Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫ . МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Ақша.несие саясатының мәні, мақсаттары және институционалдық құрылымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Ақша.несие саясатының теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.3 Ақша.несие саясатын жүзеге асырудың құралдары ... ... ... ... ... ... ... ...20

2 АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ДАМУЫНЫҢ КЕЗЕҢДЕРІ ... ... ... ... .25
2.1 Қазақстан Республикасының ақша реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2 Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ақша . несие саясатының 2008 . 2009 жылдарға арналған негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚАЗІРГІ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41
3.1 Қазақстанның ақша.несие саясатын жасаудың негізгі проблемалары және оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41
3.2 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің Ақша.несие саясатының операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
3.3 2005.2010 жылдарға арналған ақша.несие саясаты дамуының бағыттары...52
3.4 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2008.2009 жылдарға арналған ақша.несие саясатының мақсаты жəне басымдықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
Дипломдық жұмысының өзектілігі Қазақстан Республикасында қазіргі нарық жағдайында және нарықтық қатынастарға өтуге байланысты елдің экономикасында, сондай-ақ тұтастай алғанда халық шаруашылығының барлық салаларында терең әрі ауқымды өзгерістер көрініс тапты. Яғни екі деңгейлі банк жүйесінің қалыптасуы және сыртқы экономикалық іс-әрекеттердің либерализациялануы көптеген ірі және шағын экспортерлар мен импортерлардың пайда болуына, сондай-ақ жекешелендірудің нәтижесінде коммерциялық шаруашылықтардың жеке объектілерімен қоса ірі өндірістік кәсіпорындар жеке меншікке иелігіне өтті.
Экономикадағы өзгерістердің оң нәтижелерімен қатар кері нәтижелері де болып отырды. Яғни ұлттық экономиканың құрылымдарындағы ірі диспропорциялар, шаруашылық байланыстардың тоқтауы, инфляция, “көлеңкелі экономика” масштабының өсуі т. б.
Қазіргі экономисттердің көпшілігі ақша - несие саясатын үкіметтің шамадан тыс үстеміне және дербес индивидумдардың шаруашылық дербестігінің азаюына тудырмайтын демократиялық қоғамдағы ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеу құралы деп қарайды.
Ақша - несие саясатының ең ақырғы мақсаты бағалардың тұрақтылығын, толық жұмыс бастылықты және жалпы ішкі өнімнің нақты көлемінің өсуін қамтамасыз ету болып табылады.
Ақша - несие саясатының негізінде жалпы экономиканың хал-ахуалына ақшалардың және ақша - несие саясатының әсер ету процессін зерттейтін ақша теориясы жатады.
Монетарлық саясаттың бағыттары мен тактикалық мақсаттары ұлттық экономиканың күй-жағдайымен анықталады. Тәуелсіздік алуынан кейін Қазақстан Республикасы өзіне инфляциясы өсіп бара жатқан, құлдыраған экономиканы мұраға алды. Бұдан былай бұл процестер тек әрі қарай күшейді. Қазіргі кезде Ұлттық банктің жігерінің арқасында, сауатты ақша-несие саясатын жүргізуінің арқасында жағдай тұрақтандырылған болатын.
Біздің өмірімізге, Қазақстанның жаңа тарихына қарап біз ақша-несие саясатын зерттеудің өзектілігіне көзімізді жеткізе аламыз. Қазақстанның ақша-несие саясаты, табиғи америкалық, ағылшын немесе қандай болмасын басқа да монетарлық саясатын жүргізуші нарықтық экономикасы дамыған елдердегідей болуы мүмкін емес, демек бұл тақырып тағы ұзақ зерттеуді талап етеді. Ақша-несие саясатының теориясы жеткілікті толық өңделген, бірақ ол қазақстандық экономика шынайылықтарына бейімделуге мұқтаж екені анық. Осы өзектілік себептен, біз осы тақырыпты таңдадық.
1. “Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы” заңы, 30.03.95ж.
2. “Банк және банк қызметі туралы” заңы, 31.08.95ж.
3. Указ Президента РК об утверждений отчета НацБанка РК за 2005 год.
4. Постановление Правления Национального Банка РК № 518 от 8 декабря 2003 г.
5. Постановление Совета Директоров Национального Банка РК от 30.01.03г.№ 58.
6. Постановление Правительства Республики Казахстан от 26.12.05г. № 1370.
7. Постановление Правления Национального Банка РК 3 августа 2004 года № 300 «Об утверждении Правил о минимальных резервных требованиях».
8. Дж. Доллан, Колин Д.Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл, «Деньги. банковское дело и денежно-кредитная политика». Москва–Санкт-Петербург 1993г.
9. Ұлттық Банкінің жылдық есеп беруі (2004-2005 жылдар).
10. Б.К. Иришев «Денежно-кредитная политика: концепция и механизм» , Алматы, «Ғылым», 1990г.
11. Р.М. Нуреев «Деньги, банки и денжно-кредитная политика», Москва, АО «Финстатинформ», 1995г.
12. “Общая теория денег и кредита”, под редакцией проф. Е.Ф. Жукова.-М. Банки и биржи,1995г.
13. Казаков А.А.,Минаев Н.В. «Экономика» Учебное пособие.М.,«Тендем» 1998 г.
14. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. «Экономика» М. «Дело» 1993 г.
15. П.Самуэльсон "Экономика" , М. 1992 г.
16. Куликов А.Г. и др. "Кредиты и инвестиции" "Приор", М.1994 г.
17. Макконелл К.Р., Брю С.Л. - Экономикс 2 т. М.: Республика, 1992 год
18. А.А. Шустров «Европейский центральный банк: инструменты денежно-кредитной политики», Деньги и кредит, №2, 2000 г.
19. Статистический бюллетень НацБанка РК, ноябрь 2000 г., №11.
20. Д. Акишев, Н. Дюгай, К. Дандыбаева, Е. Жамаубаев, К. Баймухамбетов Финансовый рынок Казахстана в 1 квартале 1999г. //Экономическое обозрение, май 1999 г., выпуск 2, Национальный банк РК.
21. //Альпари 1999, №3 (стр.3). “Тенге имеет склонность к укреплению”.
22. //Банки Казахстана 2004, №6 (стр. 43-49). “О денежно-кредитной политике”.
23. //Банки Казахстана 2002, №10 (стр. 41). “Основные инструменты денежно-кредитной политики”.
24. //Банки Казахстана 2004, №5 (с 5-25).
25. //Экономическое обозрение, май 1999 г., выпуск 2, Национальный банк РК. Я.А. Аубакиров В.А. Бахарев, И.В. Панченко, Е.К. Канатбаев «История развития денежно-кредитных отношений в Казахстане»
26. //Егемен Қазақстан. 2002, 12 нарурыз. “Валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты қызметті лицензиялау ережесін бекіту туралы”.
27. //Егемен Қазақстан. 2005, 27 ақпан. “ҚҰБ-нің ақша-несие саясатының бағыттары”.
28. //Егемен Қазақстан. 2005, 15 желтоқсан. ҚҰБ-нің 2006-2008 жылға ақша-несие саясатының бағыттары”.
29. //Түркістан 2004, 11 наурыз. “Инфляция төмендеді, резервтер өсті”.
30. //Түркістан 2004, 14 сәуір. “Ұлттық Банкінің саясаты ел мүддесін қорғай алды ма”.
31. //Казахстанская Правда 2002, 24 апреля.
32. //Казахстанская Правда 2002, 25 июня. “От активных реформ к этапу устойчивого развития”
33. //Казахстанская Правда 2002, 17 января (с6) “Крепкий банк”.
34. //Бухгалтер и налоги 2003, №1 (с 28-29).
35. //Вестник НацБанка РК 2000, №10 (с 17-30). “Ставки учета за прошедший год”.
36. //Панорама 2004, №6 (с7). “О чем думает Национальный Банк”.
37. //Панорама 2002, 22 февраля (с7). “Лучшая банковская система в СНГ”.
38. //Панорама 2005, 8 марта (с7). “Процентные ставки на 2005 год”.
39. Рынок ценных бумаг 2004, №7 (с36-43). “Ноты используемые в денежно-кредитной политике”.
40. Қазақстан Ұлттық Банкінің сайты, www.nationalbank.kz
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫ – МЕМЛЕКЕТТІҢ ... ... ... ... ... ... және институционалдық
құрылымдары
............................................................................
..................................5
2. ... ... ... ... саясатын жүзеге асырудың құралдары………………………....20
2 ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері.................25
2.1 ... ... ... ... ... Ұлттық банкінің ақша - несие саясатының 2008 –
2009 ... ... ... ... ҚАЗІРГІ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
.....................................................41
3.1 Қазақстанның ақша-несие саясатын жасаудың ... ... ... шешу ... ... ... ... Банкінің Ақша-несие саясатының
операциялары................................................................
.............................................43
3.3 2005-2010 жылдарға арналған ақша-несие саясаты дамуының бағыттары...52
3.4 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ….....…….……………..............69
Кіріспе
Дипломдық жұмысының өзектілігі Қазақстан Республикасында қазіргі нарық
жағдайында және ... ... ... байланысты елдің
экономикасында, сондай-ақ тұтастай алғанда халық ... ... ... әрі ауқымды өзгерістер көрініс тапты. Яғни екі деңгейлі
банк ... ... және ... ... ... көптеген ірі және шағын экспортерлар мен импортерлардың
пайда болуына, сондай-ақ ... ... ... жеке ... қоса ірі өндірістік кәсіпорындар жеке
меншікке иелігіне өтті.
Экономикадағы өзгерістердің оң нәтижелерімен қатар кері ... ... ... Яғни ... ... ... ... шаруашылық байланыстардың тоқтауы, инфляция, “көлеңкелі
экономика” масштабының өсуі т. ... ... ... ақша - ... ... ... тыс үстеміне және дербес индивидумдардың шаруашылық дербестігінің
азаюына тудырмайтын демократиялық қоғамдағы ұлттық экономиканы мемлекеттік
реттеу құралы деп ... - ... ... ең ... ... ... ... жұмыс бастылықты және жалпы ішкі өнімнің ... ... ... ету ... ... - ... саясатының негізінде жалпы экономиканың хал-ахуалына
ақшалардың және ақша - несие саясатының әсер ету ... ... ... ... ... бағыттары мен тактикалық мақсаттары ... ... ... ... алуынан кейін Қазақстан
Республикасы өзіне инфляциясы өсіп бара жатқан, құлдыраған экономиканы
мұраға алды. Бұдан ... бұл ... тек әрі ... ... Қазіргі
кезде ... ... ... ... ... ... саясатын
жүргізуінің арқасында жағдай тұрақтандырылған болатын.
Біздің өмірімізге, Қазақстанның жаңа ... ... біз ... ... өзектілігіне көзімізді жеткізе аламыз. Қазақстанның
ақша-несие саясаты, табиғи америкалық, ағылшын немесе қандай болмасын ... ... ... ... ... экономикасы дамыған елдердегідей
болуы мүмкін емес, демек бұл тақырып тағы ұзақ ... ... ... ... ... ... ... толық өңделген, бірақ ол қазақстандық
экономика шынайылықтарына ... ... ... ... Осы ... біз осы тақырыпты таңдадық.
Бұл дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты ақша-несие саясаты тақырыбын
толық ашып ... ... ... ... сәйкес дипломдық жұмыстың келесі міндеттерді ашып
көрсету алға қойылған:
- ақша-несие саясатының теориялық ілімдерінің негізін қарастыру;
- ақша-несие саясатының мәнін, механизмдерін, ... ... ... ... қолданғанда пайдаланатын құралдарды қарастыру;
- Қазақстан Республикасының тәуелсіздік ... бері ... ... қазіргі уақыттағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудағы негізгі
прблемаларды қарастыру;
- Қазақстан Ұлттық ... алға ... ... ... ... ... ... объектісі болып «Қазіргі кездегі
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша - несие саясаты» саналады.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... ... Банкінің жүргізіп отырған бағыттары екінші деңгейлі
банктердің қаржылық жағдайларына әлемдік қаржы дағдарыстарының ... оған ... ... ... ұстанып отырған ақша - несие саясаты,
еліміздегі биылғы жылдағы ұлттық ақша ... ... ... ... іс шараларын қарастырады.
Дипломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан
және әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде дипломдық ... ... ... ... ... процесінде шешуге қажетті
мақсаттар мен міндеттер анықталған, жұмыстың құрылымдық мазмұны берілген.
Сонымен қатар әдістемелік және тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... және отандық
экономист-ғалымдардың монографиялары, периодикалық баспаның материалдары,
интернет-сайтының материалдары пайдаланылды.
1 АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫ – МЕМЛЕКЕТТІҢ ... ... ... ... саясатының мәні, мақсаттары және институционалдық
құрылымдары
Ақша-несие саясаты салық, инвестициялық, құрылымдық және т.б. сияқты
кез келген дамыған ... ... ... бір ... ... Ақша-несие саясаты мәнінде монетарлы өкіметтердің ақша-несие
сферасындағы ... және ... даму ... жөнге салуы мақсатындағы
өзара байланысқан шаралардың кешенін түсіну ... ... ... мінез-
құлқы және мазмұны қоғамның ... ... және ... ... анықталады. Ақша-несие саясатының әрекеттілігі ... ... осы ... ... ... теорияның
аса күрделі мақсаты болып табылады.
Ақша-несие саясатының негізгі әсер ету объектісі ақша айналымы ... Ақша ... өз ... ... және ... емес ... қозғалысын құрайды. Ақша айналымының кеңейтілген түсінігі оның
құрылу принциптерін ... ... Осы ... ... ... ... ақша массасы, ақша массасының агрегаттары, орталық банкі
ақшалары, несие мультипликаторы, ақша ... және ... және ... жаңа ... ... ... асады. Өз кезегінде түсінік
аппаратын жаңарту кейнсиандық және ... ақша ... ... ... ... ... ... бұл теориялық
құрылыстардың негізінде ... ақша ... ... ... ... Ақша айналымы заңы құн заңынан шығады. Демек айналымға ... ... ... тек қана тауар айналымының көлемі мен құрылымын
қарастыру жеткіліктісіз, мұнда табыстың мөлшері мен ... ... пен ... ... ... керек.
Ақша-несие саясатын негіздеу, оның стратегиясы мен тактикасын ... ... ... ... ... және оның ... ... талап етеді. Ақша-несие ... ... ... ... екі ірі мектепті бөліп көрсеткені өзімізге белгілі ... және ... ... Егер де ... ақша - несие
саясатын рольді бюджеттіктердің пайдасына, ... ... ... беретін болса, онда монетаристтер ақша-несие саясатын жоғары
бағалауды нақты қолдайды. Олардын ... ... ... ...... ... әрбір жеке оқиға
негізінде тиімділігі туралы айтса, ...... ... кешенінің
негізіндегі тиімділік туралы айтады.
Ақша-несие саясатының нәтижелі жұмыс жасауына институционалдық негіз
болып келетін екі ... ... жүйе және ... ... ... ... ... монетарлық саясатты табысты орындау
мақсатында жаңа банкілерді, олардың барлық деңгейдегі филиалдары ... ... ... ... және ... ... қызмет бағыттарын таңдау, ерекше экономикалық әдістермен
банкілердің ... ... ... ... тиісті. Екі деңгейлік құрылымның нәтижелі жұмыс
жасауына сенімді ... ... ... қорлардың пайдалы
орналастырылуы үшін бәсекелес шарттарының теңдігі ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын жасап, ақша айналымын
және екінші деңгей банкілерінің қызметін белгілі дүниежүзілік тәжірибедегі
әдістердің ... ... Ол ... ... ... көрсетумен шұғылданбайды, оның клиенттері тек қана банкілерден
тұрады. Сайып келгенде, әңгіме иілгіш құрылым шектерінде жүйенің ... ... ... ... ... ... әр түрлілігі мен аса көптігіне, олардың әр түрлі
елдерде түрлі үйлесушілігіне қарамастан, екі деңгейлік құрылымның ... ... ... ... жиынымен екінші ... ... ... салуға және қайта өңдеу процесіне әсер
етуге мүмкіндік береді. Банкілер арасындағы іскерлік ... ... ... олардың нәтижелі жұмыс жасауының негізгі шарты деп қаралады.
Қазіргі ақша-несие ... ... ... ... ... Ақша-несие сферасындағы нарықтық жүйесіз екі ... ... ... жұмыс жасауын ұғыну қиынға соғады. ... ... ... ... ... ... буыны
болып келеді: мұнда несиелердің әртүрлі мезгілдерге сұранысы және ұсынысы
шоғырланады, ... ... өте ... айнымалысы – пайыздық
ставкалар қалыптасады.
Ақша-несие сферасында нарықтық класификациялаудың негізінде ең ... ... ... келісім объектісі,
- уақыт арасындағы қатысушылардың құрамы,
- келісімдердің ұзақтығы.
Осыған қарап нарықтың екі ... ... ... несие және қаражаттық,
- олардың өз алдына нақтылы бір түрлері бар.
Егер келісім несие нарығында 24 сағаттан бір жыл ... ... ... ұзақ ... ... ... ... банкаралық және ақшалай болып бөлінген. Күнделікті
банкілердің мезгіл бойынша активті және пассивті операцияларының теңелетін
банкаралық ... тек қана ... ... ... ... мен ... ... құрамы көбірек болатын ақша нарығы
болып табылады. Оған банкілерден басқа кәсіпорындар, ... ... ... және ... ... ... алады. Ұзақ
мерзімге ақша қорларын сатып алу және сату келісімдері алғашқы және екінші
қаржы ... ... ... ... ... эмиссиясы жатады, ал екіншіге – қор биржа.
Ақша-несие саясаты экономикалық саясаттың тек бір ... ... ... оның ... ... ... жоғарғы органдарымен
анықталатын глобальды стратегияның бір ... ... ... ... бір
элементі болып ақша-несие саясаты тек қана анықталған жалпы мақсатқа жетуге
жағдай ... Өз ... ол ... ... ... ... ... 1. Ақша несие саясатының мақсаты
Ақша несие саясатының ... ... екі ... ... оның ең ... ... мақсатын анықтау;
- монетарлы өкіметтерге делегирленген аралық мақсат пен өкілеттіктерді
анықтау.
Мемлекеттік органдардың басты ... ... бір ... ... ... ... ... тұрақтылыққа жету және сол тұрақтылықты ұзақ дәуір
ағымына сақтау болып табылады.
«Жалпы экономикалық ... ... ... ... күй-жағдайының айқын болуын көрсетеді, атап айтқанда:
- өндірістің тұрақты өсуі,
- тұрақты бағалар,
- жұмысшы ... ... ... ... төлем балансының дұрыс сальдосы.
Ақша-несие саясатының мақсаттары оның стратегиясы болып көрсетіліп,
былай класифмкацияланады:
- іс-әрекет шегімен – ішкі және ... ... ... – аралық және ақырғы.
Ішкі және сыртқы, аралық және ақырғы мақсаттардың шектелуі олардың
абсолютті қарама-қарсы қойып ... ... ... ... арасындағы байланыстарының бар болғанын шамалайтын жалпы ... ғана ... ... мақсаттар. Ақырғы мақсаттарды анықтағанда «сиқыршылық төрт
бұрыш» туралы жиі ... оның ... ... ... ... ... саясаттың мәні осы параметрлердің
оптималды ... ... ... ... бір ... бар, оны ... орталық банкінің
жауапкершілігінде жүктеледі: күрес ұлттық валютаның ішкі және сыртқы құнын
сақтау үшін инфляциямен. Бұл мақсат ақша ... ... ... ... ... ... ... жасайтын инвестициялық
қаржыландырудың нарықтық механизмдерінің даму ... ... ... ... ... себептерімен күресе алмайтыны айдан анық.
Құрылымдық және ... ... ... ... ... ... тиісті (табыстар саясатымен, ... ... және ... ... ... банкілер аралық ретінде ақырғы мақсаттардың
орындалуына қолайлы мақсаттар анықтайды. Аралық мақсаттардың анықтамасы
бірнеше болжамдардың қатарында ... ... ... ... ... мен ... мақсаттар (мысалы, бағалар) арасында біршама байланыс
бар. Басқаша ... ... ... аралық мақсаттан ақырғыға
трансмиссия процесі тұрақты және жеткілікті түрде көрсетілген. Орталық банк
оның ... бар ... ... ... ... ... ... жылға ұсынылған аралық мақсаттарды ресми жариялай отырып
орталық банк, болжауға арналған негізгі ... ... ... ... ету ... ... іске ... алады. Оған қоса, ақша-несие саясаты
табыстар саясатына қарағанда аса жеңіл ... ... ... ... ... әсер ... ... аралық мақсаттардың екеуінің біреуін ғана таңдау
мүмкіншілігіне ие:
- пайыздық ставка немесе ақша массасы, немесе екі ... ... ... дегеніміз, ақша-несие саясатының стратегиясы сандық ... ... ... ... ... ... көлемімен.
Экономикасы дамыған елдердің орталық банкілері экономикаға әсер етудің
белгілі бір әдістеріне ие. Оларға дәстүрлі түрде мыналар жатады:
- минималды резервтер саясаты;
- ... ... ... және ... ... ... ... несие жүйесін қайта
қаржыландыру;
- ашық нарықтағы операциялар;
- валюталық саясат;
- орталық банк ақша-несие саясатының стратегиялық концепциясын ... ... жету үшін ... ... қатар құралдардың белгілі бір құралдарын қолдануда реттелетін
экономика күй-жағдайы ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... роль ойнайды.
Кейбір елдерде ақша-несиелік реттеудің негізгі түрлері заңмен
бекітілген. Мысалға, ... мен ... ... ... онда орталық
банкілер құралдардың стандартты түрлерін қолданады. Англияның орталық
банкісінің жүргізетін саясаты ... ... ... және ... ... ... ... ақша нарығына әсер етудің жаңа әдістерін қолданады.
Сондықтан да Англия Банкісінің қолданылатын ақша ... ... ... ... жеткілікті түрде қиын, өйткені олардың жиыны
саяси режимге аса тәуелді болады, яғни ... ... ... немесе
лейбористтік өкіметтің ауысып отыруы жиі болып тұрады. Неміс ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Сөйте тұра неміс федералдық банкісі ақша-несие ... ... ... ... ... ... банк стратегиясының компромистік
вариантын таңдау туралы айтуға болады. Қазіргі кезде реттеудің ... ... ... ... үлкен маңызды бөліп отыр. Ұлттық
Банк үшін өтпелі экономика шарттарында Австрияның және Германияның ... ... ... аса ... ... яғни ақша-несие
саясатының құралдары заңменен бақылануы керек, сонымен қатар танымайтын
әдістерді эксперименталды түрде пайдаланғанша ... бар ... ... ... және маңызды болып табылады.
Орталық банкінің концепциясын бірнеше ... ... ... ... ... ... ... принциптерінің бірі болып қызмет ... ақша ... ... ... ... ... ақша бірлігінің басқа бір тұрақты шетел
валютасына қатысты валюталық курсын реттеуге бағдарлану, яғни ішкі ... ... (1 ... ... 1 - ... ... реттеудің ішкі және сыртқы көрсеткіштері
|Ішкі көрсеткіштерге | ... ... ... ... | ... ... өсу ... ... ақша ... ... ... |
|реттеу ... ... ... ... Р.М ... және ақша ... ... ... ... ... ... ... ... ... жұмысының негізгі мақсаты ұлттық ақша
бірлігінің тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ішкі
және сыртқы деп бөледі (ішкі дегенімізде инфляциясыз дамуды, ал сыртқыда –
неміс ... ... ... ... ... М3 индексі
анықтайды, ол өзіне қолма-қол ақшалардың көлемін және резиденттердің ұлттық
несие институттарында сақтайтын ... ... ... қамтиды: талап
еткенге дейінгі салымдар, 4 ... ... ... жәй жинақ салымдары.
Айта кететін бір жайт ақша массасы Ұлттық ... және ... ... ... ... ... негізінде
анықталады және келесі компоненттерден тұрады:
1. М0 (айналыстағы қолма-қол ... яғни банк ... ... М1 ... ... ақшалар және теңгедегі халықтың ... емес ... ... ... ... М2 ... қолма-қол ақшалар және теңгедегі халықтың ... емес ... ... аудармалы депозиттері, теңгедегі басқа да
депозиттер және ... ... ... және ... емес ... ... ... М3 (М2 агрегатының және басқа да шетел валютасындағы банкілік емес
заңды тұлғалардың аудармалы депозиттері сомасына тең).
Ақша базасы (резервтік ... ... тыс ... ақшаларын және
екінші деңгейдегі банкілердің аудармалы депозиттерін қосады.
Ақша массасын елдің жалпы экономикалық ахуалына ... ... ақша ... ... ынталандыру шаралары (экспансиялық несие
саясаты) және оның өсуін тоқтату ... ... ... ... ... деп айырады. Ұлттық ақша бірлігінің валюталық курсын
реттеу орталық ... ... ... ... ... ... дамыған экономикасы бар Европа елдері қолданады. Мысал ретінде
Австрия, Бельгия, Нидерландыны келтіруге болады. Австриялық ... ... ... ... ... ... ставканың өзіндік мөлшерін
мүлдем белгілемейді, өйткені австриялық ... ... ... Австриялық Ұлттық банкісі есептік ставканы ... ... ... ... бір ... немесе одан төмен деңгейде
ұстауы керек. Автстриялық ... ... ... ... ... отырып ұлттық валюта мен неміс маркасының бағамдарының арасында
тұрақты пропорцияны сақтап отыру.
Орталық ... ... ... ... ... реттеуге
көмектесетін құралдары болады. Бұл құралдар барынша көп әрекеттілікке ие
болуға ... және оны ... ... ... бір ... ... Ақша-несие саясатының құралдарын осылай бағалаудың критериясы
орталық банкінің экономикалық реттеу мақсаттарын ... іске ... ... банкінің құралдарына қойылған келесі талабы оның бөлек топтар
немесе ... ... ... ... ... әсер ... ... табылады. Біріншіге сауда банкілерінің бір бөліміне әсер
ету шаралары ... ... ... әр түрлі бөлек несие институттар
үшін міндетті ... ... әр ... ... қою; Ресей банкісінің
валюталық лицензия беру тәжірибесі. Екінші топ ... ... ... шараларды қамтиды. Үлгі ретінде, орталық банкінің рестрикциялық
есептік саясатын өткізу болып табылады.
Жоғарыда аталған ... ... ала ... ... ... ... бірнеше белгілердің негізінде сипаттауға болады:
- Дәстүрлі немесе дәстүрлісіз;
- Әкімшілік немесе нарықтық;
- Жалпы әсер ету немесе сұрыпталған бағыттылық;
- Тіке ... ... әсер ... ... ... орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді.
Дәстүрлісіз операциялар халықаралық қаржы нарығында ... ... ... ... Әсіресе, өзінің қажетті құралдарын таңдауда
ерікті Англия банкісі үшін дәстүрлісіз реттеу шаралар әдеттегі жағдай болып
табылады.
Әкімшілікке ... ... ... және ... ... құралдар жатады, сонымен қатар ұлттық банкіден шығатын ... ... ... және ... еркіндігіне шек қоюға
бағытталған алдын ала белгіленгендер жатады. Әкімшілік ... ... бар ... ... тән. ... әдістердің арқасында
Ұлттық банкі өзінің ... ... ... асырып отырады.
60-шы жылдарда барлық европалық ... ... ... ... ... ... ... кең қолданылған. Қазіргі кезде осы
шек ... ... ... және ... ғана ... алып
тасталған. Әкімшілікке әдістерге сонымен қатар ... ... ... ... резервтерін ұстауы жатады.
Нарықтық сипатындағы құралдардың мәнінде орталық банкінің ұлттық несие
жүйесіне ақша нарығы мен ... ... ... бір ... ... әсер етуді айтады.
Соңғы он жыл ішінде өндірісі дамыған елдерде экономикалық реттеу
процесінде нарықтық ... ... ... анық ... жүр. ... ... ... қозғалысы либерализацияланып, ашық нарықта
операциялардың қолданылуы кең өріс алып отыр. Дәл ... 1991 ... ... ... ірі ақша ... ... ... туралы орталық банкілерге мәлімет беру жүйесі алынып тасталды.
Орталық банкінің экономикалық реттеуі тіке және жанама әсер ... ... ... ... ... ақша ... ... реттеу жасалады, сонымен қатар бір уақытта капитал нарығындағы
жағдайға жанама әсер ... ... ... ... негізі
Өндірісі дамыған елдердің экономиканы реттеу ... ... өте ... ... Бұл ертеден келе жатқан экономиканы
реттеудің алғашқы формаларының бірі ... ... ... ... әр-
түрлі позициядан аса талғамды болып ... ... ... оның мүмкіндіктері 30-шы жылдарда дүниежүзілік экономикалық
кризис кезінде ... ... еді, сол ... оның ролі ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштер ақшаның
ауыспалы мәндерінен тәуелді:
- яғни айналыстағы ақша көлемінің өзгерісі өндірісті,
- айырбасты, тұтынуды,
- жалпы ... ... ... позициядан қарағанда:
- екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі инфляция өте ... ... ... ... ... ... арандатылған еді,
ал рестрикциялық саясат оның дамуын тоқтататын ... ... ... саясатын негіздеу, оның стратегиясын және тактикасын анықтау
алдымен теориялық ... ... және оның ішкі ... ... ... Өзіміз білетіндей, ақша-несие саясатында схемалық түрде екі
ірі мектепті бөліп көрсетеді – кейнсиандық және монетарлық.
АҚШ-тың экономикалық ғылымында ең ірі ... ... ... ... ... П. ... Ф. Модильяни және Дж. Тобин. Олардың
жұмыстары экономиканың ресми танылған ілімінің негізін ... ... ... негізгі мақсаты - әрбір макроэкономикалық теория
міндетті түрде ақшалай болатынын ... ... ... ... ... ... ... маңызды болып саналады. Сонымен
қоса бұл ілім ... ... ... ақша ... өркендерін
қамтыған еді.
Келесі концептуалдық бағыт 50-ші жылдардың ортасында кейнсиандықтарға
қарсы қалыптасқан еді. Оның жақтаушыларын алғашында сандық деп атайтын ... ... ...... деп атады, өйткені олар экономикалық
белсенділіктің тербелісін және ... ... ... ... қарады. Бұл теорияның идеологі әйгілі экономист М. Фридмен болып
табылады.
Егер кейнсиандықтар ақша-несие саясатынның рөлін ... ... ... ... ... пайдасына шешсе, монетаристтер ақша-
несие ... өзін ... ... ... келіспеушілігі тек мына
әдістемемен ғана пайда болған: біріншілері ... ... ... ... ... ... ... ал екіншілері барлық нәтижелер
кешенінің ... ... ... ... жүрген ақшаның көлемінің өзгеру эффекті экономикаға
әсері тимейінше ... ... ... дұрыс екенін дәлелдеуге ұмтылды.
Бірақ ол ... ... бұл ... нақты «өтпелі кезеңдерде» түзелетінін
түсіндіреді, оның ... ақша ... ... олардың айналысының
жылдамдығына, өндіріс және келісімдердің ... ... ... әсер ... ... ... оның әртүрлі анықталатын
факторлармен ұзақ мерзімді экономикалық концепциясы, экономикалық циклдің
ақшалы теориясымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... Кейбір экономисттер кейінгі кейнсиандық мектептің зерттеушілерін
нағыз ілімді ... деп ... ... парадигмасы» ілімнің
неокласикалық моделін ... ... ... әсіресе номиналды
жалақы немесе пайыздық ставка ... жеке ... ... ... ... ... ... өзге түсте көрсетіледі:
кейнсиандық экономика міндетті түрде монетаристті ... онда ол ... ... ... ... макроэкономикалық анализ тек ақшалай болатынын нақты түрде
айтқан. ... ... ... үшін ол ... ... ... өзгертті, яғни жұмысшылардың толық жұмыспен қамтылуы автоматты
түрде ... ... ... ... ... ... бойынша керісінше: жалпы сұраныс өндірісті анықтайды, оның деңгейі
толық жұмыс бастылыққа жету үшін жеткіліксіз ... ... Ақша ... ... жағдай жасап стратегиялық маңызға ие: олардың
жеткіліксіздігі жұмыссыздықтың немесе артықшылығы ... ... ... ... ... ... деген ұсыныс пен сұраныс пайыздық
ставканы анықтайды. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... нормасы) пайыздық ставкаға тең болып тұрғанша
қаржы салып отырады. Өз алдына жалпы табыстың өсімі қаржы салудың ... ... ... болып табылады. Сондықтан, айналыстағы ақша массасын
өзгерте отырып монетарлы өкімет ... ... ... ... әсер ... кезде депрессияның кейнсиандық схемасы келесі ... ... ... бір ... ... ... төмендеді делік. Жалпы бұл
төмендеуді кәсіпкерлер біле алмайды, олар өздерінің ... ... ... Сөйтіп олардың болжамы қате болып, олар ... аз ... да ... өнім ... қалады. Артық өнімді азайту үшін олар
өндірісті қысқартады. Кәсіпкерлердің бұл іс-әрекеті ... ... ... кейін бағаға да бағытталады, ал материал құндылығы
нарығында тепе-теңдік ... ... ... ... жағдайының
бағасы болып табылмайды.
Тепе-теңдіктің бұзылуы материал ... ... ... ... ... көлемін азайта отырып кәсіпкерлер кірістің нормасын сақтау
үшін жұмыс бастылықты қысқартады. Кейін олар ... ... ... ... ... ... ... Жұмысшылар жұмыстан
айырылмауы үшін номиналды жалақының төмендеуіне келісуге ... ... мен ... ... ... ... ... ұсыныс пен
сұраныс арасындағы тепе-теңдікті қалпына келтіру үшін жеткіліксіз болып
табылады, ... ... пен ... ... ... табыстың
төмендеуіне әкеледі, нәтижесінде жалпы сұраныстың жаңадан төмендеуіне
әкеледі. Сөйтіп, депрессияның ... ... ... ... ... жалпы табыстың төмендеуі қарыз капиталына деген сұранысты
төмендетіп, пайыздық ... ... алып ... ... ... ... ... бұл тенденцияны күшейтіп жіберуі
мүмкін. Егер де ... ... ... ... ... салуға итермелесе, онда жалпы сұраныс ... де, ... ... ... ... ұмтылады, ал бұл өз алдына бағалардың
өсуін тудырмас бұрын өндіріс пен жұмысбастылыққа қоздырғыш әсерін тигізеді.
Бұл ... ... ой ... ... болып табылады.
Сөйтіп, теориялық жағынан алғанда ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... Кейнсті монетарлы
өкіметтердің амалдарының практикалық нәтижелілігі ғана ... ... ... саясатының тиімсіздігінің факторлерін анализдеуді
жалғастырды. Бұл факторлар екі шартқа бірігеді: монетарлық өкіметтер ақшалы
айнымалыларын ... ... ... ақша массасы) басқаруға икемсіз
немесе жалпы сұраныс ақшалы айнымалыларының өзгеруіне ... ... ... ... ... ... ақшалы айнымалысы
болып табылады. Ол несиенің сұранысы мен ұсынысының қиылысуынан ... ... ... әрбір депозит салушының пайыздық ставка туралы
өзінің бір қалыпты немесе дұрыс ойы болады және оны ... ... ... ... Егер ... ... ... әлдеқайда
жоғары болса, онда ол нарықтық ставканың төмендейтінін, ал ... ... ... ... ... ... ... сатып
алған жөн деп ойлайды және керісінше. Егер де ... ... ... нақтылағанда, олар қолма-қол ақшалары мен акциялар
арасында таңдау ... еді. Дәл ... Дж. ... ... ... ... интерпретация жасады. Кейнс ьағалы қағаздар портфелін
диверсификациялауды ... ... ... ... ... еді.
Тіпті экономикалық факторлар ақша мен ... ... ... ... жасаса да, ақшаға сұраныстың жалпы функциясы үздіксіз болатын
еді, өйткені бір ... ... ... ... ... әр ... болап
табылады.
Монетаристтер, керісінше ақша массасын анықтайтын факторлардың
кешенділігін талап етті, ол үшін олар ... ... ... ... ... кең ... құрастырды. Бұл модельдерде ақша
қорлары мен қысқа ... ... ... бір ... ақша ... Онда ... ұсынысы орталық банкінің іс-қылығына тәуелді (ашық
нарығындағы операцияларды ... алып ... және ... шығатын ақша
нарығындағы пайыздық ставканы есепке алу), сонымен қатар табысты макимум
алуға тырысатын коммерциялық ... ... және ... ... ақшаға (несие билеттері, ... ... ... ... ... ... ... тәуелді. Мұндай
пайыздық және жалпы табыс сияқты айнымалылардың ақшаның ... ... ... және ... ... білінеді.
Орталық банкінің ақша ұсынысын көбейтуге немесе азайтуға бағытталған
әрбір іс-қимылы салдарынан, кейбір ... ... ... ... ... ... ... реакциясы болмауы мүмкін. Дәл осылай
Л.Э. Гремли мен С.Б. Чейз үшін бұл - ... ... ... ... ... көтеретін, экономикалық агенттердің мерзімдік
депозиттерін ... ... ... ашық ... ... саясаты. Бұл жағдайда банкілік талап еткенге дейінгі
депозиттерінің үлесі мерзімдік депозиттеріне қарағанда өседі де, ал ... да өсіп ... ... ... ең ... ... М. ... «Ақшаның
сандық теориясын зерттеу» деген ұжымдық еңбегінде ... ... ... жаңа үйлесім» мақала жарық көрді. Бұл мақала өз алдына фридмендік
ілімінің манифесті болып табылады: онда автор ақшаға ... пен ... екі ... ... ие ... ... ақшаға сұраныс айнымылылардың шағын көлемінің тұрақты функциясы
болып табылады;
- ақша ұсынысың функциясы ақшаға сұраныс функциясының аргументтерінен
ішінара ... ... ... бойынша, ақшаның сандық теориясы ақшаға сұраныс теориясы
болып табылады. Нақты түрде келтірілген ақшаға ... ... ... жиынтық капиталына және бұл капиталдың әр түрлі бөліктерінің
тиімділігіне тәуелді. ... ... ... ... ... ... ... және қаржылық талаптармен шектелген, сонымен қатар бұл
құндылықтарды құрайтын ... ... ... ... қолма-қол
ақшалардың нақты автономды өсімі құн ... ... ... ... осы әр ... ... ... тәуелді барлық
игілік қатынасындағы категорияларына сұраныстың өсуіне әкеліп соқтырады.
Проценттік ставка талдаудан алынбайды, ... та ол ... ... М. Фридмен оны (сонымен қатар инфляция деңгейін) жиынтық ... ... ... ... пен ... кассалық қома-қол ақшаға сұраныс
арасындағы ауытқуларды түсіндіру үшін немесе Фридменнің айтуы ... ... ... ... ... ... үшін ... «Номиналды табыстың монетаристтік теориясы» деген ... ... ... келбеті қандай да болсын иллюзия қалдырмауы
керек. Оның ... ... ... ... ... ... кейнсиандық
пайымда түсіндірілген, өйткені ұғындырушы айнымалы ... ол ... пен ... ... ... ... бұл пайыздық ставка ерекше
сипатқа ие. Шынымененде, Фридмен оның ... ... ... ... ... ... деп ... Сөйтіп ол пайыздық ставканың
барлық деңгейіне минималды пайыздық ставка туралы кейнсиандық ... ... ... ... айтсақ, онда оны И. Фишер айтқан: күтілетін
пайыздық ставка нақты ставка мен инфляцияның күтілетін ... ... ... ... оның ... ... егер де ... инфляцияның
пайызы номиналды тұрақты табыстың өсу деңгейлері арасындағы айырымына тең
болса, онда ... ... ... ... ... ... ... табыстың
өсу деңгейінің кемуші функциясы болып табылады.
Бұл жаңа функция ақша айналысы жылдамдығының циклдық өзгерісін ... ... ... яғни ақшаға деген сұраныстың шектеліп ұлғайюында;
- керісінше депрессия кезінде тұрақты табыстың өсуінің жылдамдық алуы.
Бірақ ол инфляцияның ұзақ ... ... ... ... және
ақша-несие саясаты мен жалпы сұраныс өзгерісі арасында қозғалтқыш күш
ролінде бола алмайтын ... ... ... ... мерзімдік икемсіздік
әкеледі.
Ақшаға деген сұраныстың ... ... ақша ... ... ... ... арасында тікелей байланыс шығады, ал ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Кейнстің талдаған ақша-несие саясатының тиімсіздігі негізгі пайыздық ставка
роліндегі – ... ... ... несиеге сұраныстан пайда болып
тұрды. Басқаша айтқанда ақшаға деген сұраныстағы пайыздық ... ... ... ... бұл ... ... қауіпін және пайыздық
ставка бойынша ақшаға деген сұраныстың шексіз икемділігі қауіпін жояды.
Алайда ақша санының өзгерісі тұрақты ... ... ... ... ... үшін, ақша ұсынысының ақшаға деген сұраныс өзгерісіне
автоматты түрде ... ... ... ... әсер ... және ... ... сұранысқа әсер
етпейтін маңызды факторлар бар. Кей жағдайларда ақшаның ұсынысына ... ... ... бар, ... жағдайларда ақша-несие мекемелерінің
және банкілік жүйенің мінез-құлығын анықтайтын саяси және ... бар. ... ... ... ақшаларға деген сұранысының
өзгеруіне елеуге ... днп ... ... ... ... ... экзогендік теориясы» деп белгіледі, ал өздерінің
концепциясын ... ... ... ... деп белгіледі. Бұл
сенімді айтылған ... ... ақша ... ... ... деп ... ал бұл ... емес.
Айналыстағы ақша санын анықтайтын факторлардың бірі орталық банкінің
шешуші іс-әрекеті болып табылады. ... ... ... ақша ... үш фактордан тәуелді:
- орталық банкі шығарған ақшалардың саны (орталық банкінің банкноттары және
«жоғары күші бар» ақшалар);
- банкілік резервтердің нормасы;
- қолма-қол ... ... ... қатынасы;
Банкілер мен жұртшылықтың мінез-құлығын ... ... ... ... және баяу өзгереді деп есептеледі. ... ... ... тиімділігі бар” ақшаларға пропорционалды өзгереді, олардың
өзгерісін орталық банк өзінің “ашық нарық саясатының” ... ... ... ... ... ... да ... тереңдетіп
дамытты. Алғашқы болып Ф. Кейген АҚШ-та ақша массасының үш анықтымасының
тарихын зерттеді. Ол ақша ... ... ұзақ ... ... ... ... өзгерісімен басқарылатынын көрсетті. Дәл осылай
экономикалық белсенділіктің күрделі тербелістері байқалатын циклдардың
кезеңінде болады. ... бұл ... ... ... ... ... ... негізінен қоғамның кассалық ... ... және ... ... ... ... ... және Х. Мелцер деген монетаристтер ақша шығару процесінде
алдымен банкілердің, сонан кейін ... ... ... тырысты
сонан соң бұл үшін ақша ұсынысының нақты функциясын құрастырды. ... ақша ... ... ... ... өйткені олар
несие мультипликаторы концепциясына негізделген және ... ... ... ... ... дәлелдеуге ұмтылады.
Несиенің мультипликаторы ақша массасын орталық ақшаға (немесе орталық
банкі ... ... ... плюс ... банкідегі шоттар) бөлгеннен
шығатын бөліндісіне тең болады. Сонда ақша ... ... ... ... ... ... ... көбейтудің туындысына
тең болады,
яғни М=к*МС немесе к= (1) ... – ақша ...... ... немесе ақша базасы,
к – несие мультипликаторы.
Ақша ... ... ... ... ... несие
мультипиликаторы банкілік резервінің мінез-құлығын және қоғамның ... ... ... ... ... мінез-құлығын бейнелейді.
Мультипликатордың көптеген формулалары бар. Ең қарапайымы
к= (2) болып табылады,
мұндағы:
а — ... ... ... ... ... ... – қолма-қол ақшалардың ақша массасына қатысты коэффициенті.
Бұл дауды шешу үшін монетаристтік және кейнсиандық эконометриялық
модельдердің ... ... ... Әрине алғашқылары
бюджеттік саясаттың жоғары тиімділігін көрсетіп, ... ... ... ... үш ... жоғары тиімділігін көрсетеді. Біріақ
кейнсиандық модельменен ... ... ... ... ... ... ... болсақ, олар ақша-несие
саясаты және бюджеттік ... ... мен ... да ... ... ... нақты қырын жасай алмайды.
Ақша-несие саясаты мен бюджеттік ... ... ... әлі ... жоқ. Хикс-Ханс моделінің концептуалды жоспары бұл
проблема үшін ... ... ... К. ... мен Х. ... ... кешенін құрастырып оны жалпы модельменен ... ... ... қағаздар немесе ақша еместік қаржы активтері мен нақты
капитал ... ... үшін ең ... ... ... бұл ... екі
қысқаша пікір тудыртады. Бұл авторлар ... ... ... ... ... да Дж. ... сияқты кейнсиандықтардың жұмыстарына
өте жақын болып табылады, анализде кейбір келісімдікке қамтамасыз етеді.
Бірақ ақша-несие ... және ... ... ... ... әлі екі түрлі болып табылады. Ақша массасы мен
мемлекеттік қарыздың өзгерісінің экономикалық белсенділік пен ... ... ... ... ... және құндылықтардың мінез-
құлығының өзара ауыспалдылығына біршама тәуелді ... ... ... ... арасындағы дау теориялыққа қарағанда эмпирикалық
болып табылады.
Кейнсиандықтар бюджеттік саясаттың жалпы сұранысқа ... ... ... оның ... ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... саясат, әсіресе
салықтық саясат тек қана жалпы сұранысқа ғана әсер етпейді, сонымен қатар
жалпы ұсынысқа әсер ... ... ... пікірі бойынша тым
қатты салықтық қысым жұмыс істеуге, ... ... ... ... ... төмендетеді. Бұл жағдайда стагфляциямен
күресетін әдіс салық қысымын төмендету болуы ... Осы жаңа ... ... ... еді. Егер де ... ... азайтылуы
мемлекеттік шығындарды төмендетумен бірге қамсыздандырылмаса, ... ... ... ... ... пайыздық ставка өсіп,
артынан жеке капиталдың “шектету эффектісі” мен ... ... ... ... ... ... ғана ... ставканың
өсімін уақытша тоқтататын еді, бірақ бұл саясат инфляцияны тудыртып,
теоретиктердің ... ... іс ... ... ... көтеру саясатына айналдыратын еді. ... ... ... ... ... ... дау ... экономикалық фактордың
әсерінің күшейюімен байланысты жаңа ... ие ... енді ... ... бағамның өзгерісі ғана емес, сонымен қатар сауда балансының жалпы
сұранысқа әсері де ... ... қоса ... ... нарыққа ашық
экономикаға таралуы екі мектептің де хал-ахуалына өзгеріс енгізбейді.
Сөйтіп, даудың негізгі тақырыбы – ... ... ман ... ... ... ... ... ең тиімдісі екі іс-әрекетті
өзінде сәйкесендіретін болып табылады. Мемлекеттік ... ... ... ... шектеуші ақша-несие саясаты осы ... ... ... ... ... экономика
депрессия жағдайында болса ақшалы экспансия саясаты мемлекеттік бюджеттің
ұлғайюымен ... келе ... ... қоса көп ... ... ... сыртқы тепе-теңдікті талап еткені бір бағытқа ұмтылған, ... ... ... ... ... ... және керісінше.
Екі мектептің арасындағы күрес ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты экономикалық процесстерді
реттецтін экономикалық саясаттың тек бір ғана инструменті болып табылмайды,
бірақ та нарықтық ... ... ... нақты ақша-несие
саясатының жоқ болуы үлкен жауапкершілікке әкеледі. ... ... ... екі мектептің ілімін қосып тиімді, бір-біріне демеу
болатын ақша-несие саясатын қолдануы аса ... ... ... ... саясатын жүзеге асырудың құралдары
Ақша-кредит саясатының құралдары. Ұлттық Банк инфляция ... қол ... үшін ... қысқа мерзімді ноталар шығару,
банктердің депозиттерін тарту, ашық ... ... ... ... ... ... ... тетігі болатын артық өтімділікті алу бойынша
операциялар жүргізді. Ақша ... ... ... ... ... ... ... құралдары туралы айтпас бұрын оның реттеу
механизмдерін айта ... жөн. ... ... ... саясатында
қолданатын құралдары тікелей және жанама деп ... ... ... ... орталық банкінің өзінің іс-әрекеттерін административті-
нормативтік өкілеттігімен орындауы, ал жанама дегеніміз ақша нарығының ... ... ... ... әсер ету ... ... ... тікелей мен жанама құралдарының арасындағы
айырмашылық екі жақтан қарастырылуына болады. ... ... ... ... ... ... немесе шектеуді қарастырады, ал жанама
нарық арқылы әсер етеді және сұраныс пен ұсынысқа әсер етеді.
Тікелей құралдар ... ... ... ... ... ... қатысты қолданылады, ал жанама құралдар орталық банкі
балансының хал-ахуалын жақсарту үшін қолданылады.
Тікелей құралдар ... ... ақша ... әлсіз кезеңінде
қолданған тиімді болып табылады. Жанама құралдарды ... ... ... ... ... ... нарығына ағуын тоқтатады. Орталық банк жанама құралдарды
қолдана отырып резервтік қорлардың ұсынысын анықтай алады, сонан соң ұсыныс
пен ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарға ықпал етеді, сөйтіп банктік және банкаралық ақша
нарықтарындағы пайыздық ставкаларды өзгертеді.
Енді ... ... ... банктерге қатысты өзінің жүргізетін
саясатына көмекші болатын негізгі құралдарды қарастырайық. ... ... ... ... ... ... резервтік талаптар
нормаларының өзгеруі, ашық нарықта бағалы қағаздармен және ... ... ... ... ... ... шаралары жатады.
а) Резервтік талаптар саясаты.
 Қазақстан Ұлттық Банкi банктердiң депозиттерi мен ... ... ... мен ... реттеу мақсатында ең төменгi ... ... ... ... ... ... ең ... талаптардың нормативтерiн банктер мiндеттемелерi ... ... ... Банктердiң есеп айырысу үшiн қабылданатын
мiндеттемелерiнiң құрылымын, ең төменгі ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ ең төменгi резервтiк
талаптардың нормативтерiн Қазақстан Ұлттық Банкi белгiлейдi.
      Ең төменгі резервтiк талаптардың нормативтерiн өзгерту ... ... ... бастап бiр айдан ерте қолданысқа енгiзiлмейдi.
      Ең төменгi ... ... ... бұзылған кезде банктер
Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.
      Қазақстан Ұлттық Банкi тарату комиссиясының төрағасы ... ... ... ... комиссиясына өзiнде резервтелген қаражатты он
күндiк мерзiмде қайтарады.
Қазіргі кезде минималды ... ... – бұл ... ... ... ... өте ... активтер болып табылады, әрине
міндетті түрде олар банктердің кассаларында қолма-қол ақша түрінде, ... ... ... ... немесе орталық банкі белгілейтін жоғары
ликвидті ... ... ... ... ... ... ... ретте минималды резервтер сомасының пассивті (депозиттердің)
немесе ... ... ... ... абсолютті (көлемді)
немесе салыстырмалы (өсімше) көрсеткіштеріне пайыздық қатынасын көрсетеді.
Нормативтерді қолдану ... ... ... мен ... ... және ... ... белгілі бір бөлігіне) ықпал ету
сипаттамалары бар.
Минималды резервтер екі негізгі қызметті орындайды.
Біріншіден, олар ликвидті резервтер ретінде ... ... ... ... міндеттемелерді қамтамасыз етеді. Орталық
банк резервтік ... ... ... ... ... ликвидті дәрежесін экономикалық жағдайға байланысты минималды
мүмкін деңгейде сақтайды.
Екіншіден, минималды резервтер орталық банкінің елдегі ақша массасының
көлемін ... үшін ... ... ... ... ... ... қаражаттар нормативінің өзгеруі арқылы коммерциялық банкілердің
активті операциялар ... ... ... ... ... ... сол ... олардың депозиттік эмиссиясының жасалуын да ... ... ... ... ... ... ... нормативтен асатын болса ссудалық операцияларды кеңейте алады.
Айналыстағы ақша массасы (қолма-қол және ... ... ... ... ... орталық банк ақша аудару нормативін көбейту жолымен
несиелік рестрикция саясатын жүргізеді, яғни ... ... ... ... ... Сөйтіп ол банктердің активті операцияларының
көлемін азайтуға мәжбүрлейді.
Резервтік талаптар нормасының ... ... ... әсер ... Өйткені, резервтік талаптардың өсуі пайданы
толық ала алмауға әкеп соқтырады. Сондықтан, көптеген ... ... ... бұл әдіс өте ... ... құралғы болып табылады.
Бұл әдістің жетіспеушілігі кейбір мекемелердің, әсіресе шамалы
депозиті бар ... ... көп ... бар ... ... ... жағдайда болады.
Соңғы он-жиырма жыл ішінде бұл ... ... ... ... ... еді. Бұған факт батыс елдеріндегі резервтік ... ... ... оның ... депозиттер бойынша алынып тасалуы
да көрініп жүр.
Ақша резервтерінің нормасының төмендеуі ақша мультипликаторының өсуіне
әкеледі, демек ақша ... ... де ... Егер орталық банк
резервтік талаптар ... ... онда бұл ... ... азайюына және ақша ұсынысының мультипликациялық ... ... бұл ... өте ... ... табылады, өйткені ол
банкілік жүйенің барлық мәселесін ... Ол өте ... әдіс ... ашық ... ... ... күнде бір рет емес, он жылда бір ... ... ... ... ... ... термині орталық банкіден несие мекемелерінің ақша
қаражаттарын алуы ... ... ... ... банк коммерциялық
банкілерге несие бере алады, сонымен қатар олардың портфеліндегі бағалы
қағаздырды (көбінесе вексельдерді) қайта ... ... ... ... ... ақша ... мен ... нарығына
әсер ете алады. Вексельдер қайта дисконттау мөлшерімен ... ... тағы да ... ... ... деп атайды, бұның қайта
қаржыландыру мөлшерінен айырмашылығы оның мөлшері аз болады.
Орталық банкі ... ... ... ... ... қарыз алушыларға беретін несие бойынша ... ... ... ... ... Есептік (қайта қаржыландыру) мөлшердің
өзгеруі коммерциялық банкілердің несие ... ... ... әсер
етеді. Бұл орталық банкілердің ең басты мақсаты болып табылады.
Ақша-несие саясатын ... ... ... ... ... бұл тек ... ... ғана қатысы бар. Егер қайта
қаржыландыру аз пайдаланылатын болса онды бұл әдіс өзінің тиімділігін толық
жоғалтады.
Қайта ... мен ... ... ... ... ... ... банк ломбардтық несие бойынша пайыздық мөлшер белгілейді,
яғни бағалы қағаздарды кепілдікке қойып берілетін ... ... ... ... ... ... бар бағалы қағаздар:
- мемлекеттік бағалы қағаздар,
- алдыңғы қатарлы саудалық вексельдер,
- банкілік акцептілер жатады.
Орталық банкі есептік мөлшер ... (оны тағы ... ... ... ақырғы қарыз беруші ретінде жасайды. Ол ссудаларды қаржылық жағынан
тұрақты банкілерге береді. Кей уақытта ... ... ... ... ... дұрыстау үшін де беріледі.
Орталық банкі ссуданы бере ... ... ... қорларын
көбейтеді, демек оның несие беру қабілеттілігін де ... ... ала ... мемлекеттік бағалы қағаздарменен қамтамасыз етілген өз
атына ... ... ... ... банкіге аударады.
Ұлттық банк қайта есептеуге қатысты вексельдер сапасына қоятын
талаптары ... ... ... ... ... 6 айдан көп емес
вексельдер, алдыңғы қатарлы ... ... іс ... төлеу орны Қазақстан Республикасының территориясындағы банкілер
болып көрсетілген вексельдер қабылданады.
в) Ашық нарықтағы операциялар
Бұл әдіс орталық банкінің банкілік жүйеде ... ... ... ... ... жүргізуді білдіреді. Коммерциялық банкілерден бағалы
қағаздарды сатып алу ... ... ... ... несие беру қаілеттілігін жоғарылатады, және ... ... бұл ... өте жиі ... банк ... банкілерге бағалы қағаздарды нарықтық
бағаларменен сатуға, сонан соң 4-8 аптадан кейін қайта сатып ... ... ... ... бұл ... ... ... алады.
Орталық банкінің бағалы қағаздармен нарықтық операцияларды жүргізу
формаларына байланысты тіке және керісінше болып бөлінеді. Тіке ... ... ... алу-сату операциясы, ал кері ... ... ... ... ... ала ... бағам бойынша міндетті
түрде кері сатып ... ... ... Кері ... ... жұмсақ әсері бұл құралға атақ береді.
Ақша-несие реттеудің әдісі ретінде ашық нарықтағы операциялар алдыңғы
екеуінен қатты айырмашылығы бар. Ең ... ... - өте ... ... ... ... қағаздарды сатып алу көлемі, сонымен қатар
қолданатын ... ... ... ... ... ... қарай күнде
өзгеруі мүмкін.
Ашық нарықта бағалы қағаздарменен операциялар ... ... ... ... аз ... ... ретінде танылады. Өйткені
елімізде бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... ... ... инвесторларды мемлекеттік бағалы қағаздарға деген
сенімін жоғарылату болып табылады.
г) Ақша-несие ... ... ... да ... ... ... ... банк коммерциялық банкілердің іс-
әрекетін реттей отырып әкімшілік әдістерді де қолданады. Мысалға ... ... әдіс ... ... берілген несие сомасын көлемдік шектеу
болып табылады. Бұл банкілердің ... ... әсер ету ... ... ... ... қарыз алушы мекемелерді теңсіз жағдайға әкеп
соқтырады. Банкілер алдымен өзінің ірі фирмаларына несие беріп ... ... орта ... ... ... осы саясаттың құрбанына айналады.
Сөйтіп елдегі бизнес іскерлігінің ... ... ... ... банк ... ... орната алады, оларды
коммерциялық банк ... ... ... ... ... ... Оларға
коммерциялық банкінің капиталдың ... ... ... ... бір қарыз алушыға ... ... ... нормативі және тағы басқа толықтырылатын нормативтер
жатады.
Мемлекет орталық банкі кейпінде саяси мәлімдемелер ... ... ... ... өтініш жасайды. Кейде бұл мәлімдемелер
белгілі бір әсер береді. Бірақ ең күшті құрал ... ... ... хал-ахуалы тұрақсыз жағдайда бұл қауесеттер халықтың санасына қатты
әсер етеді.
2 ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері
2.1 Қазақстан ... ақша ... 90-шы ... басында бұрынғы КСРО елдерінде экономиканы
либерализациялаумен қатар ақша-несие саласында дезинтеграциялық ... ... ... ... 1992 жылы өз ... ... ... Азербайжан, Украина, уақытша ақша белгілері – ... ... ... ... ... ресей рубльді енгізді. 1993-жылы Қырғызстан да
өз ... ... ... ... ... айларында Ресейде кеңестің
ақшалары өз жүруін тоқтатты және солар жаңа ресейліктерге ауыстырылды. ТМД
елдеріне ... ... ... ескі ... жаңа ... ... ... бас тартты. Сөйтіп бұрынғы ақша жүйесі толығымен өз өмір
сүруін тоқтатты.
Еліміз бастан бері саяси және ... ... ТМД ... ... ... ... жаңадан рубльдік аймақты
енгізуді ұсынып, 1993-ші жылдары жаңа банкнотаның үлгісін да ... ... бұл ... Ресей тарапынан қолдау алынбай, өз жайына қала берді.
Сол ... ... ... ақша ... ... ... ... - өз
ақша-несие саясатымыздың қолдануымызды шектейтін еді және ... ... ... ... ... сол кездегі жағдайдың
өзі республиканы өзіміздің ұлттық валютамыздың енгізуімізді қажет етті.
Теңгені енгізбес бұрын ... ... өте ... ... яғни ... ... ... жасау, ТМД елдерінің
және шетелдік ақша бірлігін енгізу және ақша реформасын ... ... және тағы ... Алғашқы болып ұлттық валютаны ... ... және ... бағдарламасы 1992 жылы күзде басталды.
Бірақ белсенді жұмыс 1993 жылы 3 ... ... ... ... ... ұлттық валютаны енгізу бойынша
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... тобы ... Республикасының ұлттық валютасы 1993 жылы 15 қарашадан
бастап ... ... ... ... енгізілді. Ал 1993 жылдың
19 қарашасынан бастап ұлттық валюта – ... ... ... ... ... төлем құралы болып саналды.
Қазақстанда банкілік саланы реформалау бойынша көп ... ... ... ... ... ... ... ал
Сбербанк Қазақстан Республикасының Халық банкісіне айналды, ал Ұлттық Банк
орталық банкінің ... ... ... ... ... ... ... ақша-несиелік реттеудегі ролін тым көтеріп жіберді, өйткені
осы кезден бастап оның өзіндік ақша-несие ... ... ... ... Банк ... ... ... етуіне, оның банкілер мен
бюджетпен өзара қатынасының классикалық принциптерін ... ... ... ... ... ... жауап беретін болды.
1995 жылдың 15 ақпанда Қазақстан Республикасының Президентінің
Жарғысымен Қазақстанда банкілік ... 1995 ... ... ... бекітілді. Бағдарламаны жүзеге асыру барысында ақша-несие
саясатын реттеу ... мен ... әрі ... даму ... ... қайта қаржыландыру механизмі ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банкілердің міндетіне көшті.
Ұлттық Банк орталық банкілерге тән ... ... ... ... ... ликвидтілігін қамтамасыз ету үшін несиелеу, және
жалпы ақша-несие және ... ... 1995 ... ... ... ... банкілерге несие аукциондар арқылы беріліп, екінші
жартысынан бастап ... ... ... ... ... ... Сол жылдың қыркүйегінен бастап ломбардтық несиелеу енгізілді.
1997 жылдың желтоқсанынан банкілердің халықаралық ... ... ... ... яғни ... ... капитал жеткіліктілігінің,
актив сапалылығының, менеджмент деңгейінің, бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ақша нарығы жақсы дамыды, ол ... ... ... мерзімдік қолма-қол ақшаларға қажеттілігін
қанағаттандырып, бос қаражаттарын сату мүмкіндігі бар. ... ... ... ... ... институттан емес, банк-
корреспонденттен қажет кезде алатын болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... орташа несиелік пайыздық мөлшер деңгейі
ресми қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... Банк РЕПО ... ... тәртіптерін бекітті, бұл Ұлттық
Банкіге ликвидтілікті реттеу үшін жаңа жылжымалы құрал ғана емес, нарыққа
қатысушылар үшін ... ... ... Осы жылы ... ... және ... рейтингтік агенттігтер арқылы халықаралық несиелік
рейтинг берілді, соның артынан еврооблигациялар шығарыла бастап, шетелдік
инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... ... жылы ... Банк ... ... ақша-несие саяаты мен қалқымалы
бағам режиміндегі теңгенің айырбас бағамын реттеу іс-шараларын әрі ... ... Банк ақша ... ... ... мөлшер, резервтік
талаптар нормасын бегілеу, қысқа мерзімдік ... ... ашық ... ... ... операция және ішкі ... ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеріне қайта қаржыландыру
мөлшерінің төмендеуі әсер етті, бұл да ... пен ... ... банкілік депозиттерге ағуына әкеп соқтырды.
1999 жылы әлемдік қаржылық нарықтарда ... ... және ... ... тауардарының конъюнктурасы
нашарлауымен Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының басты ... ... ... ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау және
банкілік жүйені күшейту ... ... ... ... ... ... ... нашарлауына әкеп соқтырды. Өзінің негативті ролін елдің
шикізатқа бағытталуы себепкер болды. ... ... ... ... Банкінің
жүргізген ақша-несие саясаты арқылы елдің қаржылық нарығында жағдай біршама
дұрысталды.
2000 жылы Қазақстанның экономикасы сыртқы ... ... ... осы жылы ... айында теңгенің еркін ... ... ... Бұл ... экспортының өсуіне, өндірістің ... ... Осы ... ... ... ... ... қаржылық нарықтың
тұрақталуына әкелді. Ақша-несие саясатының мақсаты инфляцияның болдырмауы,
ресми мөлшерлердің нақты минималды оң мәнде сақтау болды.
Несиелік ... ... ... қаржыландырудың қосымща
“терезелері” ашылды, яғни күндізгі қарыз бен ... ... жылы ... сауда және қаржы нарықтарында және ішкі нарықта
жалпы экономикалық жағдай жақсарды. Бұл жағдай ... ... ... ... ... барлық сегменттерін күшейту мен тұрақтылықты
сақтауға бағытталып, қаржылық нарыққа көпшіліктің жинақтарын ... ... ... 2000 жылдың желтоқсанында тұрғын үй салу ... ... ... үшін ... ... компания құрылды,
негізгі қызметі екінші деңгейдегі банкілерді екінші ... ... ... ... ... ... жылы бюджеттің әлемдік бағалардың өзгерісінен тәуелділігін
төмендету және болашақ ұрпаққа қаржы қаражаттарының ... үшін ... ... Қоры толыққанды жұмыс істей бастады, оған шикізат
саласының кәсіпорындарының салық ... бір ... ... инвестициялық іскерліктің тиімділігін арттыру үшін Қазақстанның
даму Банкісі құрылды.
Қазақстан банк жүйесінің бүгінгі даму жағдайында резервтік талаптар,
бір ... ... ... жоқ ... ... депозиттерін сақтандыру қызметін, екінші жағынан, экономикадағы
ақшалай мультипликация процесін реттеу қызметтерін ... ... бұл ... 1993 жылы 1 ... ... «ҚР
коммерциялық-кооперативтік және жеке банктердің қызметін реттеу туралы»
нұсқауға сәйкес міндетті резерв нормативі 18 — 20% ... ... ... ол ... 6%-ды ... ... ... болуы, яғни Ұлттық банктегі корреспонденттік шоттардағы қаражаттардың
өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын ... қана ... ... ... альтернативтік тәртібіне өтуге, яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі резервтер мөлшерінің төмен болмауын ... ... ... ... ... резервтердің өте жоғары деңгейде болуы,
банк жүйесінің қаржы делдалы ретіндегі тиімділігін ... ал ... ... нормасының артуы несиелік ресурстардың экономикаға
құйылуына тосқауыл болатындығын көрсетеді.
АҚШ пен Германияда міндетті ... ... ... ... деңгейде
бекітілген. АҚШ-та міндетті резервтер банктердің ... ... мен ... ... болып келеді. Міндетті
резервтер ... ... ... пайызсыз депозиттік шоттарында
сақталады және резервтердің артық мөлшері федералды резервтік ... ақша ... ... ... ... операциялардың басты бір
көзін құрайды.
АҚШ-тың банк жүйесінің ... ... ... ... қызметіне бақылау жасауды білдіреді. Заңмен бекітілген резервтер
коммерциялық банктердің несиелеу қабілетіне әсер ететін федералды резервтік
банктік жүйенің басқару Кеңесінің ... ... ... табылады. Резервтеудің
басты мақсаты банк несиесінің ... ... ... Дәл ... ... ... ... банктердің несиесіне
жасалатын бақылау құралы және экономиканы тұрақтандыру ... ... ... ... ... қорғау құралы болып табылады деген
Кэмпбел Р. Макконелл, Стэнли Л. Брю. Федералды резервтік жүйе ... ... ... резервтердің іскерлік белсенділігін арттыру
және ынталандыру үшін міндетті резервтің деңгейін жиі қысқартып ... банк ... ... ... ... олардың пруденциалдық
нормативтерді орындауына байланысты ең төменгі резервтік талаптарды орындау
барысында банктерге ... екі ... ... ... резервтер;
2. Резервтеудің альтернативтік тәртібі.
Резервтік талаптарды орындайтын банктерге Ұлттың банк орташа ... ... ... 50% ... теңгедегі резервтер
бойынша, ал еркін алмастырылатын валютадағы резервтік талаптар ... ... ... (LIVID) бір ... ... ... ... 50 % көлемінде пайыз төлейді.
Ашық нарықтағы операциялар — бұл ... ... ... ... ... ... мақсатында екінші реттегі нарықта мемлекеттің
бағалы қағаздарын сату және сатып алумен байланысты ... ... ақша ... коммерциялық банктердің өтімділігін және
несиелік жұмыстарды реттеудің ыңғайлы әдістерінің бірі болып табылады. Оның
негізгі мәні ақша ... ... ... ... несиені эмиссиялауын
шектеуді білдіреді.
Ұлттың банк нарықта бағалы қағаздарды сату арқылы оны сатып ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, керісінше,
банктерге несие беруді және ақша ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алады да, тиісті соманы банктердің резервтік
шотына қайта аударады.
Несиелеу және ... ... ... ... ... ... алдағы уақыттарда классикалың қызметіне жақындауына байланысты
тиісті шаралар ... ... ... ... деңгейдегі банктерді
несиелеу тек қана олардың өтімділігін сақтау мақсатында ... ... ... жабу үшін ... ... беру бюджет саясаты
аумағында, яғни ... ... ... ... ... бас ... жүргізілді. Жеңілдікпен берілетін несиелерді беру ... ... үшін ... өтініш жасауын қарастыру болған жоқ.
Ұлттық банктің несиелерін орналастыру аукциондар арқылы, банкаралық ... сол ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Ұлттық банктің валюталық интервенциясы деп ұлттық ... ... ету ... орталық банктің, шетел валютасын сату және ... ... ... ... операцияларға араласуын айтады.
Ұлттың банктің валюталық нарықтағы интервенциясы дербес түрде кез
келген банктер және ... ... ... кез ... ... ... пайдалану негізінде жүзеге асырылады.
Біздің тәжірибемізде валюталық интервенция алтын валюта резевтері
есебінен жүзеге ... ... ... ... ...... тұрақтылығын қамтамасыз
ету үшін құрылады және пайдаланылады. Алтын валюта резевтері мыналардан
тұрады:
- құйма алтыннан;
- ... ... ... ... және ... ... шетел
валютасындағы қаражат қалдықтарынан;
- валюталық құндылықтардан;
- шетел валютасындағы жәй және аудармалы вексельдерден;
- шетел үкіметінің немесе халықаралық ... ... ... ... ... да ... ... Алтын валюта резервін ұлғайту және құрылымын өзгерту ... ... ... монетарлық алтынды сатып алу;
- резиденттер мен резидент еместерден, ҚР Үкіметінен теңгеге ... ... ... ... ... ... ... дилингтік операциялардан түсетін
комиссиондық және басқа да сыйақы (мүдде) түріндегі түсімдер;
- Ұлттық банктің монетарлық алтын, күміс, платина және ... ... да ... ... ... ... түсетін валютадағы
түсімдер;
- Ұлттық банктің кеңес беру, ақпараттық — ... және ... да ... ... ... түсімдер.
Алтын валюта резервінің азаюы немесе жұмсалуы мынадай жолдармен іске
асырылады:
- ақша-несие ... ... ... ішкі ... нарықта валютаны
сату;
- өнімдердің (қызметтердің, жұмыстардың) импортына төлеу үшін теңгені шетел
валютасына конвертация жасау, оған қоса шетелде ... және ... ... ... және ... ... сондай-ақ мемлекеттік
бюджеттің және Ұлттық банктің сметасы есебінен ... ... ... ... ... да ... валютасын сатып алу үшін шетел валютасын сату;
- Ұлттық ... ... ... ... ... ... және сыйақыны
қайтару;
- құрылған провизиялар есебінен (резервтер) зиянды алтын валюта ... банк ... ... бағыттарын бір жылға анықтап келсе,
2002 жылдан бастап, алдағы үш жылға алдын ала Анықтау ... ... әр жыл ... ... ... ескеріп, оған Ұлттық банк пен ҚР
Үкіметі біріге түзетулер ... ... ... ... ... таргеттеу принципіне өту, яғни ақша базасы мен ... ... ... ... ... ... мақсатты
көрсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие саясаты қана Ұлттық банктің инфляцияны төмендету
мақсатындағы саясатына ... ... ... және ... ... ... саясатына деген рыноктың қатысушыларының үлкен сенімін
қамтамасыз ... ... ... ... ... инфляцияның
мақсатты көрсеткіштерін енгізуге мынадай факторлар негіз бола алады:
- бюджеттің тұрақты жағдайы,
- макроэкономикалық тұрақтылықты кепілдендіру,
- қаржы жүйесінің тұраңтылығы,
- Орталық ... ... ... ... ... мен ... ... өзара байланысты
түсіну,
- ақпараттың ашықтығы.
Ақша-несие саясаты қаржы нарығының тұрақтылығын ... ... ... ... ... әрі ... дамуына және банк жүйесінің
нығая түсуіне, ... ... ... ... ... әрі ... үшін жағдай жасауға, сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы қорларының
жетілдірілуіне мүмкіндік туғызады.
Инфляциялық ... ... ... ... ... ... «ашық нарықтағы операция», оның ішінде РЕПО операциясы
және вексельдерді қайта есепке алу операциялары ... 2003 жылы ... ... ресми мөлшерлемелерінің (оның ішінде, РЕПО және ... алу ... ... рөлін нығайту үшін шаралар қолданбақ.
Бұл өз кезегінде 2004 — 2006 ... ... ... ... ... дайындық үшін қызмет етеді.
2003—2006 жылға арналған ақша-несие саясатының негізгі көрсеткіштерінің
болжамы 6-кестеде беріледі.
Кесте 2 - 2003 — 2006 жылдарға арналған ақша-несие ... ... ... ... ... ... 2003 — 2005 ... арналған ақша-несие
саясатының басты мақсаты — 2003 — 2004 жылдары орта жылдық инфляцияны 4-6%
және 2005 жылы 3-5 % ... ... жылы ... Республикасында валюталық режимді либерализациялау,
бірінші кезекте капиталдың сыртқа шығуы мен ішке ... ... ... мен ... ... ... яғни ... капитал
қозғалысымен байланысты операциялар үшін ... алып ... ... ... ... табуда. Жалпы алғанда, валюталық режимді
либерализациялау үш кезеңде өтеді. 2 кезең бағдарламасын 2005 жылы ... ... ... ... ... жылы
аяқталады деп күтілуде.
Осы жылы Ұлттың банк Процессингтік орталық базасында «Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... секторы саласында Ұлттық банк тәуекелдері басқару жүйесін ... ... ... ... оның ... ... қадағалауды жетілдіру
жұмыстарын жалғастыруда. Сонымен қатар, жеке тұлғалардың салымдарын
міндетті түрде ... ... ... ... жетілдіруде. 2004
жылдың 1 қаңтарынан бастап, тек осы жүйеге мүше банктер ғана ... және ... ... ... активтерін тартатындығы
туралы айтады.
Ұлттық банк 2004 жылы қаржы нарығын реттейтін дербес органды құруды
жоспарлап. Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... Сонымен қатар, ипотекалық несиелер тәуекелін сақтандыру
компаниясын құру да жоспарда бар.
2.2 Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ақша - ... ... 2008 ... жылдарға арналған негізгі бағыттары
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қалыптасып отырған ... ... ... 3 ... ... ... ... бағыттарын
əзірлейді, оларда инфляция бойынша мақсаттық бағдарлар, сондай-ақ ақша-
кредит саясатының оларға қол жеткізу жөніндегі ... ... ... ... ... саясаттың стратегиялық бағыттарын айқындау
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі саясатының ... ... ... ... ... үшін оны дамыту бағытындағы айқындалмаушылық
дəрежесін төмендетеді.
2007 жылы ... ... ... Банкі алдында тұрған
міндеттерді орындау əлемдік қаржы нарығының жəне тиісінше ішкі ... ... ... ... ... жоғары болуына
байланысты күрделі болды. Əлемдік қаржы ... ... одан ... тəуекелінің жоғары болуы жағдайында ірі дамыған елдердің ... ... ... үшін ... банк ... ... ... жылы Қазақстан Республикасындағы жылдық инфляция (өткен жылдың
желтоқсанымен салыстырғанда желтоқсанда) 18,8% (соңғы 7 ... ең ... ... ... ... ерекшелігі инфляциялық қысымның ... ... ... ... ... жағдайында Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің алдында жəне басқа да орталық банктердің ... ... ... ... ... ... ... алғанда бағаның тұрақтылығына
қол жеткізуді, ал ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығын
қамтамасыз ету, экономиканың одан əрі ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі осы жағдайларда екі жылға алға,
яғни ... ... ... ... арналған негізгі бағыттарын
əзірлеу жөнінде шешім қабылдады. Бұл ... ... ... іске ... банк ... ... қамтамасыз ету жөніндегі шаралар кешеніне
ерекше назар ... ... ... қарай Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің үш жылдық кезеңге арналған ... ... ... ... практикасына қайтып оралуға ниеті
бар.
Қазақстан экономикасының соңғы ... ... ... Əлемдік экономикадағы қаржылық сілкініс ... ... ... ... ... ... ... дамуының соңғы бірнеше жылдар бойы қалыптасқан түбегейлі
ерекшеліктері осалдықтың ... ... бірі ... Шикізат
салаларының кірістері, банктердің сырттан қарыз алуы, ... өсуі ... ... ... жəне ... сұраныстың өсуіне
ықпал етуін жалғастырды. Сұраныс белсенді өсіп отырған ... ... мен ... ... деген сұранысты тез
қанағаттандыруға экономиканың объективтік мүмкіндігінің ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік нарығының
«қызып кетуіне» жəне құрылыс жəне басқа да ... ... ... ... алып ... ... ... инвестициялар үшін неғұрлым тартымды болды.
Қазақстан Республикасы экономикасының қаржы секторының соңғы жылдардағы
өсуі де банк ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының тəуелсіз ... жəне ... ... ... ... банк ... тартымдылығы Қазақстан банктерінің ... ... ... ... ... ... Сыртқы қарыз алудың өсуі
жəне кредиттеу көлемінің ұлғаю қарқынының өсуі несие портфелінің ... ... ... ... ... ... сапасының
нашарлауының əлуетті тəуекелі бағаланған жоқ.
Банктердің құрылыс саласын жəне ... ... ... ... бір ... ... ... нарығындағы бағалардың одан əрі
көтерілуіне жəне банк секторының кредиттік тəуекелдерге ұшырауының ... ... ... ... ... ... іс жүзінде банктердің
қаржыландыруына толық тəуелді болды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... жəне ... ... ... жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі бірнеше
жылдар бойы банк ... ... ... барынша төмендету
жөнінде шаралар қабылдады. Атап ... ... ... сапасын реттеу,
ең төменгі резервтік талаптардың тетігін жетілдіру жөнінде ... ... ... ... ... бағалауға, провизияларды
қалыптастыруға жəне қаржы ұйымдарының капиталын ұлғайтуға бағытталған жаңа
талаптар əзірленді, шетелден ... ... ... ... ... ... ... нарықтарында туындаған проблемалар банк
жүйесінің жинақталған тəуекелдерінің пайда болуына жəне ұлттық ... ... ... ... ... алып ... Сырттан
қаржыландыру ресурстық базаны толықтырудың маңызды көздері ... ... ... ... өтімділіктің жетіспеуі проблемасына ұшырады.
Банктік қаржыландырудың төмендеуі бірінші ... ... ... ... ... ... ... алып келді.
Тəуекелді қайта бағалау, қаржы жүйесіндегі қорландыруға қатысты
қиындық Standard & Poor’s жəне Fitch ... ... ... ... ... кредиттік рейтингін, сондай-ақ бірқатар
отандық банктердің ейтингтерін төмендетуіне алып келді. Соған қарамастан
экономиканың өсу ... 2007 ... ... ... ... ... 2007 ... бірінші жартыжылдығында жоғары қарқынмен
дамыды. ХВҚ-ның бағалауы бойынша оның өсу қарқыны осы ... ... 5% жуық ... Осы өсудің жартысы Қытайдың, Үндістанның жəне
Ресейдің ... ... ... ... ... ... нарығы 2007 ... ... ... біртіндеп шамалы өсуімен сипатталды. Осындай
өсудің себебі инфляция деңгейінің ... ... ... дамыған елдердің
орталық банктерінің ақша-кредит саясатын қатаңдатуы болды. Еуропа орталық
банкі бір ... ... ... ... ставканы екі рет көтерді –
наурызда 3,75% ... ... жəне ... 4% ... Жапония банкі
ставканы 2007 жылғы ақпанда 0,5% деңгейге дейін көтерді. ФРЖ-ның базалық
ставкасы 2007 ... ... ... 5,25% ... ... ... АҚШ ... əлсіреуімен, еуроның, фунт ... жəне ... ... баяу ... ... 2006 ... ... жылдың екінші жартыжылдығында дамыған экономикалардың өсу қарқыны
төмендеді. Еуропа мен ... ... ... ... ... жəне ... ... төмендеуімен байланысты болды. АҚШ-та
өсудің бəсеңдеуіне «sub-prime» ипотека дағдарысы жəне ... ... ... ... болды. Бұл ретте 2007 ... ... 2007 ... ... ... ипотекалық заемдар нарығындағы
дағдарыс жергіліктіден ғаламдыққа ауысты. ... ... ... ... АҚШ-ғы «sub-prime» ипотека нарығының құлдырауы, сондай-
ақ тəуекелдер жəне түпкілікті шығындар туралы ... ... ... ... келесі дағдарысына алып келді.
Тəуекелдердің өсуі портфельдік ... ... ... ... алып келді. Нəтижесінде дамушы нарықтардың көпшілігі
үшін сыртқы нарықтарға жол ... ... ... ... банктер, атап айтқанда АҚШ Федералдық резервтік
жүйесі, Еуропа ... ... өз ... банк жүйелерінің өтімділігін
қолдау үшін кредит басымдылығын жүргізу арқылы туындаған дағдарысқа ... Осы ... ... ... ... ставкалардың құбылуы
күшейді. 3 айлық долларлық депозиттер бойынша Либор ставкасы 2007 жылғы
шілденің аяғындағы ... ... ... 2007 ... 7 ... ... ... ең жоғары мəні 5,73%-ға жетті.
Еуропа орталық банкі тарапынан 2007 жылғы желтоқсанда ... ... ... ... 4,73% дейін төмендеді (2007 жылғы 28 желтоқсандағы
жағдай ... ... ... ... ... көзі əлемдік қаржы
нарықтарындағы құбылмалылық болып табылатын жоғары ... ... ... айларда жағдайдың тұрақтануына қарамастан, ... ... ... ... сенімділігі төмен ипотекалық
заемдарға байланысты активтерді ... ... ... ... ... (АҚШ, ... Ұлыбритания, Канада жəне Швейцария)
орталық банктері 2007 ... ... ... ... шығу ... ... ... жариялады.
Əлемдік экономика қаржы нарығындағы тұрақсыздықпен қатар тауар
нарықтарындағы бағалардың ... өсуі ... ... ... резервтік қуаттарының шектелуі, оған негізінен қарқынды дамып
келе ... жəне ... ... ... ... ... ... тұрақты өсуі жағдайында 2007 жылдың басынан бері мұнай бағасының
тұрақты өсу үрдісі байқалды. Мəселен, жыл басымен салыстырғанда 2007 ... Brent ... ... орташа бағасы ХВҚ-ның деректері бойынша
46,8% өсіп, бір ... үшін 91,45 АҚШ ... ... жылы ... ... мен ... өнімдерінің бағаларының да
өсуі жалғасты. Мəселен, азық-түлік жəне өнеркəсіп тауарлары кіретін, ... ... ... бағаларының индексі ХВҚ-ның есебі бойынша 2007
жылғы 9 айда 6,1% өсті. Бұл ретте метал бағаларының индексі 1,5%, ал ... ... ... 18,2% ... ... дəнді дақыл өндіруші
елдердегі өнімнің ... ... ... ... ... отынның
(биоэтанол) балама түрлерінің əлемдік өндірісінің өсуі əлемдік нарықтағы
тиісті тауарларға деген ұсыныс көлемінің қысқаруына алып ... бұл ... ... əкеп ... ХВҚ ... ... ... əлемдік бағасы (Канада) 2007
жылы 2 есе өсті, АҚШ ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы қаңтар-қарашада 91,9% өсті. ... жəне ... ... теріс үрдістер салдарынан əлемнің көптеген
елдерінде инфляция өсті. Мəселен, АҚШ-та жылдық инфляция (соңғы 12 ... ... ... 2,5%-дан 2007 жылғы қарашада 4,3%-ға дейін,
Еуроаймақ елдерінде 1,9%-дан ... ... оның ... ... ... дейін өсті.
Қазақстан Республикасының төлем балансы жəне теңгенің айырбас бағамы.
Əлемдік тауар нарықтарындағы бағалардың өсуі Қазақстан ... ... одан əрі ... қамтамасыз етті. ... ... ... ... экспорты 2007 жылғы 9 айда 2006
жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 19% өсіп, 33,8 ... АҚШ ... ... ... ... ... ... деңгейінің
сақталуы мұнай кен орындарының инфрақұрылымын дамыту үшін шетелдік тікелей
инвестициялардың ағынына ... ... Бұл ... негізінен банк секторының
сыртқы заемдары шикізатқа жатпайтын сектордың жоғары өсу қарқынының көзі
болды.
Ағымдағы операциялардан кірістер (негізінен тауар ... ... ... ... импорт шығыстарын жəне резидент еместерге
қаржы жəне еңбек ресурстарын тартқаны үшін кірістерді өтеген жоқ. 2007 ... ... ... ... ағымдағы операциялар шоты бойынша дефицит
одан əрі ұлғайды. Төлем балансының ағымдағы шотының ... 2007 ... ... 5,3 ... АҚШ ... ... болды, ал 2007 жылдың нəтижесі бойынша 7
млрд. АҚШ ... ... ... деп ... (2006 жылы – 1,8 ... АҚШ
долл.). Шетелдік тікелей инвестициялардың нетто-ағынының айтарлықтай өсуі
салдарынан (2007 жылғы 9 айда 6 ... АҚШ ... ... ... ... ең ... ... қызмет көрсету шығыстары
өсті. 2007 жылғы 9 айдың қорытындысы бойынша ... ... ... ... 5,7 ... АҚШ долл. құрады, бұл 2006 ... ... ... 28,5% көп. ... тікелей инвесторлар қайтарған
сомалар ағымдағы шот бойынша шығыстардың негізгі бөлігін құрайды. ... 9 ... олар 6,9 ... ... ... бұл 2006 жылдың тиісті
кезеңіне қарағанда 23,3% көп. Ағымдағы операциялар шоты ... ... да банк ... ... ... ... сыйақылар төлемдерінің өсуі
есебінен болды. 2007 жылдың 9 айында бұл сома 2,3 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ... 2 есе ... инвесторларға дивидендтер төлеу жəне халықаралық қызмет
көрсетуге жұмсалған шығыстар бірлескен ... ... ... мен ... ... ... жеткілікті түрде
қаржыландырылады. Сонымен ... ... ... ... ... əкетілуін
айқындайтын қалған операцияларын қаржыландыру мүмкіндіктері (сыртқы борышқа
қызмет көрсету жəне өтеу) Қазақстан резиденттерінің халықаралық ... ... жəне ... ... шетелдік активтердің
көлеміне тікелей қатысты болады.
Мəселен, 2007 ... ... ... ... ... сыртқы заемдармен қамтамасыз етілген нетто-ағыны 2006 жылдың
бірінші жартыжылдығындағы 5,2 млрд. АҚШ долл. ... ... ... АҚШ ... ... Елге ... ресурстардың ағыны ағымдағы
төлемдердің қаржыландыру қажеттілігінен айтарлықтай асты жəне ... ... ... ... ... жоқ. ... балансының қаржылық
шотының операцияларымен қалыптастырылған шетел валютасына деген артық
ұсыныс ... ... ... нығаю жағына қарай ... ... ол ... ... ... ... ішкі ... нарығындағы
операциялары есебінен əлсіреді.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің алтын валюта резервтері бірінші
жартыжылдықта 3,2 млрд. АҚШ ... оның ... 1,1 ... АҚШ долл.
Қазақстан қор ... (ҚҚБ) жəне ... ... ... есебінен өсті. Теңгенің 2006 жылдың аяғында бір АҚШ ... 127 ... ... ... ... 2007 ... ... бір доллар
үшін 120,1 теңгеге дейін нығайды, ал 2007 жылғы маусымның ... ... ... доллар үшін 122,31 теңгені құрады.
Капитал нарықтарындағы ғаламдық дағдарыстың көрінуі 2007 жылғы
тамыздан бастап ... ... үшін ... ресурстарды тарту жағдайының
айтарлықтай нашарлауына жəне нəтижесінде ... ... ... ... ... ... алып келді. 2007 жылғы
үшінші тоқсанда банктер 4,2 млрд. АҚШ ... ... ұзақ ... сыртқы
заемдарды (мерзімі 1 жылдан асатын) тартты, ал бірінші жəне екінші тоқсанда
тарту көлемі, ... 6,9 жəне 6,2 ... АҚШ ... ... ... ұзақ мерзімді заемдар бойынша негізгі борышты төлеуді жəне қысқа
мерзімді заемдарды таза ... ... ... отырып банк секторының сыртқы
заемдары бойынша ресурстардың нетто-ағыны 2007 жылдың ... ... ... АҚШ ... ... ... ... қысқаруы жағдайында сұраныстың өсуі
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... нарықтарындағы оқиғалардан кейін банктерде
шетел валютасындағы өтімділік дефицитінің пайда болуы халықта ... одан əрі ... ... ... туғызды. Тамызда айырбас
бағамы айдың аяғында бір АҚШ доллары үшін 126,25 теңгеге ... ... ... ... ... ... нарығындағы жағдайды
тұрақтандыру мақсатында қабылдаған өктемдігі жəне банк ... ... ... ... жөніндегі шаралары теңгенің айырбас бағамын
тұрақтандыруды қамтамасыз ... 2007 ... ... ... ... бір АҚШ доллары үшін 120,96 ... ал 2007 ... ... бір АҚШ ... үшін 120,30 теңгені құрады. Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің алтынвалюта резервтері 2007 ... ...... ... 6,0 ... АҚШ долл. дейін төмендеп, желтоқсанның
аяғында 17,4 млрд. АҚШ долл. құрады.
Орта мерзімді перспективада теңгенің АҚШ ... ... ... ... факторлардың болуын назарға ала отырып, теңге
бағамының күрт ауытқуын болдырмау қаржы ... ... ... үшін ... ... болып табылады.
Негізгі Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ... ... ... ... жасаулары.
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы экономикалық дамуы соңғы 7 жыл ... келе ... ... өсу ... ... ... 2007
жылғы 9 айдың қорытындысы бойынша ЖІӨ нақты өсуі 2006 ... ... ... шамалы бəсеңдеп, 9,7% құрады. Негізгі өсу өңдеуші
өнеркəсіп, жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... жоғары даму қарқынымен байланысты болды. Негізгі капиталға
инвестициялар 2007 жылғы қаңтар-қарашада 10,5% ... (2006 жылы – ... ... ... өсуі ... 2007 ... 11 ... бойынша экономикадағы жұмыспен қамтудың өсуі 2,4% құрады (2006
жылы – 2,0%). Нəтижесінде жұмыссыздық ... 2006 ... ... ... 2007 ... ... 7,4%-ға дейін қысқарды.
Сонымен қатар, 2007 жылғы үшінші тоқсанда экономиканың тау-кен ... ... жəне ... ... сияқты салаларындағы өсу қарқынының
бəсеңдеуі байқалды. Бұл ретте өндіріс көлемінің қысқаруы іс ... ... ... ... ... дерлік байқалып отыр. Қаржы
секторындағы, ең алдымен банк ... ... ... 2007 жыл ішінде
əр түрлі бағыттағы үрдістермен сипатталды. 2007 жылғы қаңтар-шілде ... ... одан əрі ... ... ... ... ... қарқынмен өсті. Осы кезеңде əлемдік қаржы
нарығындағы ставкалардың ... ... ... ... деңгейі
отандық банктерге сырттан қарыз алуды тарту жөніндегі саясатты ... ... ... ... еместер алдындағы 2007 жылғы қаңтар-
шілде аралығындағы міндеттемелері 32,9% ұлғайды (2006 ... ... – 19,5%). ... ресурстардың біраз бөлігі ... ... ... ... 2007 жылғы 7 ай ішінде
экономикаға берілген кредиттің өсуі 46,6% ... (2006 ... ... – 27,7%). ... ... оқиғалар аясында қаржы секторындағы
жағдайдың өзгерісін сақтықпен ... ... ... ... 2007 ... ... кезеңінде 4,7% төмендеді. Соған
қарамастан олардың осы айлардағы көлемі 2007 ... ... ... ал 2007 ... ... депозиттері 1,9% ұлғайды.
Резиденттердің банк жүйесіндегі депозиттері 23,6% өсті, ал халықтың
депозиттерінің өсімі 42,4% ... ... ... алуға жасалған
шектеулерге, əлемдік қаржы нарықтарындағы ставкалардың өсуіне, сондай-ақ
депозиттердің ... ... ... ... ... ... тоқтатпады. 2007 жылғы тамыз-қарашада экономикаға кредиттер
5,1% ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету жөніндегі шаралары
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2007 ... ... ... ... жəне банктердегі өтімділіктің ғаламдық
дағдарысқа негізделген дефицитінің ... əсер ете ... ... ... ... қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету жөнінде
қадамдар жасады. ... ... ... ету ... жасалған
таңдау дұрыс болды жəне де көптеген орталық банктер, оның ішіне дамыған
елдердің банктері осы жолды ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық ... 2007 ... ... кері РЕПО ... жүргізу көлемін ұлғайтты, шетел ... бере ... ... банктердің Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкіндегі еркін ... ... ... ... ... бере ... валюталық СВОП операцияларын жүргізе
бастады. Сондай-ақ Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ноталарын мерзімінен бұрын өтеу практикасын жаңартты.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жаңа нысанын, атап айтқанда банктердің Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкіндегі ... ... ... ... кепілге бере отырып қысқа ... ... Осы ... ... ... 7 күн ... жүргізілді.
2007 жылғы тамыз – желтоқсан аралығындағы ... ... ... ... 723,9 ... теңге көлемінде кері РЕПО
операцияларын, 4043,1 млрд. теңге ... ... СВОП ... 2007 жылғы желтоқсанның аяғындағы ... ... ... ... ... ... ... кері РЕПО операциялары
бойынша өтелмеген берешегінің көлемі 4,0 ... ... ... ... бойынша өтелмеген берешегінің көлемі 123,8 ... ... ... ... бастап банктер тарапынан қысқа мерзімді ноталарға
деген сұраныс ... ... ... ... ... 28 күн болатын
ноталар ғана шығарылды. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... операцияларының көлемі аз болды. Бұл банктердің
«бос» өтімділігінің болмауына байланысты болды. Нəтижесінде ... ... 228,9 ... ... ... ... ... 2007 жылы –
57,1% төмендеді), банктердің Қазақстан ... ... ... ... 9,9 ... ... дейін (тұтастай алғанда 2007 жылы –
92,4% төмендеді) қысқарды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2007 жылғы тамыз-желтоқсанда
ішкі валюта ... ... ... шетел валютасын сатушы ретінде болды.
Шетел валютасын ... ... 6,5 ... АҚШ долл. жетті.
Екінші деңгейдегі банктердің өтімділігін 2007 жылғы тамыз-желтоқсанда
58,2 млрд. теңгеге толықтыру Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі тамызда ең төменгі резервтік
талаптар тетігі қайта қарады. ... ... ... ... жəне резервтік активтер құрылымын ұлғайтуға арналды, бұл ... ... 150 ... теңгені қосымша босатуға мүмкіндік жасады. Бұл
өзгерістер 2007 ... 9 ... ... ... ... ... 2007 ... шілдеде ең төменгі ... ... ... ... ... ... ішкі міндеттемелер
бойынша нормативтер 6%-дан 5%-ға төмендейді, ал өзге міндеттемелер бойынша
норматив ... ... қоса ... ... 10%-ға көтерілді. Екінші
деңгейдегі банктердің міндеттемелері ... өзге ... ішкі ... ... асатындығын ескере отырып, осы
өзгерістермен банктердің өтімділігінің бір бөлігін ... ... Осы ... 2007 ... ... бастап ендіру жоспарланды.
Дегенмен банктердің өтімділікпен байланысты проблемаларының туындауына
байланысты ең төменгі резервтік талаптардың жаңа ... ... ... 2008 ... 1 ... ауыстырылды.
Ақша ұсынысының өсу қарқынының айтарлықтай төмендеуі Қазақстан
Республикасы ... ... 2007 ... ... ... болды. 2007
жылы ақша базасы 1464,3 млрд. ... ... 2,5% (2006 жылы – ... ... 2007 ... ... аралығында ақша массасы 4521,0
млрд. теңгеге дейін 22,9% (өткен жылдың қаңтар-қараша аралығында – ... ... ақша 686,1 ... теңгеге дейін 14,2% (27,4%) ұлғайды.
3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚАЗІРГІ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН ... ... ... ... ... ... ... және
оларды шешу жолдары
Әлемдік экономикада және сыртқы қаржы мен тауарлы нарықтарда қолайлы
жағдайлардың сақталуы 2006 жылы ... ... ... ... ... ... жағдайының жақсаруына себепші болды.
2006 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі инфляцияның төменгі
қарқынын қамтамасыз етуге бағытталған ақша-несие саясатын ... ... ... ... ... басымдықтардың бірі экономикалық өсу мен
өндірісті кеңейтудің байқалған ... ... ... ақша ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі осы міндеттерді
орындау шеңберінде бір ... ... ... ... саясатын, екінші
жағынан, жанама реттеу құралдарын пайдалана отырып, ақша ұсынысын ... ... ... ... ... жүзеге асыруға тиіс
еді. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2004 жылы теңгенің ... ... ... ... ... тұтастай алғанда ... ... ... ... көбінесе Ұлттық Банкінің
жүргізген ақша-несие саясаты болды. Инфляция темпінің төмендеуі байқалды,
ол жылдың ... 6.4% ... ... ... ... қамтамасыз ету
жұмыстары шешіліп жатты. Экономиканы монетизациялау деңгейі 17.3% болды.
Айырбас бағамы саясатының саласында теңгенің аса ... ... ... Бұл ... ... ... нарықтарды бағалық
бәсекелігін сақтауға қамтамасыз етті, сөйтіп импортты ... ... ... ... салаларда қозғалыс үрдістері байқалды.
Жыл бойына қайта қаржыландыру мөлшері 9%-ға төмендетілді, ол ТМД
елдеріндегі ең төмен ... ... ... ... сәйкесінше пайыздық саясат
екінші деңгейдегі банкілерді банкілік несиелердің мөлшерлерін төмендетіп,
оларды халыққа қол ... ... ... бағыттады.
Өкіметтің шотына түскен түсімдер мен ... ... ішкі ... ... ... сатып алуы Ұлттық Банкіге халықаралық қорларын
24.2%-ға 2.6 млрд.долларға көбейтуге ... ... ... ... яғни ... ... ... қоллары және Ұлттық қордың
ақшаларының сомасы 3.8 ... ... ... ... жақсару болып тұрды. 2007 жылға Қазақстанда
банкілер 48-ден 44-ке ... ... 2007 жылы ... ... ... ... көшу бағдарламасы жалғастырылды. 2004
жылы жоғарыда айтылғандай бағдарламаға сәйкес ... ... ... Банк ... ... ... ... немесе күштеп
ликвидация жұмыстарын жүргізді.
2008 жыл Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... жақсы әсерін тигізді. Экономиканың
жоғарғы даму темпі байқалды.
Елдің валюта нарығы шетел валютасын көптеп ... ... ... Бұл ... ... валюталық түсімінен болды. Екіншіден
шетел валютасының көп ... ... ... ... «Байқоңыр» кешені
үшін арендадан түскен салық төлемі ретінде келді.
2008 жылға орташа жылдық ... ... ... ... бұл Ұлттық
Банкінің осы кезеңге белгілеген мақсаттарына сай келеді.
Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... бойынша түсімнің азаюына әкеп соқтырды. 2005 жылы ... ... ... ... ... және бұл ТМД елдерінің ішінде ең
төменгі қарқын болып табылады. Заңды ... ... ... ... ... валютамен - 14.1%, шетел валютасымен – 12.3% болды.
Ұлттық Банк нақты секторды ... ... ... ... жалғастырып отырды. Осы мақсаттарды шешу үшін 2005 жылы ... ... ... жасалды, ол ипотекалық несиелеу мен
микронесиелік ұйымдардың іскерлігін жақсарту үшін ... ... нің ... ... бағалы қағаздармен толтыру тенденциясы
жалғастырылды, бұл KASE-нің капитализациялануын 49.8% -ға ... ... ... ... ... атты жаңа ... облигацияның шығуын айта
кеткен жөн.
Корпоративті бағалы қағаздар нарығының ары ... ... үшін ... актілердің қабылдануы жасалды.
“Бағалы қағаздар нарығы туралы” заң жобасы бағалы қағаздар нарығандағы
субьектілердің іс-қимылын реттеу жүйксін әрі қарай ... үшін ... ... потенциалды ірі инвестор – зейнетақы қорлары табылды
болып. Ұлттық экономикаға зейнетақылық активтерінің ... ... ... емес ... ... инвестиция ретінде
көрсетілді. 2006 жылдың 1 ақпанына ... ... ... ... ... құрады.
2005 жылға банкілердің өзіндік капиталы 32%-ға өсті де ... ... Ал ... ... ... ... өсті де ... асты. Соңғы 6 жылда активтер 8 есе өсті. ... банк ... ... ... ... ... бақылау үшін бір органның
құрылуын бағдарлап отыр. Бірінші қадам қазіргі уақытта жасалды: ол барлық
қаржылық ... ... ... және ... қызметі бірікті.
Сақтау ұйымдарының өзіндік капиталы 15.1%-ға өсте де 6.1 ... Ал ... ... ... өсті де 2005 ... ... ... 22.4
млрд.теңгені құрады.
Бұл сақтау ұйымдарының негізгі көрсеткіштерінің ... ... ... ... әлі де ... Оның ... жатқызуға болыды. Біріншіден халықтың сақтандыруда өте төмен
қызығушылығы, ... ... ... ... түрде сақтандыру
қызметін бақылауы қажетті деңгейде емес.
Қазақстанның экономикасындағы жақсы тенденциясының сақталуына негізгі
фактор болып табылатын ... ... ... қолайлы коньюнктурада
болғаны себепші. Мұнай бағаларының өсуі Таяу ... ... ... өте ... тәуелділігінде болды.
Әлемдік қаржы нарығында жаңа қолма-қол валюта – евроның пайда болуы
Қазақстанның ішкі ... ... ... ... әсер ... ... ... нарығы европа елдерімен тығыз ... ... ... ... көбісі американдық доллармен байланысты. Алайда
халық евроға қызығушылық танытып отырғандықтан, сонымен ... ... ... ... Ұлттық Банк евромен операциялар
жүргізуде.
3.2 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ... ... ... ... Орталық банкке пайыз мөлшерлемесі есептелмейтін
салым ретінде ақшаны сақтайды. Бұл ... ... ... ... мұны міндетті резервтер деп атайды.
Әр мемлекетте ақшаны сақтау формалары әр ... ... ... ... ... ... белгілі бір пайыз
мөлшерлемесі арқылы тағайындалады. Олар ... ... ... ... ... ... ... етілген салымнан төмен болады.
Банктер артық резервтерді сақтайды – бұл міндетті резервтердің артық
сомасы өтімді құралдарға сұраныс өсетін төтенше жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... берілетін
несие көлемін реттеуде және олардың ... ... ... сол сияқты банктің салым иелері мен акционерлерінің мүдделерін
қорғау мақсатында Ұлттық банк ең төменгі резервтік ... ... ... ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
қатар коммерциялық ... ... ... реттеудің негізгі
құралдарының біріне жатады. Қазақстан банк жүйесінің ... ... ... ... ... депозиттерін сақтандыру
қызметін, екінші жағынан, экономикадағы ақшалай мультипликатор үрдісін
реттеу ... ... ... бұл ... 1993 жылы 1 ... ... ... кооперативтік және жеке банктердің қызметін реттеу туралы»
нұсқауға сәйкес, міндетті резерв нормативі 18-20 % ... ... ... ... ол ... 10,5 %-ды ... ... артық болуы яғни Ұлттық банктегі корреспонденттік шоттардағы
қаражаттардың өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын төмендетіп қана
қоймай, сол ... ... ... тәртібіне өтуге, яғни бұл
банктердің ... ... ... корреспонденттік шоттағы
қаражаттар сомасын ең төменгі резервтер ... ... ... ... ... ... тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары деңгейде болуы,
банк ... ... ... ретіндегі тиімділігін нашарлатып, ал ... ... ... ... несиелік ресурстардың экономикаға
құйылуына тосқауыл болатындығын көрсетеді.
АҚШ пен Германияда міндетті резервтік нормалар біршама ... ... ... міндетті резервтер банктер санатына, ... мен ... ... болып келеді. Міндетті резервтер федералдық
резервтік банктердің пайызсыз депозиттік шоттарында сақталады ... ... ... ... резервтік банктердің АҚШ ... ... ... байланысты операциялардың басты бір көзін
құрайды. Заңмен бекітілген ... ... ... ... әсер ... федералды резервтік банктік жүйенің басқару кеңесінің
басты құралы болып табылады. Резервтердің басты мақсаты банк ... ... ... ... Дәл ... ... жолмен
коммерциялық банктердің несиесіне жасалатын бақылау құралы және экономиканы
тұрақтандыру барысында бұл резервтер ... ... ... ... ... ... резервтік жүйе экономикалық құлдырау кезеңінде міндетті
резервтердің іскерлік белсенділігін арттыру және ынталандыру үшін ... ... жиі ... ... ... банк ... деңгейдегі
банктер үшін, олардың нормативтерді ... ... ең ... ... ... ... ... келесідей екі тәсілді
қолданады:
1) міндетті резервтер;
2) резервтеудің баламалы тәртібі.
Орталық банк неғұрлым міндетті ... ... ... ... ... банктердің операцияларды жүзеге асыруға
пайдаланатын қаражаты аз ... ... ... өсуі (rr) ... төмендетіп, ақша жиынының азаюына алып келеді. ... банк ... ... ... өзгерте отырып, ақша ұсынысының
динамикасына әсер етеді.
Практикада міндетті ... ... ... ... ... түседі,
өйткені ондай жұмыстар өте күрделі, ал бұл құралдың күші мультипликатор
арқылы ... ... ... ... ... ... бірі есеп ... өзгерту.
Мұндай тіркеу мөлшерлемесін пайдаланатын Орталық банк ... ... ... ... есеп ... ... болса, онда Орталық
банктен қарыз алу азаяды, ... ... ... қарыз беру
операциялары азаяды және коммерциялық банктер қымбат несие алғаннан ... ... ... ... ... және ... қымбаттауы барлық жүйеге таралады.
Экономикада ақша ұсынысы төмендейді.
Есеп мөлшерлемесінің кемуі керісінше әсер етеді.
Әдетте тіркелген мөлшерлеме ... ... ... төмен
болады, бірақ Орталық банктен несие алу белгілі әкімшілік қиындықтарға
тіреледі.
Қысқа мерзімдік несие ... ... ... ... ... Орта және ұзақ ... ... Орталық банк ... ... ... және ... ... ... жылдары Ұлттық банк
қызметінің алдағы уақыттарда классикалық ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі ... тек қана ... ... сақтау мақсатында жүзеге асырылады.
Бюджет тапшылығын жабу үшін Үкіметке несие беру ... ... ... Ұлттық банктің республикалық бюджетті несиелеуден бас тарту мақсатында
жүргізілді. Жеңілдікпен несие беру және ... ... үшін ... ... қарастырылған жоқ. Ұлттық банк несиелерін орналастыру
аукциондар арқылы, банкаралық ... ... сол ... ... несиелеу
негізінде жүзеге асырылады.
Ақша нарығындағы операциялар
Ақша нарығындағы операциялар – Ұлттық ... ... ... ... ... ... екінші реттегі нарықта мемлекеттің
бағалы қағаздарын сату және ... ... ... операцияларын
білдіреді.
Бұл біршама ақша жиынын, коммерциялық банктердің өтімділігі және
несиелік ... ... ... әдістерінің бірі болып табылады. Оның
негізгі мәні ақша эмиссиясын ... ... ... ... ... ... банк нарықта бағалы қағаздарды сату ... оны ... ... ... ... соманы ұстап қалады. Сөйтіп,
керісінше, банктерге ... ... және ақша ... ... ... банк бағалы қағаздарды сатып алады да, ... ... ... ... ... ... ... барлығын Орталық банк ... ... ... ... ... ... Егер Орталық банк
алдында сатып алған ... ... ... сату көлемі жаңа ... көп ... ... ... ... ... ... не
керісінше.
Орталық банк ақша нарығы операцияларын мұқтаждық пайда болуына немесе
ақша-несие эмиссия ... ... ... ... ... банк ... ... құралдары арқылы ақша-несие саясатының
мақсаттарын жүзеге ... ақша ... ... бір деңгейде ұстап тұру;
2) немесе пайыз мөлшерлемесін ұстап тұру.
Ақша саясатының варианттары ақша нарығының ... әр ... ... саясат ақша жиынын ақшаның ұсыныс қисығының вертикалды
жағдайына сәйкес келетін деңгейде орналастырады. Ал ... ... ... ұсыныс қисығы горизанталды түрде болады.
Ақша-несие саясатының варианттарын таңдау көп жағдайда ... ... ... ... егерде ақшаға сұраныстың өсуі
инфляциялық үрдістермен байланысты болса, онда ақша ... ... ... ... ... ... жөн, бұл жағдайда ақша ұсынысын вертикалды
түрде бейнелейді.
Егерде ақша ... ... ... ... ... ... сақтап қалса, онда пайыз мөлшерлемесін қалыпты
деңгейде ұстап тұратын саясат пайдаланылады. Бұл жағдайда ақша ... ... ... ... ... байланысты ақшаға
сұраныстың өзгерісі немесе ақша жиынына, пайыз мөлшерлемесіне әсер етеді.
Орталық банк бір ... ақша ... мен ... ... ... Мысалы, ақшаға сұраныс өскен кезде тұрақты ... ... тұру ... банк ақша ұсынысын кеңейтеді, оны сұраныстың өсуіне
байланысты пайыз ... өте тез ... үшін ... ... өте ... табыстау механизмінен тұрады. Жалпы
саясаттың тиімділігі әр бөліктің сапалы жұмысына тәуелді. ... төрт ... ... ... қарастыруға болады:
1) Орталық банк саясатының салдарынан нақты ақша ... ... Ақша ... ... мөлшерлемесінің өзгеруі;
3) Пайыз мөлшерлемесінің динамикасына байланысты ... ... ... ... ... байланысты өнім көлемінің өзгерісі.
Ақша ұсынысының өзгерісі мен ... ... ... ... ... ... баспалдақ жатыр, осы жағдайлар соңғы нәтижеге көп ықпал етеді.
Нарықтық пайыз мөлшерлемесінің өзгерісі экономикалық ... ... ... ... ... ... ал ... Орталық банктің ақша саясатын кеңейтуінің ... ... ... ... активтің басқа түрлерін сатып алу, несиенің
арзандауы, нәтижесінде пайыз ... ... ... нарығының реакциясы қисығының тікшелеу болуынан ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты сезімтал
болса, онда ақша жиынының өсуіне, ... ... ... өзгеруі
әсер етеді және керісінше, ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне
әлсіз әсер етсе, онда ақша ... өсуі ... ... ... алып ... ... ... мөлшерлемесінің өзгерісіне байланысты жиынтық
сұранысты түзету болады. Әдетте ... ... ... ... әсер ... деп ... Егерде ақша нарығында
пайыз мөлшерлемесінің едәуір өзгерісі болды деп жорамалдасақ, онда ... ... ... ... ... ... жағдайлар тұрақты болса, онда осы шарттан жиынтық табыстың
мультипликаторлық мәнінің кеңейуі пайда болады.
Табыстау механизмі қадамдарының бұзылуына байланысты ақша ... ... ... ... болуы мүмкін.
Мысалы, ақша нарығында пайыз мөлшерлемесінің болымсыз өзгерісі немесе
пайыз мөлшерлемесіне жиынтық ... ... ... өнім ... мен
ақша жиынының арасындағы байланысты үзеді. Мұндай құбылыс нарықтық
экономикаға ... ... ... байқалады. Ақша саясатын жүргізуде
табыстау механизмінің сапалы ... ... да ... кездеседі.
Орталық банктің пайыз мөлшерлемесін өзгертуі экономикаға әр ... ... ете ... сондықтан да Орталық банк пайыз мөлшерлемесін бір
тұрақты деңгейде ұстап тұру ... ... ... ... ... өнім ... әсер етеді. Егер экономикада өрлеу
болса және ... ... өнім ... онда ... трансакциялық сұраныс өседі
(нақты ЖҰӨ ақшаға сұраныстың бір параметрі:
).
Ақша ұсынысының тұрақты жағдайында ... ... ... ... ... бұрынғы қалыпты жағдайда ұстау үшін, Орталық банк ақша
ұсынысын өсіруі ... ... ... ЖҰӨ ... қосымша ынталандырады және
инфляцияның пайда болуына ... ... және ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесінің төмендеуін болдырмау үшін, ақша ұсынысын азайту
қажет. Бірақ мұндай ... ... ... ... экономикадағы
құлдырауды шиеленістіре түседі.
Ақша-несие саясатының жанама әсерлерін де ескерген жөн. Мысалы, егерде
Орталық банк ақша ... ... ... деп есептесе, онда ол құнды қағаздар
нарығынан ... ... алу ... ақша базасын кеңейте алады. Бірақ ақша
ұсынысының өсуімен қатар ... ... ... бастайды. Бұл жағдай
екі коэффициентке әсер етуі мүмкін (cr және rr.). ... ... бір ... ... ... ... алады,
онда өседі,
банктер артық резервтерін өсіреді,
ол мәнін өсіреді.
Мұндай шаралардан кейін ақша ... ... бұл ... ... ... ... ... әсер етеді.
Ақша-несие саясаты көлемді сыртқы кешеуілдеуге ие бола алады ... ... ... ... ... ... ... өзгерісіне байланысты пайыз мөлшерлемесі ... ... әсер ... ... ... ұзаққа созылады.
Ақша-несие саясаты салық-бюджет және сыртқы экономикалық саясатпен
тығыз байланысты.
Егерде Орталық банк тұрақты айналым ... ... ... ... онда
дербес, тәуелсіз ішкі ақша саясаты болуы мүмкін ... ... ... ұстау мақсатындағы әрекеттер, валюталық резервтердің ... ... ... ақша жиынының өзгеруіне әкеледі. (мысалы валюта сатып
алғанда экономикадағы ақша ... ... ... және ... ... ... келтіру белгілі қиындықтарды тудырады. Егер
мемлекет экономиканы мемлекеттік шығындарды көбейту арқылы ынталандырса,
онда ... ... ... ақша саясатымен байланысты болады.
Қазыналық саясаттың нәтижесінде бюджетте тапшылық болса, онда мұндай
жағдайда тиімді ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатты жасау және
практикада жүргізу экономика ғылымы мен практикасының ... өте ... ... ... ... жағдайда экономикалық саясат жүргізуші мекемелер көбінесе екі
әдістің – қаржылық пен несиеліктің – ... ... беру ... екенін
шешуге мәжбүр болады.
2) Қаржы мен несие шараларының оптималды арақатынасы қандай?
Қаржы шараларының басымдылық нұсқасы:
а) Кейнсиандық экономикалық саясат
б) Монетаризм
Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... отыру – бұл қалыпты құбылыс.
Өйткені реттелетін негіздің өзі экономикада дамып, уақыт ... ... ... ... ... ... ... әлі әлсіз
болған кезде нәтижелі түрде пайдаланған; ... ... ... ... те бүгінгідей қиян-кескі түрде болмаған; ол кезде
әлем елдері осы күнгі ашық ... ... әлі жете ... ... ... ... және демографиялық проблемалардың
қиындап асқындаған кезінде экономикалық саясат механизмінде тағы да күрделі
өзгерістер болуы, бюджет-қаржы құралдарын пайдаланудың ... ... ... ҚР – да ... саясат пен қаржы-бюджет саясаты
нақтыланып ұштала түседі, олардың қолдануы ... ... ... дамуына бағытталады.
Ақша массасы — халық ... ... мен ... ... ететін сатып алу мен ... ... жеке ... ... бірлестіктер мен ұйымдарда және
мемлекетте болады.
Ақша массасы құрылымының белсенді-активті бөлігіне шаруашылыққа ... ... ақша ... ал ... ... ақша ... қалғандары жатады, соңғысы есеп айырысу құралдары рөлін
атқарады. Жинақтап айтқанда, ақша ... ... ... ... және
ол қатардағы тұтынушының ойлағанындай тек қолдағы ... ақша мен ... ... Шындығында қағаз ақшаның ақша массасындағы үлесі өте ... % ... ал ... ... ... мен ұйымдар арасында; дамыған
ррыноктық экономикада бөлшек сауданың өзі де ... ... ... жүреді.
Қазіргі рыноктық экономикада ... ақша ... ... ... чектер, несие карточкалары және т. б. ... есеп ... ... ... ... де ... Тауар
мен қызметті төлеуде сатып алушы чек пен несие карточкасы арқылы банк-терге
өз депозитінен қажетті соманы сатушының есеп шотына аудартады ... ... ... ... Ақша ... кұрамына тікелей сатып алу
немесе төлем кұралы ... ... ... де ... ... банктердегі мерзімді ... ... ... да ... ... ... ... инвестициялық қорлардағы акциялар туралы болып отыр.
Ақша ... ... ... ... деп ... ... құрылымындағы ең комақтысы да және ең тез ... ... де ... П. ... ... өтімді активтер деп атады.
Өтімді (ликвидный) түсінігі ақша категориясын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... дегенде оның оңай сатылуы және
кұнын жоғалтпай ақша түріне айналуы мүмкіндігін ... ... ... ... түрі — ... ... өтімді мүліктерге алтын, бағалы металдар мен
тастар, мұнай, өнер шығармалары жатады. Өтімі ... ... ... ... ... оларды "мұздатылған" құралдар деп
атайды) жатады.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып ақша айналымы құрылымында мынадай
компоненттерді бөліп ... ... ақша ... М1 және М2 ... ... ... ... "іскерлік ақша" деп те атайды. Бұл
қолма-қол ақша мен ... яғни ... тыс ... ... ... ... есепшотындағы ақшаларды камтиды. Олар ... ... ... ... түгел атқарады және қолма-қол ақшаға жеңіл
айналады. М2— кең мағынадағы ақша, ол М1-дің барлық ... ... ... ... ... жинақ есепшоттарындағы ақшаны,
маманданған финанс институттарындағы депозиттерді де қосып алады. Мерзімдік
салымдардың иелері ... ... ... ... проценттік
табыс табады, бірақ олар ... ... ... ... ... ... мерзімдік жинақ есеп шоттардағы ақшаларды сатып алу және
төлем қаржылары ретінде пайдалана алмайды, бірақ олар өз ... есеп ... ... М1 және ... айырмашылығы М2-де
квази-ақшалар бар, оларды іс үшін пайдалану қиын, қолма-қол аудару да оңай
шаруа ... ... ... уақытқа дейін ақша агрегаттары есептелмеді және
пайдаланылмады. Теориялық жағынан ол маркстік экономикалық теорияның квази-
акша мен қолма-қол ақшаны ... ... ... олар әр ... ... ... ... мен несиелер деген қағидасына негізделді.
Алайда ақша, инвестиция рыногы (орта және ұзақ ... ... ... ... ... рыногының арасында ... ... бар. ... ... ақшалары мен бағалы қағаздары есеп айырысуға жеткілікті
салымшылар оларды өз ... ... ... ... қағазды сатудан
түскен табыстар тауар, сатудан түскен ақша ... ... ... ... Ақша ... ... ... мемлекеттің акша
саясатының нысанасы ретінде оң қызмет атқарады.
Бұл процесс қалай жүреді? Бұл ... ... ... ... ... ... тыс ақша ... өсуі коммерциялық
банктердің несие беруін кеңейтуі есебінен жүреді. Банктер жаңа ... ол ... беру ... ... ... ... ақша массасы
қысқарады, ол банкке бұрын алған ақшаларын ... ... ... жаңа ақша ... ... ... мына ... көруге болады. Нью-
Йорктегі "Нэшнлсити банктің" 100 мың дана ... бар ... ... ... қор ... ... тиіс, оны ағымдағы шығындары үшін пайдалануына
болады, бірақ ол төленбеген сұраныс ... ... үшін ... ... ең аз мөлшері АҚШ-та заң бойынша тағайындалады және ол шешуші —
реттеуші рөл атқарады (активтегі резерв ... 3 тен 20 ... ... Егер ... ... 10 ... болса, "Нэшнлсити банк"
клиенттерге қарызды 90 мың долл. Көлемінде береді, ал 10 мың ... ... ... Қарыз бергенде банк соманы ағымдағы ... ... ... кез ... ... ... немесе қолма-қол төлейді. Банк
әрекетінің нәтижесі 90 мың ... ... жаңа ... ... көрінеді. Банктен ағымдағы есепке аудару немесе қолма-қол беру
арқылы 90 мың доллар алынып клиентке беріледі. ... ... ... ... банк ... федералдық резервтік жүйесі) қадағалап
отырады. ... ... ... ... ... 90 мың ... ... қайтарғанда, айналымдағы ақша саны сонша көлемде кемитінін де ескеру
керек.
Банк ... тыс ... ғана ақша ... ... ... алады.
Алайда жаңа ақша жасау процесі мұнымен аяқталмайды. Осы ... ... ... ... ... сомасы ең соңында мультипликациондық
нәтиже арқылы жаңа ақша корының жасалуына әкеледі. Айталық ... 90 мың ... ... ... бұл ... тауар және қызмет
көрсеткен әр түрлі нақты адамдарға төлейді, ал олар түскен ақшаларды ... ... ... ... ... Банктегі депозиттердің өсуі
оған жаңа қарыздар беруіне жағдай жасайды. Сонымен қатар резервке депозит
сомасының 10%-ін жіберу ... (9 мың ... ... 81 мың ... ... ... берілген, ал жалпы ақша массасының өсуі (екі банк ... ... .171 мың ... тең болады.
Келесі кезенде төлем ретінде 81 мың ... ... ... тағы ... ... банк ... салады, ал енді берілетін қарыздың
көлемін 72,9 мың ... ... (81 мың ... резерв қорында калада
деп есептегенде). Ал бұл ... ... жаңа ақша ... 243,9 ... көбейтеді. Әңгіменің қисыны мынадай ... ... жаңа ақша ... ... ... ... ... белгілі шамаға
дейін бұл процесс банктің ... ... ... әсерін
сипаттайды және оны резервтік талапты ескере отырып есептейді.
Банктік депозиттердін ... ... мың ... + 90 мың ... + 81 мың ... + ... - 100 мың долл.
(1 +0,9 + 0,92 + 0,93 + ...)- (100 мың долл.(1- 0,9) - 1 млн. ... ... ... 10% ... 100 мың долл. алғашқы
депозит ақша массасының ұлғаюы мультипликациондық тиімділікті 1 ... ... ... ... банктін жаңа ақшаларымен ұлгаюы нақты бакылау
мен ақша ұсыну мультипликаторлары немесе банктік мультишіикатор (т) ... мына ... ... r ... ... ... ... % немесе
(4);
мұңдағы М — депозиттердің өсуі,
R — резервтердің өсуі.
Біздің мысалымызда m = 10, ... ... ... ... ... ... әкеледі. Демек, мультипликатордың көлемі міндетті резервтік
талаптарға кері тәуелділікте. Егер ... ... 5 ... онда т = 20, ал 20 ... ... т = 5-ке ... өмірде банк депозиттері ұлғаюының мультипликациондық әсерінің
нәтижесі ... ... ... ... ... көлеміне байланысты,
өйткені банктен қарыз түрінде ... ақша ... ... қантарылмай
қолма-қол ақша ретіңде де жүре береді, Біздің мысалымызда ... ... ... ... ал олар ... ... ... азайтады. Ең соңында, банк ... ... ... ... әсер қарама-қарсы бағытта әрекет етеді.
Мысалы, коммерциялық банктің ... ... ... 1000 ... ... мемлекеттік облигацияны сатып алуы банктің резервтік ресурсың осы
сомаға азайтады, нәтижесінде 10 мың ... ... ... ... (10 ... ... ... жаңа ақша жасауларының демек, ақша массасының өзгеруінің
негізгі факторларына мыналар жатады; резерв ставкасының ең төменгі мөлшері
және ... ... жаңа ... ... ... сұраныс. Бұдан әрі біз осы
тұтқаларды пайдалана отырып, мемлекеттік банктің ақша массасы көлемін қалай
реттейтінін көрсетеміз.
3.3 2005-2010 жылдарға ... ... ... дамуының бағыттары
2005 жылдың алдын ала қорытындылары.  Соңғы жылдары Қазақстанның қаржы
секторы  тұрақты дамуда. Бұған  қолайлы ... ... ... ... ... бойы ... макроэкономикалық дамудың жоғары
тұрақты қарқыны ықпал етуде.
2005 ... ... ала ... ... ... жылдың тиісті кезеңімен
салыстырғанда тауарлар мен қызмет көрсетулердің сыртқы сауда айналымы 33,8%
өсіп, 55,4 млрд. ... ... ... мен қызмет көрсетулер экспорты –
34,5% ... 30,4 ... ... ... ... ал ... мен ... импорты – 32,9% өсіп, 25,0 млрд. доллар болды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жылы ЖІӨ-нің нақты өсуі  2007 жылмен салыстырғанда 9,4% ... ... ... өсуі ... барлық салаларында байқалады:
өнеркәсіпте – 4,6%, ауыл шаруашылығында – 7,3%, құрылыста – 37,8%, ... ... ... – 7,0%, байланыс қызметі – 27,7%, сауда – 9,3%
көбейді. 2006 жылы ... ... ... өсуі 2005 ... 35,7% ... жылы 2004 жылмен салыстырғанда  халықтың ақшалай кірісінің өсуі
нақты көрсетуде 12,0% құрады. Осының салдарынан ... ... ... 2005 жылы 12,4% ... жылы ... 7,5% ... (2006 ... желтоқсанға қарағанда 2007
жылғы желтоқсан). Бірқатар алдыңғы жылдар бойы өсіп отырған инфляциялық
қысым жағдайында ... ... ... алғанда жоғары емес тұрақты
деңгейде – жыл аяғындағы есеппен 6-7% (2002 жылы – 6,6%, 2003 жылы – ... жылы – 6,7%) ... ... жылы ... ... –  8,1%, ... ... – 5,9%, ақылы қызмет көрсету – 8,0% ... Баға ... – 34,5%,  ... мен ... – 23,1%, ... ... ... көрсетулеріне – 19,5%, күрішке – 18,3%, сондай-ақ ет
және ет өнімдеріне – 12,5%   неғұрлым  өскенін ... ... оның ... экономикалық белсенділіктің артуы 2005
жылы инфляциялық қысымның нығаюына ықпал етті. Жыл бойы ... ... ... ... ... тауарларына бағалардың өсуі
сақталды. 2005 жылы 2004 жылмен ... Brent ... шикі ... ... 40,8%, ... газға – 42,5% өсті. Бұл ішкі нарықтағы тиісті
тауарларға ... ... ... ... алып ... жылы ... ... шығыстарының өсуі жалғасты. Егер ... жылы ... 23,9% ... 2005 жылы олар ... 27,9% ... ... өзі экономикалық белсенділікті ынталандырады, алайда ... ... ... ... жылы ... кірістерінің өсуінен туындаған инфляциялық ... ... ... ... жылы ... ... ... кәсіпорындардың бағалары (2004
жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 2005 жылғы желтоқсан) 20,3% ... ... ... ... ... ... сектор кәсіпорындары
мониторингінің деректері  іс жүзінде 2005 жыл бойы бағаның өсу ... ... ... ... ... жүргізілген кәсіпорындардың 25%
астамы дайын өнімге бағалардың ... ... 55% ... ... ... пен ... бағалардың өсуін күтуде).
Тұтыну бағаларының қалыптасуына кірістердің ұлғаюы мен экономикалық
белсенділіктің артуымен көрінген ... ... өсуі ... ... әсер етті.
Ақшаға сұраныстың өсуі  ақша агрегаттарының кеңеюіне ... ... ... ақша ... ... өсіп, 2065,3 млрд. теңгеге (2004 жылы– 69,8%)
дейін көбеюі  ішкі кредиттеудің өсуімен қамтамасыз ... ... 2005 жылы 74,7% ... массасының кеңею қарқындарымен салыстырғанда номиналды ЖІӨ
өсуінің барынша ... ... (27,0%) ... ... 2004 ... ... 28,1%-дан 2005 жылдың аяғында 27,7%-ға
дейін өсуіне алып келді.
2005 жылы айналыстағы қолма-қол ақша  8,6% өсіп, 411,8 ... ... ал 2004 ... тиісті кезеңінде  өсу 59,0% құрады. 2005 жылы ... 14,7% 663,0 ... ... ... өсті (2004 жылы – 82,3%). ... 2005 жылы ақша ... кеңею қарқынымен салыстырғанда
ақша массасы өсуінің озық қарқыны салдарынан 2,86-дан 3,12-ге дейін өсті.
Қазақстан Республикасы ... ... таза ... резервтері
2005 жылдың аяғында бір жыл ішінде 23,8% қысқарып, 7065,9 млн. долл. болды.
Елдің ... ... ... алғанда ... ... ... ... қоса ... ала деректер бойынша 8014,7 млн. доллар)  2005 жылы 4,7% ұлғайып,
15084,4  млн. долларды құрады.
2005 жылы ... ... ... ... үшін ... саясатын
күшейту шаралары қабылданды. Ресми қайта қаржыландыру ставкасы ... ... ... көтерілді, ең төменгі резервтік талаптарды есептеу базасы
кеңейтілді және резервтік активтердің тізбесі қысқартылды.
Ішкі валюта нарығында сұраныстың ұсыныстан шамалы ғана асып ... ... ... АҚШ ... ... ... 2,9% номиналдық құнсыздануына
алып келді (биржалық бағам бойынша). Бұл  Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... қысқартуға мүмкіндік берді.
Ақша-кредит саясатының инфляцияға әсерін күшейту үшін ... ... ... ... 2005 жылғы 1 шілдеден бастап 
депозиттік және кредиттік ... ... ... ноталарды шығару,
репо операциялары сияқты  ақша-кредит саясатының жекелеген операцияларының
мерзімдері мен ... ... ... ... ... реттеу тетігіне өзгерістер енгізілді. Бірегейлендіру нәтижелерін
күшейту үшін «овернайт», «овердрафт»  заемдарын беру және тікелей ... ... ... тоқтатылды.
Қысқа мерзімді ноталар эмиссиясының көлемі 3,5 есе ... ... ... теңге) олардың айналыстағы ... 2005 жылы 396 ... 161 ... ... ... ... Бұл шығарылатын ноталардың
айналыс мерзімдерінің айтарлықтай қысқаруына байланысты (2004 жылы орташа
алғанда 243 күннен 2005 жылы ... ... 30 ... ... ... Ұлттық Банкінің екінші деңгейдегі банктерден
депозиттерді тарту көлемі 2005 жылы 3,4 есе 2627,9 ... ... ... Бұл ... ... ... Ұлттық Банкінің олар бойынша
өтелмеген ... ... 10,3% 78,8 ... ... 86,9 ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің баға ... ... ... ... қарамастан, инфляция бір жылда орташа
есеппен алғанда 2005 ... ... ... ... (5,2-6,9%) асып
түсіп, 7,6% құрады.
Осы жағдайларда ... ... ... Банкі  Ақша-кредит
саясатының  2006 – 2008 жылдарға  арналған негізгі бағыттарын әзірледі.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2006-2008 жылдарға ... ... ... ... ... Банкі  бағалардың тұрақтылығын
қамтамасыз етуге бағытталған ақша-кредит саясатын жүзеге ... ... ... ... деп ... ... ... қағидаттарына көшу жөніндегі жұмыс
жалғастырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... саясатының негізгі өлшемдерінің болжамдарын құруды
болжайды.
Негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің болжамы  2006 жылы ... ... ... ... ... ... ... үш жылға
(2006-2008 жылдар) берілген, бұл осы құжаттың орташа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... соңында
нақтыланатын болады.
2006-2008 жылдарға арналған ақша-кредит саясатын әзірлеу ... ... ... ... екі сценарийлік нұсқаны қарастырды.
Сценарийлік нұсқаларға бөлудің өлшемі ... ... ... ... табылады (қалыпты бағалар сценарийі және жоғары ... ... ... ... ... ... ... бағаның күрт төмендеу
мүмкіндігі  қысқа мерзімді болашақта барынша төмен болғандықтан, ... ... ... ... ... ... нұсқаларда экономикалық өсудің жоғары
қарқыны, макроэкономикалық тұрақтылық  және қолайлы сыртқы экономикалық
конъюнктураның сақталуы болжанады.
Соңғы жылдардың ... ... ... алу ... ақша-кредит
саясатына айтарлықтай ықпалын көрсетіп отыр. Бұл фактор ақша ... ... ... ... факторлардың бірі болып қала береді. Мұның
өзі банктер мен кәсіпорындардың сыртқы ... алу ... ішкі ... ... пайыздық ставкаларына қарамастан айтарлықтай болатынына
байланысты.
Есептеу кезінде ... ... ... ... ... істеу
тетігінің өзгерістері есепке алынбады, олар 2006 ... ... орын ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
әзірлеген ... ... ... ... үлгісінің нәтижелері
пайдаланылды.
Мұнайға қалыпты бағалар сценарийі 2006-2008 жылдары «Брент» сортты
мұнайдың әлемдік ... ... бір ... үшін 45-60 ... ... ... ... ставкалар шамамен ағымдағы деңгейде сақталады
деп болжайды.  Осындай болжамдар кезінде 2006-2008 жылдары ... ... өсуі 8-9%, ... ... ... Банкінің халықаралық
резервтері – 12-38%, ақша массасы – 24-35%, ақша базасы – 20-42% шегінде
күтіледі. ... ... ... 2006 ... ... 2008 ... дейін өседі.
Мұнайға жоғары бағалар сценарийі  алдағы үш ... ... ... ... одан әрі ... болжайды. Осы сценарий бойынша  ... ... ... ... бағасы бір баррель үшін 65 доллардан асып
түседі деп ... ... ... ... ... ... ... ставкалардың неғұрлым төменгі деңгейіне жету болжанады.
Осындай ... ... ... ... ... ... бағалар
сценарийімен салыстырғанда экономиканың барынша жоғары орташа ... ... ... ... ақша ... өсу болжамы мұнайға
қалыпты бағалар сценарийіне қарағанда орташа алғанда 7-12 ... ... ... ... ... ... ... саясатының негізгі
мақсаты мұнайға қалыпты бағалар сценарийін іске асыру кезінде инфляцияны
5,7-7,3% шегінде және мұнайға ... ... ... іске ... – 6,9-8,5% ... ... ... сценарийдің ішінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мұнайға
қалыпты бағалардың сценарийін барынша шынайы деп есептейді.
Осыған байланысты ... ... ... ... бірқатар
шараларды, оның ішінде ақша-кредит саясатын қатаңдату ... ... ... жоспарлап отыр. Бұл сценарийге қарамастан шетелдік капиталдың
айтарлықтай келуі, ішкі қаржы нарығында ... ... ... ... ... өсуі жағдайларында инфляциялық ... ... ... ... бағалар сценарийі іске асырылған жағдайда ақша-кредит
саясатының шаралары көп дәрежеде қатаңдатылуы мүмкін.
Ақша-кредит саясаты саласында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... операцияларын пайдаланудың тиімділігін арттыру
және ақша ... ... ... ... әсерін одан әрі
күшейту жөніндегі жұмыстарды жалғастырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ақша ... ... ... ... ... өз ... ... ставкаларды, ресми
қайта қаржыландыру ставкасын қоса алғанда, реттеп отырады. Неғұрлым маңызды
мәселелер ... ... ... ... ақша-кредит саясаты
жөніндегі кеңесінің ... ... ... оның ... Республикасы Парламентінің депутаттары, мемлекеттік органдардың,
академиялық топтардың, сондай-ақ қаржы секторының өкілдері қатысады.
Қаржы нарығындағы сыйақы ставкаларын реттеудің, сондай-ақ ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі депозиттері және қысқа мерзімді
ноталарды шығару болып отыр. ... ... ... ... ... көлемін шектемейді, алайда олар ... ... ... ... ноталарды шығару қысқа мерзімді құралдар бойынша
«қисық кірістілікті»  қалыптастыру және ... ... ... ... мақсатында жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің сыйақының нарықтық ставкаларына
әсерін ставкалардың дәлізін ... ...... ... ... ... ставка – заемдар беру жөніндегі ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру шеңберінде  қайтарылуына
Қазақстанның жеке тұлғалардың салымдарына кепілдік беру ... ... ... жеке ... ... ... ... бойынша сыйақының шекті ставкаларын ресми қайта ... ... ... ... ... ... ... ақша-кредит саясатының
трансмиссиялық тетігінің үлгісі ... ол ... ... ... ... көрсеткіштерге, атап айтқанда
инфляцияға ... ... ... ... өтімділік проблемасының өткірлігін төмендету үшін  Қазақстан
Республикасының ... ... ... нормативтерді сақтауға тиіс
міндеттемелерін кеңейту арқылы  ең ... ... ... ... одан әрі ... ... асыруды ниет етіп отыр.
Өтімділікті   шектеу бойынша көзделген ... ... ... экономикалық өсудің барынша жоғары қарқынын қамтамасыз ... ... ... ... валюта бағамының қысқа
мерзімді және алып-сатарлық  ауытқулары салдарын әлсірету мақсатында ... ... ... ... ... асыра отырып,  қандай да бір
ұзақ мерзімді белгіленген дәлізді айқындамай  өзгермелі айырбас бағамы 
саясатын ... ... ... ауытқуы  ақшаға сұраныс пен
ұсыныстың ара ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Қаржылық емес корпорациялар секторының даму ... ... ... ... ... және ... жағдайын,  төлем қабілеттілігі деңгейін және капитал тарту
қажеттілігін, ... ... ... ... ... бағалау  мақсатында экономиканың нақты секторы
кәсіпорындарының мониторингі  бойынша ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... ... реттеу және валюталық ... ... ... одан әрі ырықтандыруға, капитал қозғалысына байланысты
тәуекелдерді реттеуге қолданылатын жаңа тәсілдерді  әзірлеуге  бағытталған 
саясат ... ... ... операциялар бойынша ақпараттық база
жетілдіріледі, бұл 2007 жылдан бастап валюталық ... ... ... ... ... мониторинг және селективті бақылау
жүйесіне тиімді  өтуді  қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Төлем жүйелері ... ... ... ... ... арттыру,  тәуекелдерді басқару және төлем ... ... ... құру ... одан әрі ... ... Осы ... техникалық және бағдарламалық қамтамасыз етудің
операторларын, провайдерлерін, сондай-ақ  төлем жүйелері ... және ... ... ... Төлем жүйелерін жоғары ақпарат
технологияларымен және алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... ... және ... жұмыс істеуін қамтамасыз ету
және қауіпсіздік деңгейін арттыру мақсатында жаңа ... ... ... ... ... ақша ... ... 2006 жылы Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі  жаңа дизайндағы  ... ... ... ... және ... технологиялардың дамуына байланысты болып
отыр. Банкноталарда жаңа қорғау және  машина оқитын элементтер болады.
Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ету ... ... Ұлттық Банкі өз қызметін ... ... ... мен ... ұйымдарын реттеу және қадағалау
агенттігімен тығыз үйлестіреді.
Ақша-кредит ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2003-2006
жылдарға арналған  ... ... ... ... одан әрі ... барлық бөліктерін халықаралық стандарттарға жақындату ... 3 - ... ... 2006 - 2008 жылдарға арналған негізгі
көрсеткіштерінің болжамы ... ... ... ... ... аяғында
|  |2005ж |2006ж |2007ж |2008ж ... ... ... кезең ішінде), %|7,6 |5,7-7,3 |5,0-7,0 |5,0-7,0 ... ... ... % |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... ... ... ... |7,1 |9,7 |11,2 |12,5 ... ... ... млрд. АҚШ| | | | ... | | | | ... %-бен |-23,8 |37,7 |15,4 |11,7 ... ... теңге |663 |939 |1184 |1416 ... %-бен |14,7 |41,7 |26,1 |19,6 ... ... ... |2065 |2789 |3561 |4413 ... %-бен |25,2 |35,0 |27,7 |23,9 ... ... ... |1654 |2228 |2830 |3525 ... %-бен |30,1 |34,7 |27,0 |24,6 ... экономикаға кредиттері, млрд. |2592 |3676 |4782 |6028 ... | | | | ... % - бен |74,7 |41,8 |30,1 |26,1 ... құрастырылған: www.nationalbank.kz мәліметтер негізінде |
|алынған. ... ... ... ... ... ... ... мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігімен және басқа да
мүдделі мемлекеттік органдармен ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылық туралы есепті дайындау жұмысын жүргізеді.
Халықаралық қаржылық ұйымдармен (Халықаралық Валюта Қоры, ... ... ... құру және Даму ... Азия Даму Банкі, Ислам Даму
Банкі және басқалары) белсенді ынтымақтастық жалғастырылады.
Интеграциялық бірлестіктер шеңберінде Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі ... ... ... ... ЕурАзЭҚ-на мүше елдердің 
интеграцияланған валюта нарығын құру, ... ... ... (БЭК), Шанхай Ынтымақтастық Ұйымын (ШЫҰ) қалыптастыру  ... және ... ... ... ... ... жалғастырады.
3.4 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2008-2009 жылдарға арналған ақша-
несие ... ... жəне ... ... ... Банкінің негізгі басымдағы инфляциялық
таргеттеу қағидаттарына көшу бойынша жұмыстарды жалғастыру болып табылады.
Инфляциялық таргеттеу Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... сай келеді жəне қойылған
мақсаттың айқындылығының ... ... ... қатысушыларының үлкен
сенімін қамтамасыз етеді.
Осы ... ... ... ... ... қағидаттарын
қолдану немесе назарды ақшаны таргеттеу немесе ... ... ... ... ... ... ... қағидаттарына көшу шеңберінде ... ... ... ... ... ... режимін ұстанатын
болады, яғни теңгенің айырбас бағамы ішкі ... ... ... ... пен ... ... белгіленетін болады.
Инфляциялық таргеттеу қағидаттарына көшу ақша-кредит саясатын
жетілдіру ... ... ... күшейтуді болжайды. Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі жаңа ... ... мен ... ... ... ... ... күштерді шоғырландырады.
Қазақстан Республикасы экономикасы дамуының сценарийлік нұсқалары
Қазақстан Республикасының 2008-2009 жылдардағы экономикалық ... ... осы ... ... ... ... түрде айырмашылығы
болды. Бұған, негізінен алғанда əлемдік қаржы нарықтарындағы жағдайлардың
өзгеруі себепші болды. Осыған байланысты ... ... ... тəсілдері толық қайта қарастырылды. Қазақстан Республикасы соңғы
жылдарда бірінші рет ... ... ... ... ... ұшырасты. Сондықтан осы құжатта ЖІӨ-нің нақты ... ... ... ... сценарий қарастырылмайды.
Сондай-ақ мұнайдың əлемдік бағаларының төмендеуі нұсқасы да
қарастырылмайды, себебі оны ... ... ... екі ... ... ... ... өсу сценарийін жүзеге асыру сияқты
мүмкіндігі аз. Əлемдік экономиканың даму перспективасына ... ... ... бағалау бойынша, жақын болашақта жоғары дəрежеде
сақталатын болады, əлемдік ... жəне ... ... ... ... ... өндіретін аймақтарындағы геосаяси жағдайлардың
айқындалмаушылығы оның көздері
болып табылады.
Осыған ... ... ... ... ... ... əлемдік бағалар жоғары деңгейде болып қалады деп күтіледі,
əлемдік ... ... күрт ... болмайды. Сондай-ақ дамушы
нарықтар үшін қарыз алу талаптары жақсарады деп ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасына айтарлықтай
түсімдерінің сақталуына мүмкіндік ... ... ... ... ... өткен жылдардағы көлеммен сырттан қарыз алуы кем ... 1-2 ... ... ... ... ... экспортынан кірістердің айтарлықтай өсуіне
қарамастан, Қазақстан Республикасының төлем балансының ағымдағы шотының
сальдосы 2008 жəне 2009 ... ... ... ... ... ... біршама дефициттің сақталуына ағымдағы операциялары
бойынша ... ... ... ... ... ... байланысты шығыстардың (тауарлар импорты жəне
дивидендтерді қоса алғанда ... ... жəне банк ... ... ... ... төлемдерге байланысты басым болуы себепші болады.
Энергия тасымалдауыштар мен басқа шикізат тауарларын экспорттау үшін
қолайлы болатын баға ... ... ... ... нетто-ағыны оларға байланысты ... ... ... ... ... ... капитал нарықтарындағы ресурстарды тартуға
рұқсаттың шектелуі жəне бағалау бойынша 2008 жылы ... 12 ... ... ... ... ... ... өтеу жəне қызмет көрсетуге
арналған төлемдердің қажеттілігі ағымдағы жəне ... ... ... ... өтеу үшін ... ... жеткіліксіз болуына себепші болады.
Сырттан ресурстар тартуды шектеу банктерден орта ... ... даму жəне ... ... ағындарын жұмсау
стратегияларын өзгертуді талап ... Осы ... ... банк ... ... ... ... айтарлықтай
бəсеңдейді, бұл қалыпты экономикалық өсуді қамтамасыз етеді. Экономикалық
өсудегі негізгі бəсеңдеу шикізатқа жатпайтын салалар есебінен күтіледі, ... ... ... ЖІӨ-нің нақты өсуіне айтарлықтай үлес қосты.
Қазақстан Республикасы экономикасының одан əрі ... ... ... ... 2007 ... 6 ... қаулысымен
бекітілген Қазақстан Республикасының əлеуметтік-экономикалық дамуының
тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... іске ... ... ... Сонымен қатар əлемдік қаржы
нарықтарындағы жағдайдың нашарлауы жалғасатын ... ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикасы неғұрлым теріс нұсқа
бойынша дамиды.
Осыған ... ... ... ... ... қарастырылады.
Базалық сценарий кезінде ағымдағы операциялар бойынша айтарлықтай
дефициттің (5 млрд. АҚШ ... ... ... күтіледі. Бұл ретте
банктердің резидент еместер алдындағы, өтеу ... 2008 жəне ... ... ... ... ... ... қарыз алу
есебінен қайта қаржыландыра алмайтыны болжанады. Осы жағдайларда банктердің
сыртқы активтері қысқарады деп күтіледі.
ЖІӨ-нің нақты өсуі 2008 жылы 5%, ал 2009 жылы 6,3% ... ... ... өсу ... ... тауарлар импортына деген
қажеттіліктің төмендеуіне жəне тұтастай алғанда ішкі ... ... ... бұл ... ... ... 2009 жылға түзетуді
қамтамасыз ... ... 2009 жылы ... ... ... бұл ... Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық резервтері
көлемінің 2008 жылғы деңгейде сақталатынын жəне теңгенің номиналдық ... ... ... ... үшін ... сектор мен төлем балансы көрсеткіштерінің
болашақтары динамикасына қатысты болжамдар ... ... ... ... ... ... ... Көрсетілген кезеңде ақша
базасының орташа жылдық өсімі 11-15%, ақша массасының ... ... ... ... 16- 18%, банк ... ... 18-20% ... сценарий кезінде банктердің резидент еместер алдындағы
міндеттемелерінің ... ... ... ... алу болмаған кезде
банктердің сыртқы активтерінің қысқаруымен қамтамасыз ... ... Бұл ішкі ... ... ... жəне ішкі ... ақша
өсуінің бəсеңдеуіне əкеп соғады. Ішкі инвестициялық жəне ... ... ... ... төмендеуіне əкеп соғады ... шот ... 2008 жəне 2009 ... ұлғаюын шектейтін
болады.
Сыртқы ресурстарға рұқсаттың болмауы жағдайында сыртқы ... ... ... ... ... капиталдың нетто-
əкетілуіне себепші болады. Бұл теңгенің ... ... оның ... ... ... ... қысым жасайтын болады.
Бұл сценарийдің шегінде ... ... 2008 жəне ... ... өсуі ... деп ... ... сектор мен төлем
балансы көрсеткіштерінің болашақтағы динамикасына қатысты ... ... ... ... ... банк ... сыртқы жəне
ішкі активтерінің қысқаруы жəне, тиісінше, депозиттердің ... ... ақша ... ... ... ... ақша ... жылдық тарылуы 2-4%, ақша массасы орташа алғанда 6-7%, экономикаға
кредиттер 4-5%, банк жүйесіндегі депозиттер 2-3% төмендейді.
Екі сценарийді іске ... ... ... біршама бəсеңдеуін
болжайтынын атап өткен дұрыс. Егер 2007 ... ... ... ... ... ... болса, онда 2008 жəне 2009 ... ... бір ... ... өлшенетін деңгейге дейін төмендейді. ... ... ақша ... ... ... ... сұраныстың өсуін
шектеу, сыртқы күйзелістерді күтудің болмауы ... ... əсер ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің 2008-2009 жылдарға арналған
ақша-кредит саясатының негізгі ... ... ... ... ... ... желтоқсанда) 2008 жылы 7,9-9,9%, 2009 жылы 7,5-
9,5% аспайтын базалық жəне пессимистік ... ... ... ... ... ... болады. Бұл орташа жылдық инфляцияның сəйкесінше 16-
18% жəне 8,0-10,0% деңгейіне сай болып келеді.
Егер ЖІӨ, мемлекеттік шығыстар жəне ... ... ... ... ... қайта қаралатын болса, инфляция болжамының да
қайта қаралатынын назарға алу ... ... ... ақша ... жəне ... саясатының басқа индикаторлары индикативтік,
яғни экономиканың жұмыс істеуінің ... ... ... қол ... емес ... табылады.
Орташа жылдық инфляция есебінің ерекшеліктері 2008 жылы орташа ... ... ... ... төмендеген кезде де жоғары деңгейде
қалады (өткен жылдың желтоқсанымен салыстырғанда желтоқсанда). Бұл ... ... ... ... əдістемесіне байланысты. Орташа ... ... ... ... 2 ... ... үдерістердің
динамикасы есепке алынады. Орташа жылдық инфляцияның тауарлар мен ... ... ... ... ... ... үшін
пайдаланылатын ағымдағы жылғы орташа құнының оның ... ... ... ... ... ... орташа жылдық инфляцияны есептеу қатарынан 24 айды ... яғни ... 12 ... ... ... ... тұтыну
бағаларының олардың өткен ... ... ... ... ... ... орташа мəні алынады. Мəселен, 2008 жылы орташа жылдық
инфляцияның деңгейі 2008 ... жəне сол ... 2006 жəне 2007 ... ... ... Бұл ... 2007 ... екінші жартыжылдығындағы
инфляциялық қысым 2008 жылы да ... ... əсер ... ... ... ... ... жағдайда өткен жылдармен салыстырғанда
2008 жылы жылдық инфляция жылдың ... ... ... бастайды деп
күтіледі. Дегенмен орташа жылдық инфляция бүкіл 2008 жыл бойы жоғары өсу
қарқынын көрсетіп, жыл ... ғана оның ... ... ... ... саясатының 2008 жылға арналған шаралары.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... ... асыруға қатысты болады.
Базалық сценарийді ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз
ету басым бағыт болып қалады. Пессимистік сценарийді жүзеге асыру ... ... одан əрі ... жол ... мақсатында қаржы
секторының тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... жəне ... экономикаларда қалыптасқан жағдайдың өзгерісіне
əсер ете отырып, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі «қатал» ақша-кредит
саясатын ... бас ... ... атап ... ірі ... қоса
алғанда көптеген елдердің орталық ... ... банк ... ... ... ... ... отырып, ақша-кредит саясатын жүргізу
тəсілдерін қайта қарайды. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің мұндай саясаты
неғұрлым қолайлы болып табылады.
Ақша-кредит саясатының екі сценарийді жүзеге ... ... ... ... ... ... Банкі 2008 жылы ақша-кредит саясатының
құралдарын жетілдіру ... ... ... ... ... ... бойынша пайыздық ставкалардың ролін арттыруға қатысты
жұмысын жалғастырады.
- ... ... ... ... ақша ... ... ... деңгейіне қатысты қысқа мерзімді құралдардың ақша нарығындағы
ставкалардың жоғарғы деңгейі ... етіп ... ... Ұлттық Банкі екінші деңгейдегі банктерден ... ... ... ... ... ... ставкасының Ѕ деңгейінде
белгіленетін болады жəне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ставкалары
дəлізінің төменгі мəнін білдіреді.
- ... ... ... ... ... ... банктерге
мемлекеттік жəне агенттік бағалы қағаздарды кепілге бере отырып, кері ... ... ... ... ... ... беруді
жалғастырады.
- Валюталық СВОП операцияларын жүргізу, сондай-ақ банктердің Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкіндегі корреспонденттік шоттарындағы ... бере ... ... ... ... беру ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкінің банктік заемдар ... ... ... жəне ... іс-қимыл жасау туралы келісім жасаған кезде ... ... ... ... вексельдермен қайта есепке алу операциялары жүргізу
практикасы толық ... ... ... ... ... бірінші класты эмитенттері мəртебесін беру тоқтатылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... жəне қайта конвертациялау ... ішкі ... ... ... валютасын сатып алу немесе сату
арқылы жəне сол ... ... ... ... ... ... Бұл ретте ішкі нарықтағы шетел валютасына қосымша сұраныстың
төмендеуіне ... ... ... ... ... ... ... алатын мерзімдердің 6 айға дейін ұлғаюы (2007
жылғы қарашаға ... – 1 ай) ... ... ... базалық сценарийді жүзеге асыру кезіндегі
шаралары:
- Қазақстан ... ... ... бірқалыпты қатаң ақша-кредит
саясатын жүргізетін болады. Бұл бір жағынан, Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің операциялары бойынша ... ... ... ... ... тұруды, екінші жағынан банктерді қысқа мерзімді өтімділікпен
қамтамасыз ету бойынша операцияларды жүргізуді білдіреді.
- Қысқа мерзімді ноталар шығару, екінші ... ... ... ... қаржыландыру заемдарын беру Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің ... ... ... ставкаларын реттеудің, сондай-ақ
банктердің ... ... ... ... ... ... ... кезде жəне сұраныс туындаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... үшін айналыс мерзімі 1 жылға дейінгі қысқа мерзімді ноталарды
шығаруды қайта қалпына ... ... ... ... Ұлттық Банкі кірістіліктің қысқа мерзімді қисығының
мониторингін жүзеге асыратын жəне ... ... ... ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі теңгенің айырбас бағамына оның
əлсіреу жағына қарай қысым жасалған жағдайда ... ... ... ... күрт ауытқуларына жол бермейді, бұл ретте теңге бағамының
ауытқу бағдарлары немесе дəліздері белгіленбейтін болады.
Ішкі инвестициялық жəне ... ... ... ... ... ... ең алдымен импорт шығыстарын қысқарту
есебінен түзетуді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, олармен ... ... ... ... отырып, қысқа мерзімді кезеңде ішкі валюта нарығындағы
сұраныс пен ұсыныстың теңгерімсіздігін жою үшін ... ... ... ... ... ... ... валютасына сұранысты шектеу, оның
ішінде ішкі валюта нарығында валюта сатып алу жəне сату тəртібін ... ... ... ... ... ... ... пессимистік сценарийді жүзеге асыру кезіндегі
шаралары:
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Бұл ең ... резервтік талаптардың қолданылып жүрген
нормативтерінің айтарлықтай төмендеуі мүмкін екенін ... ... ... ... ... біршама көлемде тікелей ұзақ
мерзімді көмек ... бас ... ... ... ... Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын ... ... ... мен ... ... жəне ... Үкіметімен бірлесіп əр түрлі жанама құралдарды ... ... ... жəне ... даму институттары арқылы өтімділік беру жəне т.б.) пайдалана
отырып банк секторына қолдау көрсету ... ... жəне ... жоспарлап отыр.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі алтынвалюта резервтерін елдің
өзінің ... ... ... үшін ... деңгейде ұстап
тұру мақсатында теңгенің айырбас бағамына неғұрлым жоғары қысым ... ... ... ... оның ... əлсіреуіне
жол береді.
Ішкі инвестициялық жəне тұтынушылық сұраныстың тарылуы ... ... ... ... қысқарту ғана емес, сонымен қатар
сыртқы борышқа қызмет көрсету үшін ... ... ... ... ... ... қатар шетел ... ... ... жəне ... капиталдың кенеттен əкетілу қаупін ескере
отырып, қажет болған кезде ішкі ... ... ... ... қатаң шаралар қабылданатын болды. Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі осы мақсатта ... ... ... жəне ... ... ... арттыру жөнінде, оның ішінде валюталық ... ... ... ... ... ... ... қабылдауы мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғанынан бері Ұлттық Банкінің
ақша-несие ... ... өте қиын ... өтті, алайда осы жүргізген
тиімді саясатының арқасында еліміз қысқа уақыт мерзімде ... ... шыға алды ... те болады. Осы ... ... ... ... негізгі принциптерін қолдана отырып тиімді ... ... ... ... ... ... – монетаризм принциптеріне негізделіп ... ... ... экономикалық коньюнктураның ... ... ... ... саясаты коммерциялық банкілерге тек
жанама әсер ете ... және ... ... ... ... ... ... саясатын негіздеу, оның стратегиясы мен тактикасын
анықтау ең алдымен теориялық ... ... және оның ... ... ... етеді.
Ақша-несие саясатының негізгі тартушысы елдің орталық банкі екені
түсінікті, ол ... ... ... ... төрт ... ... белсенді пайдаланады: олар коммерциялық банкілерді қайта қаржыландыру
көлемін реттеу, резервтік талаптар саясаты, ашық нарықтағы операциялар және
несиелеуді шектеу.
Ақша-несие ... ... ... тек бір ... ... ... оның стратегиялық мақсаттары елдің жоғарғы органдарымен
анықталатын глобальды стратегияның бір бөлімі ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты тек қана анықталған жалпы мақсатқа жетуге
жағдай жасайды. Өз алдына ол қажетті нәтижелерге жеткізуге мүмкіндігі жоқ.
Ақша-несие саясатының ... ... ... ... екі ірі ... ... ... белгілі – кейнсиандық және монетарлық мектептер.
Егер де ... ақша - ... ... рольді бюджеттіктердің
пайдасына, немесе табыстардың үстінен ... ... ... ... ақша-несие саясатын жоғары бағалауды нақты қолдайды. Олардың
арасындағы келіспеушілік әртүрлі методологиямен шартталған – ... ... жеке ... ... тиімділігі туралы айтса, екіншілері –
барлық ... ... ... ... туралы айтады.
Қазіргі ақша-несие саясаты көбінесе “ағымға қарсы ... ... ол ... ... ... ... ... және
коньюнктураның қызуын болдыртпау үшін экономикалық өсуді тұрақтандыруға
бағытталады.
Осы мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... өте ... нәтижелер береді. Алайда бұл нәтижелерді ешкім
алдын-ала кепілдей алмайды, ... ... ... ... ... кезінде ешкім оларды осы резервтерді қарыз беру ... ... ... ... ... ... ... орындау
мақсатында жаңа банкілерді, олардың барлық деңгейдегі филиалдары мен
бөлімдерін жасау, ... ... және ... ... ... ... таңдау, ерекше экономикалық әдістермен
банкілердің ... ... ... ... ... Екі ... құрылымның нәтижелі жұмыс
жасауына сенімді ... ... ... ... ... үшін ... ... теңдігі болып табылады. Орталық
банкі бірыңғай ақша-несие ... ... ақша ... және ... деңгей
банкілерінің қызметін белгілі дүниежүзілік тәжірибедегі ... ... ... ... ... ... ... ұлттық несие
жүйесіне ақша нарығы мен капитал нарығында белгілі бір жағдайларды
құрастыру ... әсер ... ... он жыл ... өндірісі дамыған елдерде экономикалық реттеу
процесінде нарықтық әдістерді пайдалану ... анық ... жүр. ... ... ... ... капиталдың қозғалысы либерализацияланып,
ашық нарықта операциялардың қолданылуы кең өріс алып ... ... ... ... ... мақсаты Қазақстан
Республикасының ұлттық валютасының түрақтылығын: оның ... ... ... ... және ... ... ... қатынасы
бойынша бағамын камтамасыз ету болып табылады.
Ұлттық ... ... ... ... деңгейін төмендету болып
табылады, ол да әрине ақша массасының деңгейіне тәуелді болып табылады.
Соған сәйкес Қазақстан Республикасының ... ... осы ... ... бір ... бағаның өсуін шектеу саясатын, екінші
жағынан, жанама реттеу құралдарын пайдалана отырып, ақша ұсынысын ... ... ... ... ... ... асыруға тиіс
еді.
Ұлттық Банкінің тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ... ... ... ... екені өзімізге белгілі.
Алғашқы жылдардан бері қарай ... ... ... ... ... және ... қаржыландыру мөлшерінің деңгейлері бірте-
бірте төмен түсті.
Оған мысал кризис кезеңінде қаржы нарықтарында ... ... ... ... балансының нашарлауына әкеп соқтырды. Өзінің
негативті ролін елдің шикізатқа бағытталуы себепкер болды. ... ... ... ... арқылы елдің қаржылық нарығында жағдай біршама
дұрысталды.
Ұлттық Банкінің қызметі дамыған экономикасы бар ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының хал-ахуалы ... ... ... ... жүргізу жаңа дамыған деңгейге жетті.
Ақша-несие саясатын ... жаңа ... мен ... ... ... ... елдің экономикасының тұрақталуында кішкене болса да ... ... ... ... ... саясатын жетілдіру үшін осы
жаңадан шығып жатқан құралдарды пайдаланып, оны әрі қарай кеңінен дамытып
отыру керек. ... ... ... ... ... ... өзімізге
белгілі, осы проблеманы шешу әрине ... ... ... да ... нарықтық экономикасы жоғары дамыған мемлекетке ... ... ... ... жұмыс жасау керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. “Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы” заңы, 30.03.95ж.
2. “Банк және банк қызметі туралы” заңы, 31.08.95ж.
3. Указ ... РК об ... ... ... РК за 2005 ... Постановление Правления Национального Банка РК № 518 от 8 декабря 2003
г.
5. Постановление Совета Директоров ... ... РК от ... Постановление Правительства Республики Казахстан от 26.12.05г. № 1370.
7. Постановление ... ... ... РК 3 августа 2004 года № 300
«Об утверждении Правил о минимальных резервных требованиях».
8. Дж. Доллан, Колин Д.Кэмпбелл, Розмари Дж. ... ... ... и ... ... ... 1993г.
9. Ұлттық Банкінің жылдық есеп беруі (2004-2005 жылдар).
10. Б.К. Иришев «Денежно-кредитная политика: концепция и ... ... ... ... Р.М. ... «Деньги, банки и денжно-кредитная политика», Москва, АО
«Финстатинформ», 1995г.
12. “Общая теория денег и кредита”, под ... ... Е.Ф. ... и ... ... ... Н.В. ... Учебное пособие.М.,«Тендем» 1998
г.
14. Фишер С., Дорнбуш Р., ... Р. ... М. ... 1993 ... ... ... , М. 1992 г.
16. Куликов А.Г. и др. "Кредиты и инвестиции" "Приор", М.1994 г.
17. Макконелл К.Р., Брю С.Л. - ... 2 т. М.: ... 1992 ... А.А. Шустров «Европейский центральный банк: инструменты денежно-
кредитной политики», Деньги и кредит, №2, 2000 ... ... ... НацБанка РК, ноябрь 2000 г., №11.
20. Д. Акишев, Н. Дюгай, К. Дандыбаева, Е. ... К. ... ... ... в 1 ... 1999г. //Экономическое
обозрение, май 1999 г., выпуск 2, Национальный банк РК.
21. //Альпари 1999, №3 ... ... ... ... к ... ... Казахстана 2004, №6 (стр. 43-49). “О денежно-кредитной
политике”.
23. ... ... 2002, №10 (стр. 41). ... ... денежно-
кредитной политики”.
24. //Банки Казахстана 2004, №5 (с 5-25).
25. //Экономическое обозрение, май 1999 г., ... 2, ... банк ... ... В.А. Бахарев, И.В. Панченко, Е.К. Канатбаев ... ... ... в ... //Егемен Қазақстан. 2002, 12 нарурыз. “Валюталық құндылықтарды
пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан. 2005, 27 ақпан. “ҚҰБ-нің ақша-несие саясатының
бағыттары”.
28. ... ... 2005, 15 ... ... ... жылға ақша-
несие саясатының бағыттары”.
29. //Түркістан 2004, 11 наурыз. “Инфляция төмендеді, резервтер өсті”.
30. //Түркістан 2004, 14 ... ... ... ... ел ... алды ... ... Правда 2002, 24 апреля.
32. //Казахстанская Правда 2002, 25 июня. “От активных реформ к ... ... ... ... 2002, 17 ... (с6) ... ... //Бухгалтер и налоги 2003, №1 (с 28-29).
35. //Вестник НацБанка РК 2000, №10 (с 17-30). ... ... за ... ... 2004, №6 (с7). “О чем ... Национальный Банк”.
37. //Панорама 2002, 22 февраля (с7). “Лучшая банковская система в СНГ”.
38. //Панорама 2005, 8 марта (с7). “Процентные ... на 2005 ... ... ... ... 2004, №7 ... ... используемые в денежно-
кредитной политике”.
40. Қазақстан Ұлттық Банкінің сайты, www.nationalbank.kz
-----------------------
Сыртқы
Таралу ... ... ... ... ... ету уақыты
Аралық
Соңғы
Ақшаның экономикаға бағытталуы
Пайыздық ставканың деңгейі
Ақша массасының көлемі
Даму темпі
Баға тұрақтылығы
Жалпы жұмыспен қамтылуы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі28 бет
Ақша-несие саясатының теориялық аспектіде толық ашу, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын және ҚР екінші денгейдегі банктің қазіргі жағдайын талдау, мемлекеттің экономикасын реттеудегі ақша-несие саясатының перспективті бағыттарын көрсету40 бет
ҚР ұлттық банкі – мемлекеттің ақша-несиелік саясатының атқарушысы және тексерушісі89 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
Мемлекеттің ақша, несие саясаты4 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь