Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері

I БАНКТІК ҚЫЗМЕТТЕР НАРЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банктік операциялардың теориялық аспектіліері мен оның маңыздылықтары
1.2 . Банктік қызметтер: маңызы, түрлері және ерекшеліктері
1.3 Банктер және олардың клиенттері арасындағы қарым . қатынас
II. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕР ҚЫЗМЕТТЕРІН ҰСЫНУДЫҢ ШЕТЕЛ ТӘЖІРИБЕСІ
2.1 Исламдық банктік жүйелердің тиімді бағыттары (аравиялық монархиялар үлгісінде)
2.2 Исламдық банк жүйесінің тиімді жақтары мен олардың тәжірибелері
2.3 Исламдық принциптерге негізделген жаңа қаржы құралдары
III ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАНКТЕРМЕН ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
3.1 Қазақстан Республикасының халықаралық банктермен байланысын жүзеге асырудың негізгі бағыттары мен шарттары
3.2 Қазақстан Республикасының халықаралық банктермен байланысын талдау
3.3 Қазақстан экономикасын дамытудағы халықаралық банктердің қатысуының болашақтағы бағыттары
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Еліміздің қаржы нарығында банктердің қызмет көрсетуі қазіргі уақытта ең өзекті де қиың кезеңдердң бастан кешіруде. Банктік нарық − ол нақты қызметке сұраныс және ұсыныс заңдылықтарынан тұрады.
Қазақстандық экономистер осы нарықты - нарықты экономиканың басты элементі ретінде көрсетіп және оны әртүрлі критерийлер бойынша, соның ішінде келесілерді ерекшелейді:
- нарықтық қатынастар объектілерінің экономикалық бағыты (тауарлар мен қызметтер нарығы, еңбек нарығы, ноу-хау нарығы және т.с.с.);
- географиялық орналасуы жағынан жіктелуі;
- сала мен аймақ бойынша және т.б.
Банктік қызмет нарығының қызмет етудің теориялық негіздерін қарастыру негізгі түсініктерін нақтылаудан бастау қажет.
Қазіргі кездегі отандық және шетел әдебиеттерінде ˝банктік операциялар˝, ˝банктік қызметтер˝ және ˝банктік өнімдер˝ деген түсініктерге әртүрлі анықтамалар мен сипаттамалар ұсынылған. Көптеген қаржыгер ғалымдар осы категориялар арасында айтарлықтай өзгешеліктер жасамайды. Зерттеу объетілерін анықтау мақсатында және оның ˝банктік операция˝ мен ˝банктік өнім˝ түсініктерінің арасындағы өзара байланысты анықтау үшін ˝банктік қызмет˝ түсінігін нақтылап, ашу керектігін қакрастыруда. Ол үшін экономикалық әдебиеттерде жиі кездесетін ˝банктік операция˝ түсінігін нақтылаудан бастау керек.
Банктік және қаржылық-экономикалық терминдер сөздігінде келесі анықтама келтірілген: ˝Банктік операция - бұл коммерциялық банктермен жүргізілетін операциялар, олар пассивті (банк шотына ресурстарды түсіру), активті (банктік ресурстарды орналастыру бойынша) және комиссиялық болып бөлінеді˝.
Қазақстан Республикасы Президентінің ˝Қазақстан Республикасындағы банктер мен банктік қызмет туралы˝ Заң күші бар Жарлығының 30 баптың 2б. сәйкес, банктер бірқатар операцияларды жүргізе алады. Банктік операцияларға жатқызылатын көптеген операциялар (есеп-айрысу, кассалық, несиелік, сенімді басқару және т.б.) арнайы уәкілетті органның сәйкес рұқсатымен тек банктер ғана емес, сонымен бірге басқа да несиелік ұйымдар жүргізе алады.
1. Арынов Е.М. “Международные экономические организации и экономические союзы”- Алматы:Ғылым,1996.-387б.
2. Дж. Мэнвил Хэррис “Международные банки”-М:Экономика, 1996.-389б.
3. П. Кругман, М. Обстфельд. “Международная экономика” – М: ЮНИТИ,1997.-435б.
4. Б. Мәдешев “Нарықтық экономика теориясына кіріспе” – Алматы: Экономика, 1998.-289б.
5. Микаэль П. Тодаро “Экономичское развитие”. Учебник – М.: ЮНИТИ, 1997.-267б.
6. “Мировой рынок ссудных капиталов”. Учеб. Пособие / под. ред. проф. Е.Ф. Жукова. –М.: Экономичекое образование, 1992-275б.
7. “Международные валютно-финансовые и кредитные отношения капиталистических стран”. Учебник / под. ред. проф. Л.Н. Красавиной – М.: Финансы и статистика, 1986.-487б.
8. “Международные валютно-финансовые и кредитные отношения”. Учебник / под. ред. проф. Л.Н. Красавиной – М.: Финансы и статистика, 1994.-490б.
9. Носкова И.Я. “Mеждународные валютно-кредитные отношения”. –М.: Банки и биржи, Издательское объединение ЮНИТИ, 1995.-379б.
10. Н. Назарбаев. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы//Егемен Қазақстан.-1992.- 16 мамыр
11. Носкова И.Я.., Максимова Л.М. “Международные экономические отношения”. – М.: Банки и биржи, Издательское объединение ЮНИТИ, 1995.-547б.
12. Основы внешнеэкономических знаний. Анықтамалық сөздік. – М.: Высшая школа, 1990.-256б.
13. “Проблемы стабилизации и развития экономики”, жауапты редакторы, э.ғ.д.,проф. Кенжегаузин М.Б. – Алматы, “Ғылым”, 1997.-238б.
14. Петро М. “Международные экономические, кредитные и финансовые отношения”- М.: Прогресс-Универс, 1998.-340б.
15. Черевик Е.Д. “Инвестиционный процесс в развивающихся странах”. - М.: Банки и биржи, Издательское объединение ЮНИТИ, 1997.-378б.
16. Омаров Б. Иностранные инвестиции: тенденции 90 г.г. // Экономика Казахстана.- 1997.-№ 9-10.23-35б.
17. Членство Республики Казахстан в международных общественных и экономических организациях. // Азия-экономика и жизнь.- 1997.- № 49. 12-23б.
18. Членство Республики Казахстан в международных общественных и экономических организациях. // Азия-экономика и жизнь.-1997.- № 50. 23-32б.
19. Приоритеты национальной экономики в 2000 году.// Деловой мир.- 1995. N12. 12-19.
20. У. Касенов. На стыке евроазиатских магистралей // Деловая неделя.-2001- № 35.34-42.
        
        I БАНКТІК ҚЫЗМЕТТЕР НАРЫҒЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банктік операциялардың теориялық аспектіліері мен оның ... ... ... банктердің қызмет көрсетуі қазіргі уақытта
ең өзекті де қиың кезеңдердң бастан кешіруде. Банктік ... − ол ... ... және ... заңдылықтарынан тұрады.
Қазақстандық экономистер осы нарықты - нарықты экономиканың ... ... ... және оны әртүрлі критерийлер бойынша, соның
ішінде келесілерді ерекшелейді:
- ... ... ... ... бағыты (тауарлар мен
қызметтер нарығы, еңбек ... ... ... және т.с.с.);
- географиялық орналасуы жағынан жіктелуі;
- сала мен аймақ бойынша және т.б.[1]
Банктік қызмет нарығының қызмет етудің теориялық негіздерін ... ... ... бастау қажет.
Қазіргі кездегі отандық және шетел әдебиеттерінде ... ... ... және ... ... ... әртүрлі анықтамалар мен сипаттамалар ... ... ... осы ... ... ... ... Зерттеу объетілерін анықтау мақсатында және оның ... мен ... ... ... ... өзара байланысты
анықтау үшін ˝банктік қызмет˝ түсінігін ... ашу ... Ол үшін ... ... жиі ... ... түсінігін нақтылаудан бастау керек.
Банктік және қаржылық-экономикалық терминдер сөздігінде келесі
анықтама келтірілген: ... ... - бұл ... ... операциялар, олар пассивті (банк шотына ресурстарды түсіру),
активті (банктік ресурстарды орналастыру бойынша) және ... ... ... ... ... ... мен ... қызмет туралы˝ Заң күші бар Жарлығының 30 баптың 2б.
сәйкес, ... ... ... ... ... ... операцияларға
жатқызылатын көптеген операциялар (есеп-айрысу, ... ... ... және т.б.) ... ... ... ... рұқсатымен тек
банктер ғана емес, сонымен бірге басқа да несиелік ұйымдар жүргізе алады.
Алайда, ... ... ... бар - ол ... құралдарын құру,
оларды айналымға шығару және алып ... ... ... кейбір ресейлік
экономистердің пікірі бойынша айналымды төлем құралдармен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... табылмайды, ол депозитті,
есеп-айырысу, несиелік және басқа операциялар арасындағы ... ... ... ... ... ... табиғатын анықтайтын
операцияларға келесілерді жатқызуға болады:
- заңды және жеке тұлғалардан депозиттерді қабылдау;
- несие беру;
- инкассация мен кассалық ... ... ... ... ... ... ... оны келесі түрде нақтылауға болады: банктік операция - елдің Орталық
банкісімен ... ... ... және келтірілген
ресурстарды жасау және орналастыру ... ... ... ... үшін клиенттердің тапсырмасын орындау.
Енді, ˝қызмет˝ және ˝банктік қызмет˝ ... ... ... ... ... ... ... берілген: ˝қызмет - зат
түрінде емес, әрекет түрінде берілетін игілік˝[3]. ... ... ... - ... өнім ... ... емес ... дайын
өнімнің құнын жоғарлататын бизнес. ˝Сервис - сатып алушыларға ... ... ... қанағаттандыруға дайындық. Сервис деңгейі - кез-
келген компанияның маңызды сипаттамасы, бәсекелестік күрес, негізгі қаруы,
өзінің ... ... ... және ... ... ... ... көзқарас бойынша, қызмет (сервис) - бұл еңбек, кеңес
беру, басқару өнері түріндегі ... ... ... қызметті клиенттің мүддесі үшін банкпен нақты іс-әрекеттерді
орындау деп сипаттауға болады˝.[5]
Банктік қызмет – банк ... ... ... ... жеке ... операциялар. Көпшілік банктік
қызметтер материалды емес, идеалды өнім ... ... ... ... тағы бір ... өнім - ... ... олардың құнын дәстүрлі
түрде анықтауға болмайды.
Е.С.Стоянованың ... ... ... - ... ... ... ал ... өнім - клиентке қызметті
көрсету әдісі. Осыдан барып, банктік өнімдерді, бір ғана ... ... ... бір ... ... ... ... қарапайым
өнімдер, және күрделі өнімдер, оларды жүзеге асыруда клиентке кешенді
қызмет көрсету ... ұзақ ... ... ... ... ... ... өнімдер деп бөлінеді.
Е.С.Стоянова ˝Қаржы менеджменті˝ деген еңбегінде ˝банктік триада˝
терминін енгізеді - ˝өнім - ... - ... үш ... ұштасуы.
˝Банктік триада˝ түсінігін енгізудің мақсаты - оның көмегімен ... ... ... ... түсінігін нақтылауға болатындығы.
Күрделілік дәрежесі бойынша Е.С.Стоянова триаданы 3 ... ... ... және біріктірілген. Олар келесі кестеде
көрсетілген[6]:
Кесте 1- ˝банктік триада˝
|Триадалар ... + ... + ... ... ... ... ... ... ... ... |топтық ... ... ... ... |
| | ... | ... ... үш түсінікті - ˝банктік операцияны˝, ˝банктік
өнімді˝ және ˝банктік қызметті˝ триада көзқарасынан ... ... ... операция˝ түсінігі ˝банктік қызмет˝ түсінігінен ... ... ... ... ... ... ... тобына көптеген
әр түрлі қызметтер сәйкес келеді, ал банк ... ... ... ... бір банктік өнімдерді жасайды. Мысалы, пассивті операция бойынша
банктік қызметтің бірі - жеке ... ... ... ... ... бір ... белгілі бір мерзімге және ... ... бар ... ... ... жасасу - банктік өнім болып
табылады. Сонымен, жоғарыдағы мысалда: операция - пассивті, банктік ... жеке ... ... ... ... өнім - ... депозиттік
келісімшарт.
Демек, банктік триаданы, ˝операция - қызмет - өнім˝ дәйектілікпен
қарастырған дұрыс.
Отандық және ... ... мен ... ˝банктік өнім˝
термині нарықтық экономикаға өтумен пайда болды. ˝Кез-келген ... ... ... да бір ... ... қажеттілігі
жатыр˝[7].
Американың экономикалық әдебиеттерінде банкпен жасалған кез-келген
қызметті немесе операцияны ескере отырып, банк ... (bank product) ... ... ... ... типтік шартта ұсынылатын, жеке
банктік қызмет немесе банктік қызметтердің жиынтығы. Мысалы: ... ... ... ... сертификат, пластикалық карточкалар.
Ресейлік ғалымдар, маркетинг мамандары банктік ... ... ... пассивті операциялары бойынша қызметтер кешені ретінде қарастырып,
банктік өнімнің 3 деңгейін бөліп көрсетеді[8]:
- бірінші ... - ... ... басқаша айтқанда, базалық ассортимент:
несиелеу, есеп-айырысулар, валютамен операциялар бойынша және ... ... ... - ... ... немесе банктің негізгі ... ... ... ... отыратын ағымдағы ассортимент;
- үшінші деңгей - кеңейтілген ... ... Осы ... ... ... ... ... бағытталған, оған жан-
жақты көмек көрсету, сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... шығармашылық ойлар, банкирдің жеке кеңесі,
бейресми қатынас.
Екінші және үшінші деңгейдегі қызметтерді бөлу шартты болып табылады,
банктік өнімнің - ... және ... екі ... ... ... ... ... өнім мен банктік қызметтің қазіргі кездегі
экономикалық категория ретіндегі ... ... ... ... бір ... бұл түбегейлі емес, алайда ары қарай зерттеу
мақсатында оларды нақтылау қажеттілігі туады. Әр ... ... ... зерттеп және талдау жасағаннан кейін, қазіргі кездегі банктік
қызметтің жиі ... ... ... ... ... - бұл ... үшін ... қызмет көрсетудің бірыңғай технологиясымен
біріктірілген банктің іс-әрекет жиынтығы, ... ... ... қызмет көрсетуде қажеттілігін қанағаттандыруға, сонымен бірге ... ... ... банктің қызметі.
Экономикалық категория ретінде банктік қызмет банк (қызметтерді
өндіруші) пен ... ... ... ... ... бір
экономикалық қатынастарды білдіру ... Атап өту ... ... осы ... ... негізде құрылады. Сонымен қатар,
тараптардың әр қайсысы белгілі бір ... ... ... үшін - ... да бір ... ... ... өзінің бос ақша
қаражаттарын сақтап, пайыздық ... алу үшін ... ... керісінше,
қосымша қарыз ақша қаражаттарына деген ... ... ... банк ... ... ... клиентпен пайда
алуға жәрдемдесу. Банк осы қатынастарға табыс алу ... ... ... ... ... ... ... мұнда комиссиялық
сыйақы түріндегі ... ... ... жатқызылады) немесе болашақтағы
(несиелеуден ... ... ... алу үшін кіріседі. Банк ... ... ... ... кезінде болашақ активті
операциялардың фундаментін ... ... ... базасын
құрайды және кеңейтеді. Нарықтық экономика жағдайында әрбір банктік қызмет
табыс алып келуі тиіс, ... ... ... ... ... ... ... алу болып табылады.
Жоғарыда аталғанды қорытындылай келе, банктік қызметтер банк
персоналының іс-әрекеттері арқылы ... ... ... және ... ... ... ... қаржылық қажеттілігін
қанағаттандыру ... банк пен ... ... экономикалық
қатынастар.
Банктік өнім - аяқталған сипаты бар және банктің клиентке қаржылық,
заңдық және ... ... ... қызмет көрсету кезінде өзара
іс-қимылды реттейді. Яғни, банктік өнім банк қызметінің клиенттерге қызмет
көрсету бойынша ... ... ... ... ... бір ... ... несиелік келісімшарт банк пен қарызгердің қолы қойылып, мөрмен
расталған болса, банктік өнім болып ... яғни банк ... ... ... ... ... ... пен банктік өнімнің ұқсастығы, клиенттің қаржылық
қажеттілігін қанағаттандырады. Алайда, айта кету ... ... ... ретті сипатта, ал банктік өнім - екінші ретті. ... ... ... ... ал өз ... ... өнім ... қазіргі кездегі әдебиеттерде кездесетін банктік қызметтердің
жіктелуін (классификация) ... ... ... әдебиеттерде көрсетілген банктік өнімді
жіктелуі үлгілерінің елеулі жетіспеушілігі бар: ол жіктелудің бір ғана
критерийін болуы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... банктік қызметтің түрін белгілеуге мүмкіндік бермейді, ал
бұл жағдай оны жетілдіру жолдарын жасауды ... ... ... ... қызметтердің 4 деңгейін
бөліп көрсетеді[9].
пайдалы ... ... ... 1 - ... ... ... суретте банктік қызметтердің келесі жіктелімі көрсетілген:
- 1 деңгей - көпшілік тұтынушылармен, басқа адамдардың көмегінсіз ... ... ... 2 ... - ... ... көрсетіле алатын, оларды түсіну үшін арнайы
дайындық деңгейін талап ... ... 3 ... - жете ... ... ... мамандандырылған кеңесті алу
мүмкіндігін талап ететін кеңейтілген қызметтер;
- 4 деңгей - ... ... алу ... ... отырып, тұтынушының
айналасындағы банктік өнімдер туралы арнайы білімді қажет ететін ... ... ... ... ... 4 деңгейін
бөліп көрсетеді, алайда оларды өткізу жағынан жіктейді[10]:
Сурет 2 - Банктік қызметтердің жіктелімі
Жоғарыдағы суретте банктік ... ... ... көрсетілген:
- түпкі ой бойынша қызмет, бұл банк ... және ... ... ... ... ... ... орындаудағы қызметтер (қызметтер жиыны), бұл банк ұсынатын және
өзінің клиенттеріне ұсынатын ... ... күші бар ... яғни ... сервистік қызмет көрсетудің
барлық түрін кіріктіретін қызметтер, мысалы ... ... т.б. ... емес ... ... рәсімдеген кезде ерекше жағдайлар;
- қоғамдық мойындауын алған қызметтер, яғни ... ... ... ... ... ... ... дамытуға және
пайда әкелуге мүмкіндік беретін қызметтер.
Кейбір ... ... ... жіктеудің келесі нұсқасын
ұсынады:
- банктердің материалдық қызметтері - бұл ақша-несие айналымы ... ... ... ... ... ... Банктік
қызметтердің кешенді сипаты банк қызметінің ... ... бір ... көрсету кезінде, бір уақытта клиенттерге бірқатар
өзара байланысты ... ... ... ... ... жататындар: несиелік, операционды,
инвестициялық, есеп-айырысу, факторингтік, лизингтік, траст және ... ... таза ... - бұл тұлғаға бағытталған қызметтер
(кадрларды даярлау, кеңес беру қызметтері, талдамалы ... ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастар жағдайында банктік қызметтерді келесі критерийлер ... ... ... ... ... ... - ... қаржылық-несиелік институттар негізінде сипаттайтын
өзгешелік;
- арнайы емес, немесе ... ... ... ... ... ... ... аналитикалық және т.б. сұрақтар бойынша
кеңес беру;
Банктік операциялардың сипатына қарай:
- пассивті операциялар бойынша қызметтер;
- активті операциялар бойынша қызметтер;
- делдалдық операциялар ... ... ... және ... ... түрлеріне қарай:
- проценттік операциялар бойынша;
- проценттік емес операциялар бойынша ... ... ... жеке ... ... ... ... тұлғаларға көрсетілетін қызметтер.
Клиентке жеке қызмет көрсету дәрежесіне байланысты:
- жеке қызметтер, яғни нақты бір клиентке көрсетілген қызметтер;
- бұқаралық тұтынуға арналған ... ... ... ... ... - банктің бір функционалдық бөлімшесін ... ... ... - ... ... банктің бірнеше бөлімшелері қатысатын
қызметтер.
Табыстылық дәрежесі бойынша:
- моменталды табыс әкелетін қызметтер, ... ... ... ... ... банктер коммисиялық сыйақының тұрақты мөлшерін
белгілеп, ... ... ... ˝Банктік табыс˝ шотына есепке
жатқызылады;
- белгілі бір ... ... ... әкелетін қызметтер (мұндай
қызметтерге несиелеуді жатқызуға ... ... ... ... ... ... ... кейін, несиелік шартта белгіленген
проценттік төлем графигіне сәйкес алынады);
- табыс ... ... ... ... ... ... ... болады, олар банкке тікелей табыс әкелмейді, ... ... ... ... ... Қызметтер үшін төлем;
- ақылы;
- тегін. Мұндай қызметтерге жарнамалық ... ... ... ... жасау арқылы және шектелген уақыт аралығында тегін
көрсетілетін қызметтерді жатқызуға болады; мысалы, тегін банктік шотты ашу,
ақша аударымын жасау, ... ... ... және ... тәуекел дәрежесі бойынша:
- тәуекелі жоқ қызметтер - ... ... ... ... ... ... кеңес беру қызметтері, кассалық, сейфтік және ... ... ... ... бір ... бар қызметтер, депозиттерді келтіру,
инкассация, айырбастау операциялары;
- жоғары дәрежелі ... бар ... ... несиелерді беру
бойынша, лизинг, факторинг, форфейтинг қызметтері жатқызылады.
Беру мерзіміне байланысты банктік қызметтер банк пен ... ... ... ... ... моменталды, оларға банк пен клиенттің ынтымақтастығы бір жолғы сипатта
болатын қызметтер жатады, мысалы валюта ... ... ... шотты ашпастан ақша аударымын жүргізу және т.с.с.
- қысқа мерзімді қызметтер банк пен клиенттің 1 ... ... ... орта ... - 1 жылдан 3 жылға дейін;
- ұзақ мерзімді - 3 жылдан астам.
Қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... (несиелік, депозиттік, есеп
айырысу-кассалық қызмет көрсету, ипотека, лизинг, сейфтік қызмет көрсету
және ... осы ... ... тұрақты уақыт мерзімінде
жатқызылған.
Жаңашылдық дәрежесі бойынша:
- ... ... ... ... ... ... ... егжей-тегжейлі тоқталу орынды.
Инновациялық банктік қызмет жоғары пайда ... ... ... ... және ... тұтынушылардың жаңа
қажеттіліктеріне бағытталған жаңа және жетілдірілген банктік ... ... ... ... ... түрі болып табылады.
Н.К.Мамыров атап өткендей, инновацияның ... әсер ... ... ... ... бәсеке.
Банктік қызметтер нарығында банктік инновацияның пайда болуы ... ... ... саланың, сондай-ақ банктер мен қаржылық-несиелік ұйымдардың
ішінде бәсекенің күшеюі;
- банктік ... жаңа ... ... ... ... банктік қызметтердің қызмет етуі туралы ақпарат;
- банктік менеджерлердің банк қызметін ... ... ... Республикасында инновациялық банктік қызметтердің пайда
болуы мен кеңеюінің ... ... ... жатқызуға болады:
- Қазақстанның БСҰ (Бүкіләлемдік сауда ұйымы) кіруі;
- Қазақстан банк жүйесінің Еуропалық Одақпен интеграциясы;
- ... ... ... ірі ... ... ... ... банктер қызметін реттеудің күшеюі.
Жоғарыда аталып өткендей, нарықтық қатынастар ... ... ... - ... ... көрсетілген қызметтер түрінде
айқындалатын бәсеке болып табылады. Банктік қызметтер әртүрлі ... ... ... ... ... несие мен
депозиттер мерзімі және т.б. Т.Е.Рубинштейн мен О.В.Мирошкинаның пікірінше,
және, инновациялық қызмет ... ... ... ... ... ... инновация болып табылмайды. Мысалы,
салымдар ... ... ... ... ... ... және ... инновациялық қызмет болып табылмайды, өйткені мұндай
әрекет ... жаңа ... ... ... алып ... Демек,
коммерциялық банктердің инновациялық қызметі жаңа қызметтерді жасау мен
енгізумен айқындалады, ия ... ... ... ... ... алып ... ... өзгерту. Мысалы,
электрондық есеп-айырысудың пайда болуы күндіз-түні өз шоттарының жағдайы
туралы ... ... және ... ... ... жүргізуге
мүмкіндік туғызатын «банк-клиент» қызмет көрсету жүйесінің пайда болуына өз
септігін тигізді. Берілген инновациялық банктік қызмет пен ... ... ... ... ... ... бірінші түрі -
инновациялық қызметтерді бөліп көрсетуге мүмкіндік береді.
Соңғы жылдары Қазақстанның алдыңғы ... ... ... қызметтер арқылы көрсететін қызметтер аясын кеңейтті:
- Қазақстан мен ТМД елдері бойынша жедел ... ... ... Union» мен «Money Gram» жүйелері арқылы аударымдар;
- теле банкинг;
- интернет-банкинг;
- желілік банкинг.
Е.В.Песоцкая қызметтің өмір ... ... ... өмір ... бар және оны ... мақсаттарға жетуді қамтамасыз ететін
уақыт аралығы»[12] деп анықтайды. Жаңа банктік қызметтің өмір циклі төрт
кезеңді ... жаңа ... ... ... ... ... ... асыру;
- нарықтың тұрақтылығы;
- нарықтың күйреуі.
Жасау кезеңі идеяны іздеу, маркетингтік зерттеулер ... құру мен ... ... алгоритмін жасауды кіріктіреді.
Жүзеге асыру кезеңі қызметті банк ішінде және ... ... ... ... ... қызметтің өмір циклінің және оның жекеленген кезеңдерінің
ұзақтығы банк ... ... мен оның ... себепші болады. Қызметтің өмір циклін бағалаудағы
қолданылатын негізгі белгісі - ... ... ... ... және
жоспарланған пайданы алумен байланысты болатын барлық шығындарды өтеуді
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің қызмет ... жаңа ... ... ... мен оны енгізу өте сирек болатынын
көрсетеді. Соңғы жылдары қазақстандық ... ... ... ... ... шетелдік банктердің тәжірибесінен алып
пайдаланылады; ... ... ... ... ... ... ... шетел тәжірибесін игеру мен бейімделуінде болуы керек.
Енді банктік қызметтердің ерекшеліктерін анықтау қажеттігі бар. Банк
ерекше ... ... ... ... ... ... саласында жұмыс
істейді, демек банктік қызметтерге, бірінші ... ... ... ... ... ерекшеліктер тән.
Банктік маркетинг туралы ... ... ... ... ... ... уақытқа байланысты ұзартылуы.
Банктік қызметтер, ... ... ... ... байланысты анықсыздық дәрежесімен сипатталады.
Маркетинг облысындағы маман - Ф.Котлердің жұмысында қызметтерді тауар
ретінде сипаттамасын талдауға негізгі ... ... ... ... ... ... ... яғни банкпен ұсынылатын қызметтер материалды объект ретінде
сезілмейді, сонымен қатар қызметті көрсеткенге дейін ... ... ... ... ... ... ... жолдары:
- клиенттермен өзара тиімді өзара қарым-қатынастарға назар аудару;
- жарнамаға ... ... ... ... сақтау мүмкінсіздігі - ... ... ... және ... ... қолдануға болмайды. Банк қызметті алдын-ала
жасап және қажет уақытқа дейін қоймаға сақтай алмайды. ... ... ... ... ... ... алдын-ала жоспарлау маңызды, банк
кезектердің болмауы үшін не жасайды: басқа бөлімдерден қосымша ... ... ... ... келуін ынталандыру және т.с.с.
Банктік қызмет сапасының тұрақсыздығы банктің ұйым ... ... ... мен ... өнімді өндірумен айналысатын банк
қызметкерлерінің жұмыс сипатының ... ... ... ... банктік қызметтердің бөлінбеуі: банктік
қызметтерді жасау мен жүзеге асыру бір ... ... ... ... бөлінбеуі дегеніміз қызметтер банктен тыс қызмет
етпейді.
Жоғарыда аталғандарды ескере отырып, шетел экономистері ... ... ... ... көп ... ... алайда банктік
қызметтер аса күрделі болып табылады: банктердің өзіндік ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынастар түрімен сипатталатын ... ... . ... ... ... ... және ерекшеліктері
Банктер қызметінің мәні оларды ... ... ... ... көрініс табады. Банк қызметін – банктің ... үшін ... бір іс- ... ... ... Кез – ... банк өнімінің негізінде қандай да бір
қажеттіліктерді қанағаттандыру ... ... ... ... дәстүрлі қызметтерге бұрынғыша салымдар тарту
мен ... беру ... ... өз ... көп бөлігін осы
операциялар ... ... ... ...... операцияларды жүзеге асыра отырып банктер
қаржы ... ... ... Банктің бұл қызметі ... да ... ... ... үшін ... ... ... қызметімен өтімді активтер қызметін атқара отырып, кей
жағдайларда оның ... ... ... Қарыз алушылар кейде
көптеген ұсақ қарызды пайдаланады. Бұл кезде ұсақ ... ... аз ғана ... қысқа мерзімге салғанының өзінде – ақ
мүмкін болады. ... ... ... ... ... Олар ... төлейтіндеріне қарағанда, ... ... ... ... белгілеп табыс ... өз ... ... ... ... әт ... ұсынады, бұл бір ... ... ... ... ... ... өтімділікке деген клиенттің қажеттілігін
қанағаттандырады. Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... іске асады. Бөлімшелер мен
филиал тораптарының кеңірек таралуы банкке: бас банктің толық бақылауында
болуға, операциялар ... ... және ... тарту үшін
көптеген ... ... ... және осындай ... ... ... мүмкіндік береді./15/
Коммерциялық банктер негізінен өз ... ... ... ... байланысты несиелік есеп ... ... ... ... ... ... Республикасындағы банктер және банктік қызметтер
туралы» заңға сәйкес ... ... ... ... ... ақылы негізгі депозиттерді тарту;
- заңда көрсетілген ... өз ... ... ... ... ... ... сертификаттарды, акцияларды және
басқа да қаржылық міндеттемелерді);
- клиенттердің тапсырмалары бойынша ... ... ... және ... ... қағаздарды басқару);
- банктік қызметпен байланысты кеңес беру қызметін көрсету;
- лизингтік операцияларды жүзеге асыру т.б.
Ұлттық Банктің арнайы лизензиялары бар ... ... ... ... ... ... асыра алады. Соның ішінде халықтың ... ... ... ... ... олармен атқарылатын негізгі
қызметтерді былай құрауға болады:
- уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтау ... ... ... және ... ... (активтік операциялар);
- қолма – қолсыз есеп айырысуларды ұйымдастыру және жүргізу;
- инвестициялық ... ... ... да ... ... ... қаржылық нарықтарда қаржы делдалы ретінде ... ... және ... ... бос ... ... түрінде жинақтайды, осы ... ... ... ... – ақ ... ... қамтамасыз етеді және
пайдалық негізінде қарызды қарыз алушыға ... ... ... ... ... ... ... жаппай кері алу қауіптігін төмендетеді.
Үшіншіден, банктерге ... ... ... ... ... ... ... қарағанда
қондырғы ... ... ... және ... ... Банк ... ... акцияларын жүзеге асыру үшін
тартылған қаражаттардың 90 %- нан ... ... ... – ақ ... өз ... уақытша бос ақшалай қаражаттарын
жинақтайды. Дәстүрлі ... осы ... ... ... ... ... пен банктің клиенттерінің жинақ салымдарынан ... ... ... ... ... ... салымдарға тарту және пайда табу мақсатында орналастыру
жұмыстары депозиттік операциялар деп ... ... ... ... ... ... басқару ... ... Елде ... ... ... зерттелмеген.
Депозиттік саясат теориясының ... біз ... ... ... ... Жеке ... ... акционерлік
компаниялар, жеке кәсіпорындар т.б. қаражаттарды банктерге ынтамен
орналастырады, ... ... ... ... мынадай қағидалармен ұйымдастырылады:
- банктік пайда алуға немесе болашақта пайда алу үшін жағдай жасауға;
- депозиттік операциялар әрекет ету керек;
- банк ... ... ... ... мақсатында икемді
депозиттік саясат жүргізілуі керек;
- банк балансының ... ... ... ... отыратын мерзімдік
салымдарға депозиттік операцияларды ұйымдастыру процесінде ерекше назар
аударылуы қажет, ... ... ... беру бойынша
операциялардың арасында ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
- депозиттерді тартуға әрекет ететін банктік қызметтерді ... ... ... ... ... ... және
жинақ салымдары деп ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу шоттарында болатын ... ... ... ... ала ... кез ... ... ... немесе басқа шотқа аударылуы ... бұл ... ... ... төлейді. Талап еткенге дейінгі депозиттер бірінші ... есеп ... ... ... үшін ... Шот иесі
оларды әр ... ... ... – қол ... ... жүргізе алады.
Депозиттің ... ... ... ... ... белгілі бір айдан жоғары мерзімге орналастырылады. Салымшы үшін
ақшаларды ұзақ ... ... мәні ... ... табу ... ... ... мерзімді депозиттерде салымшының ақшаларды иесі
алу туралы ... ... ... ... ала ... ... етіледі.
Ескерту мерзімдері бір айдан үш ... үш ... алты ... ... он екі айға ... және бір ... ... үшінші түрі – жинақ шоты ... ... бар шот деп ... ... ... ... салымдарын
тарту мақсатында жинақтардың түрлі ... ... ... ... ... және т.б. ... олар
халыққа қосымша ... ... ... ... ... ... ... жүреді. Жинақ шоттарының
тұрақты ... ... және шот ... ... кері ... ... ала ескерту талап етілмейді, олар бойынша ... ... ... да түрі ... ... ... ... Ол банкіге тұрақты
пайыздық ... ... бір ... ... енгізгендігін куәландыратын ... ... олар ... ... кем емес сомада ... ... ... тең сертификаттарды ... ... ... ... ал ... 1 күннен 18 айға дейін болуы мүмкін.
Қарапайым ... 500, 1000, 2500 ... ... 1
айдан 5 жылға дейінгі мерзімге ұсақ ... ... ... ... дәстүрлі базалық ... ... жеке және де ... емес ... ... ... ... жұмылдыру болып табылады. Депозиттік және депозиттік емес
поссивтер ... ... ... ... есеп ... төлемдік
қызметтер көрсетумен, оларды банктердің шоттарында сақтандыруды ынталандыру
жолумен ... ... және ... ... ... ... – қатынас
Банктер арасында клиенттерді ... ... ... банктердің клиеттермен өзара қарым – қатынасын ... ... ... ... талап етеді. «Қазақстан
Республикасының банктер және банктік ... ... ... 33 – бабы
бойынша банктер тең құқылы ... ... ... бос ... ... өз операцияларын жүргізеді.
Олар өз қызметінде, өз клиенттеріне ... ... алу үшін ... ... ... ... әлдеқайда кең
спектрін көрсете отырып, бір – бірімен ... ... ... ... ... жауапты.
Банктің клиентпен экономикалық ... ... ... бастап оның сеніміне кіру, яғни шоты бойынша әр ... ... ... дейінгі банктік қызметтің барлық
жақтарын ... ... ... банктен жарнама жаңа қызмет
түрлерін ендіру ... ... ... жүргізу, қаржылық
жағдайды алдын – ала ... әр ... ...... және т.б. бойынша белгілі бір жұмыстарды ... ... ... оның ... ... ... Осы аталған жұмыстардың
барлығы ... ... мен ... ... ... ... ... жұмыс: есеп айырысу, кассалық және ... ... ... ... ... шоттарды ашу және
жүргізу т.б. әр түрлі келісім – шарттар жасасу негізінде ... ... және есеп ... шоттарын ашу,
олар бойынша ... ... есеп ... және ...... қызмет көрсету ... ...... ... делдалдар осылай қоғамға ақша ... ... ... механизімін қамтамасыз ету арқылы маңызды
халық шаруашылығы қызметін атқарады.
Банктер нарықтық ... ... ... ... ... түрінде ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... және ... да қаржы
да ... ... ... алу ... ... ... қаражаттары.
қаражаттары.
Сурет 3 - Қаржылық – несиелік институттардың ... ... ... ... ... олар ақша нарығында тауар болатын, жаңа талаптар
мен міндеттемелерді ... ... ... ... банк депозит деген жаңа міндеттеме жасаса, ал қарызды беру
арқылы ... ... жаңа ... қойды. Осы жаңа міндеттемелер ... ... ... ... ... негізін құрайды.
Әртүрлі көздерден ақша ... ... ... ... ... «тобын» ... және де ... ... істеп
тұратын капиталға ... әр ... ... несиеге деген
талаптарды қанағаттандыра алады. Экономиканы басқару процесінде банктер
негізінен басқарудың ... ... ең ... ... ... ... экономикалық мүдде өндірістің мақсаты, яғни оны
қорғаушы ... ... ... әдістемелерді пайдаланады. Мүддені
осылай деп ... ... ... яғни ... ... ... әсер ... байланысты. Банктер басқарудың
экономикалық әдістері ... ... ... ... ... буындарының қарыз қаражаттарындағы қажеттіліктерін ... ... ... ... – қолсыз есеп айырысу арқылы экономиканың
үздіксіз қызмет ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Банктер өз қызметтерін орындау кезегінде функционалдық, ... ... яғни ... компания, фирмалар ... яғни ... ... ... ... ... тығыз
байланыста жұмыс істейді.
Банктер ... ... ... ... өз ... алдындағы жауапкершілігі де ... ең ... олар ... ... ... ... ... байланысты емес, шаруашылық өз органдарының, яғни өз
акционерлерінің, ... және ... ... ... ... ... өздеріне әрбір банкті ... ... ... Олар ... жағдайларда пайдамен
қамтамасыз етілетін, өзі және клиенттер үшін ... ... ... ... ... ... ... басқа органдарында жоқ ... ... Ең ... ол ... көрсетілетін клиенттерінің
негізгі қызметі туралы ... ... ... ... ... ... төлем жасау, банктік ... ... ... ... тек объективті емес, сонымен бірге, осы шарт иесінің
жұмысының ... ... ... ... ... ... Шотқа ақшаның келіп ... ... ... өткендігін және т.б. білдіреді. ... ... ... құруды күтпей – ақ кәсіпорын ... ... ... ... әрі ... нәтижелерін алдын –
ала көруге мүмкіндік береді.
Бұл ... өз ... ... білуге,
оларды бақылауға және олардың тағдыры мен ... ... ... ... ... ... Қолма – қол және
қолма – қолсыз ақша қозғалысының аясы бір ақша ... ... әрі ... тығыз байланысты. Банктер ... ... ... халықтық шот есептерін жүргізу арқылы
ақша айналымының жиынтығын, ал олар арқылы шаруашылық ... ... әрі ... ықпал етеді.
Банктік жүйеде қоғамның барлық ... ... ... шаруашылық буындардың қаражаттары, халықтың
жинақ ақшалары т.б. бар. ... осы ... ... ... яғни ... пайдалану бойынша бақылау
жүргізеді, ақша ... ... және сол ... ұдайы
өндірістік үрдіске әсер етті. Қазақстанның нарықтық ... ... ... жаңа ... ... ... мен ... нәтижесінде жеке меншік, меншіктің
ұжымдық және акционерлік түрлері, кооперативтік ... кең ... ... ... түрінің негізінде кәсіпорындар құрылуда. Шаруа
қожалықтары ... ... ... ... ... ... және жеке ... қызметімен айналысатын ... ... ... ... бір ... не коммерсанттар, кәсіпкерлер
пайда болуда. Нарықтық ... ... ... экономикада, қоғамда
банктердің ... ролі ... ... жұмысында
бірінші орынға әкімшілдік - ... ... ... ... ... ... ... және олардың нарықтық ... ... ең ... ... мен ... рөлі ... ... жүйенің негізгі мақсаты ... ... ... ... реттеудегі әдістерін жетілдіру, есеп айырысуды тездету және төлем
тәртібін сақтау болып табылады.
Қазақстан Республикасы 1993 жылы 15 ... ... ... ұлттық ...... ... ... ... Оның шыңы 1994 жылы шілде айында 46 % жетті.
Ұлттық Банк пен ... ... ... ... ... айында инфляция
25 % - ға төмендеді, ал 1994 жылы ... 13,5 % - ... 10,9 % - ға тең ... ... ... ... қаржыландыру
мөлшерлемесінің 300 – ден 250 % - ға ... ... мен ... ... % - дық мөлшерлеменің 460 – тан 280 % - ... яғни ... үшін ... ... пен ұсыныс негізінде
анықтаған, нарыққа айналған. Теңгенің ... және ... ... ... тенденциясы бар. Аукциондарда ... ... ... сату көлемі ... ... ... сәті ... ... ... ... несиелерді
беруден бас тартуын атауға ... және олар ... ... үшін ... ... ... аукциондарда
сатылады. Банктердің активтері мен пассивтерінің ... ... , ... көрсететін клиенттердің қаржылық жағдайына байланысты. ... ... ... бірі – ... жеке ... құру және
кәсіпорындарды жекешелендіруде демеушілік көрсету ... ... ... ... ... ... ... мүдделеріне бағынуы
керек. Өйтпесе олар шығынды ... ... ... жүйенің реформасы инвестициялық қорлардың
рөлін жоғарылату және ... ... құру ... ... қайта құруға қолғабыс етеді. ... ... ... ... ... олардың қарыздарын
акционерлік ... ... ... яғни жеке ... жеке ... көшеді деген сөз.
Банктік жүйенің реформасы жеке ... ... ... ... ... жеке ... ... жәрдемін тигізеді.
Осы мерзімде ол шығынды ... ... ... ... ... ... ... реформаны
құруда ... ... ... ... ... яғни
мүлікті кепілге ала отырып ипотекалық ... ұзақ ... беру ... ... ... ... ... ақшаны
құру үшін қажет потенциалын ... ... ... тек
эмиссиясы немесе қарыз беру арқылы жұмылдырған кезде несие ... Бұл ... ... ... 100 ақша ... үшін міндетті резерв 15 ақша бірлігін құрайды. Қалған 85 ақша
бірлігі банкі арқылы қарызға ... ... ... ақша ... : ... ... болады. Бұл сомасы 85 ақша ... ... ... ... ... Осы ... құрылған ақшалар өз кезегінде
өздері ақша эмиссиясының ... бола ... ... ... болуына әкеледі. Яғни ақша мультипликативті көбеюі ... ... ... реттеу Ұлттық
Банкісінің ақша ... ... ақша ... және ... ... ... жүреді. Ақша мультипликаттарының мөлшері
міндетті резервтеу нормасына байланысты, өйткені міндетті резервтер банктер
мен несие ресурстарының көзі ... ... ... ... ... ... – қол ... үлес салмағына байланысты
болады. Демек, ... ... ... жылдамдығының
азаюы ұзақ ... ... және ұзақ ... ... ... өсуін көрсетеді бұл тек ... ... ... және ... ... ... сенім
болғанда ғана мүмкін.
Банктік жүйе ... ... ең ... ... ... ... және тауарлы – ... ...... тарихи тұрғыдан қатарлас жүрді және бір – ... ... ... ... ... ... қызметінің барлық
деңгейіндегі басқарумен ... ... ... Олар ... ... ... қалыптасушыларының экономикалық мүдделерін
қанағаттандыру жүзеге ... Осы ... ... ... ... ... органдардың капиталдарын босаған басқа да бос ақша
қаражаттарын тарта отырып, қарыз ... ... ... ақшалай есеп айырымсыз ... және ... ... да көптеген қызмет ... ... ... ... мен ... ... ... тікелей ықпал
етеді.
Есеп айырысу қызметін көрсету туралы келісім – шарттарында
есеп ... ... ... ... ашу және олар ... жүргізу шарттары көрсетіледі. Есеп ...... ... ... ...... бұдан басқа, тағы да
кассалық операцияларды жүргізу тәртібі реттеледі.
Есеп ... ... ... ... ... кепілдемесін қамтамасыз ету керек. Банктік операциялардың ... ... ... ... ... осы келісім –
шартта қарастырылады.
Банктік операцияларға жатпайтындарды орындаған ... пен ... ... ... ... бекітілген
Қазақстан Республикасында қолма – қолсыз есеп ... ... ... үшін ... ... ... ережеге сай жауапкершілікке
тартылды.
Банк пен ... ... ... жүжеге асырғанда
екі жақтың құқығымен міндеттемелері және қаржыландыру тәртібі ... ... ... ... ... бірлескен қызмет
туралы келісім – шарт ... ... ашу және ... ... – шартта депозиттің ... ... ол ... ... ... осы ... шоттан қаражаттарды алу тәртібі
жайлы мәліметтер ... – шарт ... ... ...... анықтап, олардың арасындағы келіссөз бір – бірінің қызметін
алдын – ала, жан – ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мен ... ... ... ... ... ... ... төрт тобына
негізделеді. өтімділік, айналымдылық, қаражаттарды ... ... ... ... ... – шарт банк шешімі сияқты,
клиенттің шешімі негізінде де ... ... ...... ... мен ... алдын – ала қарастырылады. Келісі – шарттың
бұзылу себебі мынада болуы мүмкін: екі ... ... ... ... екі ... ... зиян келтірілуі.
Депозиттермен жүргізілетін ағымды экономикалық жұмыс – ... ... ... банк қызметінің маңызды бағыттарының
бірі. Ол банк ... ... ... ... ... ... неғұрлым өтімдірек топтарымен соғұрлым ... ... ... өткізгіштік мүмкіндіктерін ... ... ... сенімсіз клиенттер мен ... ... ... көмектеседі. Ондай мәліметтер банкке ... ... ... ... ... ... ... беру
туралы ... ... ... ... ... ... банктердің салымшылар ... ... ... ... негізінде тапсырылған салымдар
(ақшалай қаражат ... ... ... ... ... және ... ... пайдаланылмай тұрған ... ... және ... ... қорын құрау үшін ... ... ... және ... еткенге дейінгі сақталатын түрлері бар.
Мерзімді депозиттер ... бір ... ... да, ... ... ... өсім ... Өсім мөлшері сақтау
мерзіміне, т.б. жағдайларға байланысты. Ақша ... ... ... ... ... ала алмайы. Жинақтау үшін салынған
салымдарды да мерзімді депозиттерге жатқызуға болады.
Талап ... ... ... ... ... есеп айырысу есеп шоттарындағы салымдар жатады. Оны салымшылар ... ... ... ... ... ... ... депозитте
сақталған қаржыны өтімді қор есебінде ... ... ... есеп ... ... ... ... беруге , өтімді
бағалы қағаздар сатып алуға ... ... ... ... ... ... жұмыстың
басқа бағыты болып – клиенттердің банк қызметтерінің жаңа түрлеріне
деген ... ... мен есеп ... ... ... ... келісуі ойынша ... ... ... ... мен ... да есеп беру формаларын берудің
тәртібі мен ... ... ... мен оның ... ... ... өз ... қайтарылуын қамтамасыз
ету ... ... ... және ... тәжірибеде қабылдаған
формадағы ... ... ... ... және ... ... ... 36 – бабына сәйкес банктің несиені өз уақытында қайтару
бойынша міндеттемелері мен ... да ... ... ... ... шараларды қолдануға құқығы бар:
- қарызды мерзімінен бұрын қайтаруды ... ... осы ... ... бар кез – келген қаражаттар есебінен қарыз
мөлшерін өтеу;
- кепілге салынған мүлікті сату;
Қазақстан Республикасының заңдарына сай, ... ... ... ... жоқ ... ... деп ... мүмкін.
Банктер өз клиенттері мен корреспондеттердің ... және ... ... ... ... кепілдеме береді.
Банктің барлық қызметкерлері банк ... ... ... мен ... ... ... ... заңды тұлғалардың шоттары мен салымдары
операциялары бойынша ... ... ... тергеу
жүргізу және прокуратура органдарына және салық салу ... ... ... ... тұлғалардың шоты мен салымдары бойынша анықтамалар өз
клиенттері мен ... ... ... мен тергеуші органдарға да
беріледі.
Салым салушылардың мүдделерін ... ... ... ... ... ... жүзеге асыра алады.
Салымдарды сақтандыру жүйесі банктің банкротқа ... ... ... болған жағдайда барлық ... ... ... дейін зиянның орнын толтыруын кепілдейді. Банктер
мен олардың ... ... ... ... ... ... Республикасының заңдарына ... ... ... ... ... ... ... ШЕТЕЛ ТӘЖІРИБЕСІ
2.1 Исламдық банктік жүйелердің тиімді бағыттары (аравиялық монархиялар
үлгісінде)
Аравиялық монархиялардың ... ... ... ... ... мұнай-газ өндірісіне тоқталады. Оған таң калмау керек,
себебі, Парсы шығанағындағы араб мемлекеттері ынтымақтастығының ... ... ... мұнай қорының 40%-дан астамы мен газдың 25%-на ие. ... ... ... олар ... ... ... жетіп, тек мұнай-газ саласында ғана емес, басқа ... ... ... ... ...... ең ірі ... бірі, мұнда ғаламшарымыздағы ең биік ғимарат бой көтеруде.
Жолаушыларға қызмет ... ... ... танымал Emirates және Qatar
Airways авиакомпаниялары әлем нарығында ұшаққа ... ... ... ... ... және ... Азия мен Еуропа арасындағы
үлкен кеңістіктегі ең маңызды қаржы орталығы болып саналады. ... ... ... Катардың экономикалық өсуінің жылдық орташа динамикасы бұл
саладағы чемпион – ... ... ... 2010 ... ... ... ЕО-тан кейін екінші болып ортақ валютаға қол жеткізеді. Бірақ бәлкім
зерттеуші үшін ... ... ... исламдық экономика мен
оның банк секторын дамыту сияқты ... ... ... ... ... олар өзіне ресейлік несие-қаржылық институттармен тиімді ... ... ... де ... ... деп ... ... құндылық және құқықтық
нормаларына негізделген шаруашылық жүйесін атайды. Бұл жүйенің идеологиялық
негізін Құран ережелеріне ... ... ... ... мен ... ... ... құрайды. Ең маңыздысы - шаруашылық
субъектілері арасындағы қарым-қатынастың әділдігі. Шариат бойынша, үстеме
қосу, анық болмай, ... ... кез ... ... ... жоқ. ... ... құқық дәстүрлі банкілер, сақтандыру
компаниялары мен ... ... жол ... ... банкілердің басты
ерекшелігі – риба жарналық пайызын қоймау. Шариатқа сәйкес риба – әділетсіз
пайда, себебі оны алу үшін ... ... күш ... қаржыландырудың қлассикалық исламдық түрі (мудараба мен
мушарака) қаржы иесі мен ... ... да ... ... ... ... (серіктестік сияқты) қаржыландыру, басқару, кіріс ... бөлу ... ... асады. Дәстүрлі банкілер ... ... ... ... ... алу ... ... банкілер қолданатын схеманы инвестициялық банкілер,
венчурлік қорлар қызметімен және ... ... ... ... схемасы бойынша, екі жақ ... күш ... ... Бір жақ – ... ... ақша салады, ал екінші жақ – қарыз алушы,
басқарумен айналысады, өндірістік қормен және жер ... ... тсс. Олар ... бөлу ... ... ала ... Исламдық банкінің
кәсіпорынға салған ақшасы дәстүрлі банк несиесі сияқты ... ... ... ... ... ... ... ала белгілі болмайды,
себебі ол басқару тиімділігіне байланысты.
Кәсіпорын шығынға ... ол жүк ақша ... ... ... ... жақ өз үлесін жұмыс уақыты мен күш жұмсау арқылы өтеді деп
саналады. Мушарака схемасына негізделген операцияларда банк те, ... ... ... Сонымен қатар шығындар да екеуіне бөлінеді.
Түскен пайданың бір ... ... ... ... ... ... да, қалғанын алдын ала айтылған көлемде бөледі.
Исламдық қарыздық ... ... ... ... банк тауарды кейіннен сату үшін ... ... ... беру ... ... ... Мурабаха мен Иджара схемалары осы
принциптерге негізделген. Мурабаха механизмі банкінің ... ... ... ... сатып алатын тауарды сатып алуы арқылы жүреді. Төлеу белгілі
бір уақыттан кейін немесе ... ... ... сома ... ... құқығын сақтайды. Бұл механизм әдетте сауданы қысқа мерзімді
қаржыландыру үшін қолданылады және қаржыландырудың ... ... ең ... ... Иджара - лизингтің аналогы: банк актив сатып алады да, оған
меншік құқығын сақтай отырып, ... ... ... ... активті
өнімді қолданатын клиентке береді. Иджара ва ль-иктина бойынша белгілі ... ... ... ... басқарушы меншігіне өтеді.
Исламдық экономикада халық салымының екі түрі бар. Бірі – ағымдағы
немесе ... ... ... пайыз төленбейді, десе де кейбір
Исламдық банкілер инфляцияға сәйкес номиналды пайыз ... Осы ... ... ... ... ... ... пайыздың болу,
болмауына қатысты ортақ пікір жоқ. Салымның екінші түрі – ... ... ... ... ... ... банк ... ала келісілген үлесін алады немесе жағдай нашарлағанда, шығындарды
бірге көтереді.
Кең тараған пікірлерге ... ... ... ... ... ... ... исламдық банк қызмет ... ... ... ... компаниялары орналасқан және
исламдық қор индекстері ... ... дәл ... ... ... ... алқа сүйреуіші ролін атқаруда. Сонымен ... ... банк ісі ... исламдық экономикалардың пайда болуына негіз
болды. Қазіргі кезде тек Иран, Судан және ... ... ... ... экономикалық жүйе құрылған. Алайда ... ... ... ... жерінде толыққанды іске асқан жоқ.
Ислам принциптеріне негізделген ең ... ... ұйым ... ... ... ... ... оның қызметі ұзаққа созылған
жоқ. 1963 жылы Мысырда бүгінде Nasser Social Bank ... ... ... Bank ... Дәл осы жылы Малайзияда мұсылмандарға арналған
инвестициялық қор ... ... ... ... корпорация құрылған
болатын. Исламдық принциптерге сәйкес басқарылатын активтердің көп бөлігі
Ислам тараған жер - Аравия ... ... ... да ... ... ... Малайзия, Бруней, Пәкістан, Ливан, Ұлыбритания және Түркия
исламдық банкілер мен басқа да қаржылық ... ірі даму ... ... ... таңда осы түрдегі қаржы институттары барлығы 47
елде қызмет етеді.
Исламдық банкілердің қарқынды ... ХХғ. ... ... Ол ... әлем бойынша мұнай бағасы көтерілуі нәтижесінде араб
елдеріне мұнай доллары ағыла ... Сол ... бері ... ... ... банк ... қозғаушы ролін атқарып келеді. 1975ж БАӘ-
де қазіргі ... ... ... ең ірі банк ... Dubai ... құрылды. Дәл сол жылы Ислам Конференциясы Ұйымы негізінде Исламдық
даму Банкінің (ИДБ) құрылуы ... ... ... саналды. Бұл туралы ерекше
айтып өту керек. ИДБ ... ... ХВҚ, ДБ және ... сол сияқты батыстық
институттарға ұқсас халықаралық исламдық ... ... ... ... барлық операциялар ислам принциптеріне ... ... ... мүше ... мен ... ... мұсылман қауымының
экономикалық және әлеуметтік дамуы. Банк өз қаражатымен мүше ... ... ... ... ... ... ... түрлі қорлар,
оның ішінде мұсылман қауымдастығына ... ... ... ... ... мүше елдерге қаржылай көмек көрсетеді, ... ... ... ... іске ... ... ... елдердің дамуына бағытталған қаражаттың жалпы ... 45.9 ... ... ... ... мен ... құрамымен ИДБ басқа
мұсылман елдерінің ... орны ... ... ол – ... ... ұйымы. Дегенмен ИДБ құрудағы ... ... деу ... Оған ... ол ... ... ... аздығы.
1981ж. 15 елде жұмыс істеген 30 исламдық банкілер болды. Соңғы
жылдары әлемдегі ... ... саны мен ... ... ... ... көруге болады.
Кесте 3 - Исламдық банкілер саны мен олардың активінің өсуі
| |1993 |1997 |2005 |2007 ... саны |100 |176 |270 |315 ... ... ... |54 |148 |320 ... аса ... The banker ... айтуынша, әлемде 362 исламдық қаржы
ұйымдары (коммерциялық және инвестициялық банкілер, ... ... ... ... және 163 исламдық принциптерге сәйкес
басқарылатын дәстүрлі қаржы ұйымдарының бөлімшелері бар екен. Исламдық
активтердің жалпы ... 500 ... ... ... ол әлемдік ЖІӨ-нің 1%-
на жуығын ... ... ... ... ... ... ... оның дамуының факторына айналды. Көптеген мұсылман елдерінде
олар кәдімге банкілерге айтарлықтай бәсеке ... ... банк ... даму қарқыны жылына 15-20%-ға тең
(2007ж. - 30%). Оның ... ... ... ... ... санын
(1.6 миллиард) ескеріп, оның үлкен әлуетке ие екенін айтуға ... ... банк ... ... ... мен олардың тәжірибелері
Аравиялық монархияларда исламдық банкілер сан жағынан дәстүрлі
банкілерден аз келеді. Сауд Аравиясы, БАӘ, ... және ... ... ... ... саны ... аз, ... ірі және орташа болғанын
қалап, олардың ... ... ... көшті. Бұл елдердің реттеуші
құрылымдары бірнеше исламдық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне ие болу үшін біраз уақыт күту
позициясында болғанды қалады. «Аравиялық алтылықта» ислам ... ... ел – ... ... басқа елдеріне қарағанда мұндай банкілер құруға
шектеу қойылмайды. Ол тең құқылы дәстүрлі және исламдық банкілерді ... банк ... бар ... ... ғана ... қатарында.
Бахрейн исламдық банкілердің қызметін реттейтін Заң ... ... ... ... ... ... Бахрейннің әлемдік исламдық
қаржы орталығы статусын күшейтуді мақсат етті. Бұл корольдікте 6 оншорлы, ... және 17 ... ... оның ... ... ... ... институттарының исламдық бөлімшелері тіркелген. Бахрейнде жаңа
исламдық ... ... осы ... ... ... ... есеп ... дайындайтын, исламдық қаржы саласында оқытумен айналысатын түрлі
ұйымдар құлылған.
3 ... ... ... ... ... банк ... орын ... жылға дейін Бахрейннен басқа елдерде 2 ғана исламдық
коммерциялық ... ... ... бұл ... осы түрдегі 6
коммерциялық ... ... ... жартысы дәстүрлі ... ... (Sharjah Islamic Bank, Emirates Islamic ... Real Estate Bank, Dubai Bank), ал ... ... ... ... Al-Bilad Bank, Al-Rayan Bank, Noor Islamic Bank). 2005ж. ... IPO-cы қор ... ... араб ... ең ... ... 2
млрд.доллардан астам қаражат тартылып, акционерлер саны 8млн-ға жетті.
Ол кездегі корльдік халқының саны 23.1 млн. ... ... ... ... ... ... - исламдық банкінің акционері болды деген
сөз. Катарлық Al-Rayan Bank 2006ж. IPO нәтижесінде бұл ел үшін өте ...... ... 4 - ... ... исламдық банк секторлары
|ел ... ... |
| |ер, |қ |қ |р | ... ... |
| ... | | ... ... |
| |ы ... | | | | |
| | | ... |
| | | |р |р |р | ... Ар |16 |2 |13.1 |13.8 |18.4 ... ... | | | | | ... |
| | | | | | ... (1988), |
| | | | | | ... ... ... |47 |6 |16.4 |17.0 |20.0 |Dubai Islamic ... | | | | | ... Islamic |
| | | | | | ... Sharjah |
| | | | | | |Islamic ... |
| | | | | | ... Islamic |
| | | | | | ... Dubai |
| | | | | | ... Noor Islamic |
| | | | | | ... ... |29 |6 |22.8 | | |Bahrain Islamic |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ... Bank ... | | | | | ... Kuwait |
| | | | | | |Finance House Bahrain |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... ... |14 |3 |26.5 |25.3 |26.1 |Kuwait Finance |
| | | | | | ... Bank |
| | | | | | |(2004), Kuwait Real |
| | | | | | |Estate ... ... |15 |3 |14.6 |15.3 |15.0 |Qatar Islamic ... | | | | | |Qatar ... |
| | | | | | |Islamic Bank |
| | | | | | ... ... |15 |0 |0 |0 |0 | ... ... саны ... 3 себебі бар. Біріншіден, мұнай
бағасы жоғары болғандықтан, Аравиялық монархиялардың экономикасына қомақты
қаражат ... ... ... мен ... ... ... банк
секторына деген қызығушылықтары артуда. Үшіншіден, ХХғ. аяғы мен ... ... ... ДСҰ-на кіруі. Осыған байланысты олардың банк
секторын реформалау ... ол ... ... ... ... институттарының бөлімшелері) жалпы санының өсуіне әкелді.
Исламдық банкілер өз елінің банк секторында маңызды роль ... ... ... ... ... активтері, салымдары
мен несиелері тиесілі.
3-кесте. Исламдық банктердің салымдары мен ... ... ел ... |Активтер |Әлемдегі |
| | ... | ... |
| | ... | | |
|1 ... Commercial Bank, Сауд |6408 |41577 |11 |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
|2 ... Banking&Investment |5388 |28093 |124 |
| ... | | | |
|7 |Kuwait Finance House |2600 |21839 |211 ... |Dubai Islamic Bank, БАӘ |2403 |17545 |224 ... |Qatar Islamic Bank |933 |4090 |437 ... ... Bank, Сауд ... |807 |3012 |482 ... |Sharjah Islamic Bank, БАӘ |566 |2081 |620 ... |Bubiyan Bank, ... |413 |1745 |731 ... |Shamil Bank of Bahrain |382 |1693 |760 ... ... ... ... алдыңғы қатарлы 50
банкінің арасында ... ... ... ... түсінік береді.
Қазіргі таңда осындай банкілердің саны -8 (2005ж. саны 6 болған).
исламдық банкілердің даму ... ... ... қарағанда жылдам
болғандықтан, жақын арада ірі ... ... ... ... көбеюі әбден мүмкін.
4-кесте.
|көрсеткіш |Әлемдік ... ... ... ... |
| | ... | |
| | ... ... | ... |5.2 |16.3 |10.9 ... рент |27.0 |28.0 |28.8 ... рент |1.4 |4.6 |3.1 ... 10жыл бұрын әлемде исламдық инвестициялық банкілер болған жоқ.
Қазіргі таңда тек Аравиялық монархиялардың ... ... саны ... Оның ... ... – 16, ... – 9. ... көбісі тіпті
ұлттық нарық үшін кішкентай болып ... Оған ... ... ірі ... ... ... қызметі (бахрейндік
Arcapita, Unicorn, Gulf Finance House, ... ... Company ... ... ... Investor жтб.) Таяу ... ғана емес,
АҚШ, Жапония және көптеген еуропалық елдерді қамтиды.
5-кесте.
|банк ... |Бір ... ... |
| ... |көбеюі, % |
| | |2006 |2005 |2004 ... Banking & ... ... |30 |92 |44 ... Finance House |687 |54 |73 |28 ... Islamic Bank |431 |49 |131 |97 ... Islamic Bank |278 |99 |39 |70 ... Bank |48 |- |- |- ... Islamic Bank |55 |8 |163 |16 ... Bank |36 |47 |- |- ... Bank of Bahrain |64 |64 |34 |31 ... 2006ж. ... ... көлемін 800млн.долл.-ға
көбейткен Arcapita банкі инвестициясының 40% - ... 30% - ... ... ... 10 жыл қызметі барысында банк жалпы сомасы 15млрд.долл. болатын
іскерлік қатынастар орнатты.
Соңғы жылдары ұлттық нарықта ... ... ... ... исламдық банкілері енді белсенді түрде шетелге шығуда.
Олар Түркия, Пәкістан, Иран сияқты көрші араб және ... ... ... ... нарығына кіру арқылы үлкен мүмкіндіктер күтеді.
Исламдық қаржының екі орталығы - ... ... мен ... ... ... ... Ол елде ... 9 банк бар, оның
алғашқысы 1983ж. құрылған. 2004ж. малайзиялық билік алғаш рет 3 ... ... ... ... ... шығу тегі осы ... болатын.
Алайда аравиялық исламдық банкілер қызметі тек ... ... ... кезде қаржыгерлерінің исламдық банк секторына деген
қызығушылығы артып жатқан Батыс елдері ... ... ... енуде.
Осындай инвестициялық банкілер Еуропада ... ... Banking System ( ... Islamic Finance Bank) ашылғаннан бастап
жұмыс істейді.1981ж. Швейцарияда Dar al-Mal al-Islami (қазіргі кезде ... Bank) ... Ол ... Ithmaar Bank ... және
1млрд.долл. қаражатты басқарады.
Лондон исламдық қаржының маңызды орталығы болып келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... үлкен роль
атқаруда. Ол 2004ж. Еуропада алғашқы болып исламдық бөлшек банкіне (Islamic
Bank of Britain) лицензия берді. Qatar ... Islamic Bank оның ... ... табылады. Ал бастапқы капиталды бахрейндік инвесторлары
ұсынды. Содан ... ... ... ... ... European Islamic Investment Bank, бахрейндік Arab Banking
Corporation бөлімшесі болып табылатын Al-Buraq ... ... ... Lloyds TSB исламдық принциппен салым қабылдай бастады. WestLB герман
банкінің лондондық ... ... ... ... ... ... жүр. Ол 2006ж. ... аса қаржы тартуда кеңесші болды.
Соңғы жылдары исламдық қаржы ... ... ... ... ... Осы ... ... HSBC, JP Morgan Chase, BNP Paribas,
Barclays, ING, UBS, Deutsche Bank, ABN Amro, Societe ... Lloyds ... банк ... ... атауға болады. Саланың актив көлемдері
көрсететіндей, бұл жәйт та исламдық қаржының қуаттанып келе ... ... ... көбі ... ... негізделген құнды
қағаздар шығарылуына қатысуда, ал ... ... өз ... ... ... исламдық қаржы принциптеріне негізделген алғашқы сделкасын
сонау 1983ж. энергожобаларды қаржыландыру үшін ... Ол ... ... Citi Islamic ... Вank құрды. Бұл оқиға, яғни ең
ірі әлем банкі өз құрамында исламдық ... ... - ... ... дүр
сілкіндірді. Парсы шығанағы елдері бойынша белгілі маман Ж.-Ф. Сезнеканың
(Колумбиялық университет, АҚШ) ... ... ... сапа ... ... HSBC ... тіркелген HSBC Amanaһ (арабтың «аман» - ... ... ... ... ... UBS ... ... бар клиенттермен жұмыс жасау үшін қосалқы Noriba Вank ашты.
Трансұлттық акторлардың ПШАМЫК нарығына ... бір ... ... үшін ... ... ... сөз, себебі батыстық ... кең ... ... мен ... ұйымдастырудың дамыған
технологияларына ие. Екіншіден, ислам принциптеріне негізделген қаржы тарту
операцияларының көбісі ... ... та, ... ... банкілер
де кіретін банкілер консорциумы арқылы жүзеге асады.
Алғашқылар үшін ол ... ... ... ... ... дұрыс рәсімдеу дегенді білдірсе, ... үшін ... ... ... сенімділікпен әлемдік қаржы нарығына шығу
дегенді білдіреді. Нәтижесінде көптеген исламдық ... ... ... ... ... ... тіпті миллиард долларды құрайды.
2.3 Исламдық принциптерге негізделген жаңа қаржы құралдары
Активтерінің қарқынды өсуіне қарамастан исламдық банкілер әлі ... ... ... ... ... ... дүние ұсына алмай
отыр. Ол исламдық банк секторының дамуын тежеп тұрған негізгі себеп.
Қазіргі ... ол ... ... ... ... ... алайда
оның әлеуеті (потенциалының ең маңызды бөлшегі - мұсылман емес инвесторлар
қызығушылығы) оған салааралық ... ... ... ... ... ... қанағаттандыратын және олар дәстүрлі емес, исламдық
банкіні таңдайтындай осы сектор ... ... үшін ... ... ... ... мен ... жаңа
түрлерін ойлап табуда. Оның екі жолы бар: исламдық емес ... ... ... ... дәстүрлі экономикада жоқ, жаңасын шығару.
Барлық исламдық банкілерде оның ... ... сай ... ... ... ... ... жұмыс жасайды.
Әлемдік қаржы нарығы үшін ең ... әрі ... ... ... ... ойлап тапқан сукук сияқты. Ол - ислам ережелеріне
сай қарыздық облигациялар. Дәстүрлі ... өте ... ... ... ... төлеу нақты активтермен кепілдендіріледі, ол исламға жат
анықсыздық пен ... ... Бұл ... ... ... истисна, саляма т.б.түрлі ... ... ... ... ... ... ... құқығын береді. Ақша
қайтарылмаған ... ... ... қағаздарға салу қаупін төмендетеді.
Осы ретте исламдық банкілерді АҚШ-тағы субстандартты ипотека бойынша
төленбеушілік салдарынан пайда ... ... ... ... айта кету ... ... әрекет принциптері шынайы
активермен қамтамасыз етілмеген, ... ... ... ... ... Сондықтан да исламдық банкілер сатып алуды қаржыландыру
облигацияларына (LBO) ақша ... Ал олар ... ... ... ... ... ... қаржыландыру үшін қаражат тартатын.
Осылайша, сукуктың таралуы әлемдік қаржы жүйесін тұрақтандырады.
Егер, 2000ж. әлемде жалпы сомасы 336млн.долл.болатын ... ... үш ... іске ... ... ... 2007ж. ол 56млрд.долл.-дан
асады. Сукуктар Аравиялық монархияларда, ... ... ... және ... да ... ... ПШАМЫК – тек 30% ... ... ... ... әлемдегі екінші исламдық қаржы
орталығы болып табылатын ... ... ... ... бұл
құнды қағаздардың әлемдік шығарылымының 60%-ын ... 2006ж. ... олар ... ... тартылды, ал 2010ж. бұл аймақтағы
шығарылым 20млрд.долл.-ды құрайды. 2007ж. ... –та ... ... ... ... көбісі сукуктарға тиесілі (2006ж. 40%).
Сукуктар құнды қағаздардың ... жаңа түрі ... ... нарығының сынағынан өтті. Олардың Аравиялық монархиялардағы бірде-
бір ... Citibank , HSBC, Deutsche Bank ... әлем ... жүрмейді. Мәселен, 3.528млрд.долл. тұратын ... ... 2006ж. ... бүгінде ең ірі сукуктың сатылуы кезінде 40%-ын
еуропалық инвесторлар салды.
Әлемдік қаржы жүйесінде сукуктың таралуындағы ... ... ... исламдық емес елдерде таралуы болды. Алғаш рет мұндай шығарылым
2004ж. Германиядағы Саксония-Анхальт ... ... ... ... Дәл ... ... ... ал 2006ж. АҚШ пен Қытайда ... ... ... ... ... да ... қаржыгерлерді қызықтыратын исламдық
қаржы құралдары бар. Дәстүрлі қаржы өнімдерінің көпшілігі жыл ... ... ... 1999ж. ... ... ... қор индекстері
жобалануда, оның ішінде әлемге ... ... Dow Jones, ... and London Stock Exchange ... мен аравиялық инвестициялық
фирмалардың бірігіп жасағаны бар. ... ... ... ... ... ... тәсілі ойлап шығарылды. ... ... ... ... етілетін исламдық несие карталарын алып,
исламдық сақтандыру компанияларында өмірі мен меншігін сақтандырып, ипотека
алуына болады.
Исламдық банкілердің дамуы соншалық, мұсылман ... ... ... мен осы ... басында олардың қызметін реттейтін, бірыңғай
ережелерді жасап шығаратын халықаралық ұйымдардың қажеттілігі ... ... ... ... 2 даму орталығы - ПШАМЫК елдері мен ... да бір ... ... ... сай келуі түсінігі ерекшеленеді.
Кейінгісінде ережелер либералды болып келеді.
Мысалы, исламдық банкілерде дебиторлы қарыз ... на ... ал ... ... кез ... ... ... алып-сатуға
тыйым салынды. Осылайша, кей ... ... ... ... сай деп танылған құралдарға ақша сала алмайды.
Бірліктің жоқтығы интеграцияланған, ғаламдық исламдық банк секторын
құруға жол бермейді. Жалпы ... ... өту ... ... ... инвесторлары арасында ... ... ... нормаларға сәйкес исламдық банк стандарттарын жасаумен
айналысатын бірқатар ұйымдар ... ... ... Исламдық қаржы
институттары үшін бухесеп пен аудит Ұйымы, Исламдық ... ... ... ... ... ... және ... бар. Оларға
Аравиялық монархиялардан және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінен орталық және
исламдық ... ... Ол ... ... ... ... ... әлемдегі бірінші исламдық қаржы орталығы атағына таласып жүрген
Бахрейн мен ... ... мен ... ... ... мүмкіндіктері
Коммерциялық мақсаттағы несие ... ... ... CCH Europe ... ... ... ... Қазақстанның ғана
емес, ТМД-ның ірі банкі саналатын Туран Алем 2006ж. ... ... ... жаңа өнім – ... ... берілетін несиелер ұсынуға
дайын екендігін айтты. Аталған банк 2003-2006жж. әлемдік қаржы ... ... ... сай ... орналастырған 250млн.долл.
жинады. Тағы бір қазақстандық ЦентрКредит банкі мурабаха схемасы бойынша
38млн.долл. тартты. 1998ж. ... ... ... «Российский
кредит»және «Межкомбанк» өкілдері жұмыс істегенін айта кетейік.
Аталған жәйттар Қазақстандағы исламдық банк секторының ... ... ... ... қатар оның айтарлықтай
әлуетінің бар екенін дәлелдейді.
Саудтық банкілер Аравиялық монархиялардағы көп қаржы ... ол оның ... ... шығуын қамтамасыз етеді. Корольдіктің 12
жергілікті және шетел банкілерінің бірнеше ... ... ... дамыған банк жүйесі бар. Ауқымды саудтық нарықтың озық банкілері атанып
жүрген аз ғана ұлттық банкілер араб әлеміндегі ең ірілеріне айналды.
Алдыңғы ... араб ... ... ... ... ... 6 ... кіреді, оның үшеуі көшбасшылар. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... қарағанда, алдымен
өсуі қарқынды, пайдасы мол жергілікті нарықтағы позицияларын ... ... ... ... ... 2006ж. ... ... жүйе құра
бастады, оның мысалы ... үлгі ... да ... келе, исламдық банкілер дамуының ... бары ... айта ... ... Біріншіден, олардың
операциялары көлемінің ірі дәстүрлі ... ... әлі де ... ... ... исламдық «терезелерін» ашып
жүрген дәстүрлі банкілердің тарапынан басталған бәсекелестікке; үшіншіден,
исламдық ... ... ... ... мен ... исламдық құнды
қағаздар нарығының дамымағанымен байланысты қысқа мерзімді өміршеңдігінің
жетіспеуінің сақталуына, төртіншіден, соңғы ... ... ... күрт ... ... ... бағаның өсуімен түсіндірілуіне
негізделген .
Оның үстіне соңғы отыз жылда көп алға ... Олар ... ... қызмет етеді, активтер көлемі әлемдік масштабта алғанда ... және ... пен ... ... нарығында дәстүрлі банк
институттарына қосымша емес, оларға мықты бәсекелес ретінде ... ... ... олар ... ... да ... ... ғана операциялар
көлемінен бастаған исламдық банкілер бүгінде дәстүрлі банк ... ... ... ... ... және ... ... белсенді қызмет атқаруда.
Соңғы жылдары исламдық банкілер мұсылман емес тұрғындары басым, оның
ішінде Ұлыбритания мен АҚШ-та ... ... ... ... ... ... ... Босния мен Герцоговина, Тайланд ж.т.б. сияқты
олардың қызметін реттейтін арнайы ... жоқ ... де бар. ... ірі ... ... ... ... бірқатар қаржы
операцияларын жасап, тіпті арнайы бөлімшелерін ... - ... ... ... тағы бір ... ... исламдық банкілердің операциялары қиындап, ары қарай
диверсификацияланады, ... ... ... ... ... ... ... деп болжауға болады. Бірнеше жыл бұрын-ақ
исламдық банкілердің қызметі тар нарықтық ортада шоғырланған болатын ... ... ... ғана ... роль ... Ал ... бұл
сектор жаһандық тұрғыдан алғанда қаржы қызметінің әлемдік нарығының маңызды
бөлшегі ... ... ... ... ... банк жүйесінің
тәжірибелерін банк ТұранӘлем көлемінде қарастырып жатса, дегенменде оның
орнына Нұр банк аясында ... ... ... ... жүйесінде шетелдік елдердің ... алу ... ал ... ... ... ... банк жүйесінен
алу тіпті тиімді, себебі әлемдік деңгейдегі банктердің ... ... ... ... банк ... ... (теоретиктері) банк қызметіне
күдікпен қарайды себебі шариат заңдары бойынша ақшаны ... ... ... Банк ... ... философия мен идеологияға сәйкес келуі үшін
төменгідей принциптерді ... ... ... ... рөлі ... ... болуы қажет. Осыған сәйкес,
қандай да бір ... ... ... ... ... салынады;
- Исламдық үкімет банк капиталын жинақтауда өсім алуға ұмтылмайды;
- Өсім алуға, алтын және күмісті жинақтау мен ... ... ... ... ... ... ... бұл сауданың айырбас жүйесімен
түсіндіріледі;
- “зекет” (закят) принципін бекіту;
- ислам жолымен жүру.
Бүгінгі күні банк ... мен оның ... ... ... банк ... ... ... сәйкес келе бермейді.
Осыған байланысты банктік операциялардың формалары мен тәсілдеріне
шариат нормаларын енгізу қажеттілігі туындады. ... ... ... ... ... күшін салусыз алынатын түсім ретінде танылатын риба
алуға тыйым салады.
Шариатпен рұқсат етілген (халал) банктік операцияларға төмендегілер
жатады:
- “мудараба” ... банк ... бұл ─ ... ... Исламдық
банкінің бұл формасына сәйкес мол қаржыға иелік етуші ұйым ол ... ... үшін ... ... ие ... сенім
артады.Түсетін кіріс акадқа (арнайы келісім) сәйкес бөлінеді.
- “мушакара” ... ... ... ... ... Бұған байланысты
түсімнің бір бөлігінің клиентке, ал ... ... ... ... түрде клиент пен банк ... ... ... ... ... құрастырылады.
- “мурабаха” (қайта сату, биржалық ойын). Банк ... ... ... жабдық сатып алады да, бағасын жоғарылатып оны қайтадан клиентке
сатады. Бұл қатынас ... ала ... ... ... ... Жүйе ... ... асырылады. Жалға беру
туралы контракт көбінесе клиент ақыны бөліп ... ... ... ... ... ... ... толықтырылады. Уақыт өте келе бұл
клиент жалға алған ... ... ... төлей отырып, тиісті мөлшерді
өтеген соң сол жабдыққа өзі ... ... ... ... ... ... негізделеді.
Осылайша, исламдық банкінің барлық қызмет түрлерінің кез келген
формасында өсімді (процент) пайдалануға тыйым салынады. ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыс жүргізеді.
Қарыз беруші ретіндегі банк қаржыландыру жобасы кезінде мердігермен ... ... ... ... ... ... бірге алдағы
уақытта түсімнің келісілген квота бойынша бөлінуі үшін банк пен ... ... ... ... ... Банк ... ... жобаны жүзеге асыру барысында алынған түсімді немесе банкінің ... ... ... таза меншікті пайдасына түсімдердің квоталары арасындағы
айырмашылық жатады. Банк пайданы алдымен мердігермен, ал ... ... ... ... ... саласында исламдық банк пен басқа да
банкілердің құрылымы ... ... ... банк операцияларын үш ... ... ... ... салу ... амортизациялық төлем есебі
және ағымдағы операциялардың есебі.
Капитал салу ... ... банк ... ... есеппен
сәйкес келеді. Банкілер осы есептен әртүрлі жобаларға ... ... ... жыл ... ... ... 6 ай сайын есептелініп отырады.
Кейбір банкілер пайданы әрбір жоба бойынша ... ... ... бөлігі кездесуі мүмкін шығындарды компенсациялау үшін резервтік
қорға салынады.
Амортизациялық төлемдер есебі капиталды ... ... ... қарастырылмаған шығындарға салынатын қаржы көзі ретінде де ... ... ... бұл ... аз мерзімді жобалар немесе облигациялар
үшін ... ... ... ... бөледі. Кейбір банкілер пайданы
әрбір ... ... ... ... ... пайда әкелмейді. Осыған сәйкес
қызметтің бұл түрі түсімді ортада емес, ... ... ... ... ... мен жеке ... несие беруде банкке түсім келмейді.
Бірақ банк осы операцияларға кеткен шығынды өтеу құнын өндіртеді.
Исламдық банкілер ақшаны қарызға бере ... ... ... және ауыл ... ... ... ... олар
мемлекеттік облигацияларды сата отырып, тұтыну несиелерін ұсынады.
Банкіге қатысты барлық жұмыстар ... ... ... ... ... ... сертификаты мен қатысу туралы
куәлігімен байланыстырыла отырып банкілермен ұсынылады. ... ... банк ... ... ... алады. Сертификат тұрақты құнға ие
және ол басқа ұйымға ауыса ... Егер ... ... ... онда ... басқару сатып алудың бірқатар артықшылықтарына ие
болады. Әр жылдың соңында ... ... ... пайда мөлшері
анықталады. Егер шығындар номинальды капиталдан 50%-ке асып кетсе, онда
мудараба қоғамы ... ... ... ... ... ... ... біріне айналды. Жалпы алғанда, мудараба
сертификаты да ... ... ... ... ... ... куәлік ─ ұзақ мерзімді ссудаларды ұсынудың тағы ... ... ... өсім ... ... ... Бұлардан басқа, қатысу туралы куәлік пайда мен шығындарды бөлу
принципіне ... ... ... ие және ... ... ... залогқа берілуіне болады. Қатысу туралы ... ... ... ... ... ... пайдасының бір бөлігін
меншіктенеді. Егер шығындану орын алса, онда ол ... ... ... ... ... ұсыну кезінде пайда мен шығындарды ... ... ... ... байланысты мемлекет көбінесе
дефициттің орнын толтыру мен қоғамдық ... ... ... ... бермейтін ссудаларды алады. Осылайша алдын ала анықталған
дивидендтер мен ... ... ... ... ... Бұл ... облигациялардағы пайданы ВНП өсімі арқылы бағалаумен
жүргізіледі. Егер ВНП 2%-ке ... ... онда ... ... ... 2%-н ... ... орта және аз мерзімді ссудаларды ұсыну үшін исламдық
банкілерді пайдаланады.
Банк нақты капитал мен ... өзі үшін ... ... да, кейін оны
белгілі бір уақытқа қарызға береді.
Мудараба банкілермен сауда аймағындағы аз ... ... ... Банк ... ... және шет ел ... іске ... үшін белгілі бір төлемді алады. ... ... да, ... тұтынушыларға сатылады. Банкке тапсырыс беруші, яғни
сатып ... ... ... ... мен ... ... банктері үшін Исламдық банктердің тиімділігін игеру қазіргі
уақытта өте тиімді болар еді.
Батыс экономикасында өсімнің (процент) ... ... ... ... ... ... қоғамда өсім тұрасыздық және
пайдалану көзі ... ... ... исламдық қоғамда өсімді жою
қажетті деп саналады.
Исламдық ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылғанды жүзеге асыру. Осылайша,
исламдық банкілердің тиімділігін бағалау банкілердің бұл ... ... ... есебімен түсіндірлуі қажет.
Көп жағдайда исламдық банкілердің діни негізгі оның ... ... ... ... табылады. Діни түсінік
бойынша мұсылмандар дәстүрлі банкілерге капитал салудан немесе өсім ... ... оның ... ... ... ... ұсақ ... бірге өзара әрекет жасауға негізделген. Осылайша исламдық
банкілер ертеректе қолданылған капиталды ... ... ... ... ... ... инвестициялық компаниялар ретінде ... ... ... мен ... ... ... арасындағы
қатынастан гөрі, мұнда банк пен ... ... ... байланыс
айтарлықтай берік.
Мұндай берік байланыстарды артықшылықтарымен ... ... ... ... ... банк мүмкіндіктердің мердігерге нақты әсірінің
мудараба контрактісімен ... ... ... ... ... жал ... көмектесуі жатады. Мұндай жағдайда
мердігердің мәліметтер мен мамандар көмегіне жұмсайтын шығыны ... ... ... ... ... ... еркіндігін белгілі бір
уақытқа шектеуі мүмкін. Мудараба контрактісі іс-әрекетіне ... ... ... ... Ал ... ... жаңартылған кезде немесе кәсіпорын
пайда бермеген кезде жаңа контракт жасау туралы сөз ... ... ... ... мүмкін.
Істің қаржыландырылған ссудасынан түсетін пайда банк пен ... ... ... Кейін банк пайдасының үлесі банк пен капитал
иигеріне бөлінеді. ... ... ... ... иегері өз капиталынан
айрылады да, банк ссуданы ұсынуға қатысқаны үшін өз ... ... ... ... түсімді меншіктенеді. Сондықтан банк тәуекелі (риск
банка) капитал ... мен ... ... қарағанда айтарлықтай төлен.
Бақылау ісі-ислам банкілерінде жүзеге асатын әрекеттердің ішінде ең
негізілерінің бірі. ... ... діни ... ... жазылған
нормаларға негізделгенін бола айту қажет.
Бақылау түрдері исламдық банкінің әр жақты ... ... сан ... Солардың ішінде келесідей бақылау түрлерін ... ... ... ... ... адам жүзеге асыратын
бақылау және ... ... ... ... (божественный) бақылау Алланың өзі жаратқан дүниелеріне әмірі
сипатталады. Мұндай бақылау діндар-заңгерлердің ... ең ... ... ... саналады. Расында да, ислам ... ... ... ... ... ... жазбаларына деген көз қарасы да
айтылғандармен сәйкес келеді.
Адам жүзеге асыратын бақылау ... адам ... оның ... ... енендігін айғақтайтын бақылау түсінімді.
Мұндай бақылау, адамның ішкі дүниесіне дару кеттерінде бақылаудың бұл
түріне дәуір маңызды көзқараспен ... айта ... ... ... ... қоғам тарапынан болатын бақылауға сәйкес
келеді. Бір қатар ғалымдардың ... ... ... ... ... пен оның ... реттеуде толыққанды мүмкіндіктер
көзі болып табылатына негізделінген.
Кейбіреулердің ... ... ... ... ... ... ісі деп ... Тәжірибе жүзінде бұл келесідей
сипатталады. Қандай да бір банктік операциялардың орындауына дейін қоғамдық
бақылауды ... ... ... ... ... алу ... ал ... өткізу немесе пайдаланудан кейін оны орындау немесе түзетуді
жетілдіру жолымен жүзеге асады.
Исламдық ... ... ... ... ... де бар.
Солардың ішінде ең негізгідері және де бар. ... ... ... және ... ... ... ... бақылау, орталық
банк (ОБ) тараптан бақылау және салымшылар ... ... ... ... ... ... ... операцияларының
заңдылығы мен туралығын бақылауға алады. Олар банкте негізгі бақылаушы
құрылым ретінде ... ... ... ... органдардың негізгі
функциясы банкте жүргізілген операциялардың құран жазбаларына сәйкестігін,
сонымен қатар өз қызметтерін жүзеге ... ... ... банкілердің
міндеттерін тексеру болып табылады. Бұл қатынаста мұндай органдар толық
мүмкіндіктерге және есептердің сыртқы ревизорының компетенциясына ... ... банк ... мен оның ... ... ішкі
органдары арасында келіспеушілік орын алса, онда бұл ... ... ... ... ассоциациясы кезінде құрылған) фетве мен
шариаттық бақылау бойынша жоғары органның қарауына беріледі. ... өз ... ... сала отырып фетве және шариатық бақылау
бойынша жоғары орган – третейлік ... ... ... қаржы құрылымы бар банк жүйелерінде бақылаудың тағы ... ... ... банкі (ОБ) жүзеге асырады. Исламдық банк
қызметтеріне ... мен ... ... дәреже бойынша шариаттық
бақылауға жол беретіне қарамастан, бұл бақылау құралы діни қызметі жағынан
үлкен ... ие. ОБ ... ... басқару құқығына ие, осыған сәйкес
исламдық банк операцияларын бақылауда айтарлықтай орны бар.
Бәрінен ... ОБ-ң ... ... ... сондай-ақ
банкілік құру мен ұйымдастыру процестеріне бақылауды жүзеге асыру барысында
қатынасы, оның дәстүрлі банкілерге қатынасындай мүмкіндіктерге ие екендігін
баса ... ... ... ... сұрақтар исламдық банкілердің құрылуы
мен олардың іс-әрекеттерін бақылаумен байланысты.
Исламдық банкілерде де ... ... ... жаңа банкілерді
құру немесе филиалдарын ашу үшін рұқсат алу кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылары жақсы репутацияға ие, өмірбаяны тиянақты болып
келетін бақуатты адамдардан құралуы тиіс;
- банк ұйымдастырушыларының қатарында ... ... ... банк ... ... ... бар адам болуы қажет;
- банк басқармасының мүшелері исламдық банк ұйымдарын басқару үшін қажетті
жеткілікті квалификация мен білікті ... ие ... ... ... шарты исламдық қоғамның негізгі ... ... ... ... жинаумен) үйлесуі тиіс.
Сонымен қатар банкінің резервтік қорын құру мәселесіне де аса ... ... бір ... оның ... ... ... ... резервтік қорға жиналуы қажет.
Исламдық банкілердің қабылдауына рұқсат етілген салымдардың негізгі
түрлеріне инвестициялық ... ... ... ... до востребования) исламдық банкілердің ... мен ... ... да олардың кепілденген болуы шарт.Ал инвестициялық
салымдар банкінің күрделі (рискованный) ... ... ... ... мен ... үлескер болады.
Дәл осыдан дәстүрлі және ... ... ... негізгі
айырмашылықтардың бірін байқауға болады.
Қажеттілікке дейінгі салым бойынша кепілдік беру үшін исламдық ... ... ... ... мен ... жарғылық капиталының
арасындағы белгілі бір қатынасты ұстауға міндетті.
ОБ кез келген уақытта банкте ревизия жүргізу және оның ... ... ... құқығына ие. Егер ОБ қызмет нормасынан заң бұзушылықтарды
байқаса,онда оның төмендегідей шараларды қолдануына ... ... ... ... ... ... ету;
- банк операцияларын басқару ... ... бір ... ... тағайындау;
- банк операциясын тоқтатуға және оның лицензиясын жарамсыз етуге.
Егер бірқатар ... ... ... ... ... мөлшерінен 10-50 есеге дейін асып кететінін ескерсек, онда
инвестициялық есептің ... ... ... банк ... ... ... туындайды.
Қазіргі кезде осыған бағытталған бірден-бір қадам ретінде ... ... ... ... ... еткен 1980 жылдың 26 маусымынан
бастап күшіне енген Пәкістанның заңын атауымызға болады.Осы заңға ... ... ... сенімді басқарушыларды тағайындау құқығына
ие. Сенімді басқарушыларға өз істерін атқару ... ... ... тексеру, кез келген мәліметтер тізбегін талап ету, сондай-ақ
банк кеңселерін ... ... ... ... қорытындылайтын болсақ, исламдық банкілердің
қызмет түрлеріне қатысты көптеген мәселелер түйіндерінің ... ... ... ... рұқсаттың да көп ... ... ... ... исламдық банкілердің әлемдік
банк жүйесіне ену ... ... аз ... ... ... ... ... бүгінгі күндері клиенттер мен серіктестер тарапынан
айтарлықтай басымдыққа ие ... ... ... ... тура ... Егер исламдық банкінің клиенті болуға мүмкіндігі бар
әлемдегі барлық мұсылмандардың санын және ... ... ... алатын болсақ , онда қазіргі ... ... ... ... банкілермен табысты бәсекелесуіне мүмкіндік беретін лайықты
потенциалын (әлеуетін) байқау қиын емес.
III ... ... ... БАНКТЕРМЕН ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫНЫҢ
ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
3.1 Қазақстан Республикасының халықаралық банктермен байланысын жүзеге
асырудың негізгі ... мен ... ... ... ... мүше болу және ... ... ...... тәуелсіз мемлекеттердің маңызды
істерінің бірі болып табылады.
Реформалар ... ... ... ... құруға талаптанып жатқан
Қазақстан үшін ... ... ... кең ... ... ... күннің көкейтесті мәселесіне айналып отыр.
Халықаралық банктердің қызметіне ... ... үшін ... ... ... зерттеп, талдау жасау қажет.
Қазіргі халықаралық қатынастардың ерекше белгісінің бірі ... ... ... арта ... ... ... Бұл арада
халықаралық қатынастар шеңберінің кеңейіп, күрделіленуін, ... ... ... ... деңгейдегі ынтымақтастықтың күшейе
түсуін айта кету керек.
Соңғы уақыттағы халықаралық ... ... күрт өсуі ... ... ... және ... күрделілене түсуімен
түсіндіреді.
Қазақстан Халықаралық қайта құру мен даму банкіне 1992 жылы ... ... ... ұйымына мүше болып кіру мақсатында Қазақстанда 1992
жылдың маусымында “Қазақстан Республикасының Халықаралық қайта құру ... ... ... ... ... ... ... Инвестицияларға кепілдік беру жөніндегі көп ... мен ... ... ... ... ... ... арнайы Заң қабылдады.
1993 жылдан бастап Қазақстан Үкіметі Халықаралық ... құру мен ... ... ... ... ... жүзеге асыру және
қаржылық тұрақтандыруға жету бағытындағы жалпыэкономикалық ... ... ... ... Халықаралық қайта құру мен даму банкінің
жалпы сомасы 760.1 Америка Құрама Штаттардың доллары құрайтын, ... ... ... 13 ... ... мен ... заемы (заем ақшалай формада бөлінуде) жүзеге асырылуда. 2001
жылдың 1 қаңтарына 360.5 млн. ... ... ... ... ... осы кезеңде – “Техникалық көмек ”,“Мұнай ... ... ... ... ... облысын сумен жабдықтаудың жобасы” атты жобалары
аяқталды.
Халықаралық қайта құру мен даму банкі тарапынан Қазақстанға берілген
займдардың қазіргі кездегі ... ... ... болады (кесте
1,2,3)/8/.
Кесте 1
Халықаралық қайта құру мен даму банкі тарапынан құрылымдық қайта ... ... ... ... ... АҚШ ... |Сомасы ... ... |
| | |ған ... бөлігі|мерзімі |мерзімі |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |180 |- |180 ... ... ... ... | | | | ... | | | | | ... ... |180 |- |180 ... |31.12.96 |
|құруды қолдауға | | | | | ... ... | | | | | ... ... |180 |- |180 ... ... ... қайта | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |230 |- |230 ... ... ... ... | | | | ... ... | | | | | ... құруды | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... құру мен даму банкі тарапынан құрылымдық қайта құруды
қолдауға (ҚҚҚБЗ) берген мерзімі аяқталған инвестициялықи займдар
млн. АҚШ долл.
|Жобалар ... ... ... ... ... |
| | ... ... |мерзімі |мерзімі |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |40 |1,0 |39 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |15.7 |2,3 |13.4 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... |38 |0,7 |37.3 ... ... ... | | | | | ... |10 |4.3 |5.7 ... ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... Қайта құру мен Даму банкі жүзеге асырып ... АҚШ ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... 3 ... |2 |3 |4 |5 |6 ... секторы |62 |49.2 |12.8 ... ... | | | | | ... | | | | | ... |41 |47.7 |20.1 ... ... | | | | | ... және |80 |47.7 |32.3 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |109 |74.3 |34.7 ... |
|бассейнін | | | | | ... | | | | | ... |7 |0.5 |6.5 ... |
|қаласын сумен | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |15 |10.1 |4.9 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |100 |81.4 |18.7 ... ... ... | | | | | ... |42.5 |37.1 |5.4 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |16.5 |11.9 |4.6 ... ... ... | | | | ... |140 |138.2 |1.8 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... жылдар аралығында “Мемлекеттік сектор
ресурстарын басқару жүйесін реформалауға арналған” ... ... ... құру мен Даму ... ... ... ең ... ауыл шаруашылығы мен су шаруашылығы секторында, тұрғын халықты
әлеуметтік қорғау, денсаулық ... ... ... және де ... ... көрсету салаларында жүзеге асырылуда.
Халықаралық Қайта құру мен Даму банкінің Қазақстандағы 2001-2003 ж.ж.
аралығында несиелеу бағдарламасын Қазақстан ... ... ... ... ... ... өкілдерімен біріге отырып 2001
жылы қаңтарында ... ... құны 450 млн. ... ... Штаттары
доллары тұратын үш бағдарламалы заемдарды тарту қажеттігін ... ... ... ... 816 млн. Америка Құрама Штаттары долларын
құрайтын Несиелеу ... ... ... сонымен бірге, 366.2 млн. Америка Құрама
Штаттары долларын құрайтын 9 ... ... да ... ... бағдарламалар экология, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы
салаларындағы ... ... ... бірге, жалпы сипаттағы мемлекеттік
қызмет (техникалық көмек, ... ... ... ... ... ... іске ... көздейді.
Аталмыш бағдарламаға кіргізілген екі ... ... ... ... ертерек бөлінген заемдардың жалғасы ... ... ... мүлікке құқығын тіркеу және ауыл
шаруашылығына ... ... ... ... Қайта құру мен Даму банкінің 2001-2003 жылдар аралығындағы
Қазақстандағы жалпы стратегиясы келесі шараларды қамтиды:
- мемлекеттік секторды оның қызметтері ... және ... ... ашық болатындай етіп реформалау;
- экономикалық өсуді түбегейлі және жан-жақты ынталандыру, мұнда жаңа жұмыс
орындарымен ... ... ... халықтың әл-ауқатын арттыруға септігін
тигізетін жеке ... ... ... ... ... ... аз ... бөлігін ауыспалы кезең және де ... ... ... ... ... ... қолдау көрсету;
- тұрғын халықтың өмір сүру деңгейіне ... ... ... ... сақтап, қоршаған ортаны қорғау бағдарламаларын жүзеге асыру.
Халықаралық Қайта құру мен Даму ... ... ... ... төмендегі бағыттары бойынша жүзеге асырылмақ:
А. Қаржылық шарттары.
Халықаралық Қайта құру мен Даму ... ... ... үш ... ... пул ... берілетін заемдар, ... ... көп ... ... ... Банк ... пулға деген ара
қатынасын қайта қарастыру құқығын өзінің құзырына алады;
2. LІBOR ставкасы бойынша берілетін бір валюталы ... ... ... таңдаған валютада (Еуро, Америка Құрама Штаттары доллары, Жапон
йенасы, Швейцария ... Фунт ... ... және өтеледі;
3. Пайыздың тіркелген ставкасы бойынша берілетін бір валюталы ... ... өзі ... ... ... АҚШ доллары, Жапон йенасы,
Швейцария франкы, Фунт стерлинг) беріледі және өтеледі.
Заемдардың ... ... ... тән ... белгілері мынадай:
- заемның өз күшіне енген кезінде төленуге тиіс, ... ... ... 1
( ... алынатын бір кезгі комиссиондық жинақтар;
- заем туралы келісім шартқа қол қойылғаннан кейінгі 61-ші ... ... заем ... ... 0.75 ( ... қаржыларды резервтеу
үшін алынатын комиссиондық төлемдер;
- заемды өтеу мерзімі 20 жыл, ... ... 5 ... тең.
Б. Қаржылық емес шарттары.
Банктің негізгі қаржылық емес талаптары елге ... ... ... ... ... және ... ... секторын
реформалау талаптарын қамтитын “Ел ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысында, аталмыш банк,
жобаны іске асыру талаптарын қамтитын “Саяси матрица” жасап отырады.
Сонымен бірге, Дүниежүзілік банк ... ... ... ... ... ... мен ... сатып алудың тәртіптерін
бекітіп, іс жүзінде қолданады/8/.
Қазақстан Азия Даму ... 1994 ... ... ... мүше ... жылдың қазан айында Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Азия ... ... ... ... ... Меморандумына қол қойды.
1994 жылы Қазақстанға 839 мың доллар ... ... мен ... ... олар ... даярлау және менеджмент деңгейін жақсарту
саясатын, Алматының ауа бассейінің ... ... ... және тағы басқаларын қамтыған болатын.
1995 жылы ауыл ... ... ... беру мен ... ... 80 ... доллар көлемінде несие беру жөніндегі
келісімге қол ... ... ... көрсету шегінде Азия Даму Банкі 1994 жылдан
2001 жылға дейінгі уақытта жалпы құны 415 млн. ... ... ... (оның ішінде 355 млн. долл. кәдімгі күрделі қаржылардан, ал 60 ... Азия даму ... ... жеті ... ... 10 заем ... ... 2001 жылдың 1 қаңтарына 341 млн. Америка Құрама Штатары ... ... 155 млн. АҚШ ... ... 4 жоба ... ... жылы екі жаңа ... жүзеге асыру үшін, Азия Даму Банкі 97 ... ... ... ... ... заем ... Даму ... Қазақстандағы стратегиялық мақсаттарына келесілер
жатады:
- кедейлікпен күресу және тұрғын ... ... ... ... ... құру ... ... институционалдық реформалар өткізу,
әлеуметтік қолдау көрсету;
- экологияны қалпына келтіру;
- инфрақұрылымды қаржыландыру мен еңбек ресурстарын дамыту;
- жеке секторға ... салу ... жаңа ... ... ... ... және де ... да халықаралық банктердің
қызметтерін ескере отырып, Азия Даму Банкі келесі бағыттарды ... ... ауыл ... мен ... ... ... ... тасымалдау қызметін дамыту;
- білім беру саласын дамыту;
- су шаруашылығын дамыту.
Банктің ... ... ... тізімі ішінде тек қана
заемдар емес, сонымен бірге грант ... ... ... да
бар. Қайтарымсыз техникалық көмек жалпы құны ... 10 млн. ... ... ... ... 18 ... көмегімен жүзеге асырылуда.
Банктің қаржы көздері келесі қорлардан ... ... ... алынатын кәдімгі қорлар, олардың ... ... ... мен ... да ... банктің мүше-елдерінің жарналары мен арнайы техникалық ... ... үшін ... капиталдан тұратын арнайы қорлар;
- Азия Даму Банкінің басқаруындағы екі арнайы - жеңілдікпен несие берудің
көзі ... ...... даму ... және де Азия Даму Банкінің мүше-
елдеріне техникалық көмек көрсету үшін қолданылатын – “Техникалық көмек
көрсетудің ... ... ... қаржылары.
Азия Даму Банкінің техникалық көмектің үш түрін көрсетеді:
- қаржыландыруға қажетті жобаларды жасауға көрсететін техникалық ... ... ... ... жасауға көрсететін кеңестік техникалық
көмек;
- Азия Даму Банкі бірнеше дамушы мүше-елдерін қамтитын аймақтық техникалық
көмек.
1999 жылы Қазақстан ... “В” ... бір саты ... ... ... ... яғни бұл, ... жеңілдікпен берілетін
несиелік ресурстарына енді Қазақстанның қолы ... ... ... ... 2003 ж. соңына дейін, жобаның ... ... ... алушы тарапынан жобаны бірігіп қаржыландырудың мөлшерін 40 (-дан 60 (
-ға дейін арттыру көзделген/9/.
Азия Даму Банкінің тарапынан Қазақстанға заем ... ... ... ... ... ... өтеу ... 15-20 жыл;
- жеңілдік мерзімі 3-7 жыл;
- жылдық сыйақы ставкасы 6.5 - 7 (;
- ... ... ... жылдық комиссиондық жинақтар 0.75
(.
Сонымен қатар, Азия Даму Банкі тарапынан жыл сайын 8- 10 ... ... ... ... ең ... шегі белгіленеді.
Қазақстан Еуропалық Қайта құру мен Даму банкіне 1992 жылы мүше болып
кірді. Қазақстанға ... Банк ... екі ... ... ... техникалық ынтымақтастыққа, әсіресе кадрлар даярлау ісіне көңіл
аударылады, екінші кезеңде ауыл шаруашылығына, ... ... мен ... ... ... ... тарту көзделеді.
Қазақстанға қаржылық көмек көрсету шегінде Еуропа Қайта құру мен Даму
банкі 2001 жылдың 1 сәуіріне дейінгі ... ... құны 268 млн. ... ... ... ... 5 ... қаржыландырды. Оның ішіндегі 3
жоба – теңіз, ... және ... жол ... саласында; 1 жоба -
энергетикалық секторда; 1 жоба – ... ... ... ... ... асырылды. Сонымен бірге, Ақтау портын қайта жаңғырту жобасы аяқталып
отыр.
Қазіргі ... ... ... тасымалдау саласында келесі жобаларды
қаржыландыру мүмкіндіктерін қарастыруда:
- Атырау әуежайын жаңғырту;
- ... ... ... екінші кезеңі;
- Ақтау-Атырау тас жолын жөндеу.
Бұл жобалар іске асырылуы үшін, Қазақстан Үкімет орындары
тарапынан аталған жобалардың дамытуға ... ... ... ... ... қажет болып отыр. Жобалардың қажетті құны әзірге толық
анықталған жоқ, сондықтан да банк ... ... ... ... Жалпы алғанда, банк республиканың көлікпен
тасымалдау саласына белсене қатысып отыр.
Еуропа Қайта құру мен Даму ... ... ... ... ... ... Инвестициялар салу;
- Квазикапиталға инвестиция салу;
- Кепілдеме беру.
Еуропа Қайта құру мен Даму банкі нольден ... жоба ... ... 35 ... дейін қаржыландырып отырады.
Несиені өтеу мерзімдері әрбір жеке жобаның шарттарына қарай
5-10 жыл арлығында қалыптасқан. ... ... ... ... ... ... ... несиені өтеу мерзімдері 15
жылдық мерзімге дейін созылуы мүмкін.
Банк бір ... ... ... 1( мөлшерінде комиссиондық сыйақы мен
қолданылмаған ... ... ... комиссиондық жинақтарды 0.75 (
шамасында алып отырады.
8 млн. Америка ... ... ... құны төмен болатын
жобаларды көтерме ... ... ... ... ... ... коммерциялық сипатта атқаруы себебінен, банк
Қазақстан аумағында белгілі бір елдге ... ... ... ... банк ... ... ... үрдісін қиындатып, Қазақстан үшін
тиімді ... ... ... ... ... ... ... Даму Банкіне 1993 жылдың наурызында мүше болды. ... 25 ... ... даму ... ... келісіміне кіру
жөнінде” Қазақстан Республикасы Үкіметінің № 1212 ... ... ... ... мен ... Даму Банкіне өкілдігі арасында
өзара түсінушілік Меморандумына қол қойылды.
Қазақстанн Ислам Даму Банкіңің мүшесі ретінде оның ... ... ... Оның ... ... үшін маңызы зор жобалар
қаржыландырылуда.
Ислам Даму Банкіңің қарыз беру ... ... ... тек қана
үкімет орындарына, олардың орталық банктері экономикалық даму үшін жасаған
жобаларды ... тек сол ... ... оны ... кепілдік
берген жағдайда;
1) несие алушы өзіне қолайлы шарттармен басқа ... ... ... ... ... ... ... комиссиясы ұсынылған жобаға баға беріп,
оны қолдауға рұқсат берген жағдайда;
Қазақстан Республикасының халықаралық банктерге мүшелігі келесі ... ... ... ... ... ... ... аты |Статусы ... ... ... |
| ... | | |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |“ҚР ... қайта |Алматы, |
|мен даму ... ... ... мен даму ... |26 маусым, |
| | ... ... |1992 жыл |
| | ... | |
| | ... Заңы | |
| ... 4 ... |“ҚР ... даму ... ... | ... ... маусым, |
|даму ассоциациясы | ... ... |1992 жыл ... | ... Заңы | ... ... |“ҚР ... ... ... | ... |26 маусым, |
|халықаралық агенттігі | ... ... |1992 жыл ... | ... жөнінде” | |
| | ... | |
| | ... Заңы | ... ... |“ҚР Инвестициялық ... ... ... | ... ... ... ... ... ... | ... Орталық |1992 жыл |
|(ИДРХО) | ... ... | |
| | ... Заңы | ... 4 ... |2 |3 |4 ... ... құру ... |“ҚР ... ... ... |
|мен даму банкі (ЕҚҚДБ)| ... мен даму ... |25 ... |
| | ... ... |1993 жыл |
| | ... |№ 1212 |
| | ... Заңы | |
|Азиялық даму банкі ... |“ҚР ... даму ... ... ... | ... ... |4 ... |
| | ... |1993 жыл |
| | ... Заңы |№ 1392 ... даму ... |мүше ... даму ... ... ... | ... келісіміне |25 наурыз, |
| | ... ... ... |1993 жыл |
| | ... ... 1212 |
| | ... | ... ... ... ... ... күрт өсуі ... орасан жандануымен және олардың күрделілене ... банк ... ... ... ... ... ... мен қызметтер сатып алудың тәртіптерін бекітіп, іс жүзінде
қолданады/8/.
Жобалар іске асырылуы ... ... ... орындары тарапынан аталған
жобалардың дамытуға қажетті басымдықтар қатарына жатады деген растауы қажет
болып отыр. Жобалардың қажетті құны ... ... ... жоқ, ... банк ... ... қаржыландыру мүмкіндіктерін зерттеуде. Жалпы
алғанда, банк республиканың көлікпен тасымалдау ... ... ... ... ... ... ... байланысын талдау
Қазақстанның егемен ел ретінде ... ... мүше ... ... ... ... қарым-қатынастарға енгізуіне объективті
жағдайлар жасады.
Қазақстан экономикасының бүгінгі жағдайын ... ... онда ... оңды ... ... ... Қазақстанның халықаралық банктермен
байланысын талдау үшін оған тән ерекшеліктерді байқап, бағдарлау ... ... ... оның ... ... ақ дамушы елдер
қатарында бірдей болуы.
Қазақстанды дамыған елдер қатарына ... ... ... ... ... ... ... дамыған жүйесі, ғарыштық
зерттеулерге қатысу мүмкіндіктері жатады.
Экономикасының шикізатты бағыты, сыртқы ... ... мен ... ... қажеттілігі, инфрақұрылымының төмен дәрежесі
Республиканың дамушы ел екендігінің ... ... бола ... ... ... ел ... Қазақстан Республикасы әлеуметтік-
экономикалық жетісіктерге қол жеткізуде 1992 жылдан бастап ... ... ... ... Сыртқы қаржы көздерін пайдалану қай ел үшін болса
да объективті қажеттілік болып табылады. Ол, қаржыға ... ... ... ... жолы ... табылады.
90-шы жылдардың орта шенінде дүние жүзіндегі қаржы капиталы 3 трлн.
долларға жетті. Бұл қаржы дүниежүзілік ... ... ... ... Осы ... ... бір ... Қазақстанға қалай тартуға
болады( Тарту керек пе, жоқ па( Бұл арада екі ұдай әңгіме бар. ... ... ... ... ... белсенді түрде тарту керек.
Екіншісі, сыртқы қаржы көздерін тарту нәтижесінде Қазақстанның ... ... ... ... және ... тәуелсіздігіне нұқсан
келтіреді деген көзқарас.
Дүниежүзілік экономиканың объективті заңдары, капитал ... ... ... Қазақстан бұл үрдістен тыс қала
алмайды. Бұл ... ... ... пен ... ... ... ... табылады.
Біздің басты мақсатымыз ашық ... ... ... ... ... көздерін Қазақстанға тарту ауадай қажет ... ... Олай ... ... ... басты бағыттарының
бірі шет елдік қаржыларды тарту және мүмкіндігінше оларды тиімді пайдалану
болуы тиіс.
Сыртқы қаржы ... ... ... ... ... шешуге
көмектеседі:
1) экономикалық және техникалық прогрессті жеделдету;
2) өндірістік жабдықтарды жаңарту мен қайта жарақтандыру;
3) өндірісті ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... сай ... жоғары, сауатты мамандар
дайындау және тағы басқалары.
Мәліметтерге жүгінсек, өткен үш жыл ішінде ... ... ... көлемі 5.9 млрд. доллардан асқан. ... 28 ( ... 22 ... (қарыздар), қалған бөлігі мемлекет кепілдігімен алынған тікелей
инвестициялар болып табылады.
Басқа да дамушы елдер ... ... да ... ... ... сыртқы қаржы көздерін алушы болып табылады. ... ... ... ... халықаралық қаржы ұйымдарымен қаржылық
ынтымақтастықты дамытуда.
Тәуелсіздік алған алғашқы жылдарда дамуға ресми көмек желісі ... ... ... ... ... ... қолдауға, ұлттық валютаны
нығайтуға және техникалық көмекке бағытталды.
Халықаралық қаржы институттары арасында Халықаралық Қайта құру мен ... ... ... ... оның ... ... Республикасының да
экономикалық даму қарқынына және бағыттарына айтарлықтай ықпал ... ... ... ... мен ... ... құру мен ... арасында 1819.1 млн. доллар сомасына 21 жоба мақұлданды. Бұл
Халықаралық ... құру мен Даму ... ... ... ауыл шаруашылығы,
әлеуметтік қорғау, қаржы, мұнай өнеркәсібі, қалалық көлікпен тасымалдау
секторларына және экономиканың ... ... құру ... ... жылы ... Үкіметі халықаралық банктердің еліміздің қаржы
жүйесін дамыту үшін берген ... ... ... одан әрі ... Қайта құру мен Даму банкі Халықаралық Қайта құру мен Даму
банкі “Қаржы секторын дамыту” займы ... ... ... ... біріге отырып “Твиннинг” бағдарламасын жүргізуде, ... ... ... ... ... ... бағдарламасын
жүргізу мақсатында “ТұранӘлемБанк”, “Қазақстан Рспубликасының Халықтық
жинақ банкі”, “ТемірБанк” өз ... ... ... Халықаралық
Қайта құру мен Даму банкінің Ұлттық Банкке қатысты заем сомасы 22.8 млн.
доллар ... оның ... 1.8 млн. ... ... ... ... ... құрамы шегінде Ұлттық Банк 2 ... банк және ... ... банктер үшін банктің қолданбалы пакетін
сатып алуы бойынша тендер және ... ... ... ... ... алуы ... тендер өткізеді.
Республикада шағын және орта бизнесті қаржыландыруда Халықаралық Қайта
құру мен Даму банкі негізгі ... ие. 1993 ... 22 ... ... құру мен Даму ... мен ... ... арасында
“Шағын және орта кәсіпорындарды дамыту” туралы құны 122.64 млн. ... ... ... ... ... ... қол қойылды. Несие
бөліктермен, үш транш бойынша беріліп отырды. ... ... ... экономикасында жеке бәсекелестік қабілеті бар қызмет
түрлерін қалыптастыру және одан әрі дамыту болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ... арқылы қол жеткізіле
бастады. ЕҚҚДБ мен Қазақстан арасындағы “Шағын және орта бизнесті дамыту”
Келісмінің “А” ... ... ... ААҚ - 6 ... ААҚ - 1 ... ... ... “ траншы шегінде “Казкоммерцбанк” ААҚ, “ЦентрКредитБанк” ААҚ “твиннинг”
даму бағдарламасын жүзеге асыруды аяқтауда. Қазіргі кезде ... шет ... ... ... ... de ... “ЦентрКредитБанк”
ААҚ-мы “Raіffeіsen Іnvestment AG & Bank of Іreland Іnternatіonal Servіces”
консорциумдарымен контрак бойынша жұмыс істеуде.
Ислам Даму Банкі (ИДБ) 1999 ... 10-19 ... ... аралығында Ислам Даму
Банкінің Вице-президенті Осман Сек мырза мен Елді ... ... ... ... Қазақстан Республикасында іс-сапарда болды. Ислам
Даму Банкі миссиясы сапарының нәтижесі бойынша Қазақстан ... ... Даму ... ... 3 жылдық бағдарламасы бар Өзара түсіністік туралы
Меморандумына қол қойылды.
1994 жылғы 12-14 қазанда Алматы қаласында Үкімет, Ұлттық Банк және ... ... ... ... ... стол ... нәтижесінде Араб экономикалық дамуының Кувейт Қоры, Сауд Даму Қоры
және Ислам Даму Банкі ұсынған Өзара түсіністік ... ... ... ... тобы ... ... жалпы сомасы 232 млн. доллар
болды. Оның бүгінгі ... ... ... 121 млн. ... құрайды.
Дамытуға ресми көмек (ДРК) желісі бойынша берілетін ... ... ... үшін ... ... көзі ... ... және мемлекеттік кепілдік берген сыртқы қарыздағы халықаралық
банктердің ресми үлесі 60 (, ал ... ... ... сомасы – 2 433.1
млн. доллар болады. 1993-1999 жылдар аралығында ... ... ... ... ... Қайта Құру мен Даму банкімен , Еуропа Қайта құру
Даму ... Азия Даму ... ... Даму ... 5.9 млрд.
долларға жуық сомада займдар туралы келісім жасап, қол ... Осы ... ... ... құру мен Даму ... ... бойынша - 0.74 млрд.
доллардан астамы, Халықаралық Қайта құру мен Даму банкі бойынша – 1.1 ... ... Азия Даму ... ... ... – 0.3 ... ... ИДБ займдары бойынша – 0.5 млрд. доллардан ... ... да ... ... ... ... үшін Еуропа Қайта құру мен
Даму банкінің мен ... ... құру мен Даму ... ... ... рөл ... ... несие алу, елдің экономикалық
саясатын мақұлдау және қолдаудың алғышарты ... ... және ... ... оң ... ... Қайта құру мен Даму банкі қаржыландыратын құрылымдық
реформалау және ... ... ... ... ... ... даму қарқыны мен бағытына елеулі әсерін тигізді. 2002 ж.
аяғында ... ... құру мен Даму ... 1 570 млн. ... ... 19 ... ... оның 1 125 млн. доллардан астамы игерілді.
2002 жылы Халықаралық Қайта құру мен Даму ... ... ж.ж. ... ... ... борышы өтеле бастады. 31.12.02 ж. республиканың
Халықаралық Қайта құру мен Даму банкі ... ... 1 116.5 млн. ... кезде, сырттан алынған қаржы ресурстары Қазақстанда мақсатқа
сай қолданылмай жатуы және де ... ... ... несие
тәрізді кейбір несиелеу бағыттарының жобалардың нағыз өсімділігін дұрыс
есептемей салынуы салдарынан мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тар ... жұмсалынуы байқалуда.
1997-2002 ж.ж. ел экономикасына келуші көздерінің басым ... (62 ... ... ... ... құраса, өз кезегінде, осы сырттан алынған
қаржы ресурстарының жалпы түсімінің салалық құрылымында ... ... ... ... (сәйкесінше 54 ( және 20 ( ) ... ... ... ... ... ... онда бар есепті бір ғана
стратегиялық маңызды салаға жұмсау дұрыс емес деп саналады.
Мұнайға әлемдік бағаның ... ... ... қаржы көздерін кен
өндіруші өнеркәсіппен қатар өңдеуші ... ауыл ... озық ... ... жұмсау қажет екендігі айтылады. Демек,
мұндағы басты назар сыртқы ... ең ... ... ұтымды пайдалана
білуге аударылуы керектігі басты назарға алынады.
Зерттеу ... ... ... ... ... сырқы
қарыздың өсу қарқыны белгілі бір алаңдатушылық ... ... ... ... ... ... 2000 жылы
3885.0 млн. АҚШ долларын құрады (кесте 5)/11/.
Кесте 5
Жалпы сыртқы борыш серпіні
млн. АҚШ ... |1.01.94 |1.01.95 |1.01.96 |1.01.97 |1.01.98 |1.01.99 |1.01.00 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... 5 ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |1978.1 |3264.9 |3480.4 |4205.5 |5951.7 |7542.9 |3885.0 ... оның | | | | | | | ... | | | | | | | ... мемлекеттік |1765.6 |2696.3 |2054.0 |2606.3 |3290.1 |3960.1 |703.9 ... ... | | | | | | | ... берген | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |89.3 |82.6 |59.0 |62.0 |55.3 |52.5 |51.4 ... ( | | | | | | | ... кепілдік |4.3 |26.0 |455.3 |696.9 |1450.6 |2308.9 |2837.4 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |0.2 |0.8 |13.1 |16.6 |24.4 |30.6 |35.9 ... ( | | | | | | | ... өзара |208.2 |542.6 |971.1 |902.3 |1211.1 |1273.1 |1000.0 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |10.5 |16.6 |27.9 |21.5 |20.3 |16.9 |12.7 ... ( | | | | | | | ... ... ... ... Үкімет кепілдік берген сыртқы қарыз
51.4 ( (703.9 млн. ... ... ... қарыз 35.9 ( (2837.4 млн.
доллар) және отандық кәсіпорындардың берешегі 12.7 ( (1000.0 млн. ... Бұл ... ... 2000 ... есеп ... ... ... 31 мамырында Ұлттық Банк жалпы сыртқы қарыздың бағасын
құруда ақпарат ... ... ... ... ... көтерді.
Сыртқы қарыз және төлем балансының қаржы шоттарын қалыптастыру үшін ... ... ... қаржылық талаптар мен резидент еместер
алдындағы міндеттемелер жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде төлем балансының түсімі мен сыртқы қарыз қорының
сәйкес келмеуін анықтаған болатын.
2001 жылғы жағдай бойынша ... ... ... қарызы 3889.7 млн.
АҚШ долларын құрады (кесте 6)/11/ оның ішінде:
- мемлекеттік және ... ... – 694.6 млн. ... жеке сектордың кепілдіксіз қарызы – 8595.8 млн. доллар құраған. Ал ... ... ... ... ... қазақстандық
резиденттердің келісім, шарттар ... ... ... ... да ... ... ... сыртқы қарыздың негізгі бөлігін кепілдіксіз сыртқы қарыз құрап
отыр. Соңғы ... ... және ... ... ... ... ... сыртқы қарызда төмендеп, кепілдіксіз қарыздың өсу серпіні байқалады.
Мемлекеттік және үкімет кепілдік берген қарыздың елдің сыртқы ... ... 01.01.94 ж. бұл 89.3 ( ... болса, 31.12.2000 ж. 31.3
( дейін төмендеген. Ал осы ... ... ... ... ... 0.2 (-дан 68.7 (-ға ... өскенін байқауға болады.
Реформалау кезеңінде ел ... ... ... ... маңызды орын ала бастады. Мұндай ... ... ... ... өз ... ... беру ... елімізге орналыстыруын
жиілетті. Мұндайда несие қайтаруға мемлекет тарапынан кепілдік берілмейді.
Экономикадағы бұл бағыттың мақсаты жеке ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің кейбір
жауапкершілігін азайту, қаржылық ауыртпалықты ... ... ... жылдың екінші жартысынан бастап, Ұлттық Банк өз кепілдіктерімен несие
алушылардың ... ... ... ... ... ... банктер бойынша үкіметтік және
Қазақстан Республикасының мемлекет кепілдік берген борышы туралы деректерді
келесі ... ... ... ... 6) ... 6
Үкіметтік және Қазақстан Республикасының мемлекет кепілдік берген борышы
|Көрсеткіштер |01.01.2000 ж. |01.01.2001 ж. ... ж. ... ж. ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... 6 ... |2 |3 |4 |5 ... |2898.6 |3284.7 |3262.2 |3269.8 ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... |1105.7 |1121.6 |1164.1 |1164.8 ... Құру мен | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... Даму ... |307.6 |329.4 |331.5 |328.9 ... | | | | ... ... |48.6 |45.4 |40.7 |37.9 ... мен Даму | | | | ... ... | | | | ... Даму ... |11.3 |12.7 |14.7 ... | | | | ... |3885.0 |3889.7 |3821.3 |3936.0 ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... |703.9 |694.6 |590.1 |573.3 ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... яғни мен Халықаралық
Қайта құру мен Даму банкі, Азия Даму Банкі, ... ... құру мен ... ... Даму Банкі бойынша үкіметтік және Қазақстан Республикасының
мемлекет кепілдік берген борышы туралы деректерді ... ... ... айқын көре аламыз (сурет 7)/13/.
Жалпы сыртқы қарыз динамикасы
Сурет 7
Сыртқы қарыздың факторлық талдауы сыртқы қарыздың өсуінің негізгі ... және шет ... ... сырттан қарыз алуы нәтижесінде
болып отырғандығы анықталды ... 7)/14/. 2002 жылы ... ... ... ... кепілдіксіз қарыз 2938.6 млн. долл. құрады.
Ұлттық банкте тіркеуден өтпеген кәсіпорындардың ... ... ... ... “басқа да қарыздық міндеттемелер” қатарында көрсетілген. Ал
мұны негізінде республиканың тіке сырттан тартқан ... ... ... кәсіпорындар мен шет елдік компаниялардың филиалдары құрайды.
Кесте 7
Мемлекеттік кепілдік бермеген сыртқы ... ... АҚШ ... |31.12.97 |31.12.98 |31.12.99 |31.12.00 ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... сектордың |2711.2 |3200.6 |4459.5 |5925.2 |7995.2 |8595.8 ... | | | | | | ... | | | | | | |
|- ... және |455.3 |962.2 |1858.0 |2737.1 |2837.1 |2938.6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... 7 ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... көлемдегі |16.8 |30.1 |41.7 |46.2 |35.5 |34.2 ... ( | | | | | | ... ... |2255.9 |2238.4 |2601.5 |3188.1 |5157.8 |5657.2 ... | | | | | | ... ... |83.2 |69.9 |58.3 |58.8 |64.5 |65.8 ... ( | | | | | | ... ... ... ... және ... ... бойынша құрылған жеке сектордың мемлекет кепілдік ... өсу ... ... ... ж.ж. ... жеке ... және ... мәліметтері бойынша) қарызының орташа жылдық өсімі
1964.8 млн. доллар құрап отыр.
Қазіргі кездегі көптеген қарама-қайшылықтарға ... ... ... ... мен ... ... ... келеді. Дүниежүзілік
шаруашылықтың негізгі жолы бір бағытта даму және ... ... ... ... ұмтылу болып табылады. Осыған
байланысты жұмыстың бұл ... ... ... ... ... ... ... банктермен ынтымақтастығының ел
экономикасы үшін тигізетін пайдасы ... тиек ... ... ... ... , ... өз ... енмесе еріксіз түрде жаңа
ғлыми –техникалық идеяның жаршасы және озық үлгілі өнеркәсіп ... ... ... ... ... бірге олар өндіріс қарқынының
жоғарылығына сәйкес шикізат, отын-энергетикалық тауарлардың жетіспеушілігін
сезіне бастағанда бұларға бай елдермен қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... пайдалану арқылы халықаралық жұйенің
көмегімен сол елдермен дайланыс орнатады.
Алдынғы қатарлы елдер өзара қатынасты бәсекелік ... ... ... ... даму ... төмен елдер нарық ретінде көбірек
тартады. Жоғары ... ... ... ... ... де жоғары.
Сондықтан ондай елдер ұлттық өндірістің өскелең қарқыны бойынша өзіндік
капитал және ... ... ... үшін ... ... ... ... банктік қатынастар мемлекеттерді белгілі бір категорияларға
жатқызу арқылы олардың сатып алу қаблеттерін ... ... ... қой елге ... ... белгіленеді.
Әрбір ел өзінің саяси ортасы ... ... ... ... қатынас жасау кезінде сол елдің саяси заңдылық ортасының
кем ... төрт ... ... алу ұсынылады. Шеттен капитал алу
кезінде кейбір елдерде бұғант дұрыс ... ... ... ... әр ... ішіндегі ішкі шаруасы. Мұндай шараларға ыңғай танытпау сырттан
капитал алу жағдайының қиындай түсуімен көрінеді. Ал сыттан капитал ... ... ... оның ... ... үшін ... ... қолданылады.
Мемлекеттің саяси тұрақтылығы істің басталуы мен сәтті жүргізілуіне ... ... Ішкі және ... ... ... саясаттың өзгеріп
тұруы , әсіресе өзіндік мүддесін көздеген сыртқы қатнастың қалыптасуы мен
дамуына ... ... ... ... ... ... жағдайына шешілуі
немесе бұған керісінше болуы да мүмкін.
Қазақстанның халықаралық банктермен ... ... ... бір ... валюталық шектеулер. Валюта құнының өзгеріп
тұруы түгелдей мемлекет еркінде мес және оның ішкі, ... ... ... ... өз ... ... ... бағасын арттыру мақсатымен өзге
мемлекеттермен валюталық алмастыруларды доғартады. Бірақ барлық жағдайда да
капитал өзге елдердің валютасында ... ... ... ... ... ... ... дұрыс. Егер ол валюта еркін ... ... онда ... ... ... ... валюғаға
ауыстарылады.
Капиталды шетке шығаруда жергілікті валютаның ифляциялық ... ... ... ... ... ... капитал шығарушы зиян
шегеді. Бұл жағдайда ол қорғалған валюта немесе өзіне ... ... ... жағдайын жеңілдетеді.
Мемлекеттік механизмнің сырттан тартылған капиталға көзқарасы , оны
қабылдаудағы ынталылық дәрежесі, оған көрсетілетін қызметтің және ... ... ... ... үлкен маңызға ие.
Әр түрлі елдер арасында “көзге көрінбейтін” экономикалық даму ... ... бұл ... ... ... ... ... деу қиын, ол қарама-қайшылығы мол, күрделі құбылыс. Кез келген елдің
халықаралық банктермен ... ... ... ... ... жататындары:
1. Елдің дамыған ғылыми-техникалық базасының болуы;
2. Шикізат және ... ... ... ... оның ... арзандығы;
3. Білікті мамандардың болуы (атап ... ... ... ғылымдар жүйесіндегі мамандар).
Қазіргі кездегі елдер арасындағы халықаралық ... ... ... ... мен ... да ... ... рөлінің күшеюі;
▪ Мемлекеттік емес ... ... өсуі ... ... ... ... барысында бір-біріне
ұқсамайтын жаңа қауымдастық мүшелерімен қатар қызмет істеуге және ... ... тура ... ... ... ... және оны ... Республика
экономикасының өндірістік қуатын арттыруға ықпалын тигізеді. ... ... ... ... бойынша көптеген елдер мұны үлкен мөлшерде
алынған шет елдік инвестицияларды өтеуге жұмсайды.
Шет ел ... ... ... ұйымдар мен халықаралық
банктер заемы түрінде келеді. 1996 жылы 17 елден келіп ... 18 ... 9 ... 229.4 млн. ... ... 483.1 млн. доллар заем
пайдаланылды.
1996 жылы банкаралық қысқа ... ақша ... 128.1 млн. ... ... ... көшу ... ... кешіріп жатқан басқа да
елдер сияқты, қаржы-несие нарығы онша дамымаған, сондай-ақ, жеке капиталдың
келуі (ресми ... ... ... әлі де ... ... ... банктер тарапынан сенімнің аздығынан деуге
болады.
Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялануға ... ... оның ... ... ... ... ... талап етеді. Бұл қатынастардың толыққанды мүшесі болу үшін
Қазақстанға бірталай ... ... тура ... дүниежүзілік шаруашылыққа үйлесуіне деген ұмтылыстары
қарыз капиталының халықаралық рыногына шығуына, ... және ... ... ... мол ... ... Керісінше,
егер валюталық шектеулерге, сырттан алған несиелер үшін қолайсыз ахуалға
жол ... ... ... ... ... алу ... ... Бұл факторлардың бір-бірімен тығыз байланысты
екендігіне ешкімнің ... ... ... Осы ... үзіп алмай,
экономикалық реформалар бағытымен тынбай жүріп отыру, шаруашылық жүргізу
механизмін, соның ішінде халықаралық ... ... ... беру ... ... өз ... ... кепілі болып табылады.
Қазақстанның несиелік саясатының маңызды бағыттарының бірі халықаралық
банктермен экономикалық одақ ... ... ... Бұл ... ... қалыптастырған бай тәжірибені пайдалану ел экономикасы үшін маңызды
болып табылады.
Қазақстанның халықаралық банктерге мүше ... ... ел ... үшін ... ... капиталын келтірудің оңтайлы жолы болып
отыр. Халықаралық ... ... ... ... несиелер берді.
Қазақстанның қазіргі кездегі төлем жасау мүмкіндігінің төмендігі ... ... ... ... ... ... ... бір
нормалармен (инфляция деңгейі, бюджет тапшылығы) шектеліп, инвестициялық
жобаларға ... ... ... мұндай жобаларды жедел түрде жүзеге асыру
мүмкін емес, ал кейбір оның бөліктерінің пайдаланылмай қалуы да ... ... ... орта шенінен бастап Қазақстан Үкіметі өз жұмысының ... бірі ... ... ... ... және оларды тиімді
орналастыруды ұйғарды. Ал халықаралық ... ... ... елдерді
былай қойғанда, дамыған елдердің өзінің пайдаланатыны белгілі.
Халықаралық банктер нисиесі рыногындағы ахуал оларға деген Шығыс ... ... ... ... ... орасан зор сұранысына
байланысты шиеленісіп келеді. Осның нәтижесінде несиені беруші ... ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта әзірге
халықаралық несиелерді ... ... ... ... ... ... отыр. Қазақстан әлі де болса қызмет ... ... ... ... ... беруші банктерге қолайды
деңгейіне жеткен жоқ. Көптеген заңдарда, нормативтік ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Біз әрбір банкпен
жеке келісуге ... ... ... икемді жүйесін
қалыптастырып, орнықтыруға ұмтылуымыз қажет.
Қазақстанға ... ... мен ... ... ... ... ... қажет, ол мынадый қағидаларды қамтуға
тиіс/15/:
1) ... ... шет ... ... адамдардың келуіне байланысты барлық
әкімшілік рәсімдерді оңайлату қажет. Біз визалар алу, шекара және кеден
бақылауынан өту, ... ... ... және ел ... ... беру ... ... ережелерді қайта қарауымыз қажет.
Күллі іскер әлем қарым-қатынас жасасатын ... ... ... ... ... ... Бұл ... де бұрын,
мемлекет қызметін атқаратын және қызмет көрсету саласында жұмыс істейтін
адамдарға қатысты өйткені, тәжірибе ... ... ірі ... ... бар ... нашар бейімделеді. Нақ сондықтан да дамушы елдердің
көпшілігі осындай, бір қарағанда ұсақ мәселеге ... ... ... авиажелілеріміздің, әуежайларымызыдың, ондағы қызмет көрсетудің
қолайлылығына, жоғары сапалы мейманханалардың, ... көп ... ... ... ... шет елдік кәсіпкерлерге
неғұрлым жеткілікті ықылас ... оның ... ... ... ... ... құны оны әдетте екінші кезекте толғандырады.
2) Инвестицияларға немесе несиелерге ... ... ... ... ... ... қоса алғанда, салық
жеңілдіктерін, жеделдетілген ... ... ... ... тағы ... ... талпыну қажет. Олар ... іске ... ... жаңа ... салу ... ... ... болуы тиіс.
Тым жан жаққа шашырай берудің қажеті жоқ, философтар ... ... ... ... ... ... біз инфрақұрылым
объектілеріне назар аударуымыздың ... ... Бұл ... елде қолайлы инвестициялық ахуалдың, экспорт пен ... өмір ... ... ... жүйесінің қалыпты
жұмыс істеуі мүмкін емес.
3) Халықаралық банктер тарапынан жер мен жылжымайтын ... ... ... ... ... ... демеу қаржылар, әр
түрлі алымдарды азайту ... ... ... ... ... ... ... тағы да басым болып саналатын салаларда ғана.
3.3 ... ... ... ... ... ... ... банктердің Қазақстан өміріне енуі халықтар арасындағы
экономикалық жақындасудың ... ... ... ... ... ... халықаралық банктердің қызметінің маңызы
артуда. Кез ... ... ... ... ... әлеуметтік
дамуында өз бетінше жеке дара дами алмайды. Елдер арсындағы ең ... ...... ... құрылуы болып табылады.
Халықаралық банктердің мақсаты- оның құрамына қандай елдердің мүше
болып кіруімен ерекшеленеді. Бұл ұйымдардың ... ... ... үшін
үлкейіп келеді. Бұл банктердің ... әр ... ... ... шешуге бағытталған. Сонымен, қазіргі ... ... ... ... мәні осы ... ... ... болашақта жаңа келбет пен жаңа мазмұн беруде болып отыр.
Халықаралық банктермен қатынастардың толыққанды мүшесі болу ... ... ... шешуге тура келіп отыр, себебі,
халықаралық ... мен ... ... ... ... ... ... қиындықтар туындауда:
▪ халықаралық банктердің тауарлар мен ... ... ... ... талаптары қазақстандық мердігерлердің осы жобалар шеңберінде
тендерлерге ... ... ... мен ... туындатады;
▪ банктердің өткізген тендерінің нәтижелерін талқылаудың ұзақ ... мен ... ... ... байланыстарды шиеленістіре түседі;
▪ халықаралық банктер беретін ... ... ... ... ... ... да кіріп отыратын
болғандықтан, алынып отырған ... ... ... ... ... шет ... кеңесшілердің еңбекақысын төлеуге кетіп отырады;
▪ Қазақстанның ішкі инвестициялық ... мен ... ішкі ... ... көп жағдайларда сәйкес
болмауы салдарынан жобаны іске ... ісі ... ... ... ... ... ... Үкіметінің бюджетінде барлық халықаралық
банктердің займдары жоспарланып отыру керек болғандықтан, ... ... ... ... ... ... қойып отырады.
Соңғы кездердегі Қазақстан Үкіметінің сырттан заем тартуға ... ... ... ... елімізбен тікелей байланыс жасап жүрген
халықаралық банктер, Қазақстандағы өз қызметін жаңа ... ... ... ... ... Атап айтсақ, халықаралық банктер Қазақстан
Үкіметінің қолдауымен, бірақ оның кепілдігінсіз жеке секторға несие беру
бағдарламаларын ... Осы ... ... ... ... ... ... біразымен келіссөздер жүргізуде және ... жеке ... ... ... капиталына
инвестициялар салу бағдарламалары әзірленуде. ... ... ... ... ... ... ... атқарушы органдарымен
ынтымақтастықты дамытуға ниет білдіріп отыр.
Халықаралық банктердің ел экономикасына Қазақстанмен қосыла несие беруі
Үкіметтің ... ... ... көлемін шектеу және ішкі ... ... ... ... ... ... ... мақсатта республикалық бюджеттен тікелей қаржыландырылатын шаралар
үлесін төмендету дұрыс болар еді. ... да ... жаңа ... ... бөлінетін ақша қаражаттарын осыған ұқсас көздерден
тарту ел экономикасы үшін тиімді болар ... ... ... ... банктермен ынтымақтастығын
болашақта кеңейту мен ... ... ... ... ... Ол үшін:
▪ халықаралық банктермен біріге отырып, үш жылдық ел ... ... ... ... ... жеке ... қаржыландыруды
бастау қажет;
▪ халықаралық банктермен байланыс жасау барысында ... үшін ... ... ... банк ... ... отырып анықтау.
Қазақстан үшін маңызы зор басымдылық бағыттарына келесілерді ... ... ... энергетикалық кешенін реформалауды одан әрі ... ... және ... ... саласында бәсекелестік орта
қалыптастыруды ынталандыру;
- өнімді қайта өңдеу ... ... және орта ... ... құны 6-10 млн. Ақш ... ... ірі ... ... еліміздегі шағын және орта бизнесті дамыту;
- Қазақстанның қаржы нарығын, әсіресе қор ... ... Ол ... ... деңгейлі банктермен халықаралық банктердің қаржы саласындағы
ынтымақтастығын ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасына ықпалының әсерінен
халықаралық банктік ... шығу ... ... ... ... ... ... асырылады. Мемлекеттер арасындағы
импорттық немесе экспорттық ... екі ... ... ... ... ... құрлымы мен өмір сүру ортасы бөлек
елдермен халықаралық қатынас ... ... ... ... ... және бұл істе ... ... да жиі байқалады. Халықаралық банктік
қатынас саласында кездейсоқ ... ... ... да орны жоқ. ... әрекеттерге банктік технологиясы мен ... ... ... ... ... өз потенциалына сенімді, халықаралық
сауда және өндірістік бәсекеде ысылған немесе оған ... ... ... көзі ... банктер ғана тәуекел етуі мүмкін. Халықаралық
нарыққа шығу оған талаптанудың ... ... ... ... ... ... жөніндегі банктердің мүмкіндігінің ұлттық ... ... ... ішкі ... қарағанда, қазметтерді сыртқа ұсынудың жоғары пайда алуға
қолайлы жағдайын туғызу.;
Мемлекет халықаралық ... ... ... ... ... ... ... байланысты өзінің алдағы міндеті мен өз
мемлекеті тарапынан берілуі мүмкін ... ... ... ... ... ... іші және ... банктік нарықтарда қызмет көрсететін
болғандықтан, олар өздерінің ... ... ... ... шамада шет
елдерге шығарылатындығын алдын ала болжау керек. ... ... ... ... қызмет есебінде қарап, аздан бастап , істің ... ... ... ... келе, өз филиалдарымен арнайы нарқтарды ұйымдастыруды
қолға алу қажет. Екіншіден, ... бір ... ... ... қатынаста болатындығын шешіп алуы қажет. ... ... ... ... бірнеше елдермен қарым қатынас жасаудың ... ... ... ... ... қажет. Үшіншіден,
банктердің нақты қай елде қызмет етуді қалайтындығын ... ... ... ел экономикасына ықпал етуін арттыру мақсатында
халықаралық банктер нарығын зерттеу мақсатында мынадай талаптар басшылыққа
алынады:
▪ Ұсынылатын қызметтердің нарық ... ... ... ... шетел нарықтарының қызметтерге кәсіби бағдарынан сәйкес
келуі;
▪ Ол ... ... ... ... сатып алу
қаблетінің деңгейі;
▪ Импорттық тауарларға деген көзқарас және ... ... ... ... алу мақсаттар мен оны пайдалану бағыттар мен жағдайлары;
▪ Егер ... ... ... ... ... онда оны
жергілікті жағдайға бейімдеу және сол тқызмет түрі жөнінде тұтынушылар
арасында хабар тарату үшін ... ... ... ... ұсынылатын мемлекетке қатысты тағыда мына жәттер
қарастырылады:
▪ Ісжүргізу ұшін бөлінетін қаржы мөлшері;
... өту ... Іс ... үшін ... ... ... ... артықшылықтары;
Бұл жүргізілуі тиіс бағыттардың енгізгі мақсаты- жұмсалған капиталға
қайсы ... ең ... және ұзақ ... ... ... анықтау. әрине шет
елдерге ұсынылатын өнімдардің бәсекелік дәрежесінің жоғары болуы ескеріліп,
баға мәселесіне айрықша ... ... Ал ... ... ... ретінде
экономикалық кеңістік қозғалысы, оның қаржылық деңгейі қарастырылады.
Қызмет бағасы оны ұсынушы елде ... ... ... , ... ... шалғайлығына орай бағасы әлде қайда өсіп ... ... ... банк ... есепке алғандағы шығарылған бағасы ... ... ... ... ... оның бәсеклік қаблеті төмендеуі
мүмкін екндігін де ескерген жөн.
Халықаралық банктердің ... ... ... ... ... ... есебінен тауарлар шығарған мемлекет ... ... ол ... шешім қабылданғаннан кейін ... ... ... ... ... ... басқа елдердің жағдайлары , әдет-
ғұрпы, салт-санасы, заң құрлымдары мен саяси жағдайлары ... ... ... ... ... тәртібі мен заң талаптарын тоық
орындаудың, сонымен қатар іскерлік, мәдениеттік , жинақылық ... ... ... елдермен қарым қатынас жасауды сол елдерге экспорттан бастағаны
дұрыс. ... ... ... күтілген нәтижелерге қол жеткізуге қарай ,
сол елдегі сауда саясатымен жақындау ... ... ... бірігеотырып, ортақ кәспкерлік әрекеттерге көшу ... ... ... ... алға ... ... мемлекетке
тіеклей инвестициялық жолына өту арқылы капитал салуды жүзеге асыруға
тырысады. Ал ... ... шет ... ... қуаттарды іске қосу
көзделеді.
Шет елдердің нарықтарына шығудың ежелден келе жаттқан ұйреншікті түрі
–экспорттық ... ... ... ... ... сатып алатын мемлекеттің
ұлттық тауарынан артықшылығы бар ... ... ... ... ынта ықласына сүйенеді.
Экспорттың түрақты болуы және оның ... ... да жиі ... ... ... банк ... ... арналған қазмттерін
ұынады. Екіншісінде, экспорттың қарқын алуы кезінде банк өзінің әректтерін
дамытуды мақсат етіді.
Халықаралық банктердің ... ... ... қол ... ... ... тарап келе жатқан , жаңа заманға бейімделген байрғы
капитал шығарудың бір тәсілі болып саналады. Озық ... ... ... ... ... даму ... төмен
мемлекеттерде жаңаөндіріс қуаттарын салуға немесе сол елдегі ... ... ... жұмсау арқылы елдің экономикалық дамуына ықпал етеді.
Және де бұл шет ... әсер ету ... ... екі ... ... пайдалы беделді кәсіпке айналуда.
Даму жолындағы мемлекеттердің нарықтарының ; экономикасының сұрсанысты
қанағаттандыру деңгейлернің төмендігінен ... және ... ... ... ... ... өндірістік кәсіпорындардың жаңа технология
негізінде жұмыс істеуге көшуі ... ... ... ... ... банктердің қызметінің ел экономикасына әсері ретіндегі
тағада бір көрінісі, ол бірлескен кәсіпкерлікті ... ... ... тағы бір ... ... ... және ... қуаттарды
дүниеге келтіру мақсатымен серіктес мемлекеттердің ... ... ... істеу. Мұның өзгешілігі: ... ... да, ... ... шет ... ... ... қуаттар іске қосылады. Ал ... ... ... – жергілікті бір ұйыммен ... ... ... ... де осы ... өз бірлестіктерін құруда.
Халықаралық банктермен Қазақстан Республикасының тығыз байланыста ... ... ... ... және оның ... ... айқындау жөніндегі мәләметтерді береді.
Халықаралықортаның өзге мемлекеттермен байланыстылығы шетке капитал
шығарудың жалпы ... ... әр ... өзіне тән өзгешеліктеріне
қарай, олардың экономикасындағы капитал бөлінудің және оны ... ... ... талап етеді. Бұл мәселелер ... ... ... орнату мәселелерін шешу барысында ескерілуі
тиіс.
Нақты жағдайларға қарай мемлекет ішіндегі капитал ... және ... ... ... елдің нарығына жұмыс істейтін банктердің немесе
мамандандырылған ... ... ... ... ... Ендеше осыған орай капиталды шетке шығарға ... ... ... ... тиіс. Капитал алушы елдегіжағдайдың ... ... ... ... ... ақ етелдермен қатынастың көлемі
мен болашағына байланысты Қаққстанның банк жүйесі өзінің филиалдарын құрып,
тәуелсіз делдалын таңдап аоуы немесе агенттердің ... ... ... сәйкес капитал шығарушы мемлекеттегі саясатты ескере отырып, ұзақ
мерзімді шарттарға отыруы тиіс.
Халықаралық банктердің қызметі халықаралық аса ... ие. ... олар ел ... ... ... құрамдас бөлігіне
айналады. Енеше экономиканың ерекше қтынасы ретінде олар ... ... ішкі ... ... ... ... ... құрамына Экономикалық, заңдылық, саяси-мәдени орталар
кіретіндінін естен шығармаған ... ... өз елі ... ... ... қатынастарында экономикалық даму деңгейіне баса назар
аударады. Экономикалық даму ... ... өмір ... пен парасаттылықтарының, тапқырлық, даналық қарым -қаблеттерінің
жемісі ретінде көрінеді.
Халықаралық банктерден ... ... ... ... ... бағыттағы шараларды жүргізе білуі ... ... ... халықаралық қарым қатынастарда мемлекет ... ... ... ... арқылы дауды жетілдіру
–жаңалықтарға бет алды әуестік емес, ол экономикалық өрістің және ... бар ... ... ... Сондықтан да даму процесі сол табиғи
заңдылықтардың адам тіршілігіне қатысты жаңалықтардың құпиаларын ... ... ... ... асыруға атсалсады. Инновациялық саясат
мемлекет үшін , бәсекелестерге қарағанда, едәуір ... бар ... оның іс ... ... деңгейін өсіре түседі. Мемлекеттің
инновациялық саясатының табысты болуының алғы шарттары- оны ... ... ... даму ... ... ... дәстүрінен бастау алады. Ол ... өзі ... ... ... тұра ол халықтың ғасырлар бойғы кәсібіне және өмір
бейнесіне ... ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде көрінеді. Зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... алынған
мемлекеттің мұндай қатынастарға бейімділік жағын жете зерттеу қажет. Мұндай
зерттеулер сол елдің шаруашылық ... мен ... ... ... ... онда мұндай саясаттың оңтайлы нәтижесін күтуге
болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Халықаралық банктердің қызметі өздерінің алға ... ... ... ... ... іс-қимылдар жиынтығына бағытталған.
Халықаралық банктердің қызметі – халықаралық қарыз ... ... ... жүйесін қамтиды.
Қарыз капиталының шетке шығарылуы несие немесе заем (қарыз) беру арқылы
жүзеге асырылады.
Қазіргі кездегі халықаралық банктер ... ... ... әр ... Олар ... қаражаттарды пайдаланудағы дүниежүзілік
шаруашылық қажеттіліктерінің өсуін білдіреді. ... ... ... экономикалық мазмұнына, несиені беру көздеріне қарай
жіктеледі. ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық объектілердің құрылысын қаржыландырумен, көрсетілген
қызметтерге ақы төлеумен, ең бастысы ... ... ... ... ... ... ... бірге, халықаралық
несиелердің маңызды бөлігі, тек қана нақты сыртқы экономикалық мәмілелерді
қаржыландыру үшін емес, сол сияқты ... ... беру ... әр ... ... ... мақсатында пайдаланылады. ... ... ... – бір ... ... және ... несиелері мен
займдары ретінде, екінші жағынан, жеке және мемлекетаралық несие түрінде
қалыптастырылған.
Халықаралық несие ... ... ... ... ... ... мөлшеріне ықпал етеді. Несиенің ... ... ... сыйақыға өзгермелі бағам ... ... ... де әсер ... ... ... халықаралық несиенің әр
түрлі нысандары мен түрлеріне байланысты сыйақы мөлшерінің күрделі және
ауқымды жүйесін ... ... ... ... ... ... күшейе түсті. Қарыздық сыйақының өзінше қозғалысы
халықаралық несие нарықтарында айқын байқалады. Қысқа ... ... ... ... ... икемділігіне қарай бөлінеді. ... ұзақ ... және ... ... ... ... ... бейнеленген. Өрлеу барысында сыйақы мөлшерінің жалпы артуы байқалса,
онда қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... мерзімді мөлшерлемелер ұзақ мерзімдіден
асып түседі, ол ... ... ... ... сұраныстың бірден өсуімен
байланысты болып келеді.
Қысқа мерзімді пайыз мөлшерінің біршама икемділігі, қысқа ... ... ... ... сипатымен, әсіресе халықаралық
нарықтардың агенттерінің мінез-құлқына, ... және ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
ақша айналысын, төлем балансын және валюталық бағамдарды ... ... ... ... несиелерге қарағанда ұзақ ... ... мен ... ... жұмсалады. Қазіргі кезде кең ауқымды
инвестициялар халықаралық ұзақ мерзімді ... ... ... ұзақ ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелер
көлемін ұлғайтудан, сондай-ақ орта мерзімді несиелердің барлық түрлерінің
мерзімдерін ұзартудан ... де ... ... ... ... ... ... мәмілелер құрайды. Бірқатар факторлар жиынтығына тәуелді болатын
несиенің ... оның ... ... ең ... сыйақы мөлшерлемесіне әсер
етеді. Қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... тығыз байланыс болады.
Халықаралық банктердің пайда болуы - ... ... ... дамуына әсер ететін әлемдік құбылысқа айналуының
тікелей нәтижесі мен соның көрінісі болып табылады. Әр ... ... ... ... халықаралық дауларын шешуге негіз бола алмайды
дегенді ... ... ... қарама-қайшылықтарға қарамастан, елдер арасында
өзара ... мен ... ... ... ... Дүниежүзілік
шаруашылықтың негізгі жолы бір ... даму және ... ... ... әлемге ұмтылу болып табылады. Осыған
байланысты ... бұл ... ... ... ... ... ... халықаралық банктермен ынтымақтастығының ел
экономикасы үшін тигізетін пайдасы тілге тиек етіліп отыр.
Әр ... ... ... ... көрінбейтін” экономикалық даму деңгейі
басталды. Әрине, бұл өзгеріс өздігінен ешқандай себеп-салдарсыз ... деу ... ол ... мол, ... құбылыс. Кез келген елдің
халықаралық банктермен қауымдастыққа кіруі ... ... ... займдарын тарту және оны ... ... ... ... ... ықпалын тигізеді. Бірақ
барлығына ортақ, жалпы қағида бойынша көптеген елдер мұны ... ... шет ... инвестицияларды өтеуге жұмсайды. Соңғы кездердегі
Қазақстан Үкіметінің ... заем ... ... ... ... ... елімізбен тікелей байланыс жасап жүрген халықаралық ... өз ... жаңа ... ... ... асыратын
бағдарламалар ұсынуда. Атап айтсақ, халықаралық банктер ... ... ... оның ... жеке ... несие беру
бағдарламаларын дайындауда. Осы бағытта халықаралық банктер отандық екінші
деңгейлі ... ... ... ... және бірмезгілде,
Қазақстандағы жеке сектордың кәсіпорындарының ... ... салу ... ... ... ... халықаралық
банктер еліміздің аймақтарының тікелей жергілікті ... ... ... ниет ... ... ... ел экономикасына Қазақстанмен қосыла несие беруі
Үкіметтің ... ... ... ... шектеу және ішкі қаржы
көздерінің ... ... ... ... сәйкес келеді.
Осы мақсатта республикалық бюджеттен тікелей қаржыландырылатын шаралар
үлесін ... ... ... еді. Сондықтан да отандық жаңа ... ... ... ақша ... ... ... көздерден
тарту ел экономикасы үшін тиімді болар еді.
Қазіргі уақытта халықаралық ұйымдарға мүше болу және ... ... ... – егеменді, тәуелсіз мемлекеттердің маңызды
істерінің бірі болып табылады. ... ... ... ... ... талаптанып жатқан Қазақстан үшін халықаралық банктердің қызметіне
кең көлемде араласу – бүгінгі ... ... ... ... отыр.
Бұл диплом жұмысында барлық халықаралық банктер мен ... ашып ... ... ... біз ... ... ... ретінде Қазақстанмен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеп,
оның сыртқы және ішкі экономикалық саясатына өз ... ... ... ғана қарастырамыз.
Халықаралық экономикалық қатынастардың одан әрі қарқынмен дамуы жаңа
халықаралық ұйымдардың құрылуына, немесе бар ... ... ... алып ... ... банктердің қызметіне белсене араласу үшін олардың іс-
қимылдарын жан-жақты зерттеп, талдау жасау қажет.
Зерделенген ... ... ... мен ... нәтижесінде
келесідей қорытындылар жасауға болады:
Халықаралық Қайта құру мен Даму ... ... ... ... ... өндірісті ұлғайту үшін күрделі қаржының ... ... шет ... және меншік капиталдарын келтіруді
ынталандыру, халықаралық сауданың тұрақты түрде өсуіне жағдай жасау ... ... құру мен Даму ... ... ... бұрынғы
социалистік жүйедегі елдерге жаңадан экономикалық және ... ... ... ... қайта құруға, инфрақұрылымды
кеңейтуге, ... ... ... ... ... табылады.
Азия Даму Банкіне мүше болып: ... ... ... ... және
Австралия елдері кіреді. Бұл банктің қаржысы тек қана мүше ... ... мен ... инфрақұрылымын дамытуға жасалған жобаларға
жасалады.
Ислам Даму Банкі құрғандағы негізгі мақсат шариғат ... ... ... ... ... мүше ... және болмаған мұсылман
елдеріне экономикалық даму және әлеуметтік ілгерілеуі үшін ... ... ... ... Әсіресе, ИҚҰ-ға мүше болған ... ... ... ... жобаларды қолдауға көбірек көңіл бөледі.
Халықаралық банктер құрамына көптеген елдерде әрекет ететін ... ... ... ... да тән, ... және ... ... -
өздеріне мүше болып келетін елдерге экономикалық дамуды қаржыландыруға және
де төлем балансының тұрақтылығын ... ... ... ... ... банктермен қатынастардың толыққанды мүшесі болу ... ... ... ... тура ... ... ... банктер мен Республика Үкіметі арасындағы қарым-қатынаста
елеулі, төмендегідей бірқатар қиындықтар туындауда:
... ... ... мен қызметтер сатып алудағы қойып
отырған талаптары қазақстандық мердігерлердің осы ... ... ... ... ... мен шектеулерді туындатады;
▪ банктердің өткізген тендерінің нәтижелерін талқылаудың ұзақ жұмыстары
банктер мен қарыз алушылар ... ... ... түседі;
▪ халықаралық банктер ... ... ... ... ... ... шарттары да ... ... ... ... заемдардың едәуір бөлігі еңбегі қымбат
бағаланатын шет елдік кеңесшілердің еңбек ақысын төлеуге кетіп ... ... ішкі ... ... мен ... ішкі ... ... көп жағдайларда сәйкес
болмауы салдарынан жобаны іске асыру ісі ұзаққа созылып ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
банктердің займдары жоспарланып ... ... ... ... ... заемдар бюджетке енгізілмей қалып қойып отырады.
Соңғы кездердегі Қазақстан Үкіметінің сырттан заем тартуға қойып жүрген
шектеулерін ескере отырып, ... ... ... ... ... банктер, Қазақстандағы өз қызметін жаңа бағыттар бойынша жүзеге
асыратын бағдарламалар ұсынуда. Атап айтсақ, халықаралық банктер ... ... ... оның ... жеке ... ... беру
бағдарламаларын дайындауда. Осы бағытта халықаралық банктер отандық екінші
деңгейлі банктердің ... ... ... және ... жеке ... ... ... капиталына
инвестициялар салу бағдарламалары әзірленуде. Сонымен ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдарымен
ынтымақтастықты дамытуға ниет білдіріп отыр.
Халықаралық банктердің ел экономикасына Қазақстанмен ... ... ... ... ... қаржылар көлемін шектеу және ішкі қаржы
көздерінің ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттен тікелей қаржыландырылатын шаралар
үлесін төмендету дұрыс болар еді. ... да ... жаңа ... барысында бөлінетін ақша қаражаттарын осыған ... ... ел ... үшін ... ... ... жерде, Қазақстанның халықаралық банктермен ынтымақтастығын
болашақта кеңейту мен тереңдету мақсатында жүргізетін ... ... Ол ... ... банктермен біріге отырып, үш жылдық ел ... ... ... ... ... жеке ... қаржыландыруды
бастау қажет;
▪ халықаралық банктермен байланыс жасау барысында Қазақстан үшін маңызы
зор басымдылық бағыттарын банк өкілдерімен ... ... ... үшін ... зор ... бағыттарына келесілерді жатқызуға
болар еді:
- елдің энергетикалық ... ... одан әрі ... ... және бөліп тарату саласында бәсекелестік орта
қалыптастыруды ынталандыру;
- өнімді ... ... ... ... және орта ... ... құны 6-10 млн. Ақш доллары тұратын ірі ... ... ... ... және орта ... ... Қазақстанның қаржы нарығын, әсіресе қор нарығын нығайту. Ол үшін, отандық
екінші деңгейлі банктермен халықаралық банктердің қаржы ... ... ... ... ... ... ӘЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Арынов Е.М. “Международные экономические организации и экономические
союзы”- ... Дж. ... ... ... ... 1996.-389б.
3. П. Кругман, М. Обстфельд. “Международная экономика” – М: ... Б. ... ... экономика теориясына кіріспе” – Алматы: Экономика,
1998.-289б.
5. Микаэль П. Тодаро “Экономичское развитие”. Учебник – М.: ЮНИТИ, ... ... ... ... ... ... Пособие / под. ред. проф. ... –М.: ... ... ... ... ... и кредитные ... ... ... / под. ред. ... Л.Н. ... – М.:
Финансы и статистика, 1986.-487б.
8. “Международные валютно-финансовые и кредитные отношения”. Учебник / под.
ред. ... Л.Н. ... – М.: ... и ... ... ... И.Я. “Mеждународные валютно-кредитные отношения”. –М.: Банки и
биржи, Издательское ... ... ... Н. ... Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде ... ... ... ... 16 ... ... И.Я.., Максимова Л.М. “Международные экономические отношения”.
– М.: Банки и биржи, Издательское объединение ... ... ... ... ... ... ... – М.: Высшая
школа, 1990.-256б.
13. “Проблемы стабилизации и развития экономики”, ... ... ... М.Б. – Алматы, “Ғылым”, 1997.-238б.
14. Петро М. “Международные ... ... и ... М.: ... ... ... Е.Д. “Инвестиционный процесс в развивающихся странах”. - М.:
Банки и биржи, Издательское объединение ЮНИТИ, 1997.-378б.
16. Омаров Б. ... ... ... 90 г.г. // Экономика
Казахстана.- 1997.-№ 9-10.23-35б.
17. ... ... ... в ... ... ... ... // Азия-экономика и жизнь.- 1997.- № 49. 12-
23б.
18. Членство Республики Казахстан в ... ... ... ... // ... и жизнь.-1997.- № 50. 23-
32б.
19. Приоритеты национальной экономики в 2000 ... ... мир.- ... ... У. Касенов. На стыке евроазиатских магистралей // Деловая неделя.-2001-
№ 35.34-42.
-----------------------
[1] Мамыров Н.К. Менеджмент и рынок: казахстанская модель.-Алматы:Қазақ
энциклопедиясы,1998.-76-77б.
[2] Словарь банковских и ... ... ... ... ... А.Б. ... ... словарь.-Москва:Кн.Мир, 1999.783б.
[4] Кох Р.Менеджмент и финансы от А до Я – ... ... ... ... ... ред. ... ... Е.С. Финансовый менеджмент.-Москва:ИНФРА-М, 2001.-527б.
[7] Современный маркетинг/Под ред. Хрупкого В.Е..-Москва:Финансы и
статистика, 1991.-222б.
[8] Маркова В.Д. Маркетинг услуг.-Москва: ИНФРА, 1996.-93б.
[9] Подвинская Е. ... ... ... ... и право.-
1995.-№2.-61б.
[10] Севрук В.Т. Банковский маркетинг.-Москва:Дело ЛТД, 1994.-40б.
[11] Рубинштейн Т.Б., Мирошкина О.В. Развитие банковской системы и
инновационные банковские продукты ... ... ... ... ... Е.В. ... услуг.-Санкт-Петербург:Питер, 2000.-79б.
-----------------------
Банктік қызметтер
Қызметтер
Түпкі ой бойынша қызмет
Нақты орындаудағы қызмет
қосымша күші бар ... ... ... ... ... сақтандыру компаниялары, зейнетақылық қорлар,
инвестициялық қорлар
Ақша қаражаттарын пайдаланушылар: (фирмалар,компаниялар,үкімет, жеке
тұлғалар)
Ақша ... ... ... компаниялар, үкімет, жеке
тұлғалар)
Қысқа мерзімді капиталдардың қаржылық нарығы (ақшалай нарық), ұзақ мерзімді
капиталдар нарығы (бағалы қағаздар нарығы).

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
Қазақстанның банктік қызметтер нарығының жағдайын талдау12 бет
ҚР нарық жағдайындағы банктік қызметтер нарығының теориялық аспектілері32 бет
Банк және банктік қызметтері58 бет
Банктік қызметтер нарығын кешенді зерттеу негізінде, отандық және шетел тәжірибесін талдай отырып, халыққа банктік қызмет көрсетуді жетілдіруге бағытталған әдістемелік және тәжірибелік ұсыныстары73 бет
Банктік қызметтер нарығын талдау69 бет
Коммерциялық банктер қызметін ұйымдастыру мен дамытудың теориялық аспектілері87 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан Республикасындағы банктік қызметтер нарығы83 бет
«атф банк» ақ-ның негізгі қызметін ұйымдастыру12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь