Қазақстан жеріндегі мыс-тас дәуірінің зерттелу тарихы

КІРІСПЕ

1. ҚАЗАҚСТАН ЖЕРІНДЕГІ МЫС.ТАС ДӘУІРІНІҢ ЗЕРТТЕЛУ ТАРИХЫ;
2. АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ ЕСКЕРТКІШТЕРІ МЕН МӘДЕНИЕТТЕРІ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ.
2.1. БАТЫС ҚАЗАҚСТАН;
2.2. ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН;
2.3. ОРТАЛЫҚ ҚАЗАҚСТАН;
2.4. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН;
2.5. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН;
2.6. НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Шығысында Алтай тауларынан, батысы-Еділ өзенінің төменгі ағысынан Каспийге дейін, солтүстігі-Батыс Сібір жазығынан оңтүстіктегі Тянь-Шань таулы жоталарын алып жатқан республика аумағында тас дәуірі ескерткіштері соңғы жылдары біршама жүйелі түрде зерттеліп келеді. Оларды зерттеу, даму жолдарын айқындау, тас дәуірінің, оның ішінде, энеолит яғни мысты тас дәуірінің мәселелеріне ғалымдар көзқарасының эволюциясын ашып көрсету, жүйелеу отандық археология мен тарих саласындағы аса өзекті мәселелердің бірі болып саналады. Мысты тас дәуірінің зерттелу тарихына және негізгі мәселелеріне арналған бұл жұмыс ежелгі адамдардың күнделікті өмірлерінде орын алған аңшылық пен терімшілік, балық аулаушылықтың рөлі, өнім өндіру, қоныстар мен тұрақ жайлардың орналасу ерекшелігі, алғашқы қауымдық идеологияның қалыптасуы, күнделікті шаруашылықтағы тас құралдары мен қатар мыстан жасалған құралдарды жетілдіруі мен шаруашылық мақсаттағы қызметтері, ерте кезеңдегі өнер, тіпті табиғи ортаның адам санасына ықпалы секілді бірқатар ауқымды мәселелерді қамтыды. Кез-келген ғылым өзінің өткен жолдарын, даму сатыларын, жетістіктері мен кемшіліктерін жүйелі түрде зерделеп отырмай, болашағын нық айқындай алмайды.
Соңғы жылдары жарыққа шыққан іргелі еңбектерде Қазақстан тас дәуірінің сан алуан мәселелері көтеріліп келеді. Біршама жаңа мағлұматтар алынып, еліміздің территорияларынан табылған тас дәуірі ескерткіштерінің тұрақтары анықтала бастады.
Энеолит кезеңі мысты тас кезеңі болып табылады. Ол Қазақстанның барлық дерлік аймақтарында ұшырасады.
Энеолит кезеңінің аса маңызды белгісі табиғаттың дайын өнімдерін иемдену, яғни терімшіліктің орнына келген өндіруші шаруашылыққа негіз болған мал шаруашылығы мен егіншіліктің шығуы болып табылады. Шаруашылықтың жаңа түрлерінің шығуы адамзат қоғамы үшін орасан зор маңызды болды. Адамның еңбек кәсібі саласы көбейді, сонымен қатар оның сипатын сапасы жағынан өзгертті.
Энеолит дәуірінде еңбек құралдары жетілдіріліп, жаңадан бұрғылау, тастарды тегістеу, ағашты арамен кесу сияқты жаңа технологиялық әдістері өмірге келе бастады. Бірте-бірте қиын өңделетін тастар тұрмысқа, шаруашылыққа пайдаланылды, тас балталар, кетпендер, дән үккіштер, келілер, келсаптар жасала бастады. Энеолит дәуірінде Қазақстан жерінде кен кәсібі мен тоқымашылықтың бастамалары шықты. Сонымен қатар керамикалық ыдыс жасау іске аса бастады.
Әлеуметтік жағынан алғанда энеолит дәуірі рулық қауым дәуірі болды: онда ұжымдық еңбек және өндіріс құрал-жабдықтарына ортақ меншік үстем болды. Осы кезде тайпа бірлестіктері құрылды. Тайпалар тұқымдас жағынан және шаруашылықтың түріне қарай біріккен бірнеше рулық қауымдардан тұрды. Ежелгі Қазақ жеріндегі тайпалар аңшылықпен, балық аулаумен, өсімдіктерді жинаумен шұғылданды. Кейініректе олар мал өсіру, егіншілік және кен өнеркәсіптерін игере бастады. Адамдар мата тоқып, киім тігуді үйренді. Керамикалық заттарға геометриялық өрнектер сала білген.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. ҚАЗАҚСТАН ЖЕРІНДЕГІ МЫС-ТАС ДӘУІРІНІҢ ЗЕРТТЕЛУ ТАРИХЫ;
2. АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ ЕСКЕРТКІШТЕРІ МЕН МӘДЕНИЕТТЕРІ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ.
2.1. ... ... ... ҚАЗАҚСТАН;
2.3. ОРТАЛЫҚ ҚАЗАҚСТАН;
2.4. ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН;
2.5. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН;
2.6. НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Шығысында Алтай тауларынан, батысы-Еділ ... ... ... дейін, солтүстігі-Батыс Сібір жазығынан оңтүстіктегі ... ... алып ... ... ... тас ... ескерткіштері
соңғы жылдары біршама жүйелі түрде зерттеліп келеді. Оларды зерттеу, даму
жолдарын айқындау, тас ... оның ... ... яғни ... ... мәселелеріне ғалымдар көзқарасының эволюциясын ашып көрсету,
жүйелеу отандық археология мен тарих саласындағы аса ... ... ... ... ... тас ... ... тарихына және негізгі
мәселелеріне арналған бұл жұмыс ежелгі адамдардың күнделікті өмірлерінде
орын алған ... пен ... ... ... ... өнім ... мен ... жайлардың орналасу ерекшелігі, алғашқы қауымдық
идеологияның ... ... ... тас ... мен ... ... ... жетілдіруі мен шаруашылық мақсаттағы қызметтері,
ерте кезеңдегі өнер, ... ... ... адам ... ... ... ... мәселелерді қамтыды. Кез-келген ғылым ... ... даму ... ... мен кемшіліктерін жүйелі түрде
зерделеп отырмай, болашағын нық айқындай алмайды.
Соңғы жылдары жарыққа шыққан іргелі еңбектерде Қазақстан тас ... ... ... ... ... Біршама жаңа мағлұматтар алынып,
еліміздің территорияларынан табылған тас дәуірі ескерткіштерінің ... ... ... ... тас ... ... ... Ол Қазақстанның барлық
дерлік ... ... ... аса маңызды белгісі табиғаттың дайын өнімдерін
иемдену, яғни терімшіліктің ... ... ... шаруашылыққа негіз
болған мал шаруашылығы мен егіншіліктің шығуы болып табылады. Шаруашылықтың
жаңа түрлерінің шығуы адамзат қоғамы үшін орасан зор ... ... ... ... ... ... сонымен қатар оның ... ... ... ... ... құралдары жетілдіріліп, жаңадан бұрғылау,
тастарды тегістеу, ағашты арамен кесу сияқты жаңа технологиялық ... келе ... ... қиын өңделетін тастар ... ... тас ... кетпендер, дән үккіштер, келілер,
келсаптар жасала бастады. Энеолит дәуірінде Қазақстан жерінде кен кәсібі
мен тоқымашылықтың ... ... ... ... ... ыдыс ... аса бастады.
Әлеуметтік жағынан алғанда энеолит дәуірі рулық қауым дәуірі болды:
онда ұжымдық еңбек және ... ... ... ... ... Осы ... тайпа бірлестіктері құрылды. Тайпалар ... ... ... ... ... ... бірнеше рулық қауымдардан тұрды.
Ежелгі Қазақ жеріндегі тайпалар аңшылықпен, ... ... ... ... Кейініректе олар мал өсіру, ... және ... ... ... ... мата тоқып, киім тігуді үйренді.
Керамикалық заттарға геометриялық өрнектер сала ... ... ... ... ... ... ... бірі
болып табылады. Бұл жөнінде отандық тарихнамада осы уақытқа дейін сан-алуан
қайшылықты пікірлердің орын алып ... ... бұл ... ... күрделілігі мен деректік көздердің әлсіздігіне ... ... мұны ... қауым тарихын формациялық теория тұрғысынан
пайымдауға болмайтындығымен түсіндіруге болады. Яғни, ... ... ... ... жоққа шығарғанымен оның алғашқы қауым дамуын
таптық қатынастар, өндіргіштер мен өндірістік ... ... ... ... ... ... зерделеуге ұмтылысы
дағдарысқа ұшырағаны анық. Сондай-ақ аталмыш дәуірге археологиялық ... ... ... әр ... ... ескеткіштердің
жүйеленбеуі неолитке қатысты сауалдарды шешуге кедергі болып отыр [ ]
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Энеолит дәуірі жөнінде әр ... ... ... ... ... ... мен, олар ... толық зерделенген жоқ болатын. Ең алғаш 1970 жылы ... ... ... ... ... ... изучения неолита Казахстана» атты
мақаласы ғана отандық ... ... ... ... мақала еді [ ].
Автор жаңа тас дәуірі мен ... тас ... ... ... ... ғана ... ... Ол негізгі ескерткіштерге ғана тоқталып,
А.А. Формозов, С.С. ... В.Н. ... П.П. ... ... А.Г. ... Л.Я. Крижевская, А.В. Виноградов секілді
зерттеушілердің энеолитке қатысты тұстарына ғана ... ... ... ... ... кешенді түрде зерттеген
Ә.Х. Марғұлан энеолит ескерткіштеріне ... мән ... ... Ол ... мен ... материалдарын кеңінен қолдана отырып ... ... ... ... ... ... ... өзені алабында, Қарағанды мен Жезқазған өңірлерінде
неолит дәуіріне зерттеу жұмыстарын жүргізген ғалымдар еңбектерін ... бір ізге ... [ ]. ... ... Ж.Қ. ... В.Н. ... ... Т.И. Нохрина сынды танымал ғалымдардың іргелі еңбектерінде де
неолит ескерткіштерінің зерттелу ... ... ... ... ... 1992 жылы ... көрген «Атбасарская культура» атты жарық
көрген еңбегінде Солтүстік Қазақстандағы В.Д. Солочинский, К.А. ... ... Г.Б. ... ... ... тас ... қатысты
материалдары қаралған еді. Сонымен қатар Ж.Қ. Таймағамбетов пен ... ... Х.А. ... ... ... ... ... экспедициясы мен 1992 жылы біріккен Қазақстан-Ресей
археологиялық экспедициясы ... ... ... ... барлық
дерлік артефактілерге ғылыми түрде талдаулар жүргізілді. Ескерткіш
материалдары ... ... ... коллекциялары мен жан-жақты
салыстырылып, бірқатар ғылыми мәселелердің шешімі ... ... қай ... ... зерттеушы ғалымдар өз ізденістерінде зерттелу тарихына
көп мән ... ... ... ... ... тас ... сипаттап, тас бұйымдары мен құралдарына техникалық-типологиялық
сараптамасын жасауға, ескерткіштер хронологиясы мен қай ... ... ... ... ... еді.
Қазақстандық және шетелдік ғалымдар, зерттеушілердің С.С. Черников,
Л.А. Чалая, Л.Б. Вишняцкий, О.А. ... А.Ю. ... В.К. ... ... И. ... Ғ.Т. Бексейітов, Ғ. Ысқақов ғылыми еңбектері мен
диссертациялық жұмыстарында Қазақстан тас ... ... ... еді. Аты ... ... өз ... ... мәселелер көтерілген.
Қазақстан жерінің энеолит кезеңінің 70 ... ... ... Қазақстанның басты екі энеолит аймағы территориясына нақты
түрде толық кешенді зерттеу ... ... ... жоқ. Қазба
жұмыстарын жүргізген мамандар тек қана ... ... ... ... ... ... Қазақстан өңіріне С.С. Калиева мен В.Н. Логвин өз
еңбектерінде зерттелу тарихына назар аударған еді. Ескерткіш территориясы
Солтүстік Қазақстан ... ... ... Павлодар жерлерін
қамтиды. Солтүстік Қазақстан жерінде зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... Яр, ... ... ірі ... орны ашылуы мен ерекшеленді. Сондай-ақ Солтүстік Қазақстанның
энеолит ескерткіштері мен Орал маңы ескерткіштерінің ... ... ... ... ... деректерге қарап, өзара екі мәдениетті
салыстыра отырып, ортақ бір ... ... ... түрде көз жеткізу.
Энеолит, тарихи кезең ретінде, солтүстік Қазақстан мен Орал ... ғана ... ... Ең ... ... ... ... ортақ мәдениетті жан-жақты, толыққанды зерттеу
жұмыстарын жүргізу, кезеңдеу болып табылады.
Еліміздің территориясын мекендеген байырғы тұрғындарының неолит-энеолит
кезеңіндегі ... ... ... ... ғылыми-методологиялық негізде
жан-жақты түрде талдана жазылған еңбектер жоқтың қасы. Әсіресе, ... бұл ... жуық ... шыға қоймайтын сияқты. Қазіргі таңда
отандық археология саласында ең ... ... ... ... ... ... ... деректік негіздері. Көне тарихтың мәселелеріне
арналған отандық және ... ... ... көрініс тапқан мақала, монография, рецензия, шолу және басқа
да ғылыми шығармалардың ... ... ... ... құрайды.
«Қазақстанның неолит-энеолит ескерткіштерінің зерттелу тарихы» ... ... ... ... ... ... ... толымды түрде өрбітіліп келеді. Сол себепті де зерттеудің ... ең ... ... дереккөздерін талдаған зерттеушілердің
еңбектері, содан ... ... көне ... деректері бойынша ой толғамдарын
жасаған ғалымдардың ізденістері құрайды.
Басты ... ... Ә.Х. ... ... ... институты
мұрағатының қорлары және ғылыми басылымдарда жарияланған бірқатар
археологиялық ... ... ... құрайтындығын айта кету
керек. Осы орайда ... ... ... жартысынан бастап Қазақстан
аумағында далалық ізденістер жүргізген археологиялық экспедицияларды ... ... ... ... ... ... 1947 жылы КСРО ҒА ... мәдениет тарихы
институты мен ҚазКСР ҒА Ш.Ш. Уәлиханов ... ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан ... ... С.С. ... А.А. ... Э.Р. ... ... 1958-63 жылдар аралығында ҚазКСР ҒА-ның Ш.Ш. Уәлиханов атындағы
Тарих, археология және этнография институтының Қаратау отряды ... ... ... ҒА Қ. ... ... ГҒИ-ның Солтүстік-Балқаш маңы
геологиялық-геоморфологиялық экспедициясының (жетекшісі- А.С. ... ... 1963 жылы ... ... ... 1963 жылы
КСРО ҒА-ның Закаспий ... ... ... ... ҒА ... Ленинград бөлімшесінің Астрахань экспедициясы (жетекшісі-
А.Н. Мелентьев) Батыс Қазақстан барлау экспедициясы, Орталық ... мен ... ... ... ... ... ... отряды ( жетекшісі- М.Н. Клапчук), 1983-89 жылдар
аралығына Қарағанды мемлекеттік университетінің археологиялық экспедициясын
басқарған А. ... ... ... Қазақстан археологиялық тас дәуірі
ескерткіштерін зерттеу ... ... ... 1985 жылы
Маңғыстау тарихи-өлкетану мұражайы мен Ш.Ш. Уәлиханов атындағы ТАЭИ-ның тас
дәуірі ескерткіштерін зерттеу отряды (жетекшісі- Ж.Қ. Таймағамбетов), ... ... ... ... ... ... отрядының мүшелері
(З. Самашев, Ж.Қ. Таймағамбетов), ... ... 90-шы ... ... ... Ғылым Академиясының Ә. Марғұлан атындағы
Археология ... ... ... ... археологиялық
экспедициясының Маңғыстау отряды, 1968 жылы М.Н. Клапчук басшылық ... ... ... ... ТАЭИ-ның Шүлбі археологиялық
экспедициясы, ... ... ... ... археологиялық
экспедициясының Солтүстік Қазақстан отряды (жетекшісі- Л.А. ... ... ... ... ... ... экспедициясы, 1978 жылы
ҚазКСР ҒА-ның Қ.И. Сәтбаев атындағы Геология институтының Оңтүстік Торғай
экспедициясы, 1981 жылы Ш.Ш. ... ... ... ... ... (жетекшісі- Ж.Қ. Таймағамбетов), 1973 ... ... ... энеолит отряды ( жетекшісі- ... 1984 жылы ... ... ... ... ... ... жүргізілген Орталық Қазақстан археологиялық ( нақты
айтқанда 2001 жылы) экспедициясының ( ... Ж.Қ. ... ... ... ... О. Артюхова, Ғ. Бексейітов), 1992 жылы Оңтүстік Қазақстан
облысы, Түлкібас ауданындағы Қараүңгір тұрағында қазба жұмыстарын ... ... ... ... Шымкент облыстық
мұражайы мен Қ.А. Ясауи атындағы ... ... ... ... Қазақстан археологиялық экспедициясы ... В.Н. ... С.С. ... т.б. ... экспедициялардың
нәтежиесінде зерттеу жұмыстары жүргізіліп, олардан ... ... ... бір жағдайды анықтауға қолданылды. Түйіндері түйіткілді
жайттарды шешуге ... ... ... әсіресе Қазақстанның
неолит-энеолит дәуірлеріндегі жинақталған мәселелерді кеңінен шешуге
атсалысты.
Диплом ... ... ... Алға ... ... ... талдап, көрсету үшін археология ғылымының
методологиялық зерттеу тәсілдері ... Атап ... ... тарихи, объективтілік тұрғыдан қарастыру, салыстырып талдау
принціпі қолданылды. Қазақстандағы және Кеңес ... ... ... ... ... көзі ... ... яғни алғышарттарын,
сақталу формалары мен ерекшеліктерін көрсету, олардағы ... ... ... ... ... бейнелену дәрежесін, ақпараттардың
шынайлық деңгейімен толықтығын анықтау сияқты ... ... ... обьективтілік, жалпы ғылыми принціптеріне,
арнайы және нақты ғылыми таным заңдылықтары мен тәжірибелерге негізделген.
Диплом жұмысының ... мен ... ... ... ... неолит-энеолит ескерткіштерін кешенді түрде зерттеу,
олардың хронологиялық ерекшеліктерін жан-жақты сипаттай ... ... ... ... және қазіргі танда жүргізіліп жатқан ... ... ... мен ... ... ... жәдігерлерге сүйене отырып, Қазақстанның барлық территорияларынан
кездесетін неолиттік тұрақтар мен энеолитттік ... ... мен ... ... ... ... мәдениеттерді археологиялық
тұрғыдан салыстырмалы түрде зерттеу. Осы ... жету үшін ... ... ... ... ... ... ескерткіштерінің
аймақтық таралу ерекшеліктерін сипаттау;
– Тұтас Қазақстан территориясын қамти отырып,неолит-энеолит
ескерткіштерін ... ... ... Қазақстан мен
Оңтүстік, Орталық, Солтүстік және Батыс ... ... ... ... ... ескерткіштерінің негізгі
ортақтастықтары мен ерекшеліктерін жан-жақты сипаттап,
талдау;
... ... ... кезеңдеу мен
мерзімдеу мәселелерін айқындап, саралау.
Зерттеу жұмысының хронологиялық шегі. Жұмыс XIX ... ... ... басына дейінгі аралықты қамтиды.
Жұмыстың территориялық шеңбері. Зерттеу жұмысына ... ... жер ... ... ... Кейбір жайттарға байланысты
мәселе көтерген кезде оған аумақтық тұрғыдан шектеу қоюға болмайтындығы да
белгілі. Өйткені ... ... шешу және ... ... ... ... ... және толықтыру барысында республикамен
шектесіп жатқан ... ... ... ... назар аударылмаса,
мәселенің байыбына бара қою қиын екендігі де анық. Сол ... де ... ... ... да көңіл бөлінді.
Диплом жұмысының құрылымы. Зерттеу оның мақсаты мен ... ... ... ... мүмкіндік беретіндей етіп құрылған.
Диссертация кіріспе бөлімнен, екі тараудан, ... ... ... мен ... тұрады.
1. ҚАЗАҚСТАН ЖЕРІНДЕГІ МЫСТАС ДӘУІРІНІҢ ЗЕРТТЕЛУ ТАРИХЫ
Негізінен ең ... ... ... ... ... XIX ғасырдың орта тұсынан бастап белгілі бола бастады. ... ... ... ... ... ... өзіне толығымен
қосып, республиканың табиғи байлықтарын игеруі де өз әсерін тигізгені анық.
Қазақ жерінен ең алғашқы тас ... ... ... 1850 жылы ... Жаз ... ... ... шаруашылық жүргізіп жатқан кезде яшма
тәрізді тастан жасалған садақ ұштарын тауып алған[ ... ... ... ... 1869 жылы А. ... ... ... қаласы
маңынан тас тіліктерді тапқан. Сондай-ақ 1882 жылы Батыстың Рың ... ... ... ... ... 73 ... тіркелген. Ал 1883 жылы
Семей қаласында Михаэлистің ... ... ... ... ... ... тас құралдар жинақталған. Бұл заттай деректердің басым бөлігі
энеолит дәуіріне тиесілі ... [ ]. Осы ... ... тас
дәуірінің сонау XIX ғасырда зерттеле бастағанын аңғарамыз.
Қазақстанның тас ... ... ... бір ... ... ... Осы уақытқа дейін зерттелудің 4 ... ... ... тоқталайық:
1. Революцияға дейінгі кезең. Бұл кезеңнің тас дәуірін зерттеуге- Патшалық
Ресейдің Қазақстанды шикізат базасына ... ... ... ... ғылыми мекемелердің құрылуы тікелей әсер еткен. Патшалық Ресей
тұсында аталмыш ... ... Орыс ... Қоғамы, Орынбор
мұрағаттық ғылыми ... ... ... сынды мекемелер
зерттеп бастаған еді. Осы кезеңді С. ... А. ... Ф.Н. ... ... Г.Н. ... П.С. Назаров сынды зерттеушілер алғашқы болып
зерттеп бастаған.
2. Революциядан кейінгі және XX ғасырдың 40-50 жылдар аралығын ... ... ... зерттеу біршама ілгерілгенімен, олардың хронолгиясы
мен техникалық-типологиялық сипаты нақты жасала қойған жоқ. Кеңес дәуірі
кезінде ... ... ... ... ... ... сала
мамандарының ағылып келуі мен тікелей байланысты еді. Тас ... ... М.Н. ... В.Н. ... С.И. ... И.В. ... А.А.
Марушенко, А.Ф. Соседко, П. Драверт, Б.Н. Гранов секілді ғалымдар ... ... бұл ... ... ... ... арнап зерттеулерді толық
ұйымдастыра қойған жоқ еді. Әйтсе де, ... ... ... ... бере ... Ұлы Отан ... кейінгі кезең. Ғылым академиясы құрылғаннан ... ... Ш.Ш. ... ... ... археология және этнография
институтының ашылуы мен Отандық археология ғылымының ... ... ... ... зерттеу жұмыстары ғылымға тың серпін әкелді. Осы ... ... ... өзге ... геолог т.б. ғылым
салаларының мамандары: А.Л. ... Г.Е. ... И.С. ... ... А.А. ... ... ... археологиялық экспедициялар:
Орталық Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қаратау ... ... тас ... ... зерттеле басталды. Елеулі жұмыстар
жүргізген ғалымдар: Ә.Х. Марғұлан, Н.В. ... С.С. ... ... К.А. ... Х.А. ... М.Н. Клапчук, А.Г. Медоев, Г.Я. Ярмак
секілді ғалымдар отандық археология саласына өлшеусіз үлес ... ... ... ... зерттеліп, жер-жерден көне дүние мұралары
туралы мәліметтер көбейіп, Қазақстан территориясына ... ... тас ... ... ... ... ... анықтау,
индустриялар эволюциясын ашуға кеңінен жол ашылды.
4. Тәуелсіздік алғаннан, осы уақыт аралығын қамтитын кезең.
Осы кезде көптеген ескерткіштер мен ... ... ... ... мен ... ... Осы ... ерекшелігі, жалпы
жетістіктерінің бірі- бірнеше халықаралық экспедициялардың құрылуы ... ... ... ... тас дәуірінің ескерткіштерінің
коллекцияларына жоғары дәрежедегі ғылыми ... ... ... ... тас ... ... ... саны арта түсті. Бұл
кезеңдегі ... ... тас тас ... ... зерттеген,
көптеген мәселелерді шешуге атсалысып келе жатқан: Ж.Қ. Таймағамбетов, Б.Ж.
Аубекеров, В.Ф. Зайберт, О.А. ... В.Н. ... ... ғалымдардың
алар орны ерекше. Айта кетер бір жайт, бұл зерттеушілер тәуелсіз Қазақстан
кезеңінен бұрын, ... ... 1980-90 ... да тас ... ... да ... ... жеткен.
Жоғарыда жазылғандай Қазақстанның тас ... оның ... ... зерттеген ғалымдарға жалпы тоқталып өттік. Енді жеке-жеке тоқталып
өтейік. Өткен ... 20-30 ... ... ... ... ... жинағына енген бірқатар ғалымдардың еңбектерін айтуға болады.
Атап айтқанда: КСРО ... ... ... ... ... ... ... және Батыс Қазақстандағы антропологиялық
отрядтың құрамында болған - М.П. ... М.Н. ... ... ... қалақтарын тапқан. Қазақстандық бұл экспедицияның құрамында 1926-
1927 жылдары И. ... Г.Г. ... Б. ... ... ... ... ... ашқан еді. Негізінен алғанда өткен ғасырдың
20-30 жылдарында белгілі болған энеолиттік орындарды: П.Е. ... ... А.Я. ... А.Н. ... Н. ... ... Г.А. ... С.И. Руденко, А.А. Марушенко, В.Д. Солочинский,
В.А. Селевин сияқты ... ... ... зерттеген еді [ ].
Энеолит ескерткіштері жайында біршама толыққанды мәліметтер қалдырған:
М.Н. Лентовский [ ], П. ... [ ], А.Ф. ... [ ], П.С. ... [ ... ... [ ... қатар, республика территориясында ... ... КСРО ... Академиясы, Антропологиялық экспедициясының
жетекшісі - С.И. Руденко, ... ... Орта ... ... ... - В.А. ... Нұра экспедициясының жетекшісі -
П.С. Рыков, Шығыс Қазақстан экспедициясының жетекшісі - С.С. ... ... ... - А.Н. ... ... ... ... тас ғасыры ескерткіштерінің жәдігерлерін зерттеп,
келешек ұрпақтың бұл саламен айналысуына бағыт-бағдар берді.
Қазақ халқының белгілі ... - Ә.Х. ... ... ... археологиялық жұмыстар мен табылған заттар” атты мақаласы
жарық көрген еді. Бұл мақаланың ерекшелігі: ғалым ... ... ... аралығында ашылып зерттелген ескерткіштерді бір ізге
түсіріп, жүйелеген еді [ ]. Онда ... ... Арал ... тас ... тоқталған. Ә.Х. Марғұлан бұл территориялардан өзге
энеолиттік тұрақтарды: Торғай, Жыланшық, ... ... ... ... ... ... бұл тұрақтар мен жүйелі түрде айналысу
керек екенін басып ... [ ]. ... Ә.Х. ... еңбектерінде 150-ге
тарта зерттелу тарихы жүйеленген [ ].
Ресейлік ... А.А. ... ... ... ол ... ... бірқатар мәселелерді шешуге ... ... ... өз еңбектерін ... келе ... ... ... ... ... ... Алайда, бұл мәселе
қазіргі таңда зерттеушілер арасында бірқатар келіспеушіліктерге әкеп соқты.
Көптеген ... ... ... А.В. ... ... 75 ... ... солтүстік –шығыс Бөрі-Тескен құдығын,
жергілікті Қоғашық ауданынан тапқан болатын. Сондай-ақ ... ... да ... жұмыстарын жүргізген еді. Оның бақылауымен неолиттік
тұрақтарды мекендеген адамдар қай жерде су ... сол ... ... тырысқан. Оның дәлелі ретінде, сол маңнан табылған тас
құралдар. Осы секілді ... ... ... ... ... ... ... тұрақтарды мекендеген тайпалар, А.В. Мухляның пайымдауынша
оңай олжа ... ... ... ... ... ... ... ізі 1947 жылы Жиделі өзенінің бойынан, Қыпшақбай, ... ... 5 ... ... ... Бұл ... 20-30 см, ... 1,5 метрден 3 метрге дейін барады. Осы жерден
жебенің ұштары, жапырақ ... ақ ... екі ... ... 3,5 см, ені
1,2 см. Табылған заттардың ішінен пышақ тәріздес, қырлы тастар табылды.
Түсі сұр ... ... 3-3,5 см, ені- 1-1,2 см. ... ұшы ... ... жағынан өрнектеліп жасалған. Жиделі өзені Атасу ауданынан
180 шақырым ... ... ... ... ... [ ... Клапчук осы кезде үш тұрақтың ашты. Ол өз еңбектерінде көптеген
энеолиттік ... ... ... ... ... Бұдан басқа бұл
жерлерден тағы да екі тұрақ: Қайымберген, Қарасуды тапты. Бұл ... ... 45 ... ... орналасқан.
М.Н. Клапчук 1947 жылы тұрақ-шеберхананы ашты. Ол Орда-Шығыл тауынан ... ... ... ... ... Бұл тұрақтың
ерекшелігі: Жиделі тұрағына өте ... ... ... ... ... 9, ... ... 4. Неолит тұрақтарының ашылуыымен
зерттелуі 1967-1968 жылдарда жүргізілді. ... ... ... ... тас, ... ... тастар шықты. Өзен жағасы
бойында орналасқан біраз ескерткіштерге зерттеу жұмыстары жүргізілді. Олар:
Айдарлы 1-2, Алатақыр 1-6, ... 1-8, ... ... 1-4. ... ... бір-бірінен алыс орналаспаған, негізінен шөлдің бір
бөлігінде, Жеті-Қоңырдың солтүстік батысына қарай орналасқан.
Қызықты неолит ... 1964-65 ... ... Бетпақдалада, Жеті-
Қоңырдың шығыс аударында екі ... ... І, ... ... Талды-Қоңырдан 11 шақырым жерде, ... ... ... 8,5 ... ... ... Екі ... да
өзектастар (3), пышақ тәрізді қырмалар (106), үшкір қырғыштар (15), жебенің
ұштары (4), найзаның ... (4) ... ... мекен жайы
Бетпақдаланың солтүстік-батысында, Жезді ... ... ... Бұл жер ... ... ... ерекше ғана емес,
өзінің ежелгі мәдениет ошағы ... ... Бұл маң, өте бай, ... ... Жеті-Қоңырды ең алғаш рет 1936 жылы Қ.И. Сәтбаев ашқан
болатын. Одан кейінде біраз ғалымдар бұл ... ... ... ... осы ... ... ... негізгі
неолит кезеңі болғанын дәлелдейді [ ].
Өткен ғасырдың 50- жылдарында Қазақстанның батысында, орталығында,
солтүстік ... ... ... ... ашылды
[1.2.3.4.5.6.7.8.]. Бұл нысандарды ашуға үлес қосқан И.В. Синицын, ... М.С. ... А.Е. ... Е.С. ... Д. ... Е.И. ... Максимова, К.А. Ақышев, Н.М. Владимиров, С.М. Мұхамеджанов, ... С.В. ... ... ... атап ... жөн. Бұл ... сол кездегі әлемдік тас дәуірі ескерткіштерін зерделеу
әдіснамасына сай ... ... ... ... ... ... ... даласындағы неолит мәдениеттерімен ... ... ... ... ҒА-ның Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, апхеология
және этнография институтының Қаратау отряды (жетекшісі – Х. ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізді. Көптеген палеолит
ескерткіштері мен қатар отряд Шымкент облысы, Түлкібас ауданы, ... ... ... ... 12 км ... Қараүңгір неолиттік тұрағын
ашады. Зерттеу барысында ескерткіштерден әр түрлі ... ... ... сүйектен жасалған тебендер, моншақтар т.б. бұйымдар табылды [ ].
1962-65 жылдары Каспий теңізінің солтүстік-шығын жағын ... ... Г. ... пен Е. ... ... материалдар
кездестірген екен. Бекбеке ауылынан батысқа қарай 2-3 км жердегі Бекбеке-1
жұрт орнынан 400- дей шағын тас, 50 ... ... ... ... Ал
ауылдан солтүстікке қарай 3 км жердегі Бекбеке-2 ден осы құралдарға ұқсас
ескерткіш бұйымдары ... ... ... ... ... ... ... жатқызады. Бұлардан өзге Ескіннен шақпақ тас (50 данадай)
құпалдары, бірнеше тас тіліктері мен 1 ... ... ... ... ... тұрақтарынан заттай деректер аз кездеседі [ ].
ҚазКСР ҒА Қ. Сәтпаев атындағы ГҒИ-ның ... ... ... ( ... А.С. ... отряды 1963 жылы Сарыарқадағы Балқаш-Ертіс аралығында зерттеу
жүргізген кезде, ашық ... 73 ... тас ... ... ... алды.
Олардың 13-і палеолиттік тұрақ-шеберханалар, 58-і микролит мәдениетіне
жататыны анықталды. Осы ... ... тас ... толыққанды
талдаулар жасалынбай тұр. Тек Ә. Х. Марғұлан еңбектерінде біршама айтылған
еді. А.Г. Медоев ашқан неолит ... ... ... ... Қазанғап, Түндік, Қосақ, Қаршығалы, Еспе, Тоқырауын аңғарларында
шоғырланған. ... ... ... ( 63,65, 66-шы ... Жарлы-2 (
69, 70-ші тұрақтар) тұрақтар топтары табылған. Қазанғап аңғарынан 9 ... ... ең ... ... ... ... ... 37-ші тұрақтар), Қазанғап-3 (18, 19, 20, 33, 34) тұрақтар тобы ... ... ... ( 24, 23, 25), ... ( 17, 26, 27, 28, 29, 31,
32, тұрақтар), Қосақ-3 ( 42-ші тұрақ, 38, 39 ... ... ... айтуға болады. Олардан біршама қашық жерден Қаршығалы-1 ( 43, 44, 45-ші
тұрақтар), Қаршығалы-2 ( 21, 22-ші ... ... ( 48, 51, ... ... топтары табылған. Қосақ өзенінің жағалауынан шығысқа
қарай 40-50 шақырым жерден Еспе тобы ( 40, 41-ші ... ... ( 49-шы ... ), ... ( 62-ші ... ), ... ( 55-ші тұрақ
), Жіңішке ( 58-59, 53, 54-ші тұрақтар), Жіңішке-2 (56-шы ... ), ... ... ), ... (10-шы ... ... ескерткіштер материялдары
жоғарыдағыларға қарағанда жақсы сипатталған әрі жақсы жинастырылған [ ]
Ә.Х. Марғұлан ... мен ... ... және Шыңғыс жоталарынан 200-
дей неолит ескерткіштері ашылған дейді [ ]. Сондай- ақ Ә. Х. Марғұлан 1960
жылы А. Г. ... ... ... және ... зерттеу жұмыстарына толық сипаттама беріп кетеді. Әсіресе
Қараүңгір, ... 2, ... 8, 11, ... ... ... ... Егіндібұлақ, Талдыбұлақ, Сұлтан секілді тұрақ
материалдарын нақты ашып ... [ ]. ... ... жайлы мәліметтерді
А.Г. Медоев берген еді. Ол ... ... Ә.Х. ... жарияланған. Сондай- ақ Ә.Х. Марғұлан Орталық Қазақстан неолит
ескерткіштерін Солтүстік- Шығыс ... ... ... ... Балқаш маңын, Сарысу алабы мен Қарағанды, Жезқазған маңында
орналасуына ... ... ... ... ... ... шолу жасаған.
1963 жылы КСРО ҒА-ның Закаспий отряды Маңғыстау өлкесінен ... ... ... басым жаңа жұрт-орындарын ашты. Олар-
Төбешік, Құлыз, Кендірлі, Өдек, Жетібай- Өзен сияқты ... ... ... шеткі тұсы өңделмеген қырғыштар, жонғыш және жонғыш-
қырғыштар, сүңгі немесе найза ұштары және ... ... ... ... ... ... ... және батысқазақстандық неолиттердегі
кездескен бұйымдармен салыстырады да, Маңғыстау неолиттік ескерткіштерін
бір ... ... ... жатқызады [ ].
Қазақстан территориясындағы неолиттік ескерткіштерді тыңғылықты түрде
зерттеуге 1967 жылы ... ... ... ... ... ерекше. Алғашқы басшысы- Г. Зданович болса, ... соң В. ... ... келеді. Бұл экспедиция 2000- ға жуық ... ашып ... [ ... ... КСРО ҒА ... ... ... Астрахань
экспедициясы ( жетекшісі- А.Н. Мелентьев) Батыс Қазақстанда барлау
жүргізеді да, ... ... ... ... орта ғасырда дейінгі
ескерткіштерді зерттеумен айналысып келді. Бұл ... ... де ... ... ... ... ... орындары мен тұрақтар
ашылған еді [ ].
Қарап ... ... ... ... ... мен ... қоныстар кездеседі. Енді бұл ескерткіштер мен
неолиттік мәдениеттерді орналасқан ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы: мәдениеттің басты аспектілері46 бет
АҚШ пен НАТО: ланкестікпен күрес7 бет
Сұйықтың қозғалысы Сұйықтың ағын сызықтары мен түтіктері4 бет
Қазақстан жеріндегі ортағасырлық мемлекеттер3 бет
Қазақстан теорториясы алғашқы қауымдық құрлысы.4 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
Алтай-Тарбағатай аралығындағы ерте темір дәуірінің археологиялық ескерткіштері (кезеңделуі, мерзімделуі және мәдени атрибуциясы)39 бет
Гректің классикалық дәуірінің мәдениеті42 бет
Монғол жеріндегі рекреациялық ресурстар48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь