Банк өтімділігін басқару негіздері

1 БАНК ӨТІМДІЛІГІН БАСҚАРУ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банк қызметін басқаруда өтімділігінің орны мен рөлі
1.2 Банк қаражат өтімділігін басқару теориялары
2 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ ҚАРАЖАТ ӨТІМДІЛІГІН БАСҚАРУ ТАЛДАУ
2.1 Банктердің активтер мен пассивтерді басқару әдістері
2.2 Коммерциялық банктің қаражат өтімділігі көрсеткіштерін талдау
2.3 Банктік тәжірибеде қолданылатын өтімділік талдауының әдістері
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ӨТІМДІЛІКТІ БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛІДІРУ ЖОЛДАРЫ.
ҚОРЫТЫНДЫ
Коммерциялық банктің өтімділігі банктің жеткілікті өзіндік капиталының болуымен, лайықты мерзімді ескере отырып, баланстың актив мен пассив тармақтары бойынша қаражатты орналастыру мен оның көлемімен анықталатын, банктің өзінің барлық контрагенттері алдындағы қарыздарлық және қаржылық міндеттемелерінің орындалуын уақтылы және толық қамтамасыз ету мүмкіндігін көрсетеді. Коммерциялық банктің қаражат өтімділігі банктің меншікті капиталы, тартылған және орналастырылған қаражаттары сияқты үш құраманың құрылымдық элементтерін басқару арқылы олардың арасындағы объективті қажетті қатынасын үнемі қолдауында негізделеді.
Әлемдік банк теориясы мен тәжірибесінде қаражат өтімділігі «қор» немесе «ағым» мағынасында түсіну қабылданған. «Қор» мағынасындағы қаражат өтімділігі белгілі бір уақытта актив құрылымын осы облыстағы қолданбаған резервтердің есебінен оның жоғары қаражат өтімділігі тармақтарының пайдасына өзгерту арқылы коммерциялық банктің тұтынушы алдындағы өз міндеттемелерін орындау мүмкіндігінің дәрежесін анықтайды.
«Ағым» ретіндегі өтімділігі динамика көзқарасы бойынша сарапталады және ол коммерциялық банктің белгілі бір уақыт арасында өтімділігінің қолайсыз деңгейін өзгерту немесе актив және пассив тармақтарын тиімді басқару, қосымша қарыз қаражат тарту, табысты көбейту жолымен банктің қаржылық тұрақтылығын көтеру арқылы қаражат өтімділігінің объективті қажетті деңгейінің құлдырауын болдырмау мүмкіндігін бағалау деп көрсетеді.
Яғни, әр коммерциялық банк өтімділігін белгіленген дәрежеде ұстауды өз бетінше қаматасыз етуі керек. Бір жағынан қаражат өтімділігінің белгілі бір уақыт арасында құрылған жағдайын сараптау арқылы болса, екінші жағынан банк қызметінің нәтижелерін болжау және жарғылық капитал, резервтер мен арнайы фондтарды құру, шет ұйымдардың қарыз қаражаттарын жұмылдыру, белсенді несие операцияларын орындау аумағындағы ғылыми негізделген экономикалық саясатын жүргізу арқылы.
Сақталған ақшалы қаражаты барлар мен оларды қажет ететіндер арасындағы делдал ретіндегі коммерциялық банктердің қызметі осы қаражатты ұтымды жұмылдырып және оны несиеге беру немесе жалпы кірістілік, сонымен қатар табыс үшін жоғары пайыз мөлшерлемесімен инвестициялаумен сипатталады.
Ақшалы қаражатты жұмылдыру мен оларды болашақ сұраныстың және қолда бар қаражаттың нақты мерзімде түсуінің нарықтық белгісіздігі жағдайында оларды орналастырумен байланысты операциялық қызмет жүргізу үшін, банкке қаражат өтіміділігі түріндегі қаражат қажет, яғни оңай және тез, өте аз мөлшердегі тәуекелмен немесе мүлдем тәуекелсіз ақшаға айнала алатын активтер қажет.
        
        1 БАНК ӨТІМДІЛІГІН БАСҚАРУ НЕГІЗДЕРІ
1. Банк қызметін басқаруда өтімділігінің орны мен рөлі
Коммерциялық банктің өтімділігі банктің жеткілікті өзіндік капиталының
болуымен, ... ... ... ... ... ... мен ... бойынша қаражатты орналастыру мен оның көлемімен анықталатын,
банктің өзінің барлық контрагенттері алдындағы қарыздарлық және ... ... ... және ... қамтамасыз ету мүмкіндігін
көрсетеді. Коммерциялық ... ... ... банктің меншікті
капиталы, тартылған және орналастырылған қаражаттары сияқты үш құраманың
құрылымдық элементтерін ... ... ... ... ... ... ... қолдауында негізделеді.
Әлемдік банк теориясы мен тәжірибесінде ... ... ... ... ... түсіну қабылданған. «Қор» мағынасындағы қаражат
өтімділігі белгілі бір уақытта актив құрылымын осы ... ... ... оның ... ... ... тармақтарының
пайдасына өзгерту арқылы коммерциялық банктің тұтынушы ... ... ... ... ... анықтайды.
«Ағым» ретіндегі өтімділігі динамика көзқарасы бойынша сарапталады
және ол коммерциялық банктің белгілі бір ... ... ... ... өзгерту немесе актив және пассив тармақтарын тиімді
басқару, ... ... ... тарту, табысты көбейту жолымен банктің
қаржылық тұрақтылығын көтеру ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін бағалау деп көрсетеді.
Яғни, әр коммерциялық банк өтімділігін белгіленген дәрежеде ұстауды
өз бетінше қаматасыз етуі ... Бір ... ... ... бір ... ... құрылған жағдайын сараптау арқылы болса, екінші
жағынан банк қызметінің нәтижелерін болжау және ... ... мен ... ... құру, шет ұйымдардың қарыз қаражаттарын
жұмылдыру, белсенді несие ... ... ... ғылыми
негізделген экономикалық саясатын жүргізу арқылы.
Сақталған ақшалы қаражаты барлар мен оларды ... ... ... ... ... ... қызметі осы қаражатты ұтымды
жұмылдырып және оны несиеге беру немесе ... ... ... ... үшін ... ... ... инвестициялаумен сипатталады.
Ақшалы қаражатты жұмылдыру мен оларды болашақ сұраныстың және ... ... ... ... ... ... белгісіздігі жағдайында
оларды орналастырумен байланысты операциялық қызмет жүргізу үшін, банкке
қаражат өтіміділігі түріндегі ... ... яғни оңай және тез, өте ... ... ... ... ... ақшаға айнала алатын
активтер қажет.
Сонымен, коммерциялық банктің өтімділігі - бұл оның ... ... ... ... ... немесе оларды осындай түрге айналдыру
мүмкіндігі. Банктің нақты қаражаты және ... ... ... бар
активтерінің сомасы, сонымен қатар басқа көздерден қаражатты ... ... және ... ... уақтылы орындау үшін
жеткілікті болса, онда коммерциялық банк ... ... ... ... өтімділігі бар резерв несие мен инвестиция бойынша ұтымды келісімдер
жасау; несиеге сұраныстың мезгілдік және аяқ асты ... ... ... алынуы кезінде толықтыру және т.б. сияқты кез-келген
аяқ асты ... ... ... үшін ... ... ... ... халықаралық банктік
терминологиядан өзге, банк ... ... ... және ... ... ... екі терминді жиі алмастырады, және де бұл
несие институттарының төлеу қабілеттілігі мен ... ... ... мен ... ... әкеліп соғады. Егер де біріншісі
банктің жеке ... ... және ол ... ... қаражат өтімділігін
белгіленген мөлшерде қолдау тәсілдерін өз ... ... ... ... (Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі) үкімет атынан атқаратын
функциясына жатады.
Сонымен, егер банк ақшалы ... ... ... көздерден аудара
отырып өзінің пассив бойынша міндеттемелерін уақтылы орындай алса, ... ... ... саналады. Айта кету керек, өзінің тұрақтылығын
қамтамасыз ету үшін банк белгілі бір ... ... бар ... қажет, ол ақша нарығы ... ... ... ... болған күтпеген міндеттемелерді орындау үшін қажет.
Енді баланс өтімділігі деген ... ... Егер ... ... бойынша қаражатты пассив бойынша міндеттемелерді орындау үшін
тез арада қолдану мүмкіндігін ... ... ... ... ... Банк міндеттемелерін орындау үшін оның активтерінің тез арада
ақшалы түрге ... ... ... ... ... ең
маңыздысы болып қаражатты орналастыру мен ... ... ... ... ... ... айтқанда, пассив мерзімі
қандай болса, ... ... де ... ... ... ... ... актив
бойынша ақшалы түрдегі босайтын сома мен ... ... және ... ... төлемнің сомасы мен төлеу мерзімі арасындағы тепе-
теңдік қамтамасыз етіледі.
Банктің ... оның ... ... әсер етеді: активтің
жалпы сомасында бірінші қатарлы өтімді қаражат неғұрлым көп ... ... ... ... ... Қаражат өтімділігінің деңгейі
бойынша банк активтері үш топқа бөлінеді:
1.Аяқ асты ... ... ... қаражат немесе бірінші қатарлы
өтімді қаражат. Олардың ішінде – касса, коршоттағы қаражат, ... ... және ... ... қағаздар.
2.Ақшалы қаражатқа айналдырыла алатын банк иелігіндегі өтімді
қаражат. Оларға несие, ... ... 30 күн ... ... ... ... ... құнды қағаздар (сонымен қатар басқа
мекемелерге және банктерге қатысу), және басқа құндылықтар ... ... ... ... ... ... жоқ ... – мерзімі өткен несиелер және
сенімсіз қарыздар, негізгі фондтарға ... банк ... ... құрылыстар.
Әлемдік банк тәжірибесінде активтердің ең өтімді қаражаты болып
кассадағы қолма-қол ... ... ... тек ... ... ... ... берілген институттың Орталық банктегі ағымдағы шоттағы қаражаты.
Нарықтық экономикалы мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... ... ала алатын бірінші қатарлы қысқа мерзімді
коммерциялық вексельдер, мемлекет кепілдендірген құнды ... ... ... ... ... ... қаражат өтімділігі
төмен, себебі оларды тез арада сату мүмкін ... ... ... ... төмен активтерге ұзақ мерзімді несиелер, жылжымайтын мүлікке
инвестициялар жатады.
Сонымен қатар, банктің ... ... ... ... ... ... ... банк балансында жоғары
тәуекелді активтер ... ... көп ... ... оның ... төмен болады. Сонымен, тәжірибеге сүйенсек сенімді активтерге
нақты ақшалы қаражаттар жатқызылса, жоғары ...... ... ... ... ... несие қабілеттілігінің дәрежесі
несиелердің уақтылы қайтарылуына әсер етеді, демек оның ... ... де әсер ... ... ... портфелінде жоғары тәуекелді
активтер үлесі неғұрлым көп болса, ... ... ... ... ... ... өтімділігі сонымен қатар баланс пассивінің құрылымына
тәуелді. Егер сұранысқа ие салымдар ... ... ... ... етуі ... ... ... салымдар банк иелігінде ұзағырақ болады,
яғни талап етілмелі салымдардың көлемі мерзімді салымдар ... ... бұл да ... қаражат өтімділігін төмендетеді. Депозиттер мен басқа
несиелік мекемелерден алынған қарыздардың сенімділігі де баланстың қаражат
өтімділігіне әсер етеді.
Банк ... ... ... актив пен пассивтердің
арақатынасын көрсететін арнайы көрсеткіштерді ... ... ... банк ... бұл ... ... өтімділігінің
коэффициенттері қолданылады. Соңғылар несие мекемесі балансының активінің
түрлі тармақтарының пассивтің белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде
қаражат өтімділігінің көрсеткіштері әр ... ... ... ... де әр ... бұл ... тәжірибе мен дәстүрлерге байланысты;
банктердің мамандануына және көлеміне, несие ... ... және тағы ... ... ... ... алғанда қаражат
өтімділігін бағалауда қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... олар ... мерзімді өтімді
активтердің немесе орташа мерзімді активтердің мерзімі бойынша ... ... ... тең. ... ... бірқатар
мемлекеттерде банктер қаражат ... ... ... ... деп ... белгілі бір деңгейден төмен ... ... ... ... ... банктік және
валюталық бақылау органдары арқылы, басқаларында – банктік заңнамалармен
тағайындалады; олардың көлемі ... ... мен ... ... ... ала ... анықталады. Біздің мемлекетте КСРО заманынан
бері, он алты жылдық үзілістен кейін, 1989 ж. ... ... ... бақылау мақсатында қаражат өтімділігінің ... ... ... ... ... ... бір ... өтімділігінің коэффициенттерін белгіленген нормалармен салыстыру
арқылы бағаланады. Қаражат өтімділігін белгілі бір деңгейде ұстау ... ... ... ... ... ерекшеліктері, жаңа нарыққа шығу және банк ... ... ... ... жасалатын банктің пассивті және активті
операциялар аумағында ... ... ... іске ... банктің өтімді қаражатта қажеттілігі. Әлемдік банк
ісінің ... ... ... ... ... ... ... нормативтер жиынтығы немесе жалпылама формуласы ... ... ... өтімділігі мәселесіне үнемі үлкен көңіл
бөледі, алайда банктің ... ... ... ... және кең ... ... жоқ. Жеке алынған банктің
қаражат өтімділігінің қажетті сомасы ... мен ... ... ... ... ... қатарында, бұл толқулар сол мемлекеттің ... ... ... онда ... өзгерістер болып жатады: бағдарламалық-
мақсаттық, кездейсоқтық, мезгілдік, кезеңдік, ұзақ ... және ... ... ... ... ... ... экономикасы және банктік, қаржылық және ақшалы-
несиелік сияқты салаларды қоса ... ... ... ... ... ... мен ... көлемін болжау қиын, өйткені олар
белгілі бір ... ... ... ... олар ... түрде
салымдар деңгейіне және ... ... әсер ... ... ... ... жер ... топан су, соғыс кезіндегі
алаңдаушылықтар сияқты апаттардың нәтижелері, ... ... ... ... ... ... әрекеттер мысал бола алады.
Мезгілдердің ауысуына тікелей байланысты мезгілдік өзгерістер
кездейсоқ өзгерістерден айырмашылығы олардың жыл ... ... ... келе мезгілге әдетті жағдай біраз өзгере алады. Ауыл ... ... ... ... науқанынан кейін салымдар көбейіп, көктемде ... ... ... ... арналған несиеге сұраныс қыс айларына
қарағанда жазда жоғары. Мезгілдікті айқындайтын ... ... ... ... болып табылады, сонымен қатар дәстүрлер де әсер етеді, мысалы,
желтоқсанда Рождество қарсаңында ... ... ... ... мезгілдік өзгерістермен салыстырғанда алдын ала
болжау тіптен қиын. Кәсіби ... ... ... ... ... ... қысқарады.
Бірақ ҚР банк жүйесіне негізгі әсер Ұлттық банктің ақшалы-несиелік
саясатты жүргізу бойынша әрекеттерге тәуелді.
Ұзақ ... ... мен ... жеке ... экономикалық
кезеңге қарағанда ұзақ уақыт бойында әрекет етеді. Олар бірнеше кезеңді
қамтып, тұтыну, ... ... ... ... саны ... саны, өндірістің техникалық деңгейіндегі өзгерулер секілді
қысқа және ұзақ ... ... ... ... ... ... деңгейіне қаражат өтімділігін жоспаралауды қажет
ететін көптеген экономикалық факторлар әсер ететіні белгілі.
Берілген уақыт аралығында қаражат ... бар ... ... банк базисті уақыт аралығына қатысты салымдар мен ... ... ... ескереді. Қараджат өтімділігінің
динамикасына немесе қордың ... үш ... әсер ... ... ... мен кемуіне байланысты қаражатты иемдену немесе
жоғалту;
– Несие және инвестициялардың ... ... ... немесе жоғалту;
– Салымдардың артуы мен кемуі салдарынан ... ... ... ... ... ... бар ... қажеттілік кез келген уақыт аралығына
есептеле алады. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін, алайда қалған уақытта қаражат өтімділігі бар
қорда қажеттілікті қанағаттандыруға арналатын қаражатты жұмылдыру үшін ... күш ... ... ... Бұл ... ... алуға емес,
мүмкін болатын несиеге сұранысқа байланысты. Жыл ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін міндетті қорлардың жыл басында
артуын қажет етеді.
Егер салымдар сомасы мен ... ... ... ... болжау
мүмкін болса, қаражат өтімділігі бар қажетті қаражатты анықтау ... ... ... еді. ... ... ... банктер салымдар
мен несие көлемін болжауға тырысу ... ... ... екі ... әдіспен жүргізеді.
Олардың біреуі несиеге деген қажеттілікті және әр ... ... ... ... ... деңгейінің сараптамасы ... Бұл ... ... ... ... ... бөлімінің
қызметкерлері қолданады: әрқайсысы өз шоттарының тобы бойынша болжау
жасайды. ... мен осы ... қосу үшін ... ... ... ... бөлімі немесе жоспарлаумен айналысатын ... ... мен ... сомасын есептейтін келесі әдіс - қаражат көздерін
болжау мен елдің жалпы инвестициялық қорларын ... ... ... ... болжаудың эконометрикалық әдістерін қолдану арқылы
экономиканың жеке және ... ... үшін ... Жеке
сектордың қажеттілігін бағалау қаражаттың түсуін бағалаумен салыстырылады.
Сонда банк несиесінде жалпы қажеттілікті ... ... ... ... түсуі арасындағы айырмашылық ретінде анықтауға болады, яғни нақты
бір банк несие нарығындағы үлесін есептей алады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... қиын есептеу
жүргізе алатын кәсіби қызметкерлерге әдетте зәру болады.
Салымдар мен несие көлемін болжауда бұл ... ... ... ... ... мен ... ... мүмкін болатын
құбылыстардың көлемін бірнеше жылдық ... ... ... ... мәліметтердің графиктері мен таблицалары көрсете алады.
Бірақ банк қандай ірі не кіші болмасын, оның ... ... ... ... және ... ... ... Жергілікті деңгейде бірінші орында салымдардың түрі, қайнар көзі
және тұрақтылығының дәрежесі ... ... ... салымдары
мерзімді салымдармен, ал мерзімді салымдар сұранысқа ие ... ... ... ... ... түрде бұл жеке шоттарға
қатысты рас болып келеді, алайда банктің жалпы салымдарына келгенде әрқашан
дұрыс ... ... ... және ... ... ... талап етілмелі
салымдар, бірнеше ірі фирмалардың немесе жеке ... ... ... ... ... ... себебі шот қалдықтарының
құбылыстарының ұқсас келуі тек кейбір ғана фирмалар үшін мүмкін ... банк ... ... ... экономикалық қызметтің
жеткіліксіз әртараптандыру салымдар мен несиенің ... ... ... ... Жеке ... ... ... тауар өндіретін
бір немесе бірнеше салаларға ... ... ... ... ... ... көбісі ұсақ өнеркәсіптер категориясына жатып, өз
қызметін шектелген экономикалық ... ... ... да, ... оның ... ... болып жатқан факторлар да әсер етеді. ... және ... ... шаралары алдымен ақша нарығының
ірі орталықтарында сезіледі, бірақ ертелі-кеш олар ... ... ... ... ... ол ... кіші не алшақ болмасын, ақшалы-
несиелік ... ... ... ... ... әр ... банк ... және әрбір жеке банк жаңа несие беру үшін қажетті
бос қаражаттың шектелуіне шалдығатын жалпыұлттық ағымдардан хабардар ... ... ... ... бұл ... ... ... жетуі
мүмкін, өйткені бұл мезетте несиеге сұраныс өсу ... ... ... ... ... ... өте ... деңгейге жетуі
мүмкін. Егер несиеге сұранысты қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ол өз ... қарай жоғары несие пай
ызын қолдана отырып, ... ... ... Егер ... ... аз ... жоғары табыс әкелуді кепілдеген несиелерді беруден бас тартуға немесе
өз тұтынушылары жағынан несиеге сұранысты ... үшін ... ... ... қағаздарды курс бойынша шығындалып сатуға мәжбүр
болады.
Осылайша, банктің ... ... ... экономикалық және
басқа да факторлар әсер ететіні көрініп тұр, бұған ... ... және ... сұрақтары коммерциялық банктердің қызметінің басты
бағдарларына айналады.
Коммерциялық ... ... ... ... мен ... осы ... негізінде, банктің қаражат өтімділігін
басқару ... мен ... ... ... ... ... жақсартылды.
2. Банк қаражат өтімділігін басқару теориялары
Банк қаражат ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Қазіргі кезде
төрт ерекше теорияларды ажыратады: ... ... ... ... орын ... келер табыс теориялары және пасиивті
басқару теориясы.
Банктің қаражат өтімділігінің жағдайын басқаруға жауапты қызметкерлері
тәжірибе жүзінде ... ... ... ... ... ... ... жүзінде әр түрлі дәрежеде барлық ... ... ... ... ... біреуіне көбірек көңіл бөлінеді.
Қаражат өтімділігі жағдайының менеджментінде екі бағдарды бөліп көрсетуге
болады. Олардың бірі - резервтерді қатаң ... ... Ол ... оған
табыс әкелмейтін қаражаттың болмауын қадағалайды, яғни ... ... оның кез ... ... ... ... ... Ендігі
қарама-қарсылық – міндетті резерв талаптарын қанағаттандыру үшін ... ... ... шегі кезінде қажетті резерв деңгейін үнемі
қолдау саясаты.
Банктердің көбі орташа саясатты ... Ірі ... ... ... қатаң қадағалайды, және кіші банктер операциялардың ... ... ету үшін ... ... ... ... қаражатта қажеттілікті жоспарлауда бірінші мәселе болып қолма-
қол ... ... ... табылады, яғни міндетті резервтердің ... және ... ... ... үшін ... мен теңгелердің қорын қамтамасыз ету. Жұмыс сағаттары кезінде
көптеген мәмілелердің нәтижесі ретінде банк ... ақша ... ... ... ... ... бұл ... қиын және маңызды.
Касса табыс әкелмейді, яғни, банк ... ... ... кассаны
ұйғарынды ең төмен деңгейде ұстау ... ... ... ... ... ... есептеулер және Ұлттық банкке есеп беріп, сонымен
қатар «Кассада ... ... ... ... есепті беруді
ұйғарады.
Жоғарыдағы айталғандай, қаражат өтімділігін басқару ... ... ... мен ... тұспа-тұс келген.
Әдепкіде банктің қаражат ... ... ... екі ... бар. ... ... банк активтерінің құрылымының мерзімдері
бойынша оның пассивтерінің құрылымына сәйкес келуінде негізделген, ал ... ... өз ... ... ... ... саясатын
жоққа мүлдем шығарады. Берілген теоретикалық негізде банктің алтын ережесі
деп аталатын ереже пайда болды, оның мәні ... ... ... және ... оның ... ... және ... сәкес
келуінде.
Екінші әдістеме баланс активтері мен ... ... ... ... ... ең мықты деген коммерциялық
банк қоғамдық-экономикалық жүйелерде ... ... ... ... ... ... ... банкроттық,
несиенің төленбеуі, ақшалы қаражаттың ... ... ... ... ... пен ... ... және нарықтық
қатынастың тепе-теңсіздігінің көріністері. Бұндай ... ... ... нарықтық экономикаға өту сатысындағы
елдерге сипатты.
Қоғамдық-экономикалық жүйелердің ... мен ... ... ... ... жоғарыда айтылған және басқа қиындықтар банк
басқармасының қаражат ... ... ... ... ... күтімін талап етеді. Коммерциялық банктердің тұрақты қызметінің
осы негізгі шартын қамсыздандыру ... ... ... ... ... ... яғни коммерциялық банктердің активтерін және
пассивтерін басқару мүмкіндігі арқылы шешу объективті қажеттілігін тудырды.
Қоғамдық-экономикалық ... ... ... ... әлемдік тәжірибесінің күрделенуі мен жетілдіру ... ... ... ... ... ... әдістемесі
екі негізгі бағытта дамыды: коммерциялық банктердің активтерін ... және ... ... ... ... деген не? Жоғарыда ... ... үш ... ... қарастыруға болады. Олардың әрқайсысын
қарастырайық.
Коммерциялық несиелер теориясы. Бұл теория өз тамырларын XVIII ... банк ... ... Осы теорияны қолдаушылар коммерциялық
банк өзінің қаражат ... оның ... ... ... ... ... ... несиелерге орналастырған кезде сақтайды. Басқаша
айтқанда, банктер тауарлардың өндірістен ... ... ... ... ... ... бұл несиелер тауар қорларының немесе
айналымдағы капитал несиелері деген атауға ие ... еді. Банк ... ... банктер құнды қағаздарды, жылжымалы мүліктінемесе
тұтынушы тауарларын сатып алуды несиелендірмеуі, ... ... ... ... ... деп ... несиелер теориясы отаршылдық заманнан бастап қазіргі
жүзжылдықтың 30-шы жылдарына ... ... ... банк ... ... Мысалы, Нью-Йорк банкінің 1784ж. жарғысы ... ... ... ... ... ... ал ... үшін алынған
вексельдер мен басқа міндеттемелер банкке ... ... ... ... күні ... ... қажет. Есептік мөлшерлеме қазіріг кезде
жылына 6%; бірақ мерзімі 30 күннен ... ... ... ... ... міндеттемелерді төлеу үшін есепке берілген ... ... ... ... ерте банк ... байқалған, және
ФРЖ-нің әрекеттегі ережелерінде мүше банктердің вексельдерін қайта санауға
қатысты осы теорияның басымдығы ... ... ... ... ауыл шаруашылық вексельдері ауыл шаруашылығының стандартты ... ... ... ... ... ... етілуі
қажет; әрі қарай, олардың мерзімі тіркеуге дейін 90 ... ... ... ... ... ... тоғыз айға дейін жетуі мүмкін ауылшаруашылық
весксельдерін ... ... ... ... ... және ... ... кең насихатталса да, оның ... ... ... ... болмады. Теорияның негізгі кемшілігі оның
дамушы экономиканың несие қажеттілігін ескермеуінде. Теорияны қатаң ... ... ... пен ... ... үй, мал, ... ... қаржыландыруға тиым салды. Банктің осындай ... ... ... ... ... ... ... қаржы компаниялары және несие ұйымдары
секілді бәсекелес қаржы институттарының ... ... ... болып
табылды.
Бұл теория банк салымдарының ... ... да ... Банк ... ... ... ... бірақ барлығы бір мезетте
ақшаларын ... ... ... тұрақтылығы банкке қаражатты
қаражат өтімділігіне зиянсыз бірқалыпты ұзақ мерзімге ... ... ... қалыпты жағдайында ... ... ... ... ... ... әрекеттігі кезінде тауар және
өндіріс компаниялары өз міндеттемелерін өтеуде қиындықтарға тап ... ... ... және ... үрейі кезінде «қолма-қол ақша ... ... - сату - ... ...... - қолма қол ақша»
тізбегі бұзылады, кейде банк несиесін қайтару мүмкін емес.
Соңында, осы теорияның ... ...... ... өз ... ... ... қалыпты экономикалық даму жағдайында қаражат
өтімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... құлдырау кезеңінде емес. Бұл уақытта тауар қорларының және
дебиторлық ... ... ... және ... ... ... ... өтеуде қиналады. Жеке банктер өз бетінше жойылатын несиеге
қаражатты жайғастыру арқылы қаражат өтімділігін қолдай алса да, бүкіл ... қиын ... ... қаражат жетіспеулігін сезінеді.
Ауыстыру теориясы. Ауыстыру теориясы (shiftability theory), егер
банктің активтерін ауыстыруға ... ... ... ... ... ... ... сату мүмкін болса, бұл банк қаражат өтімді
болып саналады деп ... ... ... ... ... етуге тапсырылған тауар-материалды ... ... ... ... ... ... ... сатылуы мүмкін; қаражат
қажеттілігі туындаса несиелер Орталық банкте қайта қаржыландырыла алады.
Осылайша, сатуға болатын активтердің бар ... жеке ... ... ... ... ... ... болып табылады. Егер
Орталық банк қайта ... ... ... еркін сатып алатын
болса, банк жүйесі сәйкесінше қаражат өтімді болады.
Оңай сатылатын нарықтық құнды қағаздар ұзақ ... бойы ... ... ... көзі ... ... ... құнды
қағаздарды қолма-қол ақшаға айналдыруға болады, сондықтан оларды ... ... ... ... ... ... мен ... ету үшін, екінші кезекті резервтер үш талапқа сай болуы ... ... ... ... мерзімі, сатылу қабілеттігі. Олар ... және ... ... ... өзгеру тәуекелінен еркін
болуы керек, ... ... ... қысқа мерзімді хабарламамен сатылуы
тиіс.
Өтімді қаражат резерві ... ... ... ... ... нақты талаптар қойылмайды, бірақ жалпы ереже бар: неғұрлым мерзім
қысқа болса, соғұрлым жақсы. Номиналды мөлшерлемелердің өзгеру ... ... ... ... аса ... болып табылады. Екінші ... ... ... оңай ... ... қағаздарды қосу кезінде
көптеген банкирлер бір жылғы өтелу мерзімін қалыпты деп ... ... ... тұспал ақша нарығының номиналды мөлшерлемесінің ықпалымен
өзгере алады. Ал егер де ... ... ... шалдықса немесе
көтерілсе, мерзімі қысқа қағаздар қажет болады.
Сапа және сатылу шарттарына құнды қағаздардың ... ... ... ... ... ... кең ... – қазыналық вексельдер,
сонымен қатар федералды үкіметтің және оның органдарының ... ... ... да қолайлы, егер олардың өтелу мерзімі жақын болса,
өйткені мерзім неғұрлым қысқа болса, пайыздың номиналды ... ... ... ... ... Тағы да ауыл ... ... үй құрылысын
несиелендіру Басқармасы, Экспорт-импортты банкі, ... ... ... Федералды банкі, тұрғын үй құрылысын несиелендіру Федералды банкі,
кооперативтерді несиелендіру ... ... ... ... ... ... қағаздары да қолайлы болып келеді.
Үкіметтік емес жеке сектордың кейбір ... ... ... ... қағаздар екінші реттік резервтер ретінде қолданылуы мүмкін.
Оларға ашық нарықта сатылатын банк ... жіне ... ... Банк ... ... ... ... 180 күндей банк акцепттеген
тратта. Банк акцептінің пайда болуы ... ... ... ... ... ... қатар ішкі саудада тауарларды
жинақтау мен айналдыруды қаржыландырудың нәтижесі болу ... ... ... ... белсенділікпен ерекшеленеді, ал қағаздардың өздері
федералды резерв банктерде қайта есептеу үшін қолайлы.
Екінші ... ... үшін ... ... ... сатып
ала алады. Соңғыларға корпорациялармен шығарылатын салыстырмалы қысқа
мерзімді, әдетте 4-6 ай, ... ... ... ... ... ... ... несие қабілеттілігі жоғары болуы тиіс. Вексельдер
әдетте жоғары бағалы болып шығарылады, эмитентке ... және ... Бұл ... олар ... ... ... ... және
қолдан қолға келесі индоссаментсіз тапсырыла алады. Коммерциялық қағаздар
банкте мерзімі аяқталғанға дейін сақталады, ... ... ... ... ... ала ... ... теориясы белгілі дәрежеде негізделген
болса да, оның ... ... ... банктер 20-шы және ... ... ... ... ... бола ... ... онкольді несиелердің қаражат өтімділігіне тым сеніп, бұл несиелер
24 ... ... ... деп ұйғарған. ... ... ... ... ... ... ... бұл несиелерді өтеу шығынға
ұшырататыны белгілі болды.
Болжалды табыс теориясына сәйкес, егер несиені өтеу ... ... ... ... ... табыстарын салса, банктің
қаражат өтімділігін жоспарлауға ... Ол ... ... ... ... ... ... табысын несиені өтеумен байланыстыру
несие кепілзатына екпіннен гөрі маңыздырақ ... баса ... ... ... мен ... өтеу мерзімдерінің құрылымын
өзгерте отырып қаражат өтімділігіне ... ... ... ... ... ... несиелердің қаражат өтімділігі ... ... ... ал ... ... ... ... төлеу үшін
тұтынушы несиелері тұрғын үй ипотекалық несиелерімен салыстырғанда қаражат
өтімділігі жоғары.
Теория қазіргі кезде коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... мерзімдік несие, бөліктеп
төленетін тұтынушы ... ... ... ... ... жеке ... ... және тез өсуін құптайды. Бұл
несиелердің ... ... ... бір ... қасиеті бар, демек:
оларды бөліктеп ... ... ... ... ... ... бен ... ай сайынғы немесе тоқсандық төлемдері бар несиелерден тұратын
портфель қаражат өтімді, себебі қолма-қол ақшаның ... ... ... ... керек кезде, қолма-қол ақшаны ... ... ... олар ... ... ... қолдау үшін ... ... ... портфелінің құрылуының негізіне
сатылық әсерін алатынына болжалды табыс теориясы ықпал етті: ... ... ... ... ... және болжалды болатындай етіп
таңдалады. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... бойынша қарыз бен ... ... ... ... жақын келеді.
Енді активтерді басқару мәнін қарастырайық. Активтерді басқару деп
меншікті және тартылған ... ... ... мен ... ... банктерге қатысты бұл қолма-қол ақшаға, инвестицияға,
несиелер мен басқа активтерге ... ... ... ... ... қағаздарға инвестициялауға және несиелік операцияларға
ерекше көңіл бөлінеді, әсіресе құнды қағаз портфельдеріне және ... ... ... анық шешімі болып, банк басқармасы
баруға дайын тәуекел деңгейінде ең ... ... ... ... беру мен ... ... алу». Алайда коммерциялық банктерде
қорларды басқару бірқатар факторлар қиындатады. ... ... ең ... реттелетін саласы болғандықтан, олар қаражатты
орналастыруды заңдарға және реттеуші органдардың нұсқамаларына қатаң түрде
сәйкестендіріп жасауы ... ... ... мен ... тұтынушылары
арасындағы несие мен салымдар жөніндегі қарым-қатынасы сенім мен ... ... Жәен ... ... ... акцияларын
ұстаушылар, барлық басқа инвесторлар сияқты ... ... ... және ұқсас инвестициялардан түсетін пайданың көлемімен
салыстырмалы болатын табыстылық нормасына сенеді.
Заңды акттер және ... ... ... ... екі ... әсер ... ... активты операциялар үшін
банк қаражаттының бөлігін инвестициялаудың тәртібін анықтау арқылы.
Банкпен тартылған ... ... ... ... ... бойынша немесе хабарламаның өте қысқа мерзімімен төленуге тиіс.
Міне сондықтан салымшылардың талаптарын орындау банктің ... ... ... шарты болып табылады.
Екінші шарт – банк ... ... ... үшін ... ... бар ... ... беру – банк қызметінің басты түрі. Тұтынушылардың негізделген
несие қажеттілігін қанағаттандыру ... ... ... ... соның нәтижесінде өмір сүруге ... ... ... ... ... ... соғады.
Коммерциялық банктер шектелген қаражат өтімділігі мен қауіпсіздік
кезінде табысты болуға тиіс жеке іскер ... ... ... қатар
елдің ақша массасының басым бөлігінің жеткізушісі ретіндегі ... ... осы ... ... ... алдында үлкен
жауапкершілікті артады. Қоғамда банк жүйесінің төлеу ... ... ... ... ... күдігі болмауы тиіс, ал салымшылар
кез-келген банктің тіректігіне ... ... ... ... ... банк
салымшылары мен оның акцияларын ... ... ... Бұл ... шын ... ... банктің әр қаржы
келісімінде болатын қаражат өтімділігі мен тілеген ... ... ... өз ... ... ... мен ... арасындағы қақтығыс банк қаражатты
орналастырғанда шешетін орталық мәселе болуы мүмкін. Ұзақ ... ... ... ... несие қабілеттілігі күдікті қарызгерлерді азайту
және қолданбаған қалдықтарды қысқарту арқылы алына алатын ... ... ... ... да банк бір ... сезеді. Бірақ басқа
жағынан, салымдарды алу кезінде және ... ... ... ... ... үшін ... банктің қаражат өтімділігін барлық
әрекеттер нашарлататынын банк басқармасы өте ... ... және ... ... кейде табыс табудың мүмкін
түрлерінің дисперсиясы ретінде қарастырады. ... ең ... ... ... ... ақша ... ... нақты табысты күтеді.
Басқа жағынан қарағанда, 20 жыл мерзімді ... ... ... ... ... ... де, ... өзгеру тәуекеліне де шалдыққыш. Ал бұл инвестициялардың
нәтижесі барлық салынған қаражатты жоғалтудан ... ... ... ... күткен табысты алуға дейін өзгере алады. Мүмкін
табыс көздерінің ... кең ... ... ақша ... ... біраз бөлігін жоғалту тәуекеліне баруға тек ең жоғары пайыз ғана
нандыра алады. Тәуекелді табыс нормасымен салыстыру 1 ... ... ... (мүмкін табыс дисперсиясы) инвестицияның ... ... ... ... ... ... Тәуекелдің өсу бойымен
(несие тәуекелінің немесе инвестиция мерзімінің артуы ... ... ... да ... ... ... қисығы тәуекел дәрежесі
мен осы нарықтағы керекті табыс нормасы арасындағы мәмілені ... ... ... ... мен ... ... ... бір мезгілде артқан тәуекелге барады.
Келесі бөлімде қарастырылатын активті операциялар мен ... ... ... ... бар. ... ... ... ақшасының жоғары деңгейін ұстап немесе қаражатты жоғары өтімді
активтерге орналастыру арқылы, сонымен қатар, қосымша ... ... ... ... көздерден қарызға ақша алу мүмкіндігін кепілдеу арқылы
қамтамасыз етуге болады. Салымдар ... ... ... қарызды
мерзімінен бұрын өтеу талаптары да өтімді активтердің артуын ... ... 1 - ... мен ... арақатынасы
Ескерту: Колесников В.И., Кроливецкая Л.П. Банк ісі. – М.: ... ... 2005, 54 ... ... бір жағынан, салымдар мен қарыз ... ... ... ... ... ... активтерден түскен табыс арасында тікелей
байланыс бар.
Қаражат өтімділігінің ... ... банк ... ... тартылған қаражат брйынша шекті шығын және несие мен
инвестициялардан түсетін ... ... ... ... ... активтерді басқару әдістері көмектеседі. Осылай коммерциялық
банктер пайдалылығы мен қаражат өтімділігін ... ... ... ... операцияларға үлестіруі қажет. Осы кезде коммерциялық
банктер ... ... үш ... қолдана алады.
Орналастырылуы үшін коммерциялық банктің басқарушысы ... ... ... ... ... ... ... етілмелі салымдар,
жинақтаушы, мерзімді салымдар, ... ... ... ... ... Қарастырылып отырған әдістің негізінде барлық ... ... ... ... соң жиынтық қаражаттар ең келісті деген
активтер (несиелер, мемлекеттік құнды қағаздар, ... ... ... ... үлестіріледі.
Жалпы қаражат фондының моделінде нақты бір активті операцияларды
жүргізу үшін, егер ... ... ... ... ... ... қаражат қайдан түскені маңызды емес.
Берілген әдіс банк басқармасынан қаражат өтімділігі мен ... ... ... ... орналастыру нақты басымдықтарға сәйкес орындалады, олардың
міндеті – ... ... ... ... ... ... ... мәселесін шешуде көмек көрсету. Бұл ... бар ... әр ... мен ... қандай бөлігі табыс әкелу
үшін бірінші немесе екінші қатарлы резервтерге ... ... ... ... сатып алу үшін қолдануға болатынын көрсетеді.
Қаражатты жер ... ... және ... ... мүлікке
инвестициялау сұрақтары әдетте бөлек қарастырылады.
Қаражатты орналастыру құрылымын анықтау кезінде ең ... ... ... ... ... ... бөлінетін үлесін анықтау болып
табылады. Активтердің бұл категориясы ... ... ие, ... банктердің есебінде көрсетілмейді. Сонда да банкирлер оған
үлкен мән береді және ... ... ... ... салымдарды төлеу
үшін және несиеге ... ... үшін ... ... активтерді қосады. Бұл – коммерциялық банктің ... ... ... ... Көп жағдайда бастапқы резерв ... ақша және ... ... ... ... кіретін активтер
болады, оларға Ұлттық банктегі коршоттағы қаражаттар, ... ... ... сейфтегі қолма-қол ақша және чектер, сонымен
қатар инкассолау үрдісіндегі басқа төлем құжаттары жатады.
Бірінші реттік резервтердің құрамына ... ... ... үшін қолданылатын міндетті резервтер және банк басқармасының
пікірі бойынша күнделікті есептеулерде қолдануға болатын ... ... ... айта кету ... ... үстінде бірінші реттік
резервтерге кіретін қаражаттың көлемін ... ... ... ... активтерінің салымдар сомасына немесе барлық активтердің сомасына
орташа қатынасының негізінде анықтайды.
Қаражатты орналастыру кезіндегі екінші мәселе - ... бір ... ... ... қаражат өтімді активтерді құру. Бұл резервтер
минималды кідірумен және шығынның ... ... ... ... ... ... ... өтімді табысты активтерден тұрады.
Екінші реттік резервтердің басты арнауы – бірінші ... ... көзі ... Соңғылары – бухгалтерліктен гөрі экономикалық
категория, және ол да банк ... ... ... реттік
резервтерге құнды қағаздар портфелі және – кейбір жағдайда – ... ... ... ... ... ... ... мен несиелердің өзгеруіне
ықпал ететін факторлар арқылы жанама анықталады. ... ... мен ... қатты құбылатын банкке екінші реттік ... ... ... ... ... бар банкке қарағанда көбірек қажет. Бірініші
реттік ... ... ... ... де ... ... ... бір пайыз тағайындалады. Бастапқы нүкте ретінде елдің барлық
банктері үшін ... ... бола ... ... ол жеке бір ... ... сай келе бермейді. Жалпы банк жүйесінің ... ... ... қолма-қол ақша сомасы мен мемлекеттік
қағаздардың барлық ... ... ... ... сомасына
қатынасын көрсететін коэффициент қолданылады. Жалпы қаражат фондының әдісі
бойынша қаражатты орналастырудың үшінші сатысы – несие портфелін ... ... және ... реттік резервтердің шамасын анықтағаннан кейін, ... ... ... бере ... Бұл банк қызметінің табыс
әкелетін ең маңызды түрі. ... – банк ... ең ... ал ... ... табыс – банк пайдасының ең ірі құрамдас бөлігі.
Несиелік операциялар сонымен қатар банк ... ең ... ... ... ... орналастыру кезінде ең соңғы болып құнды қағаздар
портфелі анықталады. Тұтынушылардың негізделген ... ... ... ... қаражатты салыстырмалы ұзақ мерзімді
бірінші ... ... ... ... ... ... ... – банкке табыс әкелу және ұзақ ... ... ... ... ... орай екінші реттік резервке
қосымша болу. Активтерді басқаруда жалпы ... ... ... ... ... ... категорияларын таңдауға кең мүмкіндік береді.
Бұл әдіс жалпы тұжырымдалатын басымдықтарды белгілейді. Дәл осы ... әдіс ... ... ... ... ... үшін ... бермейді және «қаражат өтімділігі-пайдылылық» дилеммасының
шешімін бере алмайды. ... банк ... ... ... ... ... ... Жоғарыда жалпы қаражат фондының
жайғасымы арқылы қаражатты орналастыру ... ... ... тым көп көңіл бөлінетіндігі және қаражат өтімділігінің талап
етілмелі, жинақтаушы, мерзімдік ... мен ... ... ... ... атап көрсетілген. Көптеген ... ... ... бұл ... ... ... үдемелі
қысқаруының себебі болып ... ... өте келе ... ... ... ... қаражат өтімділігін қажет ететін мерзімдік және
жинақтаушы салымдар неғұрлым жоғары қарқынмен өседі.
Қаражат ... ... деп те ... ... ... жалпы қаражат фонды әдісінің шектеулігін жеңуге мүмкіндік береді.
Активтерді үлестіру әдісі банкке қажетті ... ... ... ... ... ... екенін көрсетеді.
Бұл әдіспен міндетті салымдар нормаларымен және олардың ... мен ... ... ... ... ... ... Мысалы, талап етілмелі салымдар жинақтаушы және мерзімдік
салымдарға қарағанда ... ... ... нормасын қажет етеді және
олардың айналыс жылдамдығы, әдеттегідей, басқа салымдарға қарағанда жоғары.
Сондықтан талап ... ... әр ... ... ... бірінші және
екінші реттік резервтерге, кіші ...... ... кепілхатпен
берілетін несиелер немесе муниципалдық органдардың ұзақ ... ... ... орналастырылуы қажет. Берілген модель
банк ішінде ... ... ... ... ... ... үшін
қолданатын бірнеше «пайдалы орталықтарды» (немесе «қаражат өтімділігі
орталықтарын») құруды көздейді. Бұл ... ... жиі ... ... ... ... осы орталықтың әрқайсысының қаражатты
орналастыруы басқа орталықтардың қаражат орналастыруына тәуелсіз. Басқаша
айтқанда, ... ... ... ... ... салымдар банкі,
жинақтаушы салымдар банкі, мерзімдік салымдар банкі және негізгі капитал
банкі бар секілді.
Қаражаттың түрлі орталықтарға ... ... ... ... пайдалылығы көзқарасы жағынан тағайындай отырып, банк басқармасы
олардың орталықтармен ... ... ... ... ... ... ... ең жоғары толтыруды талап етеді және ... 30, ... 50 ... ... ең ... ... ие. Яғни,
талап етілмелі салымдар орталығы ... ... ... ... ... ... міндетті резертермен ... бір ... ... ... ... етілмелі салымдардың
қалған бөлігі, оларды ... ... ... ... ... арқылы басымдықпен екінші реттік резервтерге орналастырылады,
және тек салыстырмалы кішігірім сомалар негізінен қысқа ... ... ... ... беру үшін ... ... салымдар мен
мерзімдік салымдар орталықтарының қаражат ... ... ... ... бұл қаражаттың көп ... ... мен ... Негізгі капитал қаражат өтімділікті активтермен ... ... ... және ... мен ... ... қолданылады, ал
қалған қаражаттар ұзақ мерзімді ... мен ... ... ... ... ... яғни банк табысын арттыруға қолданылады.
Қарастырылып отырған әдістің басты ... - ... ... әсер ... несие мен инвестицияға қосымша қаражатты салу мен
қаражат өтімді ... ... ... болып табылады. Активтерді үлестіру
әдісін жақтаушылар пайда нормасының ... ... және ... мен ... ... ... тұратын қаражат өтімді активтердің
артықшылығын жою арқылы іске асырылады деп тұжырымдайды.
Алайда бұл ... оның ... ... ... де ... ... орталықтарды» бөлу негізіне түрлі салымдардың ... ... да, ... ... тобының айналыс жылдамдығы мен
осы топтың салымдарының жалпы сомасы арасында ешқандай байланыс болмауы
мүмкін. ... ... ... ... орналастырылған қаражат жылына
40 рет айналуы мүмкін. Бір ... ... чек ... алып ... ... ... ... салады, талап етілмелі салымдардағы
қаражат қалдықтары ... ... ... ... сомасы да) жыл
ішінде 10% шегінде ғана құбыла алады. Банк қызмет атқарып жатқанша, ... ... ... алдындағы қарызы кішірейеді. Тәжірибе көрсетіп
отырғандай, талап етілмелі ... ... ... бір ... алынбайды және толық сеніммен ұзақ мерзімді ... ... ... иннвестициялануы мүмкін.
Бұл әдістің келесі кемшілігі - оның қаражат көздерінің оларды ... ... ... тұжырымдау. Іс жүзінде бұл олай ... ... ... іскер фирмалардан көбірек салымдар ... ... бұл ... ... ... ... ... банктен қарыз ақша
алады. Яғни, жаңа салымдар тарту сонымен бірге ... жаңа ... ... жаңа ... ... қанағаттандыру міндетін
көрсетеді. Ал бұл өз ... жаңа ... ... осы ... ... ... ... білідреді.
Басқа кемшіліктер жалпы қаражат фонды әдісі мен ... ... ... ... Екі әдіс те ... ... қаражат
өтімділігіне және салымдардың мүмкін алынуына екпін ... ... ... ... ... ... аз көңіл
бөледі. Іскери қызметтің артуымен қатар салымдар да, несиелер де көбейетіні
білгілі. ... ... ... ... ... ... басқа
салымдардың алынуын толтыратын қосымша өтімді ... аз ... ... ... егер банк экономисті әскері белсенділік пен салымдар ... ... ... ... айта алса. Бұл жағдайда өтімді қаражат
салымдарға қарағанда тез қарқынмен өсетін несие ... ... ... болады.
Жеке банктерде мезгілдік құбылыстар болатынын да айта кету ... ... ... ... ... мезетте несиеге сұраныс өседі. ... ... ... ... ... ықпалымен өсу
кезеңіндегі несиеге сұраныс салымдардың өсуін басып оза алады, ал ... ... ... салымдардың өсу қарқыны ... ... ... ... ... ... ... жоғары сұраныс қарсы тұрады.
Қарастырылған екі әдістің тағы бір ... бар: олар ... ... ... ... ... ... Кассалық қолма-қол
ақша мен мемлекеттік құнды қағаздардың салымдардың жалпы сомасына ... банк ... ... ... бағалау үшін жеткілікті, бірақ
ол жеке банктің басшылығына салымдардың алынуын және несие ... ... оның ... ... ... ... болу керектігін
айта алмайды. Банктің жеке тұтынушыларының шоттарын сараптау ғана және
жергілікті ... ... және ... ... ... білу
банктің берілген уақытта қолма-қол ақшадағы қажеттілігін ... ... екі әдіс ... ... ... табылады. Оларды шешім
қабылдау негізін беретін нормативті нұсқаулар ... ... ... ... ... шешу ... ... көмектесетін жалпы
тәсімі ретінде қарастыру керек. Бұл әдістердің ... ... ... ... барлық өзарабайланыстықтарды зерттеу және сол
күрделіліктерді сараптауға енгізу мен берілген банктің нақты ... ... ... қабілеттілігін болжайды.
Ғылыми әдістер мен операцияларды зерртеу арқылы ... ... ... және банк балансының түрлі тармақтары мен пайда
және шығын есебінің ... ... ... үшін ... ... аппаратты қолдануды қажет етеді. Бұл ... ... банк ... ... ... ... мүмкін.
Алдыңғы бөлімдерде қарастырылған екі әдістеме актив пен пассив түрлі
тармақтарының арасындағы байланысты ... үшін ... ... ... ... көздейді. Олар банк басшылығы (яғни, іштен)
немесе банк бақылау органдары (яғни, сырттан) қабылдаған ... ... ... ... ... ... ... пайда
нормасын қамтамасыз ету үшін, инвестициялауға қажетті бар қаражатты
орналастыру ... ... ... ... ... ... мен компьютерлерді қолдану арқылы ... ... ... әрекеттестігін зерттеу үшін басқарулық мәселелерді
шешуге ғылыми тәсілдемені қолдануды көздейді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... анықтау,
басшылық қоластындағы және ... емес ... ... ... өзгермелілердің мүмкін әрекетін
бағалау мен ... ... ... ішкі және ... ... қажет етеді. Ғылыми басқару әдісі «мәселенің мәні
неде?», «оның шешу ... ... «қай жол ең ... деген сұрақтарға
жауап беруге тырысады.
Басқару мамандарының өндірістік мәселелерді шешу үшін ... бірі ... ... ... ... Әрі қарай
коммерциялық банктің активтерін басқару ... ... ... ғылыми
әдістер қалай қолданылатыны көрсету үшін оның сипаттамасы беріледі. Бұл
әдіс операциялардың ... мен ... ... ... ... ... ... басқару мәселесін пассивтерді
басқару мәселесімен ... ... және ... ... ... ... басшылығы ғылыми басқарудың басқа әдістерін де қолдана алады.
Сызықтық бағдарламалау моделі – бұл ... ... ... ... байланыстылығын стандартты математикалық түрде
көрсететін ... ... ... ... стандартты есептеу
әдістерінің біреуін қолданады, ... ...... ... ... ... ... тиімді тіркесімін анықтау.
Модельдің математикалық және есептеулік аспектілері және оның нақты
қолданылуы – ... іс, ... ... сызықтық бағдарламалауды қолданатын
тұлғалар құруы міндетті ... Оқу ... тыс ... де ... ... ... Осындай күрделі модельдерді қолдануды
жеңілдету үшін стандартты есептеу бағдарламалары ... ... ... бағдарламалау әдісімен үйренуге болатын шешім қабылдау
аймағындағы мәселелерді ... ... ... мүмкін түрлі болжамдарының
банктік және экономикалық ... ... ... ... зерттеу мамандарына мәселені ... ... ... ... және ... ... өте ... банктердің инвестициялары заңдармен және бақылау
органдарының нұсқамаларымен шектеледі. ... ... ... ... ... ... банк ... тәуір принциптерін
қамтамасыз ету үшін банк басқармасымен тағайындалады. Кейбір шектеулерді
математикалық формула арқылы ... ... ... оңай. Біреулері
абсолютті болса, екіншілері басқарманың қалауына ... ... ... ... және Ұлттық банктегі салымдар сомасы банк үшін
міндетті резервтің ең кіші деген көлеміне сай болуы ... Бұл ... ... ... ... пайыздық қатынасы арқылы көрсетуге
болады. Басқа ... ... ... ... ... салуға
болатын ең үлкен сома банкке берілетін ... ... ... бұл көлем, тіпті жақын болашаққа қатысты соншалықты нақты емес.
Банк басшылары ... ... және ... сұранысын бағалау қажет.
Сызықты бағдарламалаудың теңдеулер жүйесін шешу ... ... ... ... ... ... ... үшін активтін әр түріне
қандай соманы салу керектігін ... ... ... ... ... ... үшін болжамдардың жиынтығын
өзгерте отырып, бағдарламаны бірнеше рет ... ... ... әбден мүмкін.
Банк активтерін басқарудың ғылыми ... ... ... ... ... беретін қызметкерлері немесе кеңесшілері бар банктерге
үлкен ... ... Банк ... осындай әдістерді өздерінің
пікірлерінің тәжірибесінің алмастыру ретінде емес, шешім қабылдау үрдісін
жетілдіру жолы ... ... ... ... ... сызықтық
бағдарламалау моделін қолдану банк басшылығына оның кейбір шешімдерінің
нәтижесін ... ... ... Модельді осы шешімдердің экономикалық
конъюктураның өзгерісіне ... ... ... ... үшін ... ... ... қатар, ол басқарушылар қаражатты
орналастыру кезінде жиі кездесетін ауыспалылардың үлкен ... ... ... ... үшін ... ... тез ... қолдануға мүмкіндік береді.
Алайда сараптаудың соңғы сатысында банк басшылығы ... ... оның ... ... ... ... шешімдер үшін
жауапкершілікті өзіне алуы ... ... ... кезінде банк
басқармасы ие болатын артықшылық – ол мақсаттарды нақты анықтауды ... ... ... ... ... Бұл үрдіс банк басшылығын несие мен
инвестиция портфелін инвестицияның түрлерінің көлемін ... үшін ... ... мен ... мүмкіндігін зертеуге мәжбүрлейді.
Алынған ақпарат оның алыну әдісіне тәуелсіз ерекше құнды болып саналады.
Басқарудың ғылыми әдістерін қолданудың ... ... ... ... қатысты. Ол арнаулы дайындығы бар қызметкерлер мен
кеңесшілерді, ... ... ірі ... есептеуге жеткілікті қуаты бар
есептеу құралдарды қажет етеді. Ал олар өте ... ... ... ... да ... ... өтімділігін басқаруда маңызды
орын алады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қаражат тарту жолымен шешуге болатындығын ... осы ... ... қаржылық орталықтардың ірі банктері
қорғады, бірақ уақыт өте келе барлық жерде ... ... Оның ... 50- ші ... ... ... қайта құрылуымен және ақша
нарығының басыт құралы ретіндегі мерзімдік ... ... ... ... ... банктен немесе банк-корреспонденттен ... алу – ... ... үшін ... ... ... ... ол кейде
«есеп терезесі» (discount window) әдісі деп те ... ... бұл ... кең ... да, ... қарыздар Орталық банкпен
реттеледі. Орталық банктен қарыз алу құқық емес, артықшылық деп саналады.
Орталық ... ... және ... тұрақты көзі деп санауға болмайды.
Қарыздың мерзімі көптеген факторларға тәуелді, мысалы, қарыз алушы банктің
қаржылық жағдайы және ... ... ... алу – қаражат өтімділігін қамтамасыз ету мақсатымен
алынатын несиені қолданудың кең тараған әдісі. Бұл фондтар Ұлттық банктегі
шоттарда ... ... ... ... ... кенет
ағымының немесе несиелердің қысқаруы нәтижесінде коммерциялық ... ... ... ... Бұл ... табыс
әкелмейтіндіктен, банктер оларды басқа ... ... ... бере ... ... ... қайта құру немесе активтерді сатып алу үшін
қажетті ... ... ... ... бұл ... сатып алады.
Резервті фондтармен бір күндік операциялар өз мәнінде қамтамасыз
етілмеген ... ... ... Егер бір банк ... ... ... ... жатса, кейде бұл мәміле қайта сатып алу келісім
формасын қабылдайды. Бұндай мәмілелер ... бір ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше аптаға созылады. Резервті
фондтармен операциялар механикасы өте қарапайым. ... ... ... кезінде екі банк оның талаптары жайында келіседі: сатушы
банк ... ... ... ... ... ... шотынан сатып алушы
банктің резервті шотына аударуға ұсыныс береді. Келесі күні банк ... кері ... ... ... әдетте бөлек чекпен төленеді.
Резервті фондтармен банкаралық операцияларға қосымша ... ... мен ... ... ... ... дилерлер, басқа
инвесторлар арасында орын алады. Бұл ... ... ... алу ... ... ... - RP) немесе жай ғана ... деп ... ... ... ... сату ... күні және ... ала
келісілген бағамен қайта сатып алу шарты үстінде жасалады. ... ... ... бос ... үшін ... арнаға айналды, себебі
оларды екі жақтың қажеттілігіне сай қолдануға ... Олар бір ... айға ... ... ... ... ... әдетте қысқа мерзімге
ғана. «Репо»-ның артықшылығы болып оның аз тәуекелділігі саналады, өйткені
олар әдетте ... ... ... қамтамасыз етіледі. Банк
активтерді қайта ... алу ... ... ... төлем сатып
алушының депозитті шотын дебеттеу жолымен немесе басқа ... ... ... ... жағдайда банктің міндетті резервтері азаяды, ал
чекті алған ... ... ... ... банктің резервтеріне құқығы болады.
Бұндай мәміленің объектісі ретінде әдетте ... ... ... ... ... де жатады.
Евродолларлар нарығында қарыз алу – пассивтерді басқару құралы, ол
ірі коммерциялық банктерге қолжетерлік және ... ... ... ... ... жоқ ... ... Евродолларларды келесі жолмен
анықтауға болады. Бұл - ... ... ... ... сыртқары орналасқан коммерциялық банктердегі АҚШ долларындағы
салымдар. Евродолларлар АҚШ ... ... ... шетелдік салымшысы
қаражатты шетел банкіне ... ... ... ... ... ... ... Көрсетілген операция нәтижесінде АҚШ-та салымды
иелену шетелдік ... ... ... ал ... АҚШ ... міндеттеме пайда болады. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... шетелде АҚШ долларындағы жаңа депозиттік
міндеттеме - евродолларлар пайда болады.
1. КОММЕРЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... мен пассивтерді басқару әдістері
Коммерциялық банк өзінің қызметіне сай ... ... ... және шет ... мен ұйымдардың тартылған қаражатының қажетті
үйлесімдігін қамтамасыз етіп, ұзақ мерзімде банк айналысында ... және ... ... ... ... талпынуға қажет.
Ол несие саясатын ... ... ... және ... ... пайдалы шараларға салып, ресурстарды тарту
мерзімдері мен ... ... ... мен ... несие салымдарын
жасай отырып,акционерлер, салымшылар, несие ... мен ... ... ... ... ... болу үшін, құрамындағы
өтімді активтердің ... ... ... ... ... ... ... ысырапты жібермейтіндей несие ресурстарының айналысын
жылдамдатып, банктің табысы мен пайдасын арттыратындай құру ... ... ... ... үрдісі актив пен пассивті басқару
әдістері мен әрекеттерінен тұрады.
Активтерді ... ... ... Коммерциялық банк
активтерді қаражат өтімділігін басқару үрдісінде олар бір жағынан лайықты
табыс әкеліп, ... ... осы ... ысырап тәуекелі болмайтындай
орналастыру керек, яғни, әрқашан да максималды ... ... ... ... арасында қажетті тепе-теңдікті сақтауы қажет. Басқару
мақсаты үшін активтерді төрт ... ... ... ... ... ... ... ақша және оған теңестірілген қаражат,
яғни банкте бар қаражат (корреспонденттік шоттағы, РФ ОБ міндетті ... ... ... ... ең қысқа деген мерзімде ақшалы қаражатқа
айналдыруға болатын активтер (мемлекеттік құнды ... ... ... мерзімді несиелер, т.б.), немесе екінші реттік
резервтер жатады.
Екінші топқа кәсіпорындарға, ұйымдарға берілетін несиелер ... ... ... өтімділігінің деңгейі несиелерге қатысты мерзімдерге
және мақсаттарға, ... ... ... ... да ... Бірінші
қатарлы қарыз алушыларға берілетін несиелердің қаражат ... ең ... ... топқа басқа кәсіпорындардың құнды қағаздарына инвестициялау
немесе олардың үлестік қатысуы кіреді. Активтердің бұл ... ... ... қарағанда төменірек. Қазіргі кезде кең таралған
қаражат ... ... ... ... құнды қағаздарын жатқызуға
болады (акциялар, ... ... және т.б.). ... ... ... ... түрлері әлі дамуға баспады.
Активтердің төртінші тобын банктің негізгі фонды құрайды: ... ... ... көліктік құрал-жабдықтар және т.б.
Бұл активтерді төмен қаражат өтімді деп санау қабылданған, бірақ ... ... ... ... жағдайды ескеру керек.
Жеке топтар және түрлер қимасында белгілі бір ... не ... ... жасалған актив құрылымының талдауы негізінде коммерциялық банк
қаражат көзінің өзгермеуінде осы қаражатты активтердің бір ... ... ... сенімділігі мен табыс деңгейіне
сүйене отырып ... ең ... ... ... ету ... жаңа ... болған ресурстарды активке орналастыруы ... ... ... ... мен ... ... тартылған мерзімдер
ескерілуі қажет. Осылай, егер активтердің бірінші тобын ... ... ҚР ҰБ ... шотындағы ақшалы қаражат
қалдықтарының салыстырмалы тұрақты мардымды ... ... осы ... ... ... банк ... немесе мемлекеттік құнды
қағаздарға орналастыру мүмкіндігі бар, ... ... ... болмаса да,
біріншілеріне қарағанда ... ... қоса 1993 ... ... ... ... мерзімді облигациялар нарығы әрекет ете ... ... ... ... ... азайтпай банк табысының
түсімін арттыруға болады.
Алайда, корреспонденттік шоттағы ... ... ... ... туралы шешім қабылдау ... банк ... ... ... ... ... ... келешек табыстары мен
шығындарының болжамы жасалуы керек, себебі, бірқатар ... ... ... шоттағы қаражат қалдықтары күрт ... ... ... қаражат өтімділігінің деңгейі төмендеуі мүмкін.
Активтердің екінші тобында, олардың жалпы ... ... ... ... ... ... Бұл несиелер өазіргі кезде
қысқа мерзімді сипат алады – 3-6 айға ... және ... ... ... Активтердің осы түріне орналастырылған қаражаттан түсетін
табыс деңгейі жоғары және бұл ... ... ... бір бөлігін
несиелік операциялардан алу мүмкіндігін береді. ... ... ... ... қамтамасыз етуінің әрқашанда жоғары емес
сапасынан туындауының ... ... ... ... ... ... емес екендігін айта кету керек. Сондықтан коммерциялық
банктер жөнді жағдайда тартылған ... олар үшін ... ... ... ... ... белгілі басқа банктерге
несиелер сияқты, ... ... ... ... ... ... ... өзінің қаражат өтімділігінің жалпы деңгейін
көтереді. Бұл несиелер сонымен ... ... ... мерзімді сипат алады.
Активтердің екінші тобының келесі тармағы – банкаралық ... ... ... ... банктердің дамуының бастапқы
сатысында олар тұрақты өскен еді, бұл бірқатар ... ... ... өз қаражат өтімділігін көтеру талпынысының әсерінен болды.
Алайда әр банк үшін банкаралық ... ... ... сәйкес
шектері бар, бұл шектеулер қаражат ... мен банк ... ... мен ... ... үшінші тобына кәсіпорындар, ұйымдардың акциялары,
үлестерін сатып алу арқылы қаражат ... ... ... ... ... арттыратын тұрақты табыс түсімін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... осы топтың активтері
алдыңғы топтың активтеріне қарағанда қаражат ... ... ... кету ... ... экономиканың дағдарыс жағдайында оларға қаражат
салудың тәуекелі жоғары. Сондықтан, жекелеген ... ... ... ... баға белгілеуі жоқ құнды қағаздардың ... ... құру ... ... ... қарамастан, банктердің
коммерциялық құрылымдарға ... ... ... 20-25% ... ... ... акциялары, үлестеріне қаражат салудың
үлестік бұндай тым жоғары мөлшері коммерциялық банктің қаражат ... ... ... ал оны ... ... ... нарығының
жоқтығында активтердің осы тобында басқару үлкен қиыныдықтармен байланысты.
Активтердің төртінші тобы негізінен ... ... ... ... дамытуға салынған қаражаттан тұрады. Коммерциялық банктер
өз ... ... ... тұрғандықтан, бүгінде банктерді үй-
жаймен, жабдықтар, есептеуіш техника, ... ... ... ... ету үшін қаражаттың үлкен көлемі қажет. Алайда
барлық банктер, әсіресе бұл жаңа ... ... ... ... лайықты көздерін таба алмайды. Осыдан банктің сәйкес
капиталды ... мен ... ... ... арасындағы тепе-
теңдікті қамтамасыз ету мәселесін шешу ... ... ... шығындар олардың орнын толтыру көздері жоқ болса да пайда болуы,
несие берушілер алдындағы ... ... ету ... ... ... байланысты банктің қаражат өтімділігі төмендеуі
мүмкін.
Баланстың жекелеген тармақтарының ... ... ... мен ... ... ... қаражат көздерімен немесе басқалай
коммерциялық банктің пассивтерімен анықталады. 90%-ға жететін, ... ... ... ... банк ... ... ... шет кәсіпорындардан,
азаматтардан тартылған қаражат құрайды. Қалған бөлігі жарғылық капитал,
арнайы ... ... мен ... ... ... ... қаражатынан құралады.
Банк қаражат өтімділігін басқару қарыз қаражат көздерін іздеуді,
олардың арасынан тартылуы ... ұзақ ... ... ... ... алдындағы міндеттемелерін әрқашан атқаруға мүмкіндік
беретін пассив пен активтердің жекелеген түрлері арасындағы қажетті ... ... ... ... Сондықтан актив пен пассивті
басқару үрдістері өзара байланысты, өзара тәуелді және бір ... ... ... ресурстарын құру кезінде қаражатты тартумен байланысты
банктің шығындарын ескеру қажет, бұл ... осы ... ... ... кезінде пайда нормасын төмендетпеуге мүмкіндік
беретін олардың минималды мүмкін деңгейіне ие болу үшін ... ... ... ... беру ... үшін ... несие ресурстары ретінде объективті түрде қолдануға қажет
тартылған қаражаттың ... ... ... ... ... ... ... Алайда, банк тәжірибесі көрсеткендей, ... ... ... мезетінен бастап және ... ... осы ... ... ... ... бір ... жағымсыз беталыстар құралады. Кейінгі кезде ... ... ... ... ... ... біраз белсендірілсе де, жалпы
алғанда салымдар мен депозиттер коммерциялық банктердің ... ... ... үлесін алады.
Банк қаражат өтімділігіне сонымен қатар жағымсыз әсер ... жайт ... ... ... ... мен ... тартылған
мерзімдері негізінен үш айдан аспайтыны.
Сонымен бірге коммерциялық банктердің пассивтер құрылымындағы негізгі
үлесті кәсіпорындар, ұйымдардың ... және ... ... ... ... яғни ... кезде алына алатын талап етілмелі шоттағы
қаражат. Банк үшін бұл өте ... ... ... ... ... ... ... өте келе, әсіресе, экономиканың дағдарыс жағдайында
елеулі құбыла алады, сондықтан осы ресурстардың ... ... ... ... ... зиянсыз несие беру үшін қолдана алмайды.
Коммерциялық банктерде корреспонденттік шоттағы ... ... ... ... ... яғни ... активтерге салынуы
ақша ресурстарымен толық толтырылмайды және банктер ... ... ... ... ... алмайды.
Банктердің қаражат өтімділігін басқару кезінде ... ... бір рөл ... ... бір ... аралығында үкіметтің ақшалы-
несиелік және қаржылық саясаты әсер етсе де, коммерциялық банктер ... ... ... ... бастапқыда өсу беталысы ... ... ... ... үшін ... бұл түрі ... ... болуы мүмкін, себебі оны ... ... ... арасында алуға болатын, басқа ресурстарға қарағанда
салыстырмалы ұзақ уақыт қолдануға болатын ресурстардың мардымды ... ... ... коммерциялық банктер қажетті жағдайда өз
пассивтерін ҚР ҰБ несиелері арқылы құра ... ... мен мәні ... ... ... бірі ... коммерциялық банктің меншікті
қаражаты болып табылады. Олардың негізгі ...... ... ... ... ... ... қорғау, яғни,
алдында аталғандай, банктің меншікті қаражаты контрагенттері алдында өз
міндеттемелерін орындау үшін қызмет ... ... ... ақша ... ... ... бір шамада несие ресурстары ретінде ... ... ... банк қаражат өтімділігін басқарудағы тиімділігі
олардың ... ... және ... ... Ірі меншікті
қаражаты бар банктердің ұсақ және орташа банктерге қарағанда қаражат
өтімділігі ... ... бұл банк ... ... пайдалы болатын
активтер қатарына жатады. Сонымен бірге сәйкес ... ... ... ... деңгейін ұстану міндетті шарт болып
табылады, демек, әрқашан «пайдалылық-қаражат өтімділігі» тепе-теңдігі ... Осы ... ... ... ... ... ... болып
табылатын активтерге орналастырыла алатын қаражат үлесі анықталады, яғни,
салымдарды алу, несие алуға тапсырыстарды тұтынушылардың ... ... үшін ... ... ... Біздің елдің банк
тәжірибесіне қатысты бірінші реттік резервтерге ҚР ҰБ ... және ... ... ... ... банкіндегі міндетті резервтерді жатқызуға болады.
Содан кейін жоғары лайықты табыс әкелетін қаражат ... ... ... ... ... ... алатын қаражат үлесі
анықталады. Қажетінше олар бірінші реттік резервтерді ... ... ... ... ... ... ... мерзімді мемлекеттік құнды
қағаздар, облигациялар, мардымсыз мерзімге берілген банкаралық несиелер,
және ... ...... ... ... жоғары қаражат өтімді
несиелер жатады. Екінші ... ... ... ... мен ... құбылыстарының аумағына тәуелді – неғұрлым олар жоғары болса,
соғұрлым көлемді резервтер қажет.
Орналастырылатын ... ең ... ... ... ... ... – тұтынушыларға несиелер беру. Осы топтың активтеріне салымдар банкке
ең жоғары табыс әкеледі, бірақ сонымен ... өте ... ... мен
құрамы экономиканың дамуын болжау негізінде анықталатын активтердің соңғы
тобына ... ұзақ ... ... бірінші қатарлы құнды қағаздар
кіреді. Осы ... ... ... ...... өтеу ... жақындауына орай және тұрақты белгілі бір
табыс әкелу, екінші реттік резервтерге қосымша ... ... ... ... ... ... ... қолдану
кезінде, қаражаттың өтімділігінің банк ... ... ... ... және ... мен ... ... түрлерінің
арасындағы белгілі бір арақатынас орнатылады. Бұл ... ... ... әр көзі ... ... ... және сәйкесінше
міндетті резерв нормасын қажет етеді. Жекеше, ... ... ... ... ... ... ... салымдарға қарағанда жоғарырақ
қою қажет. Осыдан талап етілмелі салымдар ретінде тартылған ... ... ... және ... ... резервтерге орналастырылуы керек,
бұл банкке салымшылар алдындағы міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ... ... ... ... ... ішіндегі » банк деп аталатын қаражат
өтімділігінің (пайдалылықтың) бірнеше ... ... Бұл ... етілмелі салымдар, мерзімдік салымдар мен ... ... мен ... ... ... ... ... оның лайықты қаражаттың
өтімділігі мен пайдалылығын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ғана орналастырыла алады. Сонымен, талап етілмелі салымдар ... ... ... ... ... ... ... үлкен
бөлігі бірінші реттік резервтерге жіберіледі; басқа мардымды бөлігі қысқа
мерзімді мемлекеттік құнды қағаздарды ... алу ... ... реттік
резервтерге орналастырылады, және содан соң талап ... ... ... ... мерзімі өте қысқа банк несиелерге орналастырылуы
қажет.
Тартылған қаражат үшін мерзімдік салымдар мен депозиттер ... ... ... ... ... ... ... ал сондықтан бұл қаражаттың негізгі бөлігі банк несиелеріне,
кішірек бөлігі – ... және ... ... ... елеусіз біразы –
құнды қағаздарға орналастырылады.
Жарғылық капитал мен резервтер орталығына ... ... ... ... ғимараттарға, жабдықтарға, техникаға және т.б., бөлшекпен – қаражат
өтімділігі төмен құнды қағаздар, ... ... ... ... ... ... фонды әдісімен
салыстырғанда негізгі артықшылығы - ... ... ол ... қаражат
өтімді активтер үлесін нақтырақ анықтауға және оны ... ... мен ... ... ... ... табысты активтерге қосымша
ресурстар салуға мүмкіндік беретіндігінде.
Несиелік операциялардың бөлігінде белгілі бір шамада ... ... ... жүзінде қолдану ҚР ҰБ-мен коммерциялық банктерге
ұсынылды. Берілген ұсыныстарға сәйкес коммерциялық ... ... ... ... ... қаражат, талап ... ... ... ... ... ... пен ... және ұзақ
мерзімді банк несиелеріне орналастырылған қаражат ... ... ... ... ... ... ... Осы кезде міндетті түрде тартылған
және орналастырылған қаражаттың нақты мерзімдері ескеріледі.
Жекелеген жағдайларда, коммерциялық ... ... ... ... ... және ол ... тұтынушыларының алдындағы
міндеттемелерді орындаумен байланысты пайда болған ... ... ... шеше ... ... оған ... көмекті Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі көрсетеді.
2. Коммерциялық банктің қаражат өтімділігі көрсеткіштерін талдау
Коммерциялық ... ... ... ... табылатын қаражат
өтімділігі бірқатар факторлармен анықталатыны белгілі:
– Активтердің сапасымен: егер банкте ... ... ... және жұмыс атқармайтын активтердің үлкен бөлігі
болса, бұл жағдайда банк қаражат ... ... ... ғана өз ... ... қажеттілігінен жоғалтады;
– Банктің пайыз саясаты мен оның операцияларының ... ... ... ... табысты асатын болса, қаражат
өтімділігі азаяды;
– Банк тәуекелдерінің ... ... олар ... ... ... ... ал бұл ... өтімділігінің
принципіне қайшы;
– Банк пассивтерінің тұрақтылығымен, яғни жалпы ... ... ... ... ... өз ... бір уақытта
алу мүмкіндігі бар;
– Қаражатты тарту мерзімдерінің келісілген болуы және сол ... ... ... Банк ... ол ... ... шеттен тез арада қарыз ақша
тартуға ... ... АҚ ... жылдың қорытындысы нәтижесінде капитал
мөлшері, активтер көлемі, тұтынушыларға несие беру көлемі, сонымен қатар
депозит қоры ... ҚР банк ... ... ... қалды.
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның жетекшілігі тиімді басқару мен активті және
пассивті операциялар бойынша банкинг ... ... ... ... ... ... сомаларының өзгерістерін байқауға болады.
2007-ші жылдың басына сату үстіндегі инвестицияларды санамағанда ... ... ... ... ... ... тармақтарында болды. 2006
жылға қарағанда ... ... алты есе ... ... ... мен басқа компанияларға инвестициялау 5,5 млрд теңгеге өсті (66,0%-
ға). Сауда портфелі 87,6%-ға өсті (мемлекеттік құнды қағаздар ... ... ... ... ... даяр құнды қағаздардың артуынан).
2007 жылы ... ... (4,3 млрд ... ҚР ... ... (3,6 млрд
теңгеге), негізгі қор мен ... емес ... (1,2 млрд ... ... ... (1,7 млрд теңгеге) де өсті; бірақ ... ... ... 2006 ... қарағанда аса өзгермеді.
Касса мен ҚР ҰБ-дағы қаражат 2007-ші жылдың аяғына 37,2 млрд ... бұл ... ... ... ... ... ... (56%-ға дейін
төмендеу).
2007 жылы 2006 жылмен салыстырғанда касса қалдықтары 44,1%-ға, ҚР ҰБ
корреспонденттік шоттағы қаражат ... ... ... ... ... ... шотында қаражатты шоғырландырумен
байланысты.
2007 жылы қолма-қол валюта нарығында операциялар ... 2006 ... ... ... ... ... 3,3% ... ішкі валюталық нарықта жетекші дилер болып қалуда. 2007 жылдың
бойында банк ... және АҚШ ... ... ... биржадан
тыс банкаралық нарықтың 32,9% алды (резидент-банктердің ... ... 2006 ... 27% ... АҚШ ... сату ... ... 2006 жылға қарағанда 11%-ға өсіп, 4,320 млн АҚШ долларын ... ... ... ... 19%- ға ... 15,657 млн ... ... операциялар өсімі 20% болып, 856 млн евроға тең болды.
2007 жылдың 1 қаңтарына қарай құнды ... өсу ... ... 13,8 млрд ... 26,6 млрд ... өзгеруі есебінен құнды қағаздар
мен акцияларға инвестициялар портфелі 73%-ға артты. Акцияларға ... ... ... 2006 ... 1 ... ... 18 ... 0,3 млрд теңгеге төмендеді.
Ассоциацияланған компаниялардың акцияларына инвестициялардың көлемі
83,9%-ға азаюы, 2007 жылы АБН АМРО Банк ... ... сату үшін даяр ... ... ретінде қайта сыныпталумен
байланысты. Банктің ... ... және ... ... ... болғандықтан берілген шешім қабылданды. 2007 жылы банк Sinooil
компаниясының акцияларының 33,3% сатып ... ... ... 2006 ... ... салыстырғанда құнды қағаз
көлемінің елеулі артуы, сатуға даяр құнды қағаздардың 35 есе ... ... ... ... ... байланысты (валюталық құнды қағаздарға
қаражат салу 3%-ға және ... ... ... 10 есе өсуі де ... ҚР ҚМ ... қағаздарының 97%-ға қысқаруы нәтижесінде,
өтелуге дейін ұсталатын құнды қағаздардың ... 40%-ға ... ... ... 324 млн ... 2007 ... соңында 188 млн ... ... ... ... құнды қағаздардың басқа түрлерінің
көлемі. Осылай өтелуге дейін ұсталатын корпоративті облигациялар ... есе ... 29,7 млн ... 158,5 млн ... жетті, муниципалдық
облигациялар көлемінің өсуі 5,9%-ды құрап, 22,1 млн ... 23,4 ... ... қағаздар портфелінің құрылымында теңгелік ... ... ... ... ... 2007ж. ... бағалы
қағаздардың үлес салмағы портфельдің 54%-н, 2006 ж. 6% құрады. Теңгелік
бағалы ... ... ... банк ... ... көлемінің
ұлғаюынан, екіншіден, ҚМ және ҚР ҰБ-ң теңгелік ... күрт ... ... ... ... өсуі АБН АМРО БАНК ... инвестицияларының ассоциаланған компанияларының сатуға
арналған бағалы қағаздар мен акцияларының қайта жіктелуімен ... ... ... ... көлемі 191 %-ке өсті және 2006 жылдың
аяғында 0,8 млрд. болса, 2007 ж. ... 2,4 ... ... құрады, ҚР ҰБ
қысқамерзімді нот көлемі 2007 ж. ... 5,9 ... ... ал 2006 жылы ... банк портфелінде болмаған. Жалпы, бір жыл ... ... ... ... өсті, 2006 ж. 0,9 млрд. теңгеден 2007 ж. ... ... ... ... теңгелік бағалы қағаздардың құрылымы ... – бұл ҚР ҰБ ... ... (8,9 % ... ... ҚР ҰБ ... ноттары (22,1%), акциялар (22,7%).
2007 ж. портфельдегі валюталық бағалы қағаздардың көлемі 4,1%-ға
қысқарды, 2005 ж. 1 ... 12,8 ... ... 2007 ж. 1 қаңтарына 12,3
млрд. теңгеге дейін қысқарды. Валюталық бағалы қағаздардың көлемінің ... ж. ... РФ ҚФ –на ... ... ... сатуымен
түсіндеріледі, осының нәтижесінде бұл қағаздардың көлемі 2006 ж. аяғында
89% - 5191 млн. тенгеден 571 млн. ... ... ... ... ... ж. ... Астаналық акиматтың облигацияларының ... оның ... ... ... ... ... 60 ... қысқарды.
Жыл бойы банк өзінің ішкі қор нарығындағы қазақстандық компанияларының
эмитенттерілген облигацияларымен қатысты операцияларын белсендірді.
Мұнай газ секторында Казтрансойл ұлттық компаниясының ... ... банк «А» ... КФБ ... ... ... облигацияларына қаражаттарды салумен айналысты:
Қаражанбасмұнай, ... ... ... ... Құс. ... 5,980 млн. құрап, 2007 ж. аяғында корпаративті облигациялар көлемі
16,6 %-ға артты.
2007ж.банк ... ... ... ... жасаған. Осылай, жылдың соңында банктің бағалы қағаздар портфелінде
Шығыс-Қазақстан мен Атырау обл.әкімшілігінің облигациялары болды.
Кыргызавтобанкті алумен байланысты 2002 ж. ... ... ... ... ... ... ... облигациялар мен
қырқыз компанияларының корпаративті облигациялары пайда болды.
Жалпы мемелекттік ... ... ... ... ... 51,2% ... және 2007ж. аяғында 4,3 есе, яғни 13,602 млн.
теңге 2006 жылмен салыстырғанда 3,143 млн. ... ... ... ... банк үлесінің бағалы қағаздарға орналастыру көлемі 2006 ж. 9,3%-
дан 11,4 %-ға артты .
2007 ж. бағалы ... ... ... көлемінің 1,2 %-ға
артуы белгіленді, яғни қағаздар ... ... ... 1,8 ... бұл ... ... ... пайдалылығынығ төмендеуімен
байланысты.
Басқа банктерде орналасқан ссудара мен қаражаттар 2007ж. аяғында 253,9
млрд. теңге ... ... ... ... ... ... ... теңге түрінде, ал қалған салымдар АҚШ доллар мен евро ... ... ... ... ... 2007ж ... 122 млн. ... жылдың басымен салыстырғанад 2,2 ... ... ... ... ... ... 99,7 % ... Басқа банктерге қаражат орналастыру
бойынша банк саясаты ... ... ... ... 1 ... ... ссудалық портфелі 983,7 млрд. теңге құрады,
жылдың басымен салыстырғанда 83,2 %-ға ... ... ... ... 2007 ж. 159,4 ... теңге құрап, 2006 жылмен салыстырғанда 61,8 %-ға
артты. ... ... ... ... ... ... -дан 15,1 % дейін жылдық, 2007 ж. ... ... ... ... ... ... Сауда және жобалық қаржылаумен
қатар банк ... ... пен ... ... банк өнімдерін
ұсынады. Құжаттық несиелеу көлемі 2007 ж. бойы 42,9%, яғни 37,4 ... ... Банк ... ... ... ірі және орта ... ... мен трансұлттық компанияларға бірнеше ... ... ... ... ... ... жобалық
қаражаттандыру, шағын және орта бизнесті несиелендіру. Сонымен қатар, банк
жеке тұлғаларға қызмет көрсетуде, тұтынушылық және ... ... ... ... шағын бизнесті қолдау бағдарламасы бойынша жеке
кәсіпкерлерде несиелеу. Банк ... жеке ... ... ж. банк ЕБРР бағыты бойынша шағын ... ... ... ... ... ... 2007ж. аяғында ... ... 2006 ж. 34,3 млн. АҚШ ... ... ал 2007 ж. 76,9
млн. АҚШ долларын құрады. Стандарттық несие көлемі 76,7 млн. АҚШ ... ... ... көлемнен 99,7%. Казкоммерцбанк қазіргі таңда осы
бағдарлама бойынша ең ірі банк болып ... ЕБРР ... ... ... ... ... бойынша қазақстандық банктердің ішінде жалпы
қарыз беру көлемі бойнша 2007ж. осы банк ... 23 % ... ... ... нақты сектор салаларын несиелеу көлемін ұлғайта
берді, оларкелесі салалар: мұнай-газ өнеркәсібі, ... ауыл ... ... ... ... ... және ... тамақ
өнеркәсібі. Банктің ссудалық портфелінде ссудалардың ең көп үлес ... ... ... және сауда мен ауыл шаруашылығына
бағытталған салалар орын алады- олардың ссудалық портфельдегі ... ... ... өндірісі мен сауда салаларын несиелеу көлемі ұлғайды, бұл
салалардың ... ... ... тиісінше 18,1% және 17,5% -ды құрады.
Талданған кезеңде банк жеке ... ... ... ... ... ... 7,6 ... теңгед, 13,8 млрд. теңге жыл аяғында,
Қазақстандағы жеке тұлғаларды ... ... ... ... ... ... ... Бұл айтарлықтай өсу банктер ендірген тұтынушылық ... ... ... ... ... ... көлемі 64,25 млн. АҚШ долларын құрады.
Валюталық тәуекелді шектеу мақсатымен банк саясатына қатысты нагізгі
үлесті (75,4%) ... ... ... АҚШ ... түрінде
валюталық несиелер құрайды. Банк несиелеу үлесін үнемі ... ... 2007 ж. бойы ... ... несиелер көлемі 1,4 %-ға, ал олардың
банк портфеліндегі үлесі 24,6 %-ға дейін ... ... банк ... ... Ол ... арқылы максималды пайда табуға бағытталғын агрессивті ... Оны банк ... және ҚР ҰБ –ң ... көбі - ... ... байқауға болады. Ешқандай құралдарға салынбаған нақты ақша
банкке пайда ... ... ... ... ... ақшаның
сомасын кеміту арқылы, банк оларды ... ... ... ... ... банкпен ұсынылған қарыз берудің өсуін атап өтуге болады.1-ші
кестеден көріп отырғандай,банк аралырында берілген несие сомасы 6 ... ал банк ... 47,5 % ... ... ... ... өсуі Казкоммерцбанктің әлемдік қаржылық нарықтағы үлкен
қаржыларды тартумен және ... оны ... ... ... ... ... ... базасының бар болуымен түсіндіріледі.
1-ші кестеде Казкоммерцбанктің 2006-2007 ж.ж. активтер ... ... ... – 1- ... АҚ-ң ... ... түрінде
|АКТИВЫ: ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... |9,4 |3,1 |-6,3 ... ... | | | ... үшін ... |10,6 |П,7 |1.1 ... | | | ... ... |5,9 |21,2 |15,3 ... банкмен | | | ... ... ақша мен | | | ... | | | ... ... |0,0 |0,0 |— ... | | | ... ... |70,3 |61,1 |-9,2 ... банк | | | ... ... | | | ... ақша | | | ... келісімі бойынша |1,2 |1.2 |— ... ... ... | | | ... үшін ... қолда |0,0 |0,0 |— ... ... | | | |
| ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... дейін ұсталынатын |0,0 |0,0 |- ... | | | ... және ... |0,0 |0,0 |- ... ... | | ... ... |- |0,2 |0,2 ... қоры мен |1,0 |0,7 |-0,3 ... ... | | ... ... мен | | | ... емес ... | | | ... резервін |1,4 |0,6 |-0,8 ... ... да | | | ... | | | ... БАРЛЫҒЫ |100 |100 |- ... ЖӘНЕ ... | | | ... | | | ... ... мен |24,2 |26,8 |2,6 ... | | | ... ... ... |4,0 |4,9 |0,9 ... ... қағаздар | | | ... ... |0.0 |0.0 |- ... | | | ... ... |28,1 |25,4 |-2,7 ... борыштық бағалы|29,5 |25,4 |-4,1 ... | | | ... да ... ақшалар |0,6 |4,2 |3,6 ... ... |0,4 |0,4 |- ... үшін дивиденттер |0,0 |0,0 |- ... ... |1,0 |0,7 |-0,3 ... ... ... | | | ... міндеттемелер | | | ... да ... |0,4 |0,4 |- ... ... |2,8 |3,9 |1,1 ... | | | ... ... |91,1 |92Л |1,0 ... | | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... капитал |0,7 |0,4 |-0,3 ... ... |3,2 |1,0 |-2,2 ... ... |0,2 |0,1 |-0.1 ... қоры | | | ... ... |8,3 |3,4 |-4.9 ... ... |12,4 |4,8 |-7,6 ... ... | | | ... ... |1,0 |0,5 |-0,5 ... ... |8,9 |7,9 |-1,0 ... МЕН |100 |100 |- ... ... | | | ...... ж.ж. ... біріктірілген есебі негізінде |
|автормен құрылған ... ... ... ... ... кезінде баланс
баптарының өзгеруінің абсолюттік анализі көп жағдайды ... 2006 ж. ... АҚ-ң ... құрылымын қарастырып
көрейік. «Казкоммерцбанк» АҚ-ң ... ... ... ... біз
келген шешімді растайды, яғни ол банктің агрессивті саясатты жүргізгені
жайлы. Осының нәтижесінде ... ... ақша ... 2007ж. 3,1% -ға
төмендеді, ал 2006 ж. бұл ... 9,4 %-ды ... ... ... ... ... нақты ақшаның 8% -н ұстанады. Осылайша
Казкоммерцбанк бір мезгілге төлемқабілеттігін жоғалту ... яғни ... ... ... ... жоқтығын көрсетеді.
Несиелердің жиынтық көлемі 82,3 %-н құрайды (21,2-61,1), бұл ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Батыстық банктердің көрсеткіштері бойынша берілген несиелердің көлемі 65% -
дан аспауы тиіс.
Банктің несиелік ... ... ... ... ... берілетін кепілдікке топталуы қажет. Банктердегі қаражат
қысқамерзімге орналасуы тиіс, және ... ... ... үстінен
мониторинг жүргізілуі тиіс, осылардың нәтижесінде әр банк ... ... ... ... ... ... резервлеу
деңгейі 0,4% -дан аспауы тиіс.
Клиенттерге берілетін несиелер жылжымайтын мүлік, кепелдіктер,
тауарлық ... ... ... ... қағаздар, акциялар мен
депозиттерді кепілдікке салу арқылы беріледі. Кепілідік консервативті түрде
бағаланады, қажетті жағдайда ... ... ... 2007ж. ... жылжымайтын мүлікті кепілдікке салу арқылы берілген ... ... бұл ... ... байланысты.
Банк әрдайым ссудалық портфельдің сапасын жақсартуға бағытталған
жұмыстарды жүргізуде, күмән ... және ... ... ... 8,8 ... 3,5 % -ға ... ж. аяғында резервілеу деңгейі 2006 ж. аяғымен салыстырғанда 6,5 %
-дан 6,2 % -ға кеміді, бұл ... ... ... ... ... ... ... жағдайының жақсаруымен байланысты.
2007 ж. басында қолданыста емес ссудалар портфелінің көлемі (оларға
жататын ссудалар сыйақы ... ... ... болып табылады) 2,3
млрд. теңге құраған, ал 2006 ж. ол ... 1,2 ... ... ... ... емес ссудалар портфелінің көлемі жылдың басына қарағанда
бірнеше рет өскіп, 1,3 % ... бұл ... ... мезгілдік
жумыстарымен және нарық конъюнкутрасымен түсіндіріледі. Ссудаларға ... ... ... ... қолданыста емес ссудалардың көлемін
4,5 есе жабады.
Жыл бойғы есептен шығарылған және қайтарылмаған ... ... ... ... жылдың аяғында 7 млрд. теңге құрады, немесе 3,4 %
несиелік портфель. (2006ж. 3,3 млрд. теңге ... 2,2% ... ... бойынша несиелік тәуекелдің шоғырлануы 2006ж. ... ... 20 ірі ... ... 2007 ж. ... банктің жалпы
несиелік портфелінің 33,2 %-ды құрады (2006ж. 39% ).
Соңғы жылдары жалпы үрдіс болып клиенттердің ... ... ... ... Сонымен қатар, инвестициялық жобалар болашағы бар
салаларға бағытталған және ... ... ... ... ... ... банк портеліндегі үлесі айтарлықтай көп емес (6,7%). 1
жылдан 5 жылға дейінгі ... ... ... 2006ж. 38,6 % ... 2007ж. 53,6 % -ды ... Бұл ... клиенттердің ұзақмерзімді
несиелерді қалайтындығын көрстетеді, банк бұл несиелерді көбінесе ЕБРР,
АБР, инвестициялық институттар, ҚР ... ... ... ... 1
жылға дейінгі ссудалар көлемі 39,6 % құрады. (2006 ж. 51,1 % құрады).
2007 ж. банктің орташа міндеттемелері 2006 ж. ... 46,6% ... яғни 181,8 ... ... құрады. Пайыздық міндеттемелер 46,9% -ға, яғни
172,0 млрд. теңге, ... ... ... түрдегі депозиттері
көмегімен 69%, 2006ж. 47,9 млрд. теңгеден 81,0 ... ... ... ... етуге дейінгі депозиттердің өсімі 16 %. 2007ж. банктерді тарту арқылы
қарыз ақша мен қаражаттардың көлемінің айтарлықтай ... ...... 27,7 ... ... болса, 2006 ж. 34,2 млрд. теңге болды).
Қысқамерзімді ... ... ... 2,3%, ... – 26,7%. 2007 ... шығарылған бағалы қағаздар көлемінің өсімі 113% болды, бұл ... ... ... 150 млн. АҚШ доллары шамасында еврооблигациялар ... ... ... 200 млн. АҚШ ... ... ... ... 2006 ж. салыстырғанда пайыздық міндеттемелер
құрылымында клиенттер депозиттеріні ... 67,4 %-дан 59,4 %-ға ... ҚМ мен ... ... қолдау қорының алдындағы міндеттемелерінен
тұратын, тартылған қаражаттардың үлес салмағы 3,2 %-дан 2,0 %-ға ... ... ... ... үлесі 12,7 % құрады, бұл 2007ж. 200
млн. АҚШ ... ... ... ... ... көрсеткішке жетті;
субординирленген қарыздардың үлес салмағы 1,8 %-дан 2,6 %-ға ... ... ... және жеке ... ... ... байқауға
болады, 19,8 %-дан 37,9 %-ға дейін. ... ... ... ... арту ... байқауға болады: депозиттер құрылымындағы ... үлес ... 2006ж. ... 2007ж. 72,1 %-ға ... Ұлттық
валютаның тұрақтануымен теңге түрінде салынған депозиттердің үлес салмағы
2006ж. салыстырғанда 23,1%-дан 25,9%-ға артып, ал ... үлес ... ... ... кеміді.
Ішкі нарықта клинттерді депозитке тарту маңызды қаражат көзі болып
табылатыны сөзсіз, осыған байланысты Казкоммерцбанк ... ... ... нарықтық шарттарды ұсынады. Банк Қазақстандық ... ... ... қою ... ... ... табылады.
Банктерден алынған қаражаттар мен несиелер және басқа да тартулардын
тұратын банктің қарыз қаражаттары 2007ж. басында 24,4% банк ... және ... ... ... ... ... ... батыс мемлекеттерінің орталық банктерінің ... ... 2007ж ... ... ... құны
айтарлықтай төмендеді. Осындай жағымды жағдайда банк сыртқы нарықта
айтарлықтай қаражаттар мен ... ... ... ... 2007ж.
аяғында банк 100 млн. АҚШ доллар синдикатталған ... ... ... ... Deutsche Bank ... ... қарыз сомасы 150 млн.
долларға дейін артты.
Талданған жыл бойынша банк ЕБРР ... ... ... ... ... ... ... бойынша қызметті жалғастырды.
Сонымен қатар, ҚР ҚМ мен шағын ... ... ... қаржыландыру
жұмысы жүргізілді, бұлар өз кезегінде АБР, ЕБРР ... ҚР ... ... ... ... ... мен дамыту, импортты
алмастырушы және экспортқа бағытталған ... ... ... ... ... ... ... барлық банктер үшін клирингтік ... ... олар ... бос және тұрақты шоттарды қоланады: 2007 ж. 1
қаңтарында Лоро шоты 449 млн. ... ... ж. ... ... қор ... ... бұрынғы деңгейінде
сақталды, міндеттемелер үлесі 1 жылға дейінгі мерзімде (2007ж. аяғында
24,4%), ... ... ... арту ... ... ж. 1 ... банкпен шығарылған халыаралық төлем
карточкаларының саны 614 дана құрады. ... – 165 мың). ... ... 574 дана ... ж. шығарылған пластикалық карталар айналымы 335 млн. АҚШ доллар,
яғни 60% ... бұл 2006 ж. ... ... ... ж. Қазақстан банктері ішінде бірінші болып, EMH стандарттағы VISA
және MASTER CARD халықаралық ... ... ... осы ... ... мен ... ... қажетті сертификациядан өтті. Кешенді жоба
бойынша VISA және MASTER CARD ... ... ... және EMH
стандарттағы смарт – карттар шығару мен қызмет көрсетуге байланысты, банк
көптеген ... ... ... орналасқан парктегі қолданыстағы
ПОС терминалдарын Hypercom компаниясының чиптік ПОС терминалдарына ауыстыра
бастады. Жыл бойы карточкалық ... ... ... яғни ... ... бұл өз кезегінде карточкалық жүйенің әлеуетін арттырды –
яғни өңделетін карточкалар мен ... еріп ... ... саны ... ... пен өңделетін операциялардың сапасы. Сонымен қатар,
карточкалық жүйенің ... ... ... жаңа ... қамтамасыз ету.
2002 ж. банк American Express компаниясының Төлемдік Агенті болды,
бұл өз ... American Express ... ... ... ұлттық
валюта түрінде транзакция бойынша кәсіпорындарға сауда және өызмет көрсету
сомаларын өз бетінше жүргізуге құқық береді.
Банк электронды ... ... жаңа ... ... қосу арқылы дамытуды жалғастыруда. Банкпен өңделіп,
ендірілген ... ... ... ... ... пен Home – ... Бұл ... қолдана отырып, клиенттер тәулік бойы және жедел
түрде шоттарындағы ... ... шот ... ... ... ... ... коммуналдық қызмет, кабельді теледидар мен басқа
операторлар туралы толық ақпараттар ала ... ... ... ... немесе интернет арқылы жүргізіледі. Интерактивті қызмет банк
офистеріндегі қызмет пен банктің Сall Center ... ... ... ... ж. банк ... ҚР банктер арасында меншікті ... ... ... сақтады. 2007 ж. басында банктің акционерлік капиталы 4,1
млрд. теңге 1ші дәрежедегі капитал - 40,0 млрд. ... ... ... - 94,3 ... ... ... ... өсіміне қарамастан (69,7%), банк ... ... ең ... ... сақталды – 16,4%, бұл
айтарлықтай ҚР ҰБ нормативтерінен асып ... (12%). ... ... 2006 ж. ... 754,8 млн. АҚШ ... бұл ... ... - 47,1% және баланстық капитал - 50,3% себебінен деп
айтуға болады.
2.3 Банктік тәжірибеде ... ... ... әдістері
Қаржылық нәтижелерді талдау банк қызметіндегі, оның жұмысындағы ең
маңызды бағыттардың бірі ... ... Ол ... нормативтердің
орындалуын бақылауға және банк кызметінің құрама аспектілірін ескергедегі
қаржылық нәтижелерді басқаруға мүмкіндік береді. ... есеп ... ... ... тік, ... және жағдайлық талдау жүргізіледі.
Көлденең талдау ... есеп беру ... ... ... ... Есеп ... ... салыстыру бабымен күрт
өзгерістер, есеп беру бабымен өзгерістерді ... ... ... ... ... ... ... назар әр түрлі көрсеткіштердің
өзгеруін экономикалық тектің шаруашылық үдерісімен сәйкес келмеген жағдайда
аударылады.
Тік талдау - ... ... жеке ... үлес ... мен ... түрде алдыңғы периодтағы көрсеткіштермен салыстыру.
Трендтік талдау кезінде базисті жылдың деңгейінен бастап, жыл сайынғы
есеп беру көрсеткіштерінің ... ... ... ... сол уақыттағы банктің жағдайын көрсетеді. Банк қойған
кез келген ... ... және осы ... ... ... ... ... бір ғана мақсат қоймағандықтан, ең бастысы осы мақсаттардың бірі
бірімен ... ... ... Және ... ... ... ... жөн, маңыздылық дәрежесі бойынша қойылған жөн. Мақсаттар өлшенетін
болуы тиіс, ... ... ... және ... ... ... айту үшін қажет.
Бірақ бәсекенің даму салдарынан банк қызметтернің бағыттары ... ... ... ұстанымдарын қозғалтты. Жұмыс нәтижесіне әсер
ететін көптеген ... ... ... талдау әдістерін банк басшылары
қолдана бермейді. Бұл жердегі мәселе ... ... ... жүйесінің нақты
нәтижелерді көрсетпеуі, өйткені олар құрылыдмдық және ... ... ... ... ... ... ... әдістері басшылардың жұмысын
қиындатады, өйткені басқару шешімдерді ... ... ең ... банк ... ... әсер ... ... тиіс.
Осылайша, кең ауқымда қазіргі кезде қоладанылатын талдау ... ... ... басқару әдістерінен артта қалуда.
Банк қызметінің көрсеткіштеріне көптеген өзара байланысты ... ... ... ... ... ... қатынасы мен қызметтің
нақты нәтижесімен анықталады. Яғни, банк қызметінің тиімділігін ресурстарды
тартудағы шығындар қатынасының ... мен ... ... анықтау
арқылы орындалады. Бірақ, банк қезметінің ерекшелігінен, оның ... тек ... ... ... ... ... ... нақты мөлшерін анықтау қажет. Осылайша, меншікті капиталдың өзіне
жүктелген қызметтер мен активтер мен пассивтердің сапасын ескерілуі ... және ... ... қатынасы анықталуы қажет. Әр ... ... әр ... ... банк ... ... нәтижесіне
ықпалын тигізеді, кез келген фактордың жағымсыз немесе теріс ықпалы
басқалардың ... ... ... ... ... ... ... ескермеген жағдайда, мысалы басқа
факторлардың ықпалы немесе жүргізілген ... ... ... емес
болса, бұл басқару шешімдерін қабылдау сапасына ықпалын тигізеді.
Бұның барлығы «күшті бөлу ассиметриясының заңы» негізінде болады, ... рет ... 1897 ж. ... әлеуметтанушы және экономист
Вильфредо Парето.
Парето (ереже, ... заң) ...... ... барлық
факторлардың ішінде тек бірнеше факторлар маңызды болады, факторлардың 20%
-ы жүйе ... 80 % -ын ... ... ... ... ... оларға мұқият түрде есеп
жүргізіп, классификация (жіктеу) мен дифференциация дәрежесі бойынша ... ... ... ... ... ... ... мысалы келесі белгілер жатады: шығу орны
бойынша ... және ішкі ... ... ... ... және ... ... құрылым бойынша (жай және күрделі), іс-
әрекет уақаты бойынша ... және ... ... банк ... (қызметтерінің) толық қатарындағы
табыстылығының төмендеу үрдісінің тұрақтылығын ескере отыра, банктің талдау
қызмтінің тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... мен түсініктерге қатысты мағынасының өзгеру кезінде
банктің есеп ... ... ... көрсеткіштерінің абсолюттік
мөлшерінің серпінін бағалауда қолданылады.
Талдауды жүргізуде банк қызметінің қаржылық көрсеткіштерін екі топқа
бөледі.
Бірінші топқа нормативтік ... ... ... ... ... ... және қаржы тұрақтылығы жатады. Бұл көрсеткіштер
бойынша оңтайлы нұсқа ретінде нормативтерге ... ... ... ... ... нормативтік маңызы орнатылмайтын
көрсеткіштер жатады – ... ... және ... ... ... банк жағдайының қаржылық көрсеткішетірінің өзгеруіне,
жекелеген факторлардың ықпал ету дәрежесін анықтауға, оның мықты және ... ... ішкі ... ... ... ... ... өндіру және дамудың тиімді ... ... ... Ол екі ... ... жүргізіледі:
a) тізбекті қойылымдар әдісі – шоттар мен ... ... ... әр ... ... ... ... түрде).
b) үлестік қатысу әдісі – шоттарды жіктеу бойынша (тұтас агрегирленген
көрстекішке кіретін, жіктеудегі ықпал ескеріледі).
Талдау сызбасы келесідей ұсынылуы ... ... ... ... ... оның ... орнату қажет, ол түрлі
факторлардың функционалдылығына тәуелді.
Үлестік ... ... ... ... ... ... нақты
көрсеткішетрмен ауыстыру болып табылады. Барлық келесі қадамдарға тіркелген
әр талдау қадамында ... ... мәне ... ... кейін
жиынтық көрсеткіш есептеледі, оның мәні ... ... ... ... арасындағы айырмасы қарастырылатын факторлар
ықпалымен талданатын көрсеткіштердің өзгеруіне тең ... ... ... ... ... талданған нақты мәне
сақталады, ал келесі фактордың ... ... сол ... ... ... пен
есеп арқылы жүргізіледі.
Талдау қадамдарының саны факторлар санына тең болуы қажет.
Үлестік ... ... ... ыңғайлылық, көрнекілік ... ... ... ету дәрежесін дәл анықтау үшін үлестік қатысу ... Ол ... ... ... ... көрсетеді, дегенмен
талданантын факторлар маңыздылығы бойынша қабылданады. Бұл әдісті қолдануда
бірінші кезекте алдын ала факторлардың ықпал етуі ... ... ... ... ... ... ... алдын ала жалпы ықпалы
анықталады, оның ... ... ... ... факторлардың
біріктірілуіне байланысты. Қалдықты әр ... ету ... ... ... ... ... Активтердің рентабельділігі мен факторлар ықпалын талдау мен ... ... ... (ROЕ) ... (K) активтердің
(CK) меншікті капиталының үлесі. Негізгі көрсеткіштердің бірі ... ... ... мен ... ... (ROЕ) ... Осы ... ықпал ететін факторларды шығару үшін Дюпон
факторлық моделін қолдануға ... ... ... ROЕ келесідей ашуға болады:
ROE - Д/СК = ROE /К,
Бұл жерде Д – банктің таза табысы;
СК – ... ... =Дч/А – ... ... = СК/А – ... (А) ... ... үлесі.
Активтердің рентабельділігінің факторлар ықпалының талдауы (ROЕ)
және меншікті ... (ROЕ) ... (K) ... ... ... ... ... әдісін қоладана отырып және
қазақстандық банктердің мысалында келтерілген үлестік ... ... ... ... ... ... ... үлесі – сандық фактор, ал активтердің
рентабельділігі – сапалық, сондықтан ... реті ... ... ... ... ... капиталдың (К) үлесі, содан кейін (ROА).
Кесте 2 – бастапқы мәлімттер (өлшем үлесінде)
| Факторлар атауы ... ... ж. | 01.01.08 ... |
| | | | ... ... ... |ROA |3,3 |3,2 |-0,1 ... меншікті |К |0,0767 |0,0763 |0,0004 ... ... | | | | ... капитал |ROE = ROA/K |43,03 |41,96 |-1,07 ... | | | | ... –2007 ж. ... ... ... ... ... |
|құрылған ... ... ... ... ROE өзгеруі:
ROE = 3,3/0,0763 - 3,3/0,0767 = 43,25 - 43,02 = ... ... ROE ... = ... - ... = 41,9 - 43,25 = ... ... жалпы ықпалы:
0,23-1,35- -1,12.
Осының нәтижесінде активтегі меншікті капитал үлесі 0,0004 ... ... 1,12 ... ... ... ... ... нәтижесінде 0,1, меншікті капитал
рентабелділігі 1,35 дейін төмендеді.
Қарастырылған ... ... ... ... ... ... ... қатысу әдісі.
Алдын ала факторлардың ықпалы:
- активтер рентабелділігі:
ROE - 3,2/0,0767 - 3,3/0,0767 = 41,7 - 43,02 - - 1,32;
- активтегі ... ... ... өзгеруі:
ROE - 3,3/0,0763 - 3,3/0,0767 - 43,25 - 43,02 = ... ала ... ... ... -1,32 + 0,23 = -1,09. ... - 1,09 = -0,02. ... - алдын ала мөлшерді пропорционалды ... ... ... ... ... меншікті капитал рентабелділігінің
өзгеруіне ықпалын тигізеді:
-1,32 + 0,23 = -1,09 -1,32 + ... = -1,09 = ... ... капитал рентабелділігінің өзгеруі активтегі акционерлік
капитал үлесінің өзгеруіне ықпалын тигізеді:
0,23 + -0,02*0,23/ - 1,09 - 0,207 ... ... 1,187 + 0,207 ... – 0,0004 ке, осының нәтижесінде меншікті капитал рентабелділігі
1,394 ... ... 1,07 –ге ... ... ... ... өзгеруіне әкелді.
Осылайша, меншікті капитал рентабелділігі 0,0176 – ға (1,76%)
өсті.
Банктің жалпы табысындағы таза табыс үлесінің ... ... және ... және ... жалпы табысының айналым коэффициентін
(Коб) активтер ... (ROA) ... ... жетуде бастапқы деңгейдегі келесілерді
пайдаланамыз:
ROA = Дч= Дч * Д вал = Копе Р-А Д вал А ...... ... ...... таза табысы;
нопер. = Дч/ Двал – банктың жалпы табысының таза табыс үлесі;
Коб = А/ Двал – ... ... ... ... ... ... ... кестеде берілген.
банктің жалпы табысының активтердегі айналым коэффициенті мен жалпы
табыстағы таза табыс ... мәне ... ... ... ... және ... сапалы, бұл жағдайда үлестік қатысу әдісін қолдану қажет.
Кесте 3- Есептеу үшін берілген мәліметтер.
|Фактор атауы ... ... ... ж. ... |
| | | | ... ... ... таза ... |0,52 |0,47 |-0,05 ... ... ... | | | | ... ... ... |Коб. |0,157 |0,147 |-0,01 ... ... | | | | ... | | | | ... ... |ROA ... /|з,з |3,2 |-од ... үлесінде) |Коб. | | | ... –2007 ж. ... ... ... ... ... ... ... ала ... ... жалпы табыстағы таза табыс үлесінің ықпалы
арқылы ROA өзгеруі:
= 0,47/0,157-0,52/0,157 = 2,99-3,3=-0,31.
Банктің жалпы ... ... ... коэффициентінің ықпалынан ROA
өзгеруі:
ROA - 0,47/0,147 - 0,52/0,157 = 3,2 - 3,3 ... ала ... ... -0,1 --0,41
Қалдық: :-0,1 +0,41 =0,31.
Қалдық алдын ала мөлшерде пропорционалды түрде бөлінеді.
- жалпы табыстағы таза табыс үлесінің ... ... ... ... -0,31 +(0,31)* ... ... ... жалпы табысының активтердегі айналым коэффициентінің ықпалынан
активтердің рентабельділігінің өзгеруі.
ROA(Ko6.) = -0,l - 1 - ... ... ... -0,0756- 1,1756 ... ... ... таза табыс үлесінің 0,05-ке төмендеуі 1,2512 –ге
активтер рентабелділігінің төмендеуіне алып келді.
Активтегі банк таысының айналым коэффициентінің 0,01 –ге ... ... 0,0756 –ға ... алып ... рентабелділігі 0,1 –ге төмендеді.
Филиалдардағы қаржылық бизнестің ROA ... ... ... ... ... табыс үлесін көрсететін немесе жалпы көлемдегі
шығындарды көрсететін көрсеткіштерді есептеуден тұратын тік ... ... ... әдісті қолдана отыра, қарастырылатын көрсеткішетрдің
құрылуына ықпал ететін табыс пен шығындарды ... ... ... ... ROA ... ... ... үш негізгі фактордың жалпы активтер
рентабельділігінің ықпалын ... ... ... ... ... ... ... пайыздық және пайыздық емес табыс
әкелетін операциялар рентабельділігі.
Филиалдардың активтердің ... ... (ROA) ... ... болады:
ROA = [(Дп - Рп) + (Дн - Рн) + ... - ...... ...... ... - ... емес табыстар;
Рн - пайыздық емес шығындар;
Дп.н. – басқа да пайыздық емес табыстар;
Рп.н – басқа да пайыздық емес шығындар;
А - активтер.
Басқа да ... емес ... ... ... ... = (1,5 - 0 5)/150 000 = ... ... ... ... ... ... ... жалпы
рентабелділігін қарастыра отыра, мынандай қорытынды жасауға ... ... емес ... ... әкелетін операциялар рентабелділігі теріс
шамаға ие. ... бұл банк ... ... ... ... кеңейту мен пайыздық емес табыс әкелетін сату ... өсуі мен ... емес ... ... аударуы қажет.
Кесте 4 – Есепке қажетті бастапқы ... | ... ... ... млн ... ... ... |150 000 ... ... ... |18 000 ... ... шығындар |12 500 ... ... емес ... |1400 ... ... емес ... |2 500 ... ... да ... емес ... |1,5 ... ... да ... емес ... |0,5 ... –2007 ж. ... ... есебі негізінде ... ... ... ... ... ... ... береді:
– банк қызметінің көрсеткіштеріне тек сандық жағынан ғана емес, сапа
жағынан да ... ... ... ... табу мен банк қызметінің нәтижесіне ықпал ету
дәрежесін анықтау;
– таза табыс өсуінің негізгі қорларын анықтау және ... ... ... отыра, мақсатты түрде банк қызметінің ... ... және ... ... ... ... ... жалпы рентабелділігі (ROA) ... - [(18 000 - 12 500) + (1 400 - 2 500) + (1,5 - ... 000 ... ... ... ... ... жүйесіндегі
активтердің жалпы рентабелділігі 2,9% құрады.
Бұл көрсеткішті негізгі факторлар бойынша қарастырсақ, ... ... (ROAп) ... ... ... болады:
ROAп = (18 000 - 12 500)/ 150000 = ... емес ... ... ... ... =( 1 400 - 2 500)/150 000 = -0,0073 ... банк қызметінде талдауда статистикалық әдістерді қолдану
банк қызметінің белгілі бір жағына әсер ететін факторларды ... ... ... ... ... Казкоммерцбанк қызметінің рентабелділіктің
факторлық талдауы көрсетілген. Сол сияқты, операциялық шығындар, ... мен банк ... ... да ... ... ... ... Бұл, банк менеджерлеріне сол уақыттағы нақты жағдайды көруге және
шешім қабылдау мен сол ... ... мен ... нарықтағы
бәсекеқабілеттілігін көтеруге мүмкіндік береді.
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... банк өтімді қаражаттардың минималды тәулік қажеттілігін
есептеп, болжам жасай алады, ... ... ... ... банк активтері мен банктің өтімді емес ... ... ... ... бөлігін айқындау қажет.
Коммерциялық банктің қор өтімділігін есептеу үшін шоттағы қаражат
міндетті ... ... ... ... ... ... ... өтімділігіне әсер етеді. Бұл қаражат қорда, банктің банкротқа
ұшыраған ... ... кей ... банк ... ... ... үшін пайдаланылады.
Активтердің екінші тобы – банкпен қаржы салымы үшін алынған бағалы
қағаздар. Бұл ... ... ... тұрақты үрдістен өсімге ұмтылса, олар
өтімді активтер қатарында болып саналады.
Бағалы ... ... ... сату үшін ... ... ... ... кенеттен өзгеруіне тәуелді, әсіресе ұзақмерзімді
кезеңде және ... емес боп жиі ... ... ... активтер тобына
қайта сатуда өтеу мерзімі 1 айға дейінгі бағалы қағаздарды енгізу ... ... ... ... ... ... банк аралық несие
мен векселдерді санамағанда, әр түрлі банк ... ... ... ... ... ... ... банкаралық ссудалар есепке
алынбайды.
Векселдер банктің кең түрде түрлі несиелеу сызбаларын ... ... ... қарызы стандарттық топқа жатпайтындықтан есепке
алынбайды. Банк өтіміділігінің қорын есептегенде бірінші топтағы ... яғни ... өтеу ... ... жағдайдағы ағымдағы ссудалық
қарыз бен оның қамсыздандырылуы мен 5 күнге дейінгі пайыздық қарыздары бар
ссудамен ... ... ... ... ... талаптарын өзгертпеген
жағдайда бір рет ресімделуі. Бұл ... ... ... ... ретінде 3
айға дейінгі мерзім қабылдануы қажет.
Талап ету уақытына дейінгі ... ... ... ... ... ... ... бөліну мүмкіндігі бар жағдайда тұрақтылық
жағынан төменірек болып ... Бір ... банк ... оңтайлы уақыттағы кезең клиент шотының сығымдылықты емес
минималды қалдық болып ... ... ... пайыз түрінде алынатын банктің меншікті
қаражаттан кейінгі жедел депозиттер ... ... ... ... ... ... ... мерзімі 3 айдан жоғары тұрақты депозиттер
ретінде қарастырады және ... ... ... ауыстырады. Ірі
жедел депозиттер мерзімі 1 жылдан аспаса тұрақты болып қабыладанады.
Коммерциялық банктердің өтімділік қорын бағалау белгілі бір ... емес ... шешу ... ... береді. Ұсынылып отырған
ұстаным «банк өтімділігінің қоры» түсінігін баламалы түрде, тек банктің
ішкі аудит ұстанымы мен ... ... ... мүмкіндік береді.
Өтімділікті тек бағалау ғана емес, онымен басқаруға болады. актив пен
пассивті басқару ... банк ... банк ... ... мен
фунциялары:
- несиеге сұранысты қанағаттандыру;
- депозиттен шығару ... ... ... ... ... ... ... көрсету;
- табыстылығы жоқ активтер нәтижесінде қаражаттың жұмсалмауы;
- нарықтағы тартылатын ресурстарды тартуды шектеу;
- банктің жиынтық пайдасын оңтайландыру.
Осылайша, кез ... ... ... банк өтімділігін басқару
жүйесінен тұратын ... және ... ... айырып отыру
қажет.
Қаржылық нарықтаң дамуымен, олардың ... ... ... ақша несие реттелуі, банк жүйесі мен банк жүйесі мен , ... ... ... дамыды: коммерциялық ссудалар теориясы, ауысу
теориясы, күтілетін ... ... ... ... ... және ... ... кемшіліктері бар, және банк ресістарын басқарғанда
тактика мен стратегияны таңдаған кезде таза ... ... ... жағдайға байланысты, бұл теориямын ұсынылған ұстаным нақты
тәжірибеде және банк ... мен ... ... мүмкіндік
береді.
Қазіргі кезде банк тәжірибесінде соңғы өтімділікті ... түрі ... Ол ... мен пассивтерді басқарғанда
мықты жақтарын ескереді, ... ... ... ... ... ... құрылған жағдайдағы табыс төмендеуі және және ... өсуі мен ақша ... ... негізделген
төлемқабілетсіздіктің пайда болуы). Бірақ, Жиналған ... ... мен ... ... ... және өтімділіктегі банк жиынтық
қажеттілігін анықтау активтер мен пассивтерді басқарудағы ... ... ... Несиеге сұраныс деңгейі мен ... ... тек ... ... ... мен оның бизнесіне ғана байланысты
емес, басқа да факторларға ... ... ... ... ... менеджерлер сыртқы
ортаның дамуы мен өтімділік қорын құруға қатаң критерийлерді қолдану қажет.
Сонымен қатар, өтімділікті бақару ... ... мен ... және ... ... банк операцияларының құрылымының
тұрақтылығын құру үшін қажет.
Банктік менеджмент өтімділікті ... ... ішкі және ... әсер ... ғана ... ... ... ағымдағы басқару
таңдалған стратегия бойынша жүзеге асуы тиіс, ол банктің даму мақсатарына
сүейнуі тиіс, оның ішкі ... мен ... ... даму болжамы,
жалпыэкономикалық жағдай. Бұл стратегияның сандық ... әр ... мен ... қатынасын ағымдағы қызмет процессінде анықталып және
ұсынылған лимиттер жүйесін ұсыну болып ... ... ... ... стратегиясын болашақта
жоспарлауды жүзеге асыруда банк менеджерлері түрлі әдістерді ... ... ... ... банк ... ... қамтамасыз ету үшін ликвидті түрде резервленуі тиіс төлем
қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін басқаруда
осы қызмет түрін жақсартуда тәжірибелік ұсыныстарды ойластырды. ... ... ... ... ... ... мен қолдануға жауап
беретін барлық банк бөлімдерінің қызметін бақылау қажет, өзінің ... ... ... ... әрекеттесу. Мысалы, коммерциялық несие
бөлімі жаңа несиелік бағыт ашқан кезде, өтімділік қаржымен жұмыс ... сол ... ... ... ... ... болуы қажет. Егер жедел
және жинақ шоттар бөлімі таяу күндері ірі ... ... ... ... ... ... ... ол туралы хабары болуы
қажет.
Екінші ұсыныс, өтімділікті ... ... банк ... ... ... қаражаттарын алатындығы туралы мен депозиттерін қай
уақытта ... ... ... ... тиіс. Ол басқарушыларға өз
жұмыстарын ... ... ... ... байланысты өтімділікті басқару менеджерлері жоғары
басшылармен және ... ... ... ... өтімділігін басқаруда
басымдылықтар мен басқару ... анық ... ... ... ... ... қаражаттарды орналастырған кезде банк өтімділігінің бөлігі
ең ... ... ие ... Сол ... банк ... көздерін бақыла
алмайды деп ойлаған, ол халықпен ... ... ... қолдануды
бақылайды. Заң бойынша әр банк Федералды қор банкіне өтімді қаражаттың бір
бөлігін ... ... ... ... ... ... ... мен кез келген уақытта шоттан қаражат алуға, өтімді қаражатты
басқару мен ... ... ... қаражатты тарту бұрынғы он жылдықта
ең жоғарғы басымдылық болып саналған. ... ... ... ... ... ... қабылданады, ал басты басымдылық болып барлық клиенттер
категорияларына несиелерді ұсыну болып табылады. Банк ... ... ... және ... ... үшін ... ... тарту.
Төртінші ұсыныстың негізі келесіде: ... ... ... және өтімді қаражаттың тапшылығына ұрынбау мақсатында оларды
орналастырылуы әр ... ... ... ... Сол күні ... өтімді қаражаттың артығы банктің табысты ... ... ... ... ... ... қарыз алу немесе активтерді
сату сияқты жағдайларға ... үшін ... ... тез ... ... ... ... ықпал ететітн модельдер мен үдеріске сәйкес
оларды қолдану шекарасын орнатуға болады, және ... ... ... ... тәртіптемесі қайта пайда болған талаптар мен ... ... ... ... жоспарының шығу жиілігі (сирек, кезең бойынша, күн сайын);
2) қайта пайда болған талаптар мен ... ... ... көбірек) мен қарызды өтеу мен бос ... ... ... ... ... ... пайда болған талаптар мен
міндеттерді өтеумен анықталады. Жаңа талаптар мен ... ... ... ... мүмкін, яғни өтімділікіті басқаруда қарыз күнде жабылады
немесе өтелінеді. Ақша ... ... ... ... режимінің
жіктелуін ұсынуға болады.
Ламинарлық тәртіптемесі – өзіне параллель уақыт ... ... ... Төлем күнтізбесі Д’Аламбердің біркелкі ... 1-ге тең ... өтеу ... осі ... ... ... күнтізбені біле отыра, қарыз көлемін кез ... ... ... ... бұл ... детерминантталған.
Турбіленттік тәртіптеме – төлем календарі әрдайым өзгеріп тұрады, жаңа
талаптар мен міндеттер пайда болған ... ... ... Бұл ... ... ... болып табылады.
Ауыспалы тәртіптеме – төлем календарінің бір ... ... ... ... ... ... қаражаттың пайда болуынан өзгереді.
Шағын банкте «пайда болатын» жаһандық төлем күнтізбесі болады, соның
нәтижесінде банк кішкентай ... ... ... ... ... ... ... сол банктің қасында, сонымен қатар
орындаушылары да қасында болуы мүмкін. Бұл жедел түрде өтімділікті
басқаруға жол ... ... ... ... ... детерминантталған
күнтізбеге жақын, өйткені ол келісім шартқа отырғанмен анықталады. Жаңа
келісім шарттар ... ... және ... ... айтарлықтай
өзгертпейді. Төлем күнтізбесінің анықталуы басқарушылық ... ... ... ... шешімдерді қабылдауға мүмкіндік береді.
Өтімділікті басқарудың мақсаты біздің ойымызша шағын банк ... ... ... ... ... ... ... саны арта
түседі. Төлем күнтізбесі ауысады. Жаһандық күнтізбені құрмайынша ... ... ... ... ... ... ... банктің қызметі
осы жаһандық күнтізбені құрғанға байланысты. Өйткені орташа банк шағын
банкке ... ... ... ... болады және жүргізетін
операциялар саны көбірек болады. Барлық операциялар туралы ақпарат ... ... ... ... ... (management information system
- MIS) болуы тиіс. Шешімді қабылдау параметрлерді ... ... үшін ... Бұл ... осы ... ... аз зерттелген болып
саналады.
Ары қарай банк өзінің дамуын жалғастыра келе «өсу мәселесін» өтіп ... бола ... Оның ... ... Ірі ... ... өсуі ... күнтізбесі мен бос қаражат құралдарын иенуге мүмкіндік
береді. Төлем күнтізбесі жоспарлау барысында ... ... ... жаһандық төлем күнтізбесін құруды қабылдамау мүмкіндігін ... ... ... ... егер ол өзегрістерге ұшыраса? Бұл
жағдайда өтімділікті басқаруда басты назар ... ... ... ресурс ретінде бос қаржы құралдарын басқаруға орын ауыстырылады.
Соңғы жағдайда банктің бос қаржы құралдары туралы ... ... ... банк ... ақпараттық жүйе бар болған жағдайда) өзінің өтімділік
жағдайына қосымша басқаруды жүргізе алады және ... ... ... ... ... айырылысқа лимит орнату жолымен жүзеге
асырылуы мүмкін.
Қазақстан банктерінің қызметін жетілдіру өтімділік басқаруын жақстарту
қажеттілігімен анықталады.
1 ... ... ... ... ... ... – үш
құраушылардың арасындағы,яғни ... ... ... ... тартылған және орнатылған банктің меншікті капиталы, объективті
қолдау қажеттілігі болып табылады.
Казкоммерцбанктің өтімділігіне талдау жүргізу ... ... ... ... жоқ ... ... Банктің капиталы
орнатылған пруденциалды нормативтерден бірнеше рет артық екенін көрсетті.
Осы жағдай ... ... ... ... және оладың тиімді
орналасуына мүмкіндік береді.
Капиталды тауарларды сатып алу үшін 5-10 жылға ... ... ... ... бар, ... ... құрал-жабдықтар,
құрылыстық, ауылшаруашылық техник және т.б. ... ... ... ... ... ... жабдықтаушы мемлекеттің
Сарапшылық Сақтандыру ... (ССА) ... ... ... ... ... ... формасы бар және ... ... ... ... келісім шартқа отыру.
2. Импорттаушы жай вексельдерді шығарып, ККБ мен ... ... ... ... ... ... ... арызы
негізінде ККБ вексельдерді авальдайды және ... ... ... ... ... мен ... үшін ... төлейді.
3. Тауар/жабдықтар/ ТМҚ өнімдері үшін төлем авальденген вексельдер ... ... шарт ... сай ... жөнелтеді.
5. Экспорттаушы қаржыландыратын банкке/форфейтингті ... ... ... ... ... ... ... вексель сомасының төлемімен, Экспорттаушыға ... ету ... ... бойынша сатып алады. ... ... ... ... шамасындағы қаржыландыруды алады.
6. Тауарды сату.
7. ... ... ... ... ... бойынша төлем уақыты жақындағанда, берілген вексельдерді ... үшін ... ... ... ... ... ... мен авальдарды түпнұсқалалығына тексерген соң, ... ... және ... ... ... ... шығындар ККб-
дағы толтыру шотында Импорттаушымен қамтамасыз етілген қаражаттан төленеді.
10. ККБ ... ... ... СҚ банк ... ... тұтынушыларға көрсетілетін қызмет
түрлерін кеңейтуге мүмкіндік ... бұл банк ... ... ... ... ... табыстылығын арттырады. Факторинг,
форфейтинг, төлем мерзімі ... ... ... ... ... ... ... қолдану ККБ-ға жоғарырақ
тарифтерді енгізіп, ... ... СҚ ... ... ... ... өнімдерін сату көлемі бойынша ТұранӘлем Банкінен артта қалудың
негізгі себептері, біздің ойымызша, мыналар:
– ККБ ... ... ... ... ... жеткіліксіз хабардарлығы;
– Кросс-сауданы нығайтуға бағытталған байланыстар ... ... және ... жұмысыныңжоқтығы.
Сауда үрдісінің жоғары тиімділігіне жету мақсатында, біздің ... ККБ ... ... сауда шарттарының егжей-тегжейлі талдауын
жасау;
– Жасалған талдау негізінде тұтынушыларға ұсыну мақсатында ең оңтайлы
СҚ өнімдерін анықтау;
... ... ... ... ... өнім ... СҚ ... өнім қоржыны ұсынысын құру;
– Байланыс бойынша менеджерлерді СҚ өнімдерін орынды ұсыныс жасауға
үйрету;
– СҚ ... сату ... ... ... ... ... СҚ ... ұсыну технологияларын жетілдіруге
бағытталған келесі шараларды қолдану қажет:
– СҚ ... ... ... ... ... сақсатында СҚ
өнімдері бойынша технологиялық карталарды қайта ... Банк ... ... ... ... серіктеспен шарт
талаптарын келісімдеу ... ... ... үшін ... ... СҚ ... бойынша кеңес беруді енгізу;
– Банк қызметкерлерінің СҚ өнімдері жайында ... ... ... ... маркетингтік шаралар жасау.
СҚ өнімдерін сату тиімділігін арттыру үшін СҚ ... ... ... ... ... ... өнім желісін ... ... ... қайта құрып - өзара әрекеттесудің бастапқы
сатысында кеңес ... жаңа СҚ ... ... қажет.
Сауданы қаржыландырудың жаңа өнімдеріне сұранысты қалыптастыру ККБ-нің
стратегиялық мақсаты болу керек. ... ... ... ... мен ... ... ... әрі
экономикалық ақталған сауданы қаржыландырудың қоржындары бар ... ... СҚ жаңа ... мәні мен ... ... ККБ
қызметкерлері білуі қажет. Бұған ... ТМД ... ... ... үшін ... қаржыландыру жайында жиі жүргізетін
семинарларына банк менеджерлерінің қатысуы бағыттардың бірі ... ... Бұл ... өте ... ... ... себебі ондағы
кеңесшілер ретінде осы саладағы жетекші банктердің сауданы қаржыландыру
менеджерлері ... ... ... ғана бұндай семинар ... бұл ... СҚ ... ... ING ... менеджерлері
бөлісті. Семинар бағдарламасы ККБ-ін қызықтыратын құралдардың – факторинг
пен форфнйтинг, ... ... ... пен ... беруді ресімдеу
аясында кездесетін алаяқтықтың қыр-сырын ашты.
Соңғысы ККБ және Қазақстанның басқа банктері үшін өте ... ... ... ... ... ... ешкім сақтандырылмаған.
ING банкінің жетекші менеджері В.Холлеген ТМД елдерінде СҚ өнімдерін
сату деңгейінің төмендігі СҚ ... мен ... ... ... ... байланысты деп санайды. ... ... ... ... ... ... ... көрсету ойы бар Еуропа жаңғыру және даму ... ... ... ... байланысты, жергілікті банктерге ... ... ЕЖДБ ... ... бірі ... 2006 ... бастап ЕЖДБ Қазақстанда аймақтық офистерді құра
бастады, олардың міндеті – СҚ өнімдері және мәмілелерді ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылар хабардарлығы
мәселесі бар болғанына байланысты, ККБ-де маркетингті жүргізу мен ... ... ... ... ... алға шығару біз үшін
қажетті.
ККБ ... ... ... алайық. Олар негізінен тек
кейбір банк қызметтерінің атақтылығына және ... ... Олар ... депозиттік саясатын, бөлшек несиелерді,
ипотеканы,төлем карталарын таратуды және басқа түрлерін ... ... ... ... ... өнімдерін жаранамалауды тимейді.
Алайда потенциалды тұтынушылардың үлкен санының арасында өз ісін құра
отырып, ... ... ... ... ... экономикалық
пайданың бар екенін білмейді. Мүмкін сондықтан ККБ СҚ қоржынындағы ірі
мәмілелердің үлесі көп орын ... ал орта және ... ... ... ... ... мен ... туралы білмейді.
Осыған байланысты біз ККБ жаранама блогін біраз әртараптапндырып және
оның ... ... ... ... ... ... аудару
қажет деп есептейміз.
Бұл шара кешенді өту ... ... ... ... ... қаржыландыру мәселелері және СҚ қоржыны операцияларының техникасы
мен технологияларын баяндайтын семинарлар ... ... ... ... ККБ ... жүргізілген жөн.
СҚ өнімдеріне қызмет көрсету технологиясы ( техникалық ... ... ... ... әрекеттестік) жағынан ККБ нарықтағы жетекші
болып табылады. ККБ ... ... ... бірінші болып, құжаттық
мәмілелерді өөңдеуді бірнеше есе ... ... ... ... ... ... ... осы факттің дәлелі бола алады.
Банкте WF бойынша кепілдеме шығару үрдісі енгізілген, оның көмегімен
кепілдемелер мәміле ... ... ... ... отыз ... 100 мың ... асатын сыртқы сауда шарттарына талдау жасау
нәтижесінде соңғы үш жыл ішінде орташа:
– Шарттардың 53% алдын ала ... ... ... 28% ... ала ... факт ... ... Шарттардың 3% құжаттық аккредитив бойынша;
– Басқа шарттар ... ... ... құжаттық операциялар портфелінің талдауының нәтижесінде 54%
аккредитив пен кепілдемелер 2006 жылы Казкоммерцбанктің тұтынушыларымен
қолма-қол ... ... ... ... ... ... сәйкес Казкоммерцбанкпен берілген
аккредитив пен кепілдемелердің іс жүзіндегі пайызы өте ... ... ... ... ... ... 2007 ... қызмет көрсетуде болған барлық импорттық шарртардың
(700 шарттан артық) ... ғана ... ... ... ... ... Казкоммерцбанкте қызмет алатын әр ... ... ... ... ... болады.
Алайда, бұған қарамастан, мониторингті жеңілдету мен СҚ өнімдерін
сатуды бағалауға әсер ететін ... ... ... ... ... ... ... СҚ бойынша уақтылы шара қолдану сауданы
қаржыландыру нарығындағы оперативті жағдайын, ... ... ... ... отырған банкинг саласындағы қызметінің
қабылдайтын жаңа ... СҚ ... ... ... жағдайын және
т.б. білуді талап етеді.
Яғни, ККБ ІТ-технологиясымен байланысты банктің бар ... ... ... ... қаржыландыру құралдарының қоржынын жылжытумен байланысты
менеджерлердің ... және ... ... көрсетуі үшін қажетті
бағдарламалық жиынтықты жасау мақсатымен ... ... ... ... ... ... ... деңгейін
көтеруді көздейді.
Кез-келген елдің тұтынушылық мүмкіндігі экономиканың ... ... ... уақытта Қазақстанда сәтті және жылдам қоғамдық-экономикалық
алға басу үшін жағымды жағдай қалыптасуда. Барлық ... ... ... қазақстанда бөлшек несиелендірудің дамуына жағымды болып келеді.
Республика халқының өсуі тұтынушылық несиеге сұраныстың ... ... ұзақ ... ... деген қажеттілік артуына әкеліп соғады.
ҒТП қазақстандықтарды оның жетістіктеріне қосылу ... өз ... Бұл ... ең ... жол ... ең жақсы белгілерін бүкіл
әлемнен әкелу. Оларды ... ... ... ... бұл ... тұрғындары үшін қолжетерлік болады. Мысалы, қазіргі кезде
көптеген қазақстандықтар үшін ... ... ... ... жаңа теледидарды сатып алу мүмкін болды.
Республикада тәуелсіз Қазақстанның бүкіл ... ел ... ... мен өсіру жұмысын жүргізуге мүмкіндік беретін
саяси тұрақтылық байқалады.
Қазақстанда соңғы 7 жыл бойы ... ішкі ... ... ... өсуі ... оның ... жылдық мөлшері 9% құрайды. Елде
жеткілікті тиімді әрекет етіп жатқан ... ... ... ... ... үшін ... жылдан жылға салық ... ... ... ... арналған салтанатты
жиналыста Қазақстан Президенті Н.Ә Назарбаевтің сөзінде салық ... ... ... ... Елде ... ... ... мемлекеттік күштер қазақстандықтардың өмір сапасын арттыруға
бағытталған. Халықтың табысы ... ... ... ... ... ... ... пен киімге шығындар қысқарып, сонымен
бірге ұзақ сұранысты тауарларды сатып алу, ... ... ... және т.б. ... артуда. Яғни, қымбат тұратын қажеттіліктердің
өсудің тұрақты беталысы айқындалады.
Сонымен, атап ... ... ... ... көлемін
арттыру мен тарату үшін жағымды болып келеді.
Зерттеулер Қазақстанда ... ... ... ... отыр. Бұл мүмкнідік бір жағынан, банктердің ... ... ... ... ... ... алушылардың
мүмкіндіктері арқылы тәжірибе жүзінде асырылады. Бұл үрдісті ... ... (2 ... 2 - ... ... ... www.kkb.kz сайтының мәліметтерінің авторымен жасалған.
Тәсімде көрсетілгендей, ... ... ... шарттарын құрау
қажет, ал ... ... ... ... ... ... ... арқылы өз бағдарламаларын жасау керек.
Бөлшек несиелендіруде байқалып ... ... ... ... ... ... шарттарын потенциалды тұтынушылар
пайдасына қарай ... ... бар ... көрсетеді. Алайда өзгеріс
үрдісі біркелкі емес, «үзік» болып келеді. Банктердің көпшілігі ... ... ал ... бір банк жаңа өнім шығара бастап және
несиелендірудің шарттарын өзгерткен ... ... ... ... ... ... ... енгізеді.
Неғұрлым батыл «Альянс» және «АТФ» банктері халыққа жеке ... ... мен ... ... ... ... Қазақстан
Халық Банкі және ЦентрКредит Банкі сияқты қуатты ... ... ... ығыстыра алды.
«Альянс» банк те, «АТФ» те өзінің қызметін ... ... ... және бұл ... ... ... ... жыл бұрын ғана
Қазақстан шыңындағы үлкен үштікті біреу ығыстыра алатынын ешкім де күдіктің
астына алған ... ... ... ... ... ... ... нарықтық тәсілдемелерді қолдану қажеттігін көрсетеді. Несие саясатын
жетілдірмесе, Қазақстан Халық Банкінің жолын Казкоммерцбанк те қуу мүмкін.
Казкоммерцбанк ... ... ... ... – ол ... мен ... бағытталады, ал ТМД-ның басқа
мемлекеттеріне қарағанда оның жоспарлары соншалықты шамшылды емес.
Ресейлік нарықты ... ... ... ... ... ... ... банкімен (кейнірек Москоммерцбанк деп
өзгертілді) серіктестік жөнінде ... ... ... ... ... ... алу ... құқығына ие. Көрсетілген
келісімге орай, ол Москоммерцбанкті бақылайды (әзірше ол еншілес ... және ... ... ... ... жылдық қаржылық
есебіне толығымен жинақталады. 2003 ж. ... ... ... деп аталатын, үлкендігі бойынша ... ... ... пакетін (74,0%) сатып алып, ... ... Бұл ... ... ... ... 11 млн. АҚШ
долларына жетті, оның ішінде 7 млн. АҚШ ... ... ... ... ... өз ... арқылы Украинада операцияларды
кеңейтпек.
Акцияларға инвестициялаудан басқа, ... ... ... өзге ... сонымен бірге, тәуекелдігі Қазақстанға қарағанда
жоғары ЕЭП-гі операциялар ... ... ... оның ... ... ... қарай несиелік портфельдің 14,9%-на (бір жыл ... ... ... ... ... шек – 20% аспады. Сонымен қатар, банкаралық
нарықта орналастырылған ... ... ... мен ... бөлігі
(еншілес және ассоциацияланған шетел ... ... ... ... ... сәйкесінше 11,4% және 2,7% шамасында) ТМД
елдерінің үлесіне тиеді.
Бар мәлімет бойынша, қазақстан ... 80%-н ... ... тек оны ғана ... Тым орталықтандырылған және
айқынсыз саяси және әкімшілік басқару осал институционалды және ... ... ... ... құрылуын салыстырмалы алдын ала
болжанбайтын қылады. Сонда да негізгі мемлекеттік және ... ... ... ... ... отырып бірауыздылығын
көрсетеді. Қалыптасқан жағымды макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... потенциалды
сезімталдығын жасырады. Экономикалық құлдырау жағдайында ... ... ... бұл ... шынайы болып және банктер үшін ... ... ... ... ... өсуі (2004 жылы ... 2006 жылы 70 %-ға) , ... қатар шикізатты емес сектордың үй
қожалықтарының және кәсіпорындардың қарыздарлығының артып ... ... ... ... ... ... ... өтімділігінің тәуекелін басқару Казкоммерцбанктің өзекті
мәселесі болып табылады.
Қаражат өтімділігінің тәуекелін басқару жүйесі үш ... ... таза ... қаржыландыру талаптарын басқару, нарыққа өту жолы және
көлденең жағдайларға арналған жоспарлау. Болашақ ... ... ... жоспарлау мен тәуекелді басқарудың ажырамас ... ... ... ... ... ... өтеу ... кестсін
құру мен нақты уақытқа қаражаттың жиынтық жетіспеушілігі мен ... ... ... ақшалы қаражаттың түсімі немесе жылыстауының
қашан болатынын назар аударып қана қоймай, келер ақша ағымын ... ... ... ақша ... ... ... ... саралануы мүмкін.
Банк қаражат өтімділігін бағалау түрлі жағдайларда ақша ағымдарының
мінез-құлқына байланысты. ... ... ... басқару,
осылайша, уақиғалардың түрлі нұсқаларын қарастыруы қажет. Қызмет көрсетуші
кәсіпорын ... ... ... жағдайында баланспен байланысты ақша
ағымдарының бастапқы нүктесін тағайындайды. Бұл ... ... ... Екінші нұсқа банктің қаражат өтімділігін банктің
пассивтерінің ... ... ... ... ... ... ... яғни банк балансының қысқаруы кезінде қарастырады.
Осыдан қаражат ... ... ... ... туындаған.
Үшінші нұсқа жалпы нарықтық дағдарыстарға қатысты,яғни, бұл кезде
бүкіл банк ... ... ... немесе кем дегенде оның елеулі
бөлігі қамтылады. Бұл ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерге ие. Қаражат өтімділігін басқару көзқарасы
бойынша, бұл жағдайда ... банк ... ... қаржыландыруға қол
жеткізуге мүмкіндік береді. Шынында да, орталық банк ... ... ... ... ол банк ... ... өтімділігінің жалпы
резервін және негізгі банктер арасында қаражат өтімділігі ... ... үшін ... ... ... ... ... дағдарыс жағдайына болжауды қаражат өтімділігінің
тұрақты ... ... банк ... міндеттемелерін ұзартып не
ауыстыра бастағанын ... ... ... ... ... Макроэкономикалық
тұрақсыздықтың бірінші белгілерінде немесе банк активтері мен пассивтерінің
талдауы олардың қалыпты іскери жағдаятқа сай ... ... ... кезінде қаражат өтімділігін болжау қажет. Банк ... ... ... ... пен пассивке қатысты әрекеттерін
өзгертеді, мысалы, келер пайдадан бас тарту немесе қарызгерлердің ... ... ... ... қатаңдату арқылы нарықта басқыншылық саясат
жүргізеді.
Әртараптандырылған міндеттемелер және қаржыландыру ... ... ... өтімділігінің жақсы дамыған басқару жүйесі бар екенін
көрсетеді. Активтерді ақшалы қаражатқа ... және оңай ... ... қаражат тарту қабілеттілігі өте ... ... банк ... ... ... мақсатымен онда қолжетерлік несие желісі
немесе басқа ұйымдардың қаржылық көздері ... ... ете ... ... ... ... қаражат жеткізушілер тұрпаты және
географиялық нарық бойынша ... ... ... ... қаржыландыруды оған деген сұраныс үлкен кезде
алу қиын болу ... Одан ... ... ... ... ішкі
және сыртқы саяси сілкіністер (олар депозиттердің мардымды ... ... ... ... ... ... өскен нарықтық
белсенділік, экономикалық секторлардың мәселелері мен экономикалық кезеңдер
сияқты нақты жағдайлар ... етуі ... ... берілген беталыстардың және уақиғалардың қаржыландыру
бойынша талаптарға әсерін талдауы қажет. Экономикалық өзгерістер ... әсер ... ... ... ... ... есебінен олардың
жағымсыз ықпалын амортизациялап немесе жағымды ... ... ... болжамы дұрыс болмаған жағдайға оның кенет жағдайларға арналған
жоспарлары болуы керек.Тиімді жоспарлау дегеніміз қаражат өтімділігіндегі
минималды және ... ... ... ... ... ... ... қарастыру. Ірі банктер қаражат өтімділігін баланстың
екі бөлімі ... ... ... және ... ... ... ... істеу керек. Олар берілген ... ... ... бойынша дискреционды қысқа мерзімді қаржыландыруды алу үшін
қолданады және бұл ... ... ... қажеттілігін
қанағаттандыруға қолайлы болады. Теория жүзінде түрлі ... ... ... ... бар ... ... ... ұстау құнының
төмендеуіне әкеліп соғуы керек. Қолжетерлік ... ... ... активтерді сатудың жүктелген ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді активтер бар. Бұл
активтер потенциалды қаражат ... ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндіктерін арттырады.
Ірі және орташа банктер арасындағы негізгі айырмашылық – ірі банктер
активтерді ... ... қана ... өзінің міндеттемелерінің
деңгейі мен ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды алудың ең арзан тәсілін таңдау нұсқалары көп. Ақшалы
нарыққа дискреционды ... ... ... егер банк ... алу үшін активтерді басқаруға ғана сенсе, оған қажет болар
қаражат ... ... ... шамасын қысқартуға мүмкіндік береді.
Банк ісінің тәжірибесі көрсеткендей, өтімді қаражатқа ... ... ... бойынша сәйкес келмейді, бұл нәтижесінде артықшылықтың
немесе ... ... ... әкеліп соғады. Қаражатты
орналастыру мен тартуды уақтылы жасамаса, ... ... ... ... ... ... ... қабілетсіздігіне әкелуі мүмкін. Басқа
жағынан активтер мен ... ... ... ... ... ... табу мүмкіндігін азайтады. Яғни,қаражаттың артықшылығы немесе
жетіспеушілігімен сипатталатын активтер мен ... ... ... ... деп ... болады. Осылайша,
банктерде әрқашанда табыстылық пен ... ... ... ... өйткені тартылған ресурстардың белгілі бір бөлігі өтімді ... ... ... ал ... ... ... ... активтерге орналастырылады.
Қаражат өтімділігін жоғалту тәуекелі – бұл банктің өз міндеттемелерін
мүмкін уақтылы орындамауы немесе мүлдем орындамауымен байланысты ... ... ... жоғарыда айтылғанның қорытындысы ретінде,
мен саясатындағы қателіктерден, ... ... ... ... кемшіліктер және т.б. салдарынан қаражат өтімділігінің
шегінде тұрған банктің ... ... мен ... ... көмектесетін ұсыныстар бергім келеді.
Біріншіден, тұрақсыз жағдайдағы банкке банктің ұйымдастырушылық
құрылымын өзгертуге ... ... ... ... ... көңіл
бөліп, мысалы, банк ішінде теріс пайдалануды болдырмау үшін ішкі аудит
қызметін құру.
Екіншіден, банк ... ... ... сәйкес коэффициенті
есептеу арқылы бағалау керек. Балансты қаражат өтімділігіне ... ... ... ... ... ... немесе көтерілуі
анықталуы мүмкін. Бірінші жағдайда коммерциялық банктер бір ай ... ... ... ... ... сай келтіру
керек. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... меншікті қаражатын арттыру арқылы жасауға
болады. Алайда жаңа акцияларды шығару түрінде ... ... ... ... мен ... наразылығын тудыруы мүмкін.
Басқа жағынан, коммерциялық банк үшін, кез-келген басқа кәсіпорын
үшін қаражат ... ... ... болып өндірістік қызметтің
пайдалылығын (орындалып жатқан ... ... ету ... егер ... ... негізгі нормативті іс жүзіндегі мәні
тағайындалған минималды мәнінен көп ... ... ... ... қызметі
пайда алу үшін қолданбаған мүмкіндіктер көзқарасы бойынша оның үлескерлері
жағынан қолдау таппайды. Бұған байланысты айта кету ... банк ... ... ... банк ... талдауымен бірге жасалу
тиіс. Коммерциялық банктердің тәжірибесі көрсеткендей, ... ... ... ... банк көп ... ... яғни олар ... ресурстары
ретінде ақшалы қаражатты тарут құқығын толығымен ... сол ... ... ... ... негізінде өз
қызметін құратын мекеме ретіндегі оның жұмысының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... Максималды
қаражат өтімділігі кассадағы және корреспонденттік ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Бірақ осы
жағдайда банктің пайдасы аз болады. Пайданы арттыру ... ... ... ... беру мен ... қолдануды қажет етеді. Бұл
үшін кассадағы қолма-қол ақшаны және корреспонденттік ... ... ... ... ... ... банктің өзінің тұтынушылары
алдындағы міндеттемелерін үздіксіз ... ... ... ... қаражат өтімділігін басқару қаражат өтімділігі мен
пайдалылықтың ... ... ... ... ... банктің қаражат өтімділігін басқарудың мақсаттық бернесі
банктің өзімен тағайындалған және ... ... ... ... ... ... пайданы арттыруда айқындалады.
Үшіншіден, банк өтімді қаражатта қажеттілікті қысқа мерзімді болса да
уақытқа ... ... ... ... осы қажеттілікті болжау екі
әдіспен жасалады. Олардың бірі әр жетекші тұтынушының несие қажеттілігі ... ... ... ... екіншісі несие мен салымдардың көлемін
болжау. ... екі ... ... олар ... емес, шекті
қаражат өтімділігіне сүйенеді. Бұл жалпы банк ... ... ... үшін ... болуы мүмкін, бірақ салымдарды алуды ... ... ... үшін оның ... ... ... аптада қанша болу керектігін банкке көрсете алмайды. Тек ... ... ... ... сол ... қолма-қол ақшадағы
қажеттілікті анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл мәселені шешуде нарықтағы шаруашылық және қаржылық жағдайларды,
тұтынушылардың ерекшеліктерін, жаңа нарыққа шығу ... ... ... жаңа ... ашу, ... ... ... бойынша
операция жүргізу сияқты банк ... даму ... ... ... ... Жергілікті факторлардан өзге, жалпыұлттық факторларды
да ескеру қажет. Мысалы, ... ... ... ... ... зерттеу және болжау банкке активтегі өтімді ... ... ... ... ... ... банк өз тәжірибесіне
сүйенеді.
Болжалданған қажетті өтімді қаражаттың көлеміне қарай, ақша нарығының
жағдайының, тұтынушының немесе ... ... ... ... ... ... ... орындау үшін банк өтімді
резервті құруы тиіс.
Төртіншіден, қаражат ... ... ... ... ... ... операцияларды ақша нарығының және атқарылып жатқан операциялардың
нақты шарттарын есепке ала отырып ... ... ... ... банк
активті және пассивті операциялардың оңтайлы саясатын ... ... ... банк ... ... ... ... керек:
1. Қолма-қол ақшаны басқару тиімдірек болуы тиіс, демек, қолма-қол
ақшаның түсуі мен ... ... және ... кестесін құру
қажет.
2. Банк ... ... ... ... ... ... болуы керек. Актив шотындағы ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың пайдалылығына және жеке ... ... ... портфелін басқаруда қажеттісі:
1) Несие салымдарын тәуекел дәрежесі, несиені қайтаруды ... ... ... ... орналастыруды қадағалау. Банктің несие
салымдарын бірқатар критерийлер жағынан саралауға болады (тұтынушының
несие қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі, банк экономистінің несие сенімділігін
бағалау,т.б.). Несие тобының коммерциялық банктің несие салымдарының
жалпы сомасындағы үлесі және оны ... ... ... ... ... негіз болады, банктің алдыңғы несие
саясатының жалғастыруын немесе ... ... ... ... ... бөлу ЭЕМ ... жасалады, күнделікті
қаражат өтімділігі коэффициенті деңгейін бақылап, банктің өзімен
немесе банктік консорциумдарға ... ... ірі ... беру
мүмкіндігін талдау;
2) Несиелерді олардың өтелу мерзіміне ... ... ... ... ... есепке ала отырып несие шоттары
бойынша қарыздарлық қалдықтарын ... ... ... ( 1 айға дейін;
1 айдан 3 айға дейін; 3 айдан 6 айға дейін; 6 ... 12 айға ... ... 3 ... ... Бұл банктің ағымдағы қаражат өтімділігінің
деңгейін болжау үшін ... ... ... қоры ... ... ... бойынша орналастыру; жеке
тұтынушыларм ен несие түрлері бойынша жақын арадағы 30 күн ... ... мен ... несие беруді талдау әдісі жасалған (несие
келісімшарты және ... ... ... ол ... ... ... ... бақылауға мүмкіндік береді.
Бұндай талдауды күнделікті жасауға болады, өңдеу сатысындағы несие
келісімшарттарына да ... ... ... ... ... ... ашып, басқа кезде қаражат өтімділігінің ... ... ... ... банк ... ... ... салдарлардың алдын алу мүмкіндігін береді.
г) қарызгерлердің несие қабілеттілігін мұқият зерттеу;
д) ... ... ... бір қарызгерге берілген несиені
шектеу;
е) несиелендірудің ... ... ... ... ... ... ... беру мүмкін;
ж) несиелердің қайтарымдығын сенімді қамтамасыз ету;
з) мерзімі ... ... ... және ... ... ... қолдану.
4. Тұтынушылардың есептік шоттары тобын және банктің корреспонденттік
шоты бойынша төлем айналымдылығының ырғақтығын ... ... ... талдау нәтижелері активтерді топтастыруға
көмектеседі.
5. ... ... ... яғни өтімді активтерді несиелерді өтеу,
өызметтің жеке түрлеріне жеке ... ... ... қаражатты
арттыру, басқа банктен қарыз алу арқылы ... ... ... ... ... ... ... өтімділігі
мен төлеу қабілеттілігін ұстау үшін ... ... ... ... мен ... ... ... Баланстың
қаражат өтімділігінің тепе-теңсіздігі мен төлеу қабілетсіздігінің
тәуелділігін басқару банктің мүмкін шығындарын азайтады, оның болашақ
қызметі үшін ... ... ... ... ... ... мен ... қабілетсіздігінің тәуелділігін басқару жүйесі
елдің ... ... ... банктердің қаражат өтімділігі
мен төлеу қабілеттілігінің тағайындалған нормасын ... ... ... ... ... өтімділігінің тепе-
теңсіздігі мен төлеу қабілетсіздігінің тәуелділігін
Анықтау үшін олардың көрсеткіштерін күнделікті бақылайтын ... құру ... Бұл үшін ... базасын жасау тиімді, ол банк саясатын
құратын талдау жұмыстарына қажетті ... ... ... ... ... көзі ретінде несиелік және депозиттік келісімшарттар,
басқа банктерден қарыз алу шарттары,төлем ... ... ... ... ... шоттар бойынша ... ... ... жеке ... ... бойынша күнделікті ведомость,
баланстан тысқары шот бойынша мәлімет, несиелердің айналымдылығы жайында
мәлімет қарастырылады.
-----------------------
Капитал нарығының ... ... ... ... ... несиелендіру бағдарламалары
Бөлшек несиелендеру нарығының қажеттіліктері
Халық

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баланс өтімділігін талдау және оған әсер ететін активтерді қарастыру факторларды талдау54 бет
Банк өтiмдiлiгiн басқарудың теориялық негiздерi64 бет
Банк өтімділігін басқару және талдау тәсілдері30 бет
Банктің өтімділігін және тәуекелділігін басқару3 бет
Компанияның баланс өтімділігін талдау65 бет
"Қаражанбасмұнай СІТІС" ААҚ44 бет
Camel жүйесі11 бет
«Kaspi bank» АҚ24 бет
«Банк ісі» лекциялық курсы70 бет
«БИАР» ЖШС-нің АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ МЕН ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ БӨЛУ МЕХАНИЗМІН ТАЛДАУ75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь