан одағына беріп жіберді. Парижде соғыстың ... ... ... деп ... ал соғыстың өзге салдарлары жеке-жеке келіссөздерде қарастырылу керек деп келісілді.
Бірінші Балкан соғысының ең осал жері оның Еуропалық ... ... еді. Яғни екі ... ... ... делдал мемлекеттер табылмады. Сондықтан Түркияның жер бөлінісі нәтижесінде түскен территорияларды жеңімпаз мемлекеттер өзара бөлісе алмады. Өз кезегінде бұл ... ... ... ... ... ... жылы ... айында Батыс Македонияда болгар және грек әскерінің қақтығысы орын алды. Ендігі жерде Балкан елдері өзара соғыс жағдайына қымтанып ... ... мен ... Румыния мемлекетімен Болгарияға қарсы одақтасты. 5 мамыр күні Афина мен Белград Софияға қарсы одақ құрды. 8 мамырда дәл осы ... ... мен ... ... ... ... Балкан елдері мен Түркия Болгарияның гегемониясынан сескенді. Ресей ... ... ... ... ... мақсатында агрессор деп танылатын мемлекетке экономикалық санкциялар қолданатынын мәлімдеді. 1913 жылы 29 ... ... ... жарияламастан Сербияның иелігіндегі Македонияға әскерін кіргізді. Әскери қауқары жағынан басым болған Болгария біріккен Балкан мемлекттеріне қарсы тұра алмады. Гректердің ... ... ... ... болгар әскері әбден әлсіреді. 29 шілде күні ол ресми жеңілгенін мойындап бейбіт келіссөз жүргізуді ұсынды.
Екінші Балкан соғысын қорытындылаушы қос ... ... ... ... келісімі және Константинополь келісімі. Бухарест бейбіт келісімі - 1913 жылы ... ... ... ... және ... ... қабылданған, екінші Балкан соғысын тәмамдаған келісім. Ол бойынша Болгария өз иелігіндегі Македонияның бір бөлігін Сербияға, келесі бөлігін Грецияға беріп жіберді. ... ... ... ... ... империясы Бірінші Балкан соғысында айырылған бірнеше жерлерін қайтарып алды.
Түркия Бухарест келісіміне қатыспады, сондықтан Болгария мен ... ... ... ... қабылданды. Константинополь (кейіннен Стамбұл) бейбіт келісіміне 1913 жылы 29 қыркүйекте қол қойылды. Негізгі ... ... ... ... ... Фракия мен қоса Эдирне қаласын беруге тиіс болды.
Бірінші дүниежүзілік ... ... ... ... тарихи маңызы зор болды. Өйткені аталмыш соғыс нәтижесінде Балкан түбегіндегі ... ... мен ... ... ... тарихи позициясын айқындап алды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында Осман империясы Балкан соғыстарының салдарынан, жас түріктер революциясынан кейін және ... әрі ... ... ұшырап әлсірегеннен түпкілікті Германия саясатының жетегінде кетті. ... ... ... отырған жас түріктер әлі де болса империяның тағдырын ... ... деп ... ... 2 ... 1914 жылы Германия мен Түркия әскери келісімге қол қойып, ресми одақтас елдерге айналды. Стамбұл Германия үкіметінен әскери қарыз алып, 29 ... ... ... ... ... ... ... Үштік одақ құрамына Балкан соғысындағы реваншистік көңіл-күйдегі Болгарияны тартып алды. 1915 жылы Антанта ... ... ал ... Румыния келіп қосылған болатын. 1916 жылы Балкан, Кавказ, Қара ... ... ... дүниежүзілік соғыс алаңына айналды. 1915 жылға дейін Осман империясы жауының бетін қайтарып ... ... ... аймағындағы орыс әскерінен жеңіліске ұшыраған түрік әскері бұдан былай бас көтерместей шығынға ұшырады.
1915 жылдан бастап Антанта құрамындағы мемлекеттер Осман империясын ... ... ... ... ... ... ... қадағалаушы мемлекеттер болып Франция мен Англия белгіленді. Алайда олар мәжбүрлі түрде Ресей тарапымен де ... тура ... ... ... ... Армения мен Константинопольге иелік етті. Сайкс-Пико құпия келісімі нәтижесінде Франция мен Англия үкіметі Түркияның иеліктерін өзара бөлісіп алды.
Бірінші ... ... ... ... капитуляциясы және Осман Портасының өз ішіндегі саяси алауыздықтардың нәтижесінде кезінде ұлы империя саналған Осман мемлекеті құлады, империямен қатар XVIII ... бері ... ... Шығыс мәселесі де өз тарихи маңызын жойды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Костяшов Ю.В., ... А.А., ... В.В., ... А.Д. / Под ... ... ... вопрос в международных отношениях во второй половине XVIII - начале ХХ вв. Учебное ... ... изд. ... ... 1997. ... В. П. Потемкин, История дипломатии, том-1,2. Москва - 1941.
* Н. С. ... ... ... во ... политике России, Москва - 1978.
* П. А. ... ... ... и Восточный вопрос, Москва - 1970.
* Тойнби А.Дж. Постижение ... - ... - ... ... ... по ... ... С-Петербург - 1898.
* http://www.historbook.ru/Rus_Tur.html
* http://bibliotekar.ru/encW/100/71.htm

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығыс мәселесi9 бет
Шығыс мәселесіндегі англия тарапы4 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
АҚШ-тың Оңтүстік Шығыс Азиядағы саясаты47 бет
Банктік тәуекелдікті бағалау әдістерінің ақпараттық жүйесін тұрғызу79 бет
Жапонияның ҚХР-мен қарым-қатынастары46 бет
Мағжан Жұмабай(Әбілмағжан) Бекенұлы6 бет
Халықаралық қатынастардағы аймақтық қауіпсіздік мәселелеріндегі орта шығыс103 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Қоғамтану54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь