Қазақстан Республикасының коммерциялық банктердің несиелік портфель және оның сапасын бағалауды теориялық және тәжірибелік жағынан зерттей отырып, несиелік портфель құрылымын қарастыру

КІРІСПЕ 3
1. БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ САПАСЫН БАҒАЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 5
1.1. Банктің несиелік портфелі: мәні және құрылымы 5
1.2. Банктің несиелік портфелін басқару ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ..18
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРІНІҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ
БАҒАЛАУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
2.1. Банктің несиелеу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.2. Несие беру және оның қайтарылуын қамтамасыз ету саясаты ... ... ...32
2.3 Банктің несиелік портфелін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
3. БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛІНІҢ САПАСЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
3.1 Проблемалық несиелермен банктердің жұмысы 55
3.2 Несиелік тәуекелді басқару әдістері 61
ҚОРЫТЫНДЫ 65
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...69
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерінің қызмет ету сапасы соңғы жылдары едәуір жоғары деңгейге көтеріліп, экономика секторларының барлығына толық қызмет көрсетуде. Бүгінгі таңдағы бұл жетістіктерді олардың несиемен қамтамасыз етуінен көруге болады. Жалпы несие дегеніміз – бұл пайыз төлеп қайтару шартында уақытша пайдалануға, яғни қарызға берілетін ссудалық капитал қозғалысын білдіреді. Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасыз ете отырып, несие берушілер мен қарыз алушылар арасындағы несиелік қатынасты бейнелейді. Несиенің көмегімен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос қаражаттары мен табыстары экономикалық жүйе төңірегінде жинақтала отырып, уақытша және ақылы негізде пайдалануға беріледі.
Сөйтіп, несие қазіргі кездегі банктік жүйенің ең маңызды элементі болып табылғандықтан, оның қажеттілігі күннен күнге өсіп жатыр. Өйткені еліміз нарық экономикасына көшкен кезде көптеген шағын және орта бизнестер дами және көбее бастады. Сондықтан да қазіргі кезде жақсы бізнес жобасы бар көптеген тұлғалардың, банк жүйесіндегі алдыңғы қатардағы кез келген банктен әртүрлі шартпен, әртүрлі мерзімге несие алу мүмкіндігі бар.
Бітіру жұмысының мақсаты: Қазақстан Республикасының коммерциялық банктердің несиелік портфель және оның сапасын бағалауды теориялық және тәжірибелік жағынан зерттей отырып, несиелік портфель құрылымын қарастыру болып табылады.
Бітіру жұмысының міндеттері:
- банктің несиелік портфелінің мәні мен құрылымына теориялық жағынан түсініктер беру;
- банктің несиелік портфелін басқаруда теориялық негізде түсініктер беру;
- банктің несиелеу тәртібіне талдау жасау;
- банктің несиелік портфелін бағалауға теориялық және тәжірибелік материалдар негізінде талдау жүргізу;
- проблемалық несиелермен банктердің жұмысын анықтау;
- несиелік тәуекелдерді басқару әдістерін анықтап беру.
Бітіру жұмысының объектісі. Екінші деңгейлі банктердің несиелік портфелі.
Бітіру жұмысының теориялық және әдістемелік негізі. Қазіргі кездегі отандық және шетелдік экономистердің несиелік портфеліне қатысты мәселелерді дамыту және несиенің рөлі мен экономикалық мәнін анықтайтын еңбектері пайдаланылды. Бұл ғалымдар: Мақыш С.Б., Сейтқасымов Г.С., Бабичев Ю.А., Лаврушин О.И.
Статистикалық және ақпараттық база ретінде Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің активтердің жіктелуі туралы ережесі, Банк ЦентрКредиттің жылдық есеп деректері, нормативтік құжаттары, әртүрлі ережелері, банктің жекелеген клиенттерінің мәліметтері пайдаланылды.
Бітіру жұмысының құрылымы: :кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады. Жалпы жұмыс мазмұны 70 беттік компьютерлік терім мәтінде жазыла отырып, 11 кестені, 1 суретті қамтиды.
1. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444 «Қазақстан Республикасының Банктер және банк қызметі туралы» Заңы, (1995 ж 31 тамызынан бастап 2003 ж 8 мамырдағы № 411-II Заңдарымен енгізілген өзгертулер және толықтыруларымен.
2. «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Қазақстан Республикасының 1995 ж 30 наурыздағы № 2155 Заңы (1995 ж 30 наурызынан бастап 2001 ж 3 мамырдағы № 182-II Заңы мен заңға енгізілген өзгертулер және толықтырулар.
3. “Қаржы лизингі” туралы ҚР заңы. 05.07.2000 жыл
4. Положение Нацбанка РК от 16.11.2002. №465 “О классификации активов банка и условных обязательств и расчете провизий по ним банками II-го уровня РК.”
5. Положение Банк ЦентрКредита “О порядке мониторинга кредитов”.
6. Положение Банк ЦентрКредита “О работе с проблемными кредитами”.
7. Банк ЦентрКредиттің жылдық есебі. 2003 – 2004 жылдар
8. Банковское дело / Под ред. Г.С.Сейткасымова. – Алматы: “Қаржы-Қаражат”, 1998 жыл
9. Коммерциялық банктер операциялары / С.Б.Мақыш. – Алматы: “ИздатМаркет”, 2004 жыл
10. Ақша айналысы және несие / С.Б.Мақыш. – Алматы: “Қазақ Университеті”, 2000 жыл
11. Межбанковский кредит: дилинговые операции на рынке “Коротких денег” / Под ред. С.В.Гагарина, Г.А.Шамаева. – Москва, 1995.
12. Управление рисками коммерческих банков / Под ред А.Б.Садвакасова, А.Б.Хаджиева. – Алматы: “Қазақ Университеті”, 2000 жыл
13. Банковское дело / Под ред. О.И.Лаврушина. – Москва: “Финансы и статистика”, 1998 жыл
14. “Ақша, несие, банктер” Г.С.Сейтқасымов. – Алматы, 2001 жыл
15.“Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау” / К.Ш.Дүйсенбаев, Ж.Г.Жумагалиева. – Алматы: “Экономика”, 2001 жыл
16.Банктік тәуекелдер / К.О.Шаяхметова. – Алматы: “Қазақ Университеті”, 2004 жыл
17. Банковское дело / Под ред. Г.Г.Коробовой. – Москва, 2004 жыл
18. Банки и банковские операции / Под ред. Е.Ф.Жукова. – Москва, 1997 жыл
19. Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред. В.Платонова, М.Хиггниса. – М.: “Консалтбанкир”, 1998 жыл
20. Банки Казахстана №1, Алматы 2004 жыл
21. Финансы и Кредит 23 (113), Москва 2002 жыл
22. Управление кредитным риском / Вестник КазГУ № 6 (40) 2003 жыл
23. АҚ “Азамат”-тың қаржылық құжаттары, 2003-2004 жылдар
24. Вестник Нацбанка, 1999-2005 жылдар
25. Годовой отчет Нацбанка РК за 2002, 2003, 2004 жылдар
26. Деньги, кредит, банки / Под ред. Сейткасимова Г.С. – Алматы: Экономика, 1999 жыл
27. Долан Э.Дж., Кэмпбелл К.Д., Кэмпбелл Р. Дж. Деньги. Банковское дело и денежно-кредитная политика. – М.-Л., 1991 жыл
28. Дробышевский С. и др. Сравнительный анализ денежно-кредитной политики в переходных экономиках. - М.: Институт экономики переходного периода, 2003 жыл
29. Зиябеков Б. О развитии банковской системы Республики Казахстан // Банки Казахстана. № 5. 2003 жыл
30. Абдрахманова Г.Т., Нурсеитова Р.А. Тенденции и перспективы развития финансового сектора в Казахстане // Банки Казахстана. № 12. 2003 жыл
31. Айманбетова Г.З. Инфляционное таргетирование: проблемы переходного периода и перспективы внедрения // Экономическое обозрение НБК. № 1. 2004 жыл
32. Аубакиров Я.А. и др. История развития денежно-кредитных отношений в Казахстане // Экономическое обозрение Национального Банка Казахстана. Вып. 2, 1999 жыл
33. Банковская система за десять лет независимости Казахстана. – Алматы: Национальный Банк Республики Казахстан, 2001 жыл
34. Залунина Л .В. Традиционный инструмент денежной политики // Банковское дело. № 10, 2003 жыл
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
1. Банктің несиелік портфелін қалыптастыру және сапасын бағалаудың
теориялық негіздері 5
1.1. Банктің несиелік ... мәні және ... ... ... ... портфелін басқару
ұйымдастыру..............................18
2. Қазақстан ... ... ... ... портфелін қалыптастыру және
бағалау
тәжірибелері................................................................
...........24
2.1. ... ... ... беру және оның ... ... ... ... несиелік портфелін бағалау……….…………………………..49
3. Банктің несиелік портфелінің сапасын ... ... ... ... ... ... Несиелік тәуекелді басқару әдістері 61
Қорытынды 65
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.........................................................67
ҚОСЫМШАЛАР..................................................................
.....................................69
Кіріспе
Тақырыптың ... ... ... ... ... ету ... соңғы жылдары едәуір жоғары деңгейге
көтеріліп, экономика секторларының ... ... ... ... ... бұл жетістіктерді олардың несиемен қамтамасыз етуінен
көруге болады. Жалпы несие дегеніміз – бұл ... ... ... ... пайдалануға, яғни қарызға берілетін ссудалық капитал қозғалысын
білдіреді. Несие ақшалай капиталдың ссудалық ... ... ... ... ... ... мен ... алушылар арасындағы несиелік
қатынасты бейнелейді. Несиенің көмегімен заңды және жеке ... бос ... мен ... ... жүйе төңірегінде
жинақтала отырып, уақытша және ақылы негізде пайдалануға беріледі.
Сөйтіп, несие қазіргі кездегі ... ... ең ... ... табылғандықтан, оның қажеттілігі күннен күнге өсіп жатыр. ... ... ... ... ... көптеген шағын және орта бизнестер
дами және көбее бастады. Сондықтан да қазіргі кезде ... ... ... ... тұлғалардың, банк жүйесіндегі алдыңғы қатардағы кез келген банктен
әртүрлі шартпен, әртүрлі ... ... алу ... бар.
Бітіру жұмысының мақсаты: Қазақстан Республикасының ... ... ... және оның ... ... ... ... жағынан зерттей отырып, несиелік портфель құрылымын қарастыру
болып табылады.
Бітіру жұмысының міндеттері:
- банктің несиелік ... мәні мен ... ... ... ... ... ... портфелін басқаруда теориялық негізде түсініктер
беру;
- банктің несиелеу тәртібіне ... ... ... ... ... бағалауға теориялық және ... ... ... ... проблемалық несиелермен банктердің жұмысын анықтау;
- несиелік тәуекелдерді басқару әдістерін анықтап беру.
Бітіру жұмысының объектісі. Екінші деңгейлі ... ... ... теориялық және әдістемелік негізі. Қазіргі ... және ... ... ... ... ... ... және несиенің рөлі мен экономикалық мәнін анықтайтын
еңбектері пайдаланылды. Бұл ғалымдар: Мақыш С.Б., ... Г.С., ... ... ... және ... база ... Қазақстан Республикасы
Ұлттық банкінің активтердің жіктелуі туралы ережесі, Банк ЦентрКредиттің
жылдық есеп ... ... ... әртүрлі ережелері, банктің
жекелеген клиенттерінің мәліметтері пайдаланылды.
Бітіру жұмысының құрылымы: :кіріспеден, үш тараудан, ... ... ... және ... тұрады. Жалпы жұмыс
мазмұны 70 беттік компьютерлік терім мәтінде жазыла отырып, 11 ... ... ... ... өзектілігі, бітіру жұмысының ... ... ... ... портфелін қалыптастыру және сапасын ... ... деп ... бірінші тарауда банктің ... мәні мен ... ... ... ... ... ... зерттелді.
“Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінің несиелік
портфелін қалыптастыру және бағалау ... деп ... ... Банк ... ... ... ... мен несиелік портфелін
бағалауға талдау жүргізілді.
Үшінші тарау “Банктің несиелік портфелінің сапасын жетілдіру ... ... ... ... несиелермен банктердің жұмысы және несиелік
тәуекелді басқару әдістерін ашып көрсетілді.
Қорытындыда бітіру ... ... ... ... мен
ұсыныстар тұжырымдалған.
1. Банктің несиелік портфелін қалыптастыру және
сапасын бағалаудың теориялық негіздері
1.1. ... ... ... мәні және ... ... ... ... коммерциялық банктің балансы бойынша
несиелік берешектің ... ... ... ... ... портфель белгілі критерий негізінде жіктелінген
несиелер бойынша банктің талаптар жиынтығы негізінде анықталады. ... ... ... ... бірі – ... ... деңгейі
болып табылады. Осы критерий бойынша несиелік ... ... ... ... ... ... ... бағалау және талдау
негізінде өздерінің несиелік операцияларын басқарады.
Отандық тәжірибеде несиелік ... ... ... ... ... ... шарт жиынтығымен анықтайды. Оған ссуда,
факторингтік операциялар, ... ... ... ... ... ... ... орындау жатады.
Несиелік портфель – бұл белгілі критерийлер бойынша жіктелінген және
берілген несиелердің сапасы мен ... ... ... ... ... – бұл ... ұсыну бойынша банк қызметінің нәтижесі,
яғни белгілі уақыт ... ... ... барлық несиелер жиынтығы.
Банктік несие – бұл банктік мекемелерден қарыз алушыларға ... ... ... ... ... – бұл ... кеңінен тараған несиелік
қатынастардың формасы болып табылады. Банктік ... ... ... құралына несиелік шарт немесе несиелік келісім ... ... ... ... банк және ... ... мекемелері болса, ал
қарыз алушылар ретінде кәсіпкерлікпен немесе бизнеспен ... ... ... ... бар кез ... заңды ұйым болып табылады.
Мұндағы қарыз берушінің басты мақсаты – бұл пайыз түрінде ... ... ... – бұл ... ... несие қаржылық мекемелерінің
қарыз алушыларға ақшалай қарыз ... ... ... ... ... ... ... жояды. Бос ақшалай капиталдар кез
келген ... ... ... және ... несие кез келген бағытта
қозғала алады.
Банктік несие сферасы ... ... ... ... ... өрісі кең. Коммерциялық несие тек тауар айналысына қызмет етеді, ал
банктік ... ... ... ... ... ... ... капиталға айналдыра отырып, капиталдың қорлануына ... ... ... ... келеді, өйткені банк арқылы қайта
бөлінген қарыз капиталы экономиканың барлық секторларында ... ... ... оның ... даму ... ... ... Қарыз мәмілесінің
дербес сипаты бар, онда ақшалай ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін сақтай отырып, сандық
және сапалық өзгерістерге ұшырайды. Олардың ... ... ... байланысты. Бір жағынан, қарыз капиталын беруді ... әр ... ... ... ... ... несие банктері)
жүзеге асырады. Екінші жағынан, қарыз ... ... ... ...... мекемелер, тұрғындар, үкімет, жергілікті
үкімет органдары болып ... ... ... ... ... ... ... көлемі ғана емес, оған өнеркәсіптік компаниялар, жеке
тұлғалар және мемлекеттік мекемелер тарапынан қарыз қаражаттарына ... та әсер ... ... әртүрлі белгілеріне байланысты жіктелінуі мүмкін:
I. Несие беру мерзімі бойынша:
- қысқа мерзімді;
- орта мерзімді;
- ұзақ мерзімді.
Қысқа ... ...... алушының уақытша қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін бір жылға дейін берілетін несиелер. Қазіргі жағдайда
мақсатты қысқа ... ... кең ... ... ... Қысқа мерзімді
несиелер нақты келісім шарттарға қызмет көрсетеді. Мақсатына қарай қысқа
мерзімді ... ... ... ... ... ... бөлуге болады.
Өндірістік мақсаттағы несиелер шикізаттарды сатып алуды қаржыландыру
үшін ... ... ... ... ... ... ... болады
және клиенттің дебиторлық қарызының пайда болуымен ... ... ... ... ... ... ... Қарыз алушы
ретінде көтерме сауда және бөлшек сауда кәсіпорындары болып табылады.
Уақытша қажеттіліктерге несиелер ... ... ... ... ... ... ... яғни еңбекақы және
бюджетке төлемдерді төлеуді ұсынады.
Орта мерзімді несиелер – бір жылдан бес жылға дейінгі өтеу ... Орта ... ... ... ... сатып алу, жаңа
кәсіпорындарды, бағдарламаларды, жобаларды бастапқы қаржыландыру ... ... ... ... ... ... рөл ... мерзімді несиелер экономиканың нақты секторына қаражаттарды ... және ... ... ... ... негізгі көзі болып
табылады.
Ұзақ мерзімді несиелер – бес жылдан жоғары мерзімге берілетін несиелер
болып табылады. Ұзақ мерзімді несиелер жылжымайтын ... ... ... Бұл ... ... ... ... өндірісті, қоғамды,
жеке құрылысты қаржыландыру үшін және кәсіпорынның негізгі капиталын ... ... Бұл ... ... ұзақ мерзімді өтеу, қарыз алушының
қорланым қаражатының ең төменгі деңгейі, мүліктік ... ... ... ... ... ету қажеттілігі, мүліктің құнынан,
яғни кепілдік құнынан (60-70%) несие мөлшерінің тәуелдігі, ... ... ... ... ... ... ... болуы, банктің
ресурсын ұзақ мерзімге оқшауландыру, банк пен ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Несиелердің мерзімі несиелік тәуекелге және банктің өтімділігіне әсер
етеді. Егер несиенің мерзімі неғұрлым ұзақ ... онда ... ... ... ... өтімді болады. Несие мерзімінің ұзартылуы
тәуекелдің өсуіне әкеледі. Сондықтан да ... ... ...
несиелерді беру мерзімі бойынша оңтайлы жиынтық құру ... ... ... ұзақ ... ... банктік тәжірибеде дамып отырған
жоқ. Оның негізгі себептері:
- несиелеу үшін сәйкес ресурстың жоқтығы;
- несиелік тәуекелдің жоғарылығы;
- ... ... ... ... өтеу көздерінің дұрыс таңдалмауы;
- несиелеу механизмінің жетілмеуі.
II. Қарыз алушылардың ... ... ... мен ... несиелер;
- жеке және заңды тұлғаларға несиелер;
- банкаралық несиелер.
III.Экономика салалары бойынша:
- өнеркәсіп салаларына;
- ауыл шаруашылығына;
- құрылыс;
- көлік;
- байланыс.
Өнеркәсіп ... ... ... – бұл ... мен ... ... үшін, материалдарды сатып алу үшін ұсынылады.
Ауыл шаруашылығына берілетін несиелер – бұл ... ... ... ... бойынша, егін жинау мақсатында берілетін несие.
IV.Тағайындалу және пайдалану сипатына қарай:
- негізгі қорларға ... ... ... ... ... ету ... қарай:
1. Қамтамасыз етілген:
- кепілхатпен;
- кепілдемемен;
- кепілдікпен.
2. Сақтандырылған.
3. Қамтамасыз етілмеген:
- сенім несиесі.
VI.Қайтарылу дәрежесіне қарай:
1. Стандартты несие – ... ... ... ... ... күмән жоқ несиелер.
2. Күмәнді несиелер – ... ... ... ... және банк үшін ... туғызатын несиелер. Соңғы ... ... ... ... ... несиелер ішінара бөлінеді: 1-
санатты күмәнді, 2-санатты күмәнді, 3-санатты күмәнді, ... ... ... ... ... ... ... несиелер – қайтару уақыты кешіктірілген, мерзімі өткен
несиелер ... ... ... ... ... ... ... валютамен;
- шетел валютасымен.
VIII. Берілу шартына қарай:
1. Тұтыну несиесі – бұл жеке тұлғаларға тұтыну тауарларын ... ... және ... ... өтеуге берілетін несиені беріледі.
Тұтыну несиесінің басты тағайындалуы ... ... ... ... Тұтыну несиесі бөлшек саудамен тығыз байланысты:
бір жағынан тауар айналымының ұлғаюына сай несиенің көлемі өседі, ... ... ... алу ... ... екінші жағынан, халықты
несиелеудің өсуі, сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... нарығын толтыру жағдайында пайда
болуда.
Несиенің бұл түрі әр түрлі елдерде әр ... ... ... мен ... ... ... жалпы сомасы, сол елдің ... ... ... ... мен ... ... ... мен АҚШ-
та 60%-ын құрайды. Бұл елдің тәжірибелерінде тұтыну несиесін ең ... ... ... ... ... ... және ... алу барысында жиі пайдалынады. Бұл елдердің тұтыну ... көп ... ... сату ... тиеді.
Экономикалық мазмұны жағынан тұтыну несиесі банктік несиенің бір
бөлігі ретінде, оның басты бағыты тек жеке ... ... ... ... Сондықтан да, несиенің бұл формасының экономикасы дамыған
елдерде кеңінен пайдалануының екі түрлі себебі бар: біріншісі, ... бұл ... ... ең ... деңгейде материалдық игіліктерге қол
жеткізуге қолайлы жағдай жасаса; екіншісі, объективті, яғни кез ... ... ... бір ... ... – бұл ... ... өткізу
десек, ендеше тұтыну несиесін қолдану аталған мәселені ... ... ... ... ... ... ... рөл
атқарады, сондықтан да, оны мемлекеттік ұйымдар тарапынан белсенді түрде
реттеп отыру отыру қажет. ... ... екі ... бөледі: берілу және
пайдалану деңгейінде ... ... ... ... тұтынушыларыды
ынталандыруға тиіс.
Сондай-ақ тұтыну несиесі жеке тұлғаларға тұрғын үй сатып алуға және
құрылысына ұзақ ... ... ... ... да ... ... таңда тұтыну несиесінің біздің елімізде жете қолданылмай келудің
себебі, отандық өнеркәсіп пен ауылшаруашылық өндірісінің ... ... ... ... сұранысы мен төлем қабілеттігінің өсуі және
олардың тауарлы-материалдық бағалылықтарымен өтеудің кері кетуі ... ... ... ... несие – бұл қозғалмайтын мүліктерді (тұрғын үйді,
өндіріс ғимараттарын, жерді және т.с.с.) ... ала ... ұзақ ... ... ... ... қамтамасыз етудің сенімді әдістерінің бірі болып
табылады. Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты біздің ... ... ... өсе ... ... ипотеканың дамуы экономикаллық
шарттардың болмауынсыз мүмкін ... яғни ... ... ... құқықтың
әмбебап мөлшері бойынша мүлікті тек меншік иесі ғана кепілге сала ... ... ... дамуын ұстап тұрған фактор – бұл жерге ... ... Ал ... ... осы ... ... иесіне тиісті
емес ғимараттар мен жер телімдері ... ... ... ... ... өзі ... ең сенімді объектісі болып табылады.
Ипотекалық несиелендірудің дамуының жақын келешегі ... ... ... құрылуына байланысты болады, оны ... ... бұл өте ... ... ... күні сатылуға арналған
жылжымайтын мүліктердің құны жүздеген миллиард теңгеге бағаланып отыр.
Екіншіден, оның ... ... ... өсті. Енді
жылжымайтын мүлік нарығының әрбір ... ... ... ... олар ... ... мен ... бойынша бәсекелестеріне
қарағанда алда келе жатыр.
Үшіншіден, көпқырлылығы. Қазіргі кезде жылжымайтын мүлік ... ... ... ... және ... салу үшін телімдер,
аяқталмаған құрылыс объектілері, жерге ... беру ... ... ... ... ... артықшылығы – бұл жерде адамдар тұрғын үйлерін бірден
алады. Құрылысжинақ жүйесіне қарағанда, олар пәтерлерін сатып ... ... ... ... банкке қарызын бірте-бірте пайызымен бірге
қайтарады. Ал құрылысжинақ – бұл жүйе бойынша ... ... ... несие
алатын банкте қажетті соманың жартысын жинақтап алу керек, содан кейін ғана
барып банктен жетпеген қаражаттарды ... ... ... ... алып ... және қарызын қайтара бастайды. Сонымен қатар жинақтау процесі ... ... болу ... яғни 2-3 ... кем ... ... ұзақ мерзімді проблемаларын шешудің негізгі
жолдары – нарықтық механизмдердің дамуы үшін ... ... және ... тыс ... ... қаржы-несиелік салаға оларды бағыттау
болып табылады.
Қазақстандық Ипотекалық Компаниясының жұмысының ... ... ... ... ... ... проблемалр табылған. Ипотекалық несиелендіру
жүйесінің енгізілуі кезінде мәмілелерді мемлекттік ... ... ... яғни ... үшін алынған төлемақының үлкен болуы
халыққа берілетін несие қымбат ... ... ... ... азаматтарға
салық жеңілдіктері болған жоқ.
Ипотекалық несиенің негізгі проблемасы ...... ... ... ... Оның ... ... үй
несиелендіру жүйесінің дамуы байланысты болады.
Осыған байланысты қаражаттарға ішкі ... ... ... қамтамасыз етілген ипотекалық облигацияларды шығару арқылы
тарту болып табылады. Ал негізгі ... ... ... ... зейнетақы қорлары және сақтандыру компаниялары болып табылады.
Қазақстандағы ипотекалық ... ... ... жасайтын
фактор – бұл несиелендірудің салыстырмалы жоғары емес орта ... ... ... ... ... ... ... қысқа және орта
мерзімді сипатта болады. Осыған сәйкес банктерде ... ... ... ... ... бұл ... ... қаржылық салмағын
өсіреді және потенциалды қарыз ... ... ... ... ... дамуына әсер ететін, шешілуге
қажетті проблемалар:
- салық салу ... ... ... ... ... бойынша
инвесторлардың табысына салық салу, ал мұның өзі халыққа ... ... ... ... ... болып табылады;
- ипотекалық несие көмегімен тұрғын үйді сатып алу үшін ... ... ... ... және ұзақ ... бағалы қағаздар эмитентінің жойылу ... ... ... ... ... ... ... бесінші
топқа енгізу.
Бұл проблемалардың жиынтығын шешуі ипотекалық несиелендірудің көлемін
өсіруге мүмкіндігін береді.
Сонымен қатар ипотекалық несиені сақтандыру жүйесін құру арқылы да ... ... ... санын өсіруге себебін тигізеді. Осыған байланысты
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен ... ... ... нормативтік-құқықтық базасымен қамтамасыз етілуі дайындалып,
ипотекалық несиелерді сақтандыру ... ... ... ... – бұл ... өнім ... ол тек қана орта ... азаматтарға тиесілі болу қажет.
3. Овердрафт несиесі – клиенттің шотынан қаражатты ... ... ... ... ... мерзімді несиенің формасы.
Бүгінгі күнге овердрафт – клиенттердің бөлек ... ... ... ... ... ... ... – кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі кезінде
пайда болған төлем қабілетсіздікті жою.
Овердрафт түріндегі несиелік ... ... есеп ... шотына
түскен қаражаттарға қарағанда уақытша жоғарлауы кезінде есеп айырысуларды
уақытылы ... ... ... сондай-ақ бұл несие клиенттердің
ақшалай қаражат түріндегі уақытша қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында
беріледі, оның ... ... ... ... ... алу, ... запастарын құру), жалақы төлеуге, бюджетке
міндетті төлемдер, басқа да өндірістік шығындарға ... ... ...... ... банктегі клиент шоты бойынша рұқсат етілген овердрафты жабу үшін
берілетін қысқа мерзімді банктік ... ... яғни есеп ... шотындағы
қаражаттардың жетіспеуі немесе жоқ болуы кезінде төлем құжаттары бойынша
жедел төлем жүргізу үшін ... ... – бұл ... шоты бойынша, банк шотындағы қалдықтан асатын
сомаға төлемдер жүргізу нәтижиесінде клиенттің есеп айырысу шотында пайда
болған ... ... ... ... сальдо. Овердрафт тек операциондық
күннің ішінде ғана құрылуы мүмкін. Ағымдағы ... ... ... ... шоты бойынша пайда болған теріс сальдо ... ... ... ... шот несиелік ресурстар есебінен жабылады.
Клиент “овердрафт” ... ... ... қолданғандықтан, мерзімді несиеге қарағанда ол ... ... аз ... ... ... ... ... режимінің шарттарына:
- “клиент-банк” статусы;
- овердрафттың рұқсат етілген лимиті;
- овердрафт бойынша пайыз мөлшерлемесі;
- овердрафт мерзімі;
- ... ... ...... банк ... ... тек, бұл ... шоттары ашылған және олар бойынша есеп айырысу-
кассалық қызмет жүргізіп жатқан клиенттерге ғана ... ... ... етілген лимиті – бұл алдын-ала банктің келісім
шартында қарастырылған ... ... ... ... көлемі.
Овердрафт лимиті – банктегі клиенттің есеп айырысу шотына келетін ақшалай
қаражаттардың орта ... ... ... ... ... ... ... орта айлық түсімдердің сомасы соңғы 3-6 айлары бойынша
анықталады. Жалпы бұл нарық бойынша лимит ... ... орта ... ... мөлшерінен 20-50%-ға дейін ауытқиды. Бұл жердегі “таза”
түсімдер – клиенттің негізгі қызметінен келген түсімдер.
Банк – бұл несие бойынша ... күн ... ... ... ... күн сайын есептеп отырады.
Егер қарыз алушы ... ... ... ... банк ... есеп ... шотына түскен ақшалай қаражаттарды автоматты түрде
берілген қарызды өтеуге бағыттайды.
Овердрафттың мерзімі – бұл жалпы ... оны үш ... ... ... ... келісімнің жалпы мерзімі, яғни бұл мерзім ішінде ... ... ... (1 жылға дейін);
- несиені беру мерзімі (бұл лимитті қолдану күнінен ... ... бен ... ... өтеу ... дейін, яғни 30 күнді
құрайды).
- пайыздарды өтеу ... ... ... ... ... ... ... түсетін ақшалай қаражаттардың
есебінен өтеліп отырады).
Несиенің ... ... ... ... ... несиеленетін шоттың (есеп айырысу шоттының) ... ... үшін – бұл ... ... ... (АҚШ доллары, евро);
- Валюталық қоржын.
Әдетте клиентке овердравт лимиттін ашу үшін ... ... ... етпейді. Яғни овердрафт – бұл клиентке сенімді несие болып табылады.
Овердрафттық қаржыландырудағы негізгі қамтамасыз ету көзі ...... ... ... қалдықтары мен ақшалай қаражаттарының түсімі
табылады. Бірақ ... ... ... ... үшін ... бір ... ... кезде овердрафтты тәжірибеде қолданған кезде алдымен заңи
проблемаларды реттеу ... ... ... ... бақылау
органдарымен келіспеушілікке түспей, сондай-ақ айыппұлдарды ... ... ... бере ... /19/
4. Овернайт несиесі – өтімділікті қолдау мақсатында бір ... ... ... ... ... ... басты бір
ерекшелігі өзінің атына байланысты бір ... ғана ... Бұл ... ... аяқ асты қаржылық қиындықта ... ... ... Онкольдық несие – кредитордың алғашқы талабы бойынша өтелетін қысқа
мерзімді несие. Онкольдық несие келесідей жолмен ... ... ... ... ... ... ... кепілдікке ала
отырып, қарыз алушыға арнайы ағымдық шот ... ... ... ... банк ... барлық шоттарын төлейді. Несиенің өтелуі банктің
алғашқы талабы бойынша қарыз алушының қаражаты ... ... ... ... яғни 2-7 күн ... ескерте отырып, онкольдық несие
өтеледі. Мерзімді несиеге қарағанда ... ... ... ... ... несие қайтару мерзімі және қамтамасыз ету
сапасына байланысты банктің актив ... ... ... ... өтімді бап болып табылады.
6. Банкаралық несие – банктердің бір-біріне беретін несиесі.
Банкаралық несиенің ролі мен орны ... ... ... ... ... ағымдық (есеп айырысу) шоттарына және мерзімді салымдарға қаражат
тарту;
- төлемділік, мерзімділік және қайтарымдылық қағидаларына ... ... ... есеп ... жүргізу.
Жалпы банкаралық несиенің несиелік қатынастар жүйесіндегі орны ерекше,
сондай-ақ банктік жүйенің дамуына үлкен әсерін тигізеді. Кәзіргі ... ... ... несиенің екі деңгейі бар. Біріншісі, Ұлттық ... ... ... арасындағы және екіншісі, коммерциялық банктер
арасындағы ақшалай қаражаттардың қозғалысын көрсетеді. Сондықтан да ... ... ... ... ... – банкаралық несиенің бірқалыпты
қызмет етуі болып табылады.
Банктердің ақшалай қаражаттарды тарту және орналастыру ... ... ... ... ... бір ... сайын несиелік
ресурстарға деген қажеттілігі немесе ... ... ... ... қаржылық нарықтың ірі сегменті болып табылады, бұл жерде
банкаралық несиелер және ... ... ... ... ... мен сатып алынуы ұйымдастырылады.
Банкаралық несиенің негізгі сипаттамасы – ... ... ... ... бөлу ... ... яғни ... ретінде
банктерді қарайды. Несие субъектілерінен ... ... ... ... ... анықталады – банктік ресурстар мен кепіл құнымен;
банкаралық қозғалыс ... ... ... беру ... бағыты мен оның өтелуі. Банкаралық несиенің мәні – бұл банк-
кредитор мен ... ... ... ... және ... ... несиенің функционалдық ерекшеліктері ... ... үшін ... ... ... ... мультипликациялау
процесін жеделдетуде, қаржылық нарықтың сегменттері ... ... ... ... ... ... ... өндіріс саласын несиелендіру үшін ресурстық
базасын кеңейту мақсатында банкаралық несиені қолдану кеңінен таралған жоқ.
Бұл ең ... ... ... ... ... сипатта тартылуына
байланысты. Ал экономиканың нақты секторы ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі,
керісінше, банкаралық ссудалардың берілу мерзімін ... және тым ... ... ал бұл өз ... ... ... банкаралық несиен
нарығының тұрақтылығына тәуелділігін күшейтеді.
Қаржылық нарықтың сегменттері арасында банктік ресурстарды қайта бөлу
ерекшелігі – банкаралық несие балансталмаған өтімділік ... ... ... ... ... қабілеттілігінің жоғарлауы арқылы көрінеді.
Сонымен банкаралық несие банктің ағымдағы төлемділік ... ... бір ... ... ... ... ... қайнар көзі
болып табылады.
Егер банк банкаралық несиелер нарығында кредитор ретінде шықса, банк
әдеттегідей қарыз алушыға баға ... және ... ... ... үш ... ... бағыттары бойынша қабылданған
шешіммен байланысты болады:
- қарыз алушыға баға;
- несиелендіру объектісіне баға;
- несиені қамтамасыз етуге ... ... ... келесі бағалардан құрылады:
- банк-қарыз алушының қаржылық нарықтағы жағдайы және мемлекеттік
органдар мен кәсіби ... ... ... ... ... рейтингтерінің нәтижиелері бойынша ... ... ... ... қаржылық жағдайының талдауы бойынша банк-
қарыз алушының қаржылық жағдайы;
- бұрын алынған ... мен олар ... ... ... ... ... банк-қарыз алушының несиелік тарихы.
Банкаралық несиелендіру негізінен қысқа мерзімді болып келеді, сондай-
ақ келісім шартты жасау мерзіміне үлкен талаптарды қояды. Осыған ... ... ... ... ... корреспонденттік қатынастары
бар банктер арасында жасалады. ... ... ...... ... банктерге қысқа мерзімді
өтімділігін қолдап отыру мақсатында, мемлекеттің бағалы қағаздарын кепілге
ала отырып, Ұлттық ... ... ... ... бір түрі ... ... Ұлттық банктің ақша-несие саясатын жүзеге асырудағы
бірден бір маңызды құралдардың біріне жатады. Ломбардтық несие келісім шарт
негізінде жүзеге ... ... ... валютасына теңге жатады.
Ломбардтық несиелер Ұлттық банктен банктік операцияларды жүргізуге
алған рұқсат қағазы бар, активінде мемлекеттің бағалы қағаздары ... ... ... ... беріледі.
Ломбардтық несиеге деген сұраныс Ұлттық банктің бір айлық белгілеген
шегі негізінде қанағаттандырылады. Ломбардтық ... ... ... 28 ... жуық мерзімге ғана беріледі. Ломбардтық несиені өтеу
мерзімі мемлекеттік бағалы қағаздарды өтеу ... 10 күн ... ... Сатып алынған ломбардтық несиені банктер өздерінің қалаулары бойынша
пайдалана алады.
8. Лизингтік несие – құрал-жабдықтарды ... ... ... ... ” термині ағылшын “to lease ” сөзінен аударғанда – ... ... ... Ал ... ... ... яғни “арендадан”
айырмасшылығы:
1) Қатысушы субъектілеріне байланысты болады, яғни ... екі ... ... және ... ... ), ал ... кемінде 3 қатысушы болады
(лизинг беруші,лизинг алушы, жабдықтаушы, несие ... ұйым ... ... беру ... байланысты болады, яғни лизингте көбінесе
құрал жабдықтар болса, арендада – кез-келген меншіктегі мүліктер
(тұрған үйлер) болады.
Лизинг ...... ... жүзеге асырылатын машиналар
мен құрал-жабдықтарды ұзақ мермезімге жалға алуды білдіріп, тауарға меншік
құқығын жалға берушіге ... ... ... ... ... ... лизингтік қатынастар 2000 жылдың 5 шілдесінде
қабылдаған “Қаржылық лизинг туралы” заңға ... ... ... келісімге қатысушылар ретінде лизингке беруші, лизинг алушы
және лизингке берілетін ... ... ... ... ... айналысатын жеке және заңды тұлғалар болып табылады.
Лизинг беруші – бұл өзіндік және сырттан тартылған қаражаттар есебінен
лизингке ... ... өз ... ... ... және оны лизингтік
келісім-шарт ... ... ... ... ... ... ... беруші бір мезгілде басқа лизингтік келісімге қатысушы
ретінде көрінуге құқығы жоқ.
Лизинг ...... ... негізінде кәсіпкерлік мақсат
үшін лизингке берілетін мүлікті қабылдайтын лизингтік келісімге ... ... ... ... ... ... ... келісім-
шартта көрсетілген мерзімге және белгілі бір төлем ақымен бере ... ... ... ... тән мерзімділік, қайтарымдылық, төлемділік
қағидаларын іске асырады.Бірақ ... ... ... беруші мен лизинг
алушы өндірістік формадағы капиталмен жұмыс жасайды. Мұндай жағдай лизингті
инвестиция түсінігімен жақындастырады және ... ... ... ... ... ... лизингтік операциялары несиелік
операциялармен ұқсас болып ... ... ... түрлерінен коммерциялық
несиеге жақын. Комерциялық несие тауар формасында ... және ... ... ... ... негізінде несие тауар формасында
беріледі. ... ... ... ... ... объектісі лизинг
берушіге, қайтадан, лизинг берушіге заттай формада қайтарылады.
Сонымен, қаржылық лизинг ... ... ... түрі ... ... ... ... ерекше формасы. Ол өндірісті
компанияларға көп шығын жұмсай-ақ қажетті ... ... және ... ... ... ... ... береді. Яғни, лизинг – уақытша пайдалануға негізделген мүліктік
қатынастар кшені болып табылады.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... мен ... ... болады.
1) лизинг көмегімен кепілге беретін мүлкі жоқ ұсақ кәсіпорындарды
несиелеуге мүмкіндік береді;
2) лизинг ... ... ... ... яғни ірі ... жинақтамай-ақ жаңа өндірісті ұйымдастыруға көмектеседі ;
3) ... ... ... ... ... алушы салықтан
босатылады. Яғни ол тек қана ... ... ... ... ол
қаржылық лизинг болса) және лизингтік ... ... ... ... жүргізеді ;
4) Маусымдық және күтпеген өндірістік мәселелері шешудің ... Банк ... ... ... ... ... үшін ... бір
мөлшерде комессиондық төлемдерді алады.
Ал кемшіліктеріне :
1) лизинг алушы құрал – жабдықтан қалдық құнының жоғарлауынан ... ) ... ... ... күрделілігі;
3) лизинг құны несиеге қарағанда жоғары, бірақта ескірген құрал-
жабдықтан туындайтын тәуекелдіңлизинг берушінің басында ... ... ... да ол ... ... орнын толтыру үшін коммисияны
көбірек алуға тырысады.
Жалпы лизингтік компаниялардың басым ... ... ... ... үшін ... ... ... қаржы көздерін тарту
және өзара бірлестіктер мен ... ... ... ... ... ... ... көрсететін компаниялар мен банктердің
көбеюі бір жыл ішінде жасалатын ... ... ... ... болып, соңғы жылдары лизингтік мәмілелер мен ... ... ... арта ... кезде, Қазақстанда лизинг 4 жолмен дамып отыр:
1.Аймақтың көтерме–делдал фирмалар мен ... ... ... ... ... құралдарын
жалға берумен айналысатын кәсіпорындар мен пунктер; (Қазіргі таңда қызмет
көрсетіп ... ... ... ... ... ... АҚ, “Спутник” ЖШС, “Казтехлизинг”, ... ... АҚ, ... АҚ ... ... ... ... болады. Сонымен қатар, “БТА-лизинг”, “Валют-транзит Банк”, “АТФ
банк”, “Тексака ... ... ... банктерінде лизингтік қызметтерді
ұсынады.)
2. Коммерциялық ... ... ... ... ... ... маманданған лизингтік фирмалар;
4. Халықаралық лизинг формаларының дамуы.
Тағы да бір айта ... ... ... ... ... ... ... артуына қарамастан лизингтің даму деңгейі әлі
күнге ... ... ... сай ... Бұл, ең ... ... ... тетіктерінің тиімсіз әрекеттілігіне, лизингтік
қызметтердің құрамы мен ... ... ... тапшылығына, осы
саладағы мамандардың білімдері мен тәжірибелерінің жеткіліксіздігіне және
лизингтік компаниялардың басым ... ... ... ... ... ... отыр. Жалпы алғанда, шағын және орта
кәсіпорындар мен ... ... бар ... лизингтік қызметтерді
ұсынады. Ал жеткілікті ... күші бар ірі жеке және ... ... жобаларды инвестициялау ісіне көп назар аудармауда.
Тағы да осыған қоса айта ... – бұл ... ... ... ... ... жүргізілуін қамтамасыз ету үшін
халықаралық тәжірибеде ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға балады:
1. “Стандарт” лизинг, яғни жабдықтаушы қаржыландырушы қоғамға мәміле
объектісін сатады, ал бұл ... өз ... оны ... ... тұтынушыларға жалға береді;
2. Қайтарылатын лизинг (lease-back), яғни ... ... иесі ... ... ... ... және ... бірақ жалға алады;
3. Компенсациялық лизинг, яғни лизинг алушы арендалық төлем ақысын
жалға алынған мәміле объектісінде өндірілген өнімдермен ... ... ... ... ... яғни ... ... алдын ала
ескерілетін лизинг алушының тапсырмасы бойынша мерзім ішінде жалға
алынған қондырғыларды жаңа үлгілеріне ауыстыруды білдіреді;
5. ... ... яғни ... фирма қондырғыларды ұлттық
фирмадан сатып алады да, шетел лизингалушыға жалға береді;
6. Импорттық ... яғни ... ... қондырғыларды шетел
фирмасынан сатып алып, ұлттық лизинг алушыға жалға береді.
Қорыта келгенде, лизинг ... ... ... ... ... Оны біз ... нарықтық экономикаға көшумен байланыстырамыз.
Жоғарыда атап өткеніміздей, отандық өндірушілер үлкен ... ... ... инвестициялар тартудың тиімді құралы ... ... ... ... ... ... ... автопарктардағы
тозығы жеткен көлік құралдарын, аэропорттардың ұшуға жарамай қалған
ұшақтарды жаңаландыру үшін ... ... ... ... ... ... Рамбурстық несие – шикізаттарды ішке алып кіру және жартылай
фабрикат пен ... ... ... ... ... пайдаланылатын
несие.
10. Сенім несиесі – банктің сеніміне кірген, төлем қабілеті жоғары
клиенттерге берілетін несие.
11. Маусымдық ...... ... ... мен ... ... арасындағы уақыт бойынша алшақтықты жабуға арналған несие.
12. Консорциалдық несие – ірі жобаларды ... ... ... ... ... ... ... өту кезінде несиелік қатынастар саласындағы
ерекшеліктер мен ... ... ... банк қызметтерінің
бірлесу қажеттілігі пайда болды. Бірлесу мақсаттары ірі ... банк ... ... ... ... ... күші келмейтін міндеттерді шешумен байланысты.
2 Банктің несиелік портфелін басқаруды ұйымдастыру
Несиелік портфельді басқару – бұл банк қабылдауға дайын болып ... ... ... айқындауды және олардың ең ... ... ... ... ... ... ... қызметі болып табылады.
Несиелік портфельді басқаруды іске асырудың ... алғы ... ... қарыз алушылар мен олардың топтары үшін ... ... ... ... ... ... байланысты болатын, жекелеген қарыз алушылардың
тәуекел деңгейін көрсететін несиелік тәуекелді талдау ... әр ... ... ... несиелеуді диверсификациялау;
- төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды ... ... ... ... ... бар ... қатысты несиелік саясатты
қатаңдату;
- несиеге баға белгілеу саясатын дайындау.
Несиелеу лимиттерін белгілеу – ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... өміршеңдік қабілетті
жақсарту үшін пайдаланылатын басты тәсіл. Осы тәсіл негізінде банктер:
1. Кез ... ... ... ... үшін төлем қабілет зиянынан
бас тартуды ... ... ... ... ... ету және ... қысқарту мақсатымен
несиелік портфельді әртараптандыруды жүзеге асырады.
Несиелік портфельді басқару – бұл ... ... ... ... және ... ... ... тәуекелдерді басқару болып
табылады.
Несиелік портфельді қалыптастыру және басқару – банк ... ... ... ... Оңтайлы және сапалы несиелік портфель банктің
өтімділігі мен сенімділігіне әсер етеді. Банктің сенімділігі акционерлер,
кәсіпорындар, халық, яғни ... ... және банк ... ... өте ... ... табылады.
Оңтайлы несиелік портфельді құру үшін банк өзіне маңызды және ... ... құру ... яғни нарықтық сараланымды дұрыс таңдау және
қызмет құрылымын анықтау болып табылыды. Сонымен қатар несиелік портфельдің
сапасына ... ... ... Сапасыз несиелік портфель, несиелік саясаттың
бұзылуымен берілген несиелер, сенімсіз қарыз алушыларға несие беру ... ... ... болуы мүмкін. Несиелік портфельді басқаруда актив
және ... ... ... ... ... ... ... табылыды.
Несиелік портфельді басқарудың ең маңызды элементі – несиелік саясат
болып табылады. Несиелік саясат ... ... ... міндеттерін,
оларды іске асыру құралдары мен ... ... ... ... ... мен ... ... /10/
Несиелік саясат – банктің несиелік жұмысын ұйымдастыру негізін және
несиелеу процесіне қажетті құжаттар жүйесін жасау шарттары.
Кең мағынада, ... ... ... ... банк пен қарыз алушылар
тұрғысынан қарастыруға болады.
Тар мағынада, несиелік саясат – бұл ... ... ... ... ... мен ... сипаттайды.
Несиелік саясат банктің несиелік жұмысын, оның жалпы стратегияларына
сай ұйымдастыру негізін және несиелеу процесін ... ... ... ... шарттарын білдіреді.
Жалпы несиелік саясат мынадай сипатта болуға тиіс:
- нұсқаулық емес, яғни директивті нұсқауларды қамтиды;
- несиелеудің мақсаттарын нақты және ... ... ... ... ... іске ... ... ережелерін қамтиды;
- оны іске асыруды қамтамасыз ететін стандарттар мен ... ... ... ... ... ... оның ... басқару
облысындағы саясаттарын ескере отырып жасалады. Несиелік саясат несиелік
қызметтің мынадай негізгі бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді:
- ... ... және ... ... ... жауап беретін
банк қызметкерлері жетекшілікке алатын объективтік стандарттар ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін;
- сыртқы аудит қызметтерінің жұмысын және банктегі ... ... ішкі ... ... ... банк қызметін диверсификациялаудағы іс - әрекеттердің
тізбектелуін қамтамасыз ету үшін және ... ... ... үшін ... ... ... ... саясат банк қызметкерлерінің
несиелеуге болатын экономика секторын дұрыс ... ... ... ... ... ... ... банк үшін бірінші реттік маңызы бар
басқа факторлар мен қарыз алушының несиелік қабілетіне ... “өз ... ... негізделеді.
Несиелік саясаттың маңызды элементі банктегі бақылауды ұйымдастыру
болып табылады (потенциалды қарыз ... ... ... ... шешу ... ... стандартты дұрыс қолдануға бақылау жасау;
жекелеген ... ... ... ... ... ... ... портфелінің жағдайына және оның ішінде проблемалық
несиелерге ... ... ... ... ... ... банк жетекшілерінің несиелеу мақсатын
қалыптастыруды және бұл ... ... ... міндеттері мен
стратегиялақ мақсаттармен қаншалықты сай келетінін анықтауды ... ... ... анықталғаннан соң, ... ... ... ... ... ... атқаруына мүмкіндік
беретінбанктің несиелік саясатын және оған қоса ... ... ... нұсқаулықтары жасалады.
Несиелік саясат несиелік портфель үшін мынандай көрсеткіштер
белгілейді:
1. Банктің ... ... ... ... беру үшін ... ... Несиенің қандай тұрпаты берілуі мүмкіндігін;
3. Берілген несие тұрпаты ... ... ... ... ... Жеке салалар мен қарыз ... ... ... шоғырландыру
мүмкіндігін;
5. Бизнестің негізгі географиялық ... ... ... ... алу үшін ... ... бекіту мүмкіндігін.
Несиелік саясат несиелеу лимиттерін, тәртібін, кейде несиелеу бойынша
жекелеген ережелерді де қамтиды. ... ... ... бір ... ... ... лимиті анықталады. Сонымен қатар, ... ... ... несиелік құжаттары көзделген мақсаттарға сай
белгілеуі де қарастырылуы мүмкін.
Несиелік саясатта несиелік комитет ... ... де ... ... несие беру барысында қорытынды жасап, несиені беруге ... ... ... ... ... ... шешетін мәселелері
мынадай:
- несие алуға берген клиенттің өтінішін және несиелік қызметтердің ... ... ... ... ... беру ... одан бас тарту туралы шешім шығарады;
- несиелік тәуекелдерге байлансты несиелеу формаларын анықтайды;
- несие сомасы мен ... ... ... ... ... ... қайтаруды қамтамасыз ету тәсілдеріне талаптар белгілейді;
- несиелей шартын бекітеді (несиелік лимит, несиелік желі);
- берілген несиелерге мониторинг жүргізу тәртібін ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің жұмысын талдайды;
- несиелік комитеттің мәжілісінің хаттамаларына қол қояды ... ... ... ... ... ... ... негізгі қызметіне байланысты
тәуекелдігі жоғары операцияларды немесе жобаларды ... ... ... ... да ... тиіс.
Несиелік саясатпен банк қызметкерлерін таныстыру, оларды соған сай
келетін ережелер мен ... ... ... ... ... ... элементі болып табылады.
Несиелік қызметтің басты бағыттарын анықтайды. Оларды, өз кезегінде,
несиелік саясаттың қабылдаған бағыттарын іске ... ... ... болады. Несиелік саясатта мынадай элементтер көрсетілуге тиіс:
- несиелік қызметті ұйымдастыру;
- несиелік портфельді басқару;
- несиелеу бақылау жасау;
- ... бөлу ... ... таңдаудың жалпы критерийлері;
- несиелеудің жекелеген бағыттары бойынша шектеулер;
- ... ... ... ... ... ... ... зиян шегу жағдайларына резерв жасау.
Іс жүзінде несиелік саясатты іске асыру тәсілдері мен ... бір ... яғни ... сай ... ... үш құжат түрінде көруге
болады:
1) несиелеу саясаты;
2) несиелеу стандарты;
3) несиелеу ... ... үш ...... ... бойынша жетекшілік
ету” біріктіріледі.
Несиелеу саясатында несиелеуді жүзеге асыратын ... ... ... ... нұсқаулықтар мен несиелеу
стандарты, несиелеудің жалпы бағыттары мен бағдарлары ... ... – бұл ... несиелік қызметті жүзеге асыратын
барлық қызметкерлердің жетекшілікке ... ... ... ... ... іске асырудың жалпы
алгоритімін бекітетін кезектіліктің қадамдарын білдіреді.
Жалпы, несиелік саясатта қарыз алушы туралы қажетті ақпараттар ... ... ... ... ... несиелік талдау және аудит,
несиелер бойынша мүмкін болар зиян ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Несиелік саясат мынадай қызметтерді атқарады:
- банктегі несиелеу процесін ұйымдастыруға бақылау жасауға негіз ... ... ... ... бөлімдердің қызметкерлері үшін анықтама
материал және нұсқаулық ретінде болу;
- несиелік бөлімдердің жетекшілері үшін ... ... ... ... ... құралы;
- несиелік талдау және аудит бөлімі жұмыскерлерінің тексеруді ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру деңгейінің маңызды элементі – ... ... ... ... ... ... сапасы несиелік
тәуекел деңгейімен анықталады. Несиелердің сапасы ... ... ... ... Банк ... ... ... сапасын талдау және
бағалау несиелік операцияларды сауатты ... ... ... ... көрсеткіш деңгейі несиенің тәуекел деңгейімен
үйлесімді. Яғни, егер неғұрлым несие сапасы ... ... онда ... ... ... ... ... ықтималдығы төмен болады.
Банктің несие сапасы немесе несиелік портфелі – бұл банктің ... ... ... жиынтығы.
Кез келген банктің қызметінің табыстылығы банктің берген ... яғни оның ... ... ... ... Несиенің
уақтылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондықтан да банктер
несиелік тәуекелді басқару шараларымен уақтылы айналысып отыруға тиіс.
Несиелік тәуекел – бұл ... ... ... алған несиесі бойынша
қарызын немесе оған есептелінген сыйақысын өз ... ... ... ... зиян ... ... тәуекелді басқару жүйесінің негізгі элементтеріне жататындар:
- несиелік қызметті ұйымдастыру;
- лимиттер белгілеу;
- несиелік ұсынысты бағалау және қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... ... рейтинг қою және
белгіленген лимиттермен салыстыру;
- несиелер бойынша мүмкін болар зияндарды ... ала ... ... ... ... шешімдерді қабылдау барысында құзіретті бөлу – несиелерді
авторизациалау;
- несиелік мониторинг;
- несиелік портфельді басқару;
- проблемалық ... ... ... портфельдің басқару жүйесі келесі элементтерден тұрады:
1. Несиелік портфельді ... ... ... ... ... сапасы негізінде портфельдің құрылымын анықтау.
3. Несие портфель құрылымы негізінде несиелер бойынша залалдарды жабу
үшін провизия көлемінің жеткіліктігін анықтау.
Несиелік портфельдің ...... ... ету ... ... ... жағдайынан, несие категорияларының жіктелуінен,
несиеге есептелген сыйақының толық қайтарылу ықтималдығынан тәуелді жүзеге
асырылады.(1-кестеде берілген.)
1-кесте. ... ... ... несие бойынша
провизияларды
құру мен ... және жеке ... ... ... ... |Негізгі қарыз|Соның ішінде несие |Негізгі қарыз |
| ... ... ... |сомасынан |
| | ... ... ... |
| | | ... (%) ... ... | | |0 ... ... | | | |
|- 1 ... | | |5 |
|2 ... | | |10 |
|3 ... | | |20 |
|4 ... | | |25 |
|5 ... | | |50 ... ... | | |100 ... - ҚР ... ... жіктелуі туралы ережесі негізінде |
|құрастырылған ... ... – бұл ... ... жетпеген, бірақ қайтаруында
ешқандай күмән жоқ несиелер.
Күмәнді несие – бұл ... ... ... (3 ... ... ... барн ... 1 категория – қайтарылу мерзімі 30 күнге дейін кешіктірілген,
қайтару ... бір рет ... ... ... ... әкелетін несиені
білдіреді.
Күмәнді 2 категория – қайтару ... 30 – 60 ... ... мерзімін бір реттен жоғары ұзартылған, банк үшін тәуекел
тудыратын ... ... 3 ... – қайтару мерзімі 60 – 90 күге ... ... бір ... ... ... банк үшін ... несиені білдіреді.
Күмәнді 4 категория – қайтару мерзімі 90 – 120 күге ... ... бір ... ... ... банк үшін ... несиені білдіреді.
Күмәнді 5 категория – қайтару мерзімі 120 – 150 күге ... ... бір ... ... ... банк үшін ... ... несиені білдіреді.
Үмітсіз несие – бұл қайтару мерзімі 180 күнге дейін және одан ... ... банк үшін ... яғни банк пайдасы есебінен
шегерімге жататын несиені білдіреді.
2. Қазақстан Республикасының ... ... ... портфелін қалыптастыру және ... ... ... тәртібі
Банктің несиелеу тәртібі несиелеу механизмі арқылы жүзеге асырылады.
Несиелеу механизмі – бұл несиенің ... және ... ... және ... ... сондай-ақ несиенің қозғалысына бақылауды
қамтитын несиелік механизмнің құрамдас бөлігі.
Несиелеу механизімі бұл несиені пайдалану механизімін білдіреді. ... – бұл ... ... тұрғыда тану механизімін сипаттайды. Бұл
механизм практикада нақты ... ... ... ... ... бар
механизм. Несиелеу механизімі өзінің мәні жағынан несиелік процесс
технологиясын ... ... ... ... ... ... ... деген өтінішті қарау;
- несиелік қабілетін талдау;
- несиелік келісімшарт жасасу;
- несие беру;
- несиелік ... ... ... ... ... ... ... түскен несиеге деген өтінішті қарау.
Кез келген несиелік операциялар ... ... ... ... алушы мен сұралатын несие туралы негізгі ... ... ... ... ... ... ... ету мүлкі көрсетіледі.
Банктің қоятын талаптарына байланысты өтінішке қосымша, яғни ... ... ... ... беріледі. Клиенттердің әр түрлі
топтары үшін әр ... ... ... ... ... ... ... пакетінің құрамына жататындар:
- құрылтайшылар құжаттардың, жарғының, жалға алу ... ... ... ... нотариалды түрде
куәландырылған жерді пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар;
азаматтардың төл ... және ... ... ... ... ... да құжаттардың көшірмелері;
- соңғы екі жылдық қарыз алушының балансы және оған ... ... ... шаралардың рентабельдік деңгейін және оның ... ... ... есебі;
- несиеленілетін мәмілелерді растайтын, келісімшарттар көшірмелері
(материалдық құндылықтарды жабдықтауға және ... ... ... ... ... ... және ... басқа банктерден алған несиелер туралы мәліметтер (шоттар бойнша
көшірме);
- қамтамасыз ету мақсатында кепілге берілген ... ... ... ... ... ... ... қайтаруға байланысты міндеттеміні куәландыратын құжаттар;
- қызметін жаңадан бастаған, яғни қаржылық ... және ... ... жоқ ... ... ... кезең. Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті – ... ... ... ... ... ... және толық көлемде қайтару қабілетін бағалаумен
сипатталады. Несиені қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың ... ... ... да банк ... ... ... шешім қабылдаудан
бұрын оның несиелік қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне
ықпал етеді.
Қарыз ... ... ... ... ... барысында мынадай
факторлар есепке алынады;
1) Несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз ... ... бере ... алушының атынан шығатын тұлғаның ... ... ... және нұсқаумен танысуы тиіс;
2) Қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі ... ... ... ... ... ғана ... ... байланысты барлық міндеттемелерді ... ... алу ... Банк ... ... ... қайтаруға жеткілікті
қаражатты табу қабілетіне баға бері қажет.
Қарыз ... ... алу ... ... ... сату ... шығындарына, шығыстарға әсер ететін факторлар есепке ... ... ... ... ... ... жері, оның тауарлары мен
қызметтерінің сапасы, шикізат құны, қызметкерлерінің біліктілігі ... ... ... бұл ... қоса жарнамалау
тиімділігі, бәсеке сияқты факторлар ескеріледі.
III кезең. Несиелік және кепіл туралы келісімшарттар жасау. ... ... ... ... банк ... алушының несиелік қабілнтін
тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт ... үшін ... ... ... ... ... барлық сұрақтарда банк пен ... ... ... шешеді.
Несиелік келісімшарт екі жақтың өзара ... ... ... Онда ... ... ... мақсаты және объектісі;
- несиенің мөлшері;
- несиені беру мерзімі және қайтару шаттары;
- несиені қамтамысыз ету ... ... үшін ... ... мөлшерлемесі;
- несиенің қозғалысын және клиеннтің қаржылық жағдайн бақылау үшін қарыз
алушының беретін құжаттарының тізімі;
- несиелеу ... ... ... ... ... ... мазмұнын келісуші жақтардың өздері анықтайды.
IV кезең. Несие беру ... Бұл ... ... шот ашу, ... ... ... (қосымша құжаттар толтырылуы мүмкін), несиені беру
тәсілін ... ... ... және ... ... көлеміне бйланысты әр түрлі берілу тәсілдері ...... ... ... толығымен аударылып, қажет болған
жағдайларда жұмсалынады. Екіншісі – несие алу ... ... ... қажеттіліктің туындауына байланысты біртіндеп іске асады. Үшіншісі ... бір ... ... ... ... бола ... ол оны алудан бас
тартады (мысалға, артық сыйақы ... ... ... оны беру ... несиелеу ережелеріне сәйкес
анықталады.
V кезең. Несиені қайтару және оған сыйақы төлеуіне бақылау ... ... ... ... ... ... бойнша қарызды қайтару тәсілі
банк қаражаттарының пайдалану ұзақтығына және олардың төлем ... ... ... ... ... несиені қайтарудың бірегей жасалған үлгісі
жоқ.
Іс жүзінде несиені ... ... ... варианттары
болады:
- мерзімді міндеттемелер негізінде эпизоттық қайтару;
- меншікті қаражаттрардың жинақталуының және несиеге деген есеп ... ... азаю ... ... ... алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде ... ... ... бірден несиелік қарызды жабуға есептеу;
- несиенің қайтарылу мерзімін созу;
- мерзімі өткен қарызды “Мерзімі өткен ... ... ... банк ... ... мерзімі өткен несиелерді шегеру.
Жалпы заңды тұлғаның несиелік қабілетін талдауда, ең алдымен заңды
тұлғаға қойылатын ... ... өтеу үшін ... ... ... ... ... кепілмен қамтамасыз ету;
- жобаны қаржыландыруда меншікті қаражаттарының қатысуы;
- қатаң қаржылық тәртіпті ұстау;
- ... ... ... заңды тұлға міндетті түрде мынадай құжаттарды тапсыруы ... ... ... ... ... ... техникалық-экономикалық негіздеме;
- қарыз алушының суреті бар анкетасы;
- кәсіпорынның қаржылық құжаттары (№1,2,3 формалары);
- дебиторлық және кредиторлық ... ... мен ... ... болу ... ... міндеттемелердің болуы немесе болмауы туралы анықтаманың
түпнұсқасы;
- бюджет алдындағы қарыздардың болуы немесе болмауы ... ... ... ... ... ... ... көшірмесі;
- құрылтайшылардың несиені алу туралы жиналысының шешімі.
Заңды тұлғаларға қойылатын талаптар мен тапсырылатын ... ... ... ... ... ... талдау жүргізіледі.
Қарыз алушының несиелік қабілетін талдаудың негізгі мақсаты – ... беру ... ... шарт ... ... ... ... алған
несиесін қайтарудың қабілетін анықтау.
Осыған байланысты қарыз ... ... ... ... ... ... ... мысал ретінде АҚ “Азамат”–ты қарастырайық.
АҚ “Азамат”
Жобаны қаржыландыру түрі:
Қысқа мерзімді несие
Қысқа мерзімді несиенің көрсеткіштері:
Қарыз алушының аты-жөні: АҚ ... ... ... қаражатын толықтыру
Сомасы: 15 000 000 ... 3 ... ... ... ... бағалау құны мен түрі:
2-кесте. АҚ «Азаматтың» қамтамасыз ету қабілетін бағалау
|№ ... |
|1 ... ... ... ... ақшалай қаражаттар |
|2 ... Ж.Ж. ... ... |
|3 ... К.Б. өзіндік кепілгерлігі ...... ... ... ... және ... |
|құжаттары ... ... ... ... ... ақпарат
1. Пайда болу тарихы:
Тіркелу ... ... ... ... жылы 2 ... ... ... Алматы қаласы, Абай даңғылы, 77
Негізгі құрылтайшылары мен ... ... ... ... ... Ж.Ж. - 1 021 800 ... - 53,2%
Ешеева К.Б. - 626 600 ... - ... ... - 1 648 400 ... - ... Меншігінің құрылымы:
Жарияланған жарғылық капиталы - 10 000 000 ... ... ... - 1 950 000 ... ... ... ... туралы мәләметтер
|Қызмет |Аты-жөні ... ... ... ... ... ... Ж.Ж. ... |АҚ “Азамат” құрылғаннан бері |
|Бас бухгалтер |Ешеева К.Б. ... |АҚ ... ... бері |
|Ескерту - ақпарат көздері: кәсіпорынның қаржылық және ... ... ... Компанияның негізгі қызметі: құрылыс жөндеу жұмыстары:
Қарыз алушы ұсынған құжаттардың барлығы зерделегеніп, қажетті ... және ... ... кейін клиенттің несиелік
қабілетін талдау үшін қарыз алушының балансын талдау керек.
4-кесте. АҚ ... ... ... ж. ... ... |
| | |ж. | |
| | | ... |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |
|1 ... ... ... және ... да ... тыс ... ... құралдар және күрделі |3 570 000 |3 570 000 |0 |0 ... ... | | | | ... ... ... ... |0,0 |0,0 |0 |0 ... да айналымнан тыс активтер |0,0 |0,0 |0 |0 ... |3 570 000 |3 570 000 |0 |0 ... ... активтер ... ... |2 564 000 |480 |-2 084 000|-81 ... есеп ... |21 599 000 |132 692 |111 093 |514 |
| | |000 |000 | ... қор және шығын |38 721 000 |36 101 000|- 2 620 |-7 |
| | | |000 | ... да ... |0,0 |240 000 |240 000 |0 ...   |62 884 000 |169 513 |106 629 |170 |
| | |000 |000 | ... |64 454 000 |173 083 |106 629 |160 |
| | |000 |000 | ... |
|1 ... ... ... ... ... қоры | 1 950 000 |1 950 000 |0,0 |0 ... ... |326 000 |326 000 |0,0 |0 ... ... |5 268 000 |8 826 000 |3 558 000 |0 ... ... ... да |0,0 |0,0 |0,0 |0 ... | | | | ... |7 544 000 |11 102 000|3 558 000 |47 ... жалғасы.
|1 |2 |3 |4 |5 |
|2 ... ... ... ... ... |58 910 000 |161 981 |103071 000|175 ... ... |0,0 |0,0 |0,0 |0 ... ... ... |58 910 000 |161 981 |103071 000|175 ... мерзімді міндеттемелер |0,0 |0,0 | 0,0 |0 ... |58 910 000 |161 981 |103071 000|175 ... |66 454 000 |173 083 |106 629 |160 |
| | |000 |000 | ...... ... АҚ “Азамат”-тың қаржылық құжаттарынан құралған|
Кесте мәліметтері бойынша негізгі құралдар мен басқа да айналымнан
тыс активтер және ... ... ... ... және соңғы кезеңде
негізгі құралдар мен басқа да ... тыс ... ... ... ал ... ... соңғы кезеңде көбеюі ... ... ... 01.04.05 жылы 106 629 мың ... ... ... ... көбеюі ең алдымен дебиторлармен есеп айырысу 111 ... ... ... баланстың пассивін талдауда меншік капиталы 3 558 млн.теңгеге
немесе 47%-ға және тартылған ... 103 071 млн. ... ... ... ... ... ... өсуі бөлінбеген пайданың 5 558
млн.теңгеге өсуімен, ал тартылған капиталдың өсуі кредиторлық ... ... ... өсуімен байланысты анықталады.
Баланс валютасының көбеюі 2003 жылы ... ... өсуі ... ... орай ... ... ... ал баланс пассивінде
кредиторлық қарыз ... ... ... талдау
млн.тенге
|АКТИВ |01.01.05 ж|01.04.05 ... ... |
| | | | | |ж. ... |2 564,0 |480,0 ... тез |58 910,0 |161 981,0|
|өтімді | | ... | | ... | | | | | ... ... |21 599,0 |132 692,0 ... |- |- ... | | ... | | |
| | | ... | | ... ... |38 721,0 |36 101,0 |3.Ұзақ |- |- ... | | ... | | |
| | | ... | | ... ... |3 570,0 |3 570,0 |4.Тұрақты |7 544,0 |11 102,0 ... | | ... | | ... |66 454,0 |172 843.0 ... |66 454,0 |173 083,0 |
| ...... ... АҚ ... ... ... ... өтімділігін анықтау үшін баланстың активі мен ... ... ... бірінші үш тобы пассивтің бірінші үш тобынан үлкен
немесе тең болса, ал ... тобы ... ... қиын ... ... ... ... баланс абсолютті өтімді болып табылады.
Төменде көрсетілген кестеге сәйкес АҚ “Азамат” 2005 жылдың желтоқсан
айына дейін өзінің ... ... ... болжап отыр. Жалпы
кредиторлық қарызының сомасы 156 491 181 ... ... ... ... спорт агенттігінің алдында қарызы 81 336 мың теңгені құрайды. Бұл
қарыз ...... салу ... істелген жұмыстарға аударылған аванс
есебінен құралған. ЖШС “БАОС-Дизайн”-ның алдындағы қарызы ағымдық болып
табылады және ... ... ... ... өтеледі.
6-кесте. АҚ «Азаматтың » ... ... ... ... |Үлесі |Құрылу |Өтелу |Пайда болу |
| | | ... ... ... ... ... |34 961 971 |22,34 |02.2000 |2004 ... |
| | | | | ... |
|ЖШС “Строй-Сервис” |633 750 |0,42 |09.2003 |12.2004 ... |
| | | | | ... ... |646 915 |0,41 |11.2003 |04.2004 ... ... | | | | | ... “ЯРД БФП” |354 975 |0,22 |12.2003 |04.2004 ... ... ... |405 080 |0,25 |11.2003 |04.2004 ... |
|ЖШС “Техноцентр” |7 948 |0,001 |09.2003 |12.2004 ... ... ... |37 572 |0,02 |09.2003 |09.2004 ... ... ... |40 093 |0,02 |06.2003 |04.2004 ... ... ... |93 000 |0,05 |06.2003 |04.2004 ... ... ... |2 327 119 |1,48 |09.2003 |04.2004 ... ... ... |1 356 672 |0,84 |01.2004 |09.2004 ... ... ... және ... 336 000 |51,97 |01.2004 |09.2004 ... |
|агенттігі | | | | ... ... ... |18 046 002 |9,61 |01.2004 |09.2004 ... |
| | | | | ... ... ... |1 001 084 |2,55 |01.2004 |09.2004 ... |
| | | | | ... ... |156 491 181 |100,00 | | | |
| ...... ... АҚ “Азамат”-тың қаржылық құжаттарынан құралған |
Бұлар АҚ “Азамат”-тың ең үлкен кредиторлық қарызы болып табылады. Ал
ЖШС ... ЖШС ... және ЖШС ... ... кредиторлық
қарыздары ең аз болып келеді, себебі бұлар материалдарды ... ... АҚ ... ... ... ... ... ... ... ... болу |
| | | ... |күні |себептері |
|ҚР Туризм және спорт |111 093 932 |83,72 |2004 |2004 ... ... | | | | ... ... аудандық Әкім |5 915 275 |4,46 |2000 |2004 ... ... | | | | ... ... ... |3 332 010 |2,51 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... ... |2 342 198 |1,77 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... ... | 1 756 014 |1,32 |2002 |2004 ... |
| | | | | ... ... ... |1 431 034 |1,08 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... ... |1 326 672 |1,00 |2003 |2004 ... ... ... |1 075 000 |0,81 |2003 |2004 ... ... ... |1 069 033 |0,81 |2003 |2004 ... ... ... |833 207 |0,63 |2003 |2004 ... ... | | | | ... ... ... |84 648 |0,06 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... |
|ЖШС “Медремстрой” |267 690 |0,20 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... “ОПС-Сервис” |293 535 |0,22 |2003 |2004 ... |
| | | | | ... ... Новиков Б.В. |500 000 |0,38 |2003 |2004 ... ... 3035 |202 012 |0,15 |2004 |2004 ... ... ... |170 577 |0,13 |2004 |2004 ... ... ... |267 515 |0,20 |2004 |2004 ... ... ... фирмасы |731 666 |0,55 |2004 |2004 ... ... |132 692 018 |100,00 | | | |
| ...... ... АҚ “Азамат”-тың қаржылық құжаттарынан құралған |
АҚ “Азамат”-тың дебиторлық ... 132 692 018 ... ... ... негізгі көлемі Туризм және спорт агенттігі 111 093 932
мың теңгені құрады және ... ... ... ... Ол бүкіл
дебиторлық қарыздың ішінде 83,72 %-дан тұрады. Ал ... ... ... және ... 3035 ... ... ... аз болып табылады.
Қорыта келгенде, АҚ ... ... ... ... ... 1,18 есе ... ... алушының несиелік қабілетін талдағаннан кейін банк қарыз
алушыға несие береді.
Яғни:
Жобаны ... ... ... несие
Қысқа мерзімді несиенің көрсеткіштері:
Қарыз алушының аты-жөні: АҚ ... ... ... ... ... 15 000 000 ... 3 ... ... ... ... Төлем кестесі
|Негізгі қарыз ... ... ... 000 000 ... 216 573.75 ... 5 000 000 ... 139725 ... 5 000 000 ... 72 191.25 ... 15 000 000 ... 490 ...... ... АҚ ... ... ... ... |
2.3. Несие беру және оның қайтарылуын қамтамасыз ету ... ... ... кейiн Қазақстанның экономикасы ауыр күйге
түстi. Алайда қиындықтардың барлығын жылдар өте келе ... ... ... даму сатысына көштiк, соның iшiнде әсiресе дамып ТМД елдерi iшiнде
алғашқа орындарды иеленiп отыр.
Несие беру ... ... ... ... өсу ... отыр. Несие көлемi 2004 жылы 47% өссе, 2003 жылы 45% ... ... жылы да ... қарқында болып отыр,(2005 жылы несиелендiру көлемiнiң
75% өскенiн ескерiп). Халыққа ... ... ... тез дамуда, әсiресе қысқа мерзiмдi несиелер түрлерiне қарасақ
айналым капиталын ... және ... ... ... ... 2005 жыл ... банктердiң экономикаға салынған
несиелерi 46% -ке өскен, халыққа берiлген несие көлемi 140,2 млрд. ... ал 2004 жылы бұл ... 96 ... теңге болған. Соңғы кездерi
несие мен инвестицияны ... ... кiшi және орта ... ... бағытталған банктердiң несиелендiру объектiсiне айналып отыр.
Халықтың басым бөлiгiнде банктің шоттың жоқтығына қарамастан ... жеке ... ... банк ... ... ... Бұл
үрдiстiң жылдамдатылуына активтi және пассивтi ... ... ... төмендеуi болып отыр, және ол жеке салымшылар, ... орта ... ... ... ... ... етедi.
Банктердiң бұл бағыттағы iс-әрекеттерi iрi кәсiпорындармен жұмыс жасағанға
қарағанда жоғары табыстылыққа жеткiзуi мүмкiн. Сонымен ... 2004 ... ... ... ... оңтайлы режимi ... ... ... етiп ... осыған орай лизингтiң дамуының
мүмкiншiлiгi ... ... ... үшiн емес 2004 ... ... ... ету қоры жұмыс iстеуде, ол өз кезегiнде Қазақстандағы ипотеканың
дұрыс ... ... өз ... тигiзген.
1-сурет. Қазақстан Республикасындағы несиелендіру көлемінің өсуі
Кестеге талдау жасасақ, экономикадағы несиелер жылдан жылға өсуде, ол
халықтың жұмыс жасауға ынтасын айқын ... және оның ... ... ... 276,6 млрд. тг. болса 2005 жылы 546,6 млрд. тг- нi құрап отыр. Жобамен
екi есе өсiп отырғанын байқаймыз. Ол ... ... ... Айта кететiн
жайт процент мөлшерлеме (несие бойынша) 2001 жылы 19,1% ... ... ... 14% ... ... оның аз ... әрине жақсы, алайда процент
мөлшерлемесiн қарасақ, Германияда ол орта есеппен 5,6%, ... 6,1%. ... ... одан ... ... бойынша банктер саны 2003 жыл 48-ден 2004 жылы 35-ке
дейiн азайтылған. ... ... ... 2001 жылы 97,6 ... ... 169,3 ... ... өскен, әрине неғұрлым көп болса соғұрлым жақсы
көрсеткiш. Банк активтерi үш есеге өскенiн байқаймыз. ... ... ... тез әрi ... ... даму тенденциясын байқауға болады.
7-кесте. Қазақстанның ... ... ... ... ... мен ... |2001 ж. |2002 ж.|2003 ж.|2004 ж. |2005 ... ... | | | | | ... ... млрд. тг |276,6 |498,8 |499,8 |523,2 |546,6 ... ... кiшi ... | | | | | ... |74,2 |122 |129,1 |211,2 |293,3 ... ... несиенiң % | | | | | ... |19,1 |15,9 |15 |14,1 |14 ... ... ... % | | | | | ... |14,9 |13,6 |13,1 |13,2 |13,1 ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... тг. |290,6 |437,9 |498,3 |598,6 |624,9 ... доллар |2011 |2915,7 |3120 |4981,2 |3297,2 ... ... ... тг |91,7 |185,5 |199,2 |210,3 |414,2 ... ... ... | | | | | ... доллар |634,5 |1234,8 |1331,2 |2314,2 |3297,2 ... ... | | | | | ... саны |48 |44 |44 |45 |35 ... капитал млрд.тг |97,6 |121,1 |153,2 |169,3 | ... ... |675,4 |806,4 |911,2 |998,3 | ... ... тг |528 |818 |1102,3 |1321,2 | ... ... |3668 |5446,1 |6987,2 |8110,4 | ... - ... ...... ... 1 2005 ж ... |
|алынған ... ... ... ... ... тұтынушылық
мақсаттарын несиелендiрудi жоғарлатып отыр.
Сонымен коммерциялық банктердiң несиелiк саясаты болып қысқа мерзiмдi
несие ұсыну болып отыр. Коммерциялық ... үшiн 2004 жылы ... ... негiзгi бағыттары болып сауда мен қоғамдық тамақтандыру,
өнеркәсiп болып табылады. Сол ... ... ... тек 25% ... мен ... ... ... қамтамасыз еткен.Ұзақ ... тек iрi ... ғана ... ... ... Банктердiң 44% ғана
атаулы несие түрлерiн өнеркәсiп кәсiпорындарына ұсынған. Оның iшiнде 31%
құрылыс ... мен ... ... ... ... ғана ... берген.
Келесi кестеде Қазақстан бактерiнiң экономика салалары бойынша банк
несиелендiру құрылымы көрсетiлген.
8-кесте. Қазақстан ... ... ... ... несиелендiру
құрылымы
|Сала |2003 ж соңы |2004 ж соңы |2005 ж соңы |
| ... тг |% ... тг |% ... тг |% ... |191,5 |23,3 |292 |25,0 |389,7 |24,9 ... |77,9 |10,3 |118,2 |10,1 |156,5 |10 ... және газ ... |61,2 |8,1 |74,3 |6,4 |101,7 |6,5 ... | | | | | | ... ... |41,9 |3,5 |70,1 |6,0 |93,3 |6,1 ... ... |21,8 |2,9 |25,6 |2,2 |32,9 |2,1 ... |41,4 |5,5 |95 |8,1 |139,3 |8,9 ... ... |34,4 |4,6 |26,3 |2,3 |37,6 |1,4 ... да салалар |187,8 |29,9 |243,9 |29,3 |433,5 |27,7 ... ... ... |30,0 |4,0 |58,3 |5,0 |81,4 |5,2 ... | | | | | | ... ... |8,3 |1,1 |37,7 |3,2 |59,5 |3,8 ... ... | | | | | | ... |717,4 |100 |1072 |100 |1365,14 |100 ... мәлiметтер автормен www.nationalbank.kz сайтынан алынған |
Ендi «ТуранАлемБанк» АҚ несие қайтаруына тәуекелiн азайту тақырыбына
оралсақ:
Банк несиелік тәуекелді ... ... ... ... ...... ететін кепіл болған кезде ғана несие береді. Ол ... ... ... ... және ... ... ... керек. Банк
кепіл мүлкін алудың алдында оның ... ... Ол ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Банк кепіл мүлкінің келесі түрлерінің процедураларын, бағалаудың
регламентін және мониторингісін жүргізеді:
- тұрғын-үй, ... емес және ... ... ... ... автокөліктер;
- өндірістік топтардың тауарларын;
- азық-түлік топтарының тауарларын;
- айналыстағы тауарлардың;
- мүліктік құқықтардың.
Мүлікті бағалауды бағалаушы мамандар жүзеге ... ... ... ... ... ... рұқсат беретін сертификаты немесе
лицензиясы болуы қажет. Мүлікті бағалауда оны көзбен көру ... ... ... ал кепілге қойылатын мүлік алыс жерде орналасқан болса,
ол орналасқан жерге маман беруі қажет. Ұсынылған мүлік банк ... ... ... ... ... ... көру қажет екені жөнінде хабар
беріледі. ... көру ... ... ... асады. Ол барлық шығынды өз
мойнына алады. Ол сондай-ақ ... ... ... ... ... және банк ... алған тәуелсіз үшінші тұлғалардың да шығынын
өтеуге міндетті. Кепілдікке қойылатын мүліктің ... мен ... ... ... бағалау бойынша қорытынды немесе мүліктің жағдайы
жөнінде жеке акт құрастырылады. Кепілге ... ... ... ... ... ... қайтару құны, несиені қайтару уақытындағы оның
тозуы (аккредитивті, гарантияны), және тағы ... ... ... беру ... ішінде бағалаушы маман кепілге қойылған мүліктің
мониторингісін жасауға міндетті, оған ... ... ... ... ... ... ... бағалау кіреді. Мониторинг былай жүзеге
асырылады:
- кепіл берушіге болашақта ... ... ... оның ... ... төменде келтірілген ретімен байланысты;
- айналымдағы тауар бойынша айына бір рет, банктің құзырлы органы
несиелік ресурстарды бөлу ... және ... ... ... ... ... қабылданған күнінен бастап, несие алушының
несиені толық қайтаруы бойынша міндеттемелерін орындағанға дейін;
- басқа мүлік бойынша – үш айда бір рет, ... ... ... ресурстарды бөлу туралы және бағаланған мүліктің ... ... ... ... күнінен бастап, несие алушының
несиені толық қайтаруы бойынша ... ... ... ... ... бойынша айына бір рет, несиенің «проблемалық»
сыныпқа өту күнінен бастап, мерзімді өткізу күніне дейін.
Егер бағалауды іске асыруда қиындықтар туса ... ... ... мен ... жер ... ... құқығын тексеруде арнайы
білім мен тәжірибе қажет болса), банк осы сферада арнайы жұмыс тәжірибесі
бар ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз
бағалау ұйымдарын жұмысқа қосады. Тәуелсіз бағалау ұйымды тарту арнайы
келісім-шарт арқылы жүзеге асырылады және ... ... ... ... алушыға жүктеледі. Бағалауды жүзеге асырудың объективті түрде өтуінің
кепілі ретінде тартылған бағалау ... ... ... ... ... сату ... болады. Сондай-ақ бағалаушы маман банктің
басқа құрылымдық бөлімшелерінен мамандарды шақыра алады.
Кепілге алынатын мүлік ... ... ... ... банк азаматтық
айналыстан алынбаған өтімді мүлік пен мүліктік құқығын қабылдай алады:
- Өндірістік мүліктік кешендері, өндірістік және ... ... ... сақтау қоймалары, өндірістік және әкімшілік
ғимараттары, дүкендер,қоғамдық тамақтану орындары, ... ... ... ... ... ... жанар май бекеттері және
т.б.
- Үйлер, коттедждер, пәтерлер, саяжайлар.
- Жер учаскілерін (кепілге берушінің жеке меншігінде немесе ... ... ... жер ... банк сол ... ... кепілге алады. Ғимаратсыз жер ... ... ... ... алмайды (ауыл шаруашылықтық жерден басқа).
- Өндірістік желілер, машиналар, станоктар, жабдықтар.
- Автокөліктер, әуе, ... және өзен ... ауыл ... ... техника, оларға арналған қосалқы бөлшектер мен агрегаттар.
- Өндірістік топтардың тауарлары мен дайын өнімдері: ... ... және ... ... ... ... ... тұрмыстық
техника, аффинирленген бағалы металдар мен тастар, киім, аяқ киім
және сол сияқты т.б. ... ... және ... ... ұзақ ... соның ішінде айналыстағы тауарлар.
- Азық-түлік топтарының тауарлары мен ... ... ... ... ... ... мен ... өнімдері, спиртті сусындар,
консервіленген өнімдер, дәрі-дәрмектер және сол ... ... ... және ... ... ұзақ ... заттар, соның ішінде
айналыстағы тауарлар.
- Мүліктік құқықтар: жер қойнауын пайдалану құқығы, жер ... ... ... ... жылжымайтын және қозғалмалы
мүлікті ұзақ мерзімді пайдалануға құқығы, жеткізуді ... ету ... ... да ... ... заңдарына қайшы келмейтін өтімді
мүлік пен мүліктік құқықтар.
Кепілге алынатын ... ... ... ... ретінде ұсынылған мүліктің құнын анықтауға қажетті құжаттардың
болуы. Кепіл мүлкі жоғарғы өтімділікке ие болуы, және бағасы мен ... ... ... ... ... ... Кепіл мүлкі үшінші
тұлғалардың құқықтарынан бос болу керек. Кепіл ... ... ... ... ... ... кепіл берушімен жүзеге асады. Кепіл берушінің
кепіл мүлкі бойынша бюджетке төлемдері туралы ... ... ... ... ... ... болуы керек. Өндірістік және ... ... ... ... ... ұзақ ... ... (азық-түлік
тауарларына бір жыл, өндірістік тауарларға үш жыл), өнім номенклатурасына
сәйкес Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ... құнды заттарды сақтау
жағдайы, ГОСТ талаптарына сәйкес немесе техникалық ... ... ... Автокөліктер кепілге толық техникалық ақаусыз және экплуатация
мерзімі бес ... ... ... ... металдардың сапасы жөнінде
сертификаты, шыққан жері туралы сертификаты, сыртқа шығаруға ... ... ... ... ... жалпы талаптардан басқа,
жылжымайтын мүлік болып табылатын кепілге арнайы талаптар қолданылады:
- обьектілер сейсмотұрақтылық ... сай ... ... ... ... ... ретінде, кепіл берушінің жылжымайтын мүлік
орналасқан жер учаскісіне меншік құқын немесе пайдалану құқын толық
сатып алғаннан кейін алынады.
- ғимараттар ... ... ... кейін, құзырлы мемлекеттік
органдардан техникалық тіркеуден ... ... ... егер ... ... үлесі бар болса, құзырлы мемлекеттік
органдардың рұқсаты керек.
Кепіл ретінде ... ... ... ... ... ... ... ететін, толық косметикалық
жөндеуді қажет ететін, еден, сантехниканы ... ... ... т.б. ... құрылысы аяқталмаған, қайта құрылыста немесе көлемді жөндеуде жатқан
объектілер, 1965 жылға дейін қолдануға енгізілген, бірақ егер олар
жоғарғы өтімділік пен ... ие ... ... ... ... ... 65% асатын болса;
- егер баспанаға тиісті жер учаскісі 5 ... аз ... ... объектіге таяу жерде жергілікті қолайсыз ... ... ... ... ... мүлікті бағалау құжаттардың түпнұсқасы ұсынылған
жағдайда іске ... оның ... ... клиентке жүктеледі.
Бағалау ғимарат тұрған ... ... оның ... мен ... ... оны ... ... да мүмкін нұсқаларын талдайды.
Жылжымайтын мүлікті көзбен көруде, ғимараттың техникалық жағдайын арнайы
зерттеу, инженерлік коммуникациясын ... ... ... ... мен ... ... объектіні көру негізінде бағалаушы маман
тиісті ... ... ... ... мүлікті бағалау
қорытындысы жасалады. Құнды ... ... ... ... ... объектінің бағасы сияқты, әсер ететін барлық факторлар
ескеріледі. ... ... ... ... ... ... ... мүлік түрін анықтауда, бағалауға негізгі үш жолы ... ... ... ... ... ... әдістерді қолдану бір объектінің құнының түрлі көлемін ... Әрі ... ... ... ... әр ... тиімділігі
мен кемшіліктерін қорытындылауға, бағаланатын объектінің нарықтық құнын дәл
бағалауға мүмкіндік береді.
Жылжымайтын мүлікті бағалаудың шығын жолы ... ... жолы ... ... ... ... кеткен шығындары мен
жер учаскісінің нарықтық құнының жиынтығы жылжымайтын ... ... ... ... ... бұл жолы, егер жылжымайтын ... және оның ... ... ... ... анықтағанда объективті
нәтижеге жетуге мүмкіндік береді. Шығын жолы әдісімен қалдық ... құны ... ... алып ... ... ... келтіру
құны).
Шығын жолын қолданумен бағалаудың негізгі кезеңдері:
- жер учаскісіне меншік құқығының ... ... ... ... салу ... есептеу, толық қалпына келтіру құнын
анықтап алу;
- ғимарат пен ... ... ... және сыртқы тозу
көлемін анықтау;
- ғимараттың қалдық құнын анықтау үшін оның тозу сомасына қарағанда
қалпына ... ... ... ... ... ... ... құқығы құнын қосып, жылжымайтын
объектінің бағалау құнын анықтау;
- жер учаскесінің құнын анықтау.
Кепіл ұсынушыға ... ... ... ... ғана құны
есептелетінін ескеру қажет. Егер жер учаскесін пайдалануға ғана ... ... ... құқық жылжымайтын мүліктің құнын ... ... ол ... ... жер ... жүзеге асырған кезде жердің құнына әсер ететін факторларды
қолдану қажет:
- физикалық факторлар – учаскі көлемі, ... ... ... ... ... және ... сипаты;
- экономикалық факторлар – жер тапшылығы, учаскіден түсетін табыс, сол
аумаққа ... ... және ... ... ... ... – жер ... құқығы мен пайдалану құқығын заңды
түрде реттеу.
Сонымен қатар келесі ... ... ... салыстырмалы сатулар бойынша – соңғы кезде сатылған ұқсас учаскілер
мәліметтері салыстырылады, ... ... ... ... ... ... тұрған орны, физикалық сипаты,
учаскіден түсетін табыс салыстырылады.
- капитализациялық рента әдісімен – бұл арендалық ... ... ... ... даму ... ... – жеке ... бөлуге, жарамды учаскінің
құнын анықтау үшін;
- жер учаскесін жеке меншікке немесе ... ... алу ... және ... ... ... келтіру құнын анықтау.
Ғимараттың және құрылыстың толық қалпына келтіру құны келесі ... ... ... бірлік әдісі – бағаланатын объектінің ағымдағы құнын
есептейтін бірлік объектінің ... ... ... (1 куб
м, 1 орын, 1 кв м);
- элементтік әдіс – ... ... жеке ... жер, құрылыс-
монтажды, басқа жұмыстарға кететін шығынға сүйене отырып анықтау;
- сметалық әдіс – ... ... ... және ... ... қазіргі кездегі бағамен салыстырғандай жасау;
- индекстік әдіс – бухгалтерлік есеп ... мен ... ... баланстық индексті сәйкес индекске кқбейту арқылы анықтау.
Ғимарат құрылысының құнын есептеуге ... ... ... ... үй, ... ... пәтер, қонақ үй, дүкен мен ... ... құны ... ... ... базасы;
- құрылыс объектісі қабылдағаны туралы мемлекеттік актілердің болуы;
- жоспарлы-сметалық құжаттар.
Жылжымайтын мүліктің тозу көлемін анықтау.
Ғимараттар мен құрылыстар іске қосылғаннан кейін тозады, яғни ... ... ... ... ... ... есептеу міндеті пайда болады,
ол үшін толық құннан тозу құнын алып ... ... ... тозу ... тура ... бола ... ... тозу климат өзгерістеріне,
салыну сапасына, жөндеу сапасына, басқа да факторлармен ... тозу бұл ... ... ... ... ... байланысты
жөндеуге келетін тозулар болады, ол жөндеуге кеткен шығын ... ... ... ... ал жөндеуге келмейтін тозу, қосымша құннан ... ... тозу – ... ... техника-эксплуатациялық
қасиеттерін эксплуатация мен табиғи климат әсерінен жоғалтқанымен,
біршама ... ... ... ... ... тозу – ... өз қажеттілігі жағынан ... ... ... ... ... ... жөндеуге
келеді;
- сыртқы (экономикалық) тозу – сыртқы ортаның өзгеруіне, экономикалық,
саяси және т.б. факторларға байланысты объекті құнының ... ... ... ... ... ... сыртқы тозудың
сомасымен анықталады.
Физикалық және функционалды тозу ... ... ... x ... = ... – объектінің физикалық (функционалды) тозуы (%),
Ai – ғимараттың конструкциялық элементінің физикалық (функционалды)
тозуы,
Gi – ғимарат құнынан конструктивті элемент құнының үлес ... тозу ... ... ... және қалдық қалпына келетін
құны) бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... болады (индексті әдіс).
Жылжымайтын мүлік объектісінің қалдық қалпына келтіру құнын жер
учаскесін құнын есептей ... ... ... ... құны ... ... келтіру мен жалпы тозу
айырмасы ретінде анықталады.
Жылжымайтын мүліктің құны ... ... ... құны мен ... меншік құқығының құны ретінде анықталады.
Жылжымайтын мүлікті шығын әдісімен бағалауда ... ... ... ... жағдай, ғимаратты қолданудағы мүмкін болатын
табыс ескерілмейді, объектінің ... ... ... ... ... Бұл
әдіс түрлі себептерге байланысты басқа әдістерді қолдану мүмкін ... ... ... ... жолымен қарау. Табысты әдіс
объектіні пайдаланудан болатын болашақтағы таза табыс, оның бағалау құны
деп есептелетін ... ... ... ... айтқанда, объектінің
құны оның болашақта табыс әкелу қабілетімен анықталады.
Бағалау құнын ... ... ... кең ... ... болады:
- тура капитализациялау әдісі;
- табысты дисконттау әдісі.
Бағалау құнын әдістің қай ... де ... ... ақшаның уақытша
құны теориясына байланысты ... Бұл ... ... ... ... ... ... қолданылатын едәуір әмбебап
әдістер.
Тура капитализацилау әдісі ... ... ... екі ... арқылы
жүзеге асуы мүмкін:
Тұрақты таза табыс моделі, жүйелі түрде бірдей уақыт ... ... ... алынатын нақты таза табыс пен оны қайта ... ... ... ... ... бұл ... ... құнын көрсетеді:
С = ЧД / К (2)
С – ... ... – таза ... бұл ... ... ... мен ... бір
мерзім ішінде (1жыл) пайдалануға кеткен шығын айырмашылығы.
К – ... ... (%), бір ... ... түрлі
әдістермен анықталады. Капитализациялану коэффициентін анықтаудың ... ... ... кумулятивті әдіске сәйкес, капитализациялану ... ... ... ... ... ... ... – жылдық табыс ... ... ... қағаздарға – нақты
мәліметтер бойынша ... Егер ... ... ... бағалау кезінде шықпаса, көбінесе қатаң
валютада ... ... ... ... ... ... табыс ставкасын алады;
- қосымша тәуекелге түзету, ол инветициялардың барлық түрінде болады
(мемлекеттік бағалы қағаздардан басқа), тәуекел жоғары болған ... ... ... мөлшері де жрғары болады – 5%-15%;
- қосымша тәуекелге түзету, инвестицияларды тиімсіз басқарумен
байланысты, ... ... - ... ... ... ... ... кейбір объектілер аз уақытта
өткізілуі мүмкін, ал кейбіреулеріне жылдар қажет болады - 1%-5%;
- капиталды қайтару ... – бұл ... ... ... ... жылдар санына қатынасымен анықталады.
Инветицияланған капиталдың қайтаруына мерзімді есептеу – 10 - 20 жыл.
Капитализациялану коэффициенті ипотекалық ... ... ... Ол ... ... жылдық төлемдердің сомасынның (сыйақының) несие
сомасына (негізгі ... ... ... уақыт аралығынан кейін жүйелі түрде ... ... ... моделі. Объектінің құны Гордон формуласы бойынша анықталады:
С = ЧД х (1 + ТП) / (К - ТП) ...... ... – таза ... (1 ... - капитализациялану коэффициенті (%), мерзімде (1 жыл),
ТП – таза табыстың өсу қарқаны (%),мерзімде (1 жыл), мәні ... ... ... ... әдісі бағаланатын объектінің ағымдағы құнына
анықталған мерзімде жүйелі түрде түсіп тұратын таза ... ... әдіс ... ... бір ... түсетін таза табысты болжайды және
мерзім аяғында объектіні сату ... ... ... ... осы ... ... ... жүретін тәуекелді көрсететін дисконттау ставкасы
мен күрделі проценттердің функцияларын пайдаланады.
Есеп айырысу реті келесідей болады:
- Табыстарды алу мерзімі бекітіледі – ... ... – 5 - 10 ... әр жыл ... табыс түсу болжамы жасалады, болжау үшін ... ... мен оның ... үнемі;
- өсу мен құлдыраудың белгілі қарқынымен өзгеретін;
- трендсіз өзгеретін;
- табысты алудың жүйелігі (ай сайын, тоқсан сайын, жыл ... ... ... ... ... ... ... жағдайында
ұқсас объектілерге қаржы салу арқылы инвестор дисконттық ставканы
табыстың орташа нормасы ... ... ... мерзімі аяғында объектіні сату арқылы табысты анықтау;
Жылжымайтын мүлікті ... ... ... жолмен қарау.
Салыстырмалы (нарықтық) жолмен ... ... ... жылжымайтын мүлік
объектілері ұқсас (сәйкес ... баға ... ... керек, деген
ұстанымда негізделген бірнеше әдістерді енгізеді.
Тура салыстырмалы сатуларды талдау ... Бұл әдіс ... ... ... осыған сәйкес бірнеше ұқсас, бірдей көлемді тауарлардың,
тұтыну заттарының немесе ... тең ... ... ... ... ішінде ең төменгі бағаға иесі жоғарғы сұранысты
тартады.
- Сұраныс пен ұсыныс. Бағалар нарықта сатып ... мен ... ... ... ... Егер ... бір ... сұраныс жоғары болса, онда бағалар өсу тенденциясына ... ал егер ... ... ... онда ... ... ... Сұраныс пен ұсыныс нарықта тепе-теңдікті орнатуға
ұмтылады. Бірақ-та, тепе-теңдік ... қол ... ... ... сұраныс пен ұсыныс өнемі өзгерісте болады. Бұл әдісті
қолдану бағаланатынға ұқсас, сатулар туралы ... ... ... ... ... олардың көмегімен құнын бағалауға әсер
ететін белгілі бір факторларға ... ... ... ... ... сатуларды талдау әдісін қолдану аумағы жылжымайтын
мүлік объектілеріне ... ... олар ... ... ... көп
болуы. Бұл әдіс өзіне ... ... ... мүлік объектілері
бойынша сатулар мен ұсыныс нарығы туралы мәліметтерді ... ... ... ... ... ... бойынша параметрлері есебімен жасалады. Бағаларды түзеткеннен
кейін оларды бағаланатын мүліктің нарықтық құнын анықтау үшін ... Жиі ... ... бұл әдіс ... ... шынайы
мөлшерін береді.
Тура салыстырмалы сатуларды талдау әдісін қолданумен байланысты
бағалау процедурасының негізгі ... ... ... және ... ... ұқсас жылжымайтын мүлік
объектілеренің сатулары бойынша ұсыныстар, жақында болған мәмілелер
туралы ... ... ... ... ... ... ұқсас әр объектілермен салыстыру және ... ... ... ... ... орындауымен, қосымша
элементтердің болуының ерекшеліктерін анықтау. Мөлшерін анықтау мен
айырмашылық есебімен түзетулер енгізу. Белгілі бір ... ... ... жақсы сапасы жағдайында, аналогпен
салыстырғанда) немесе алынады ... ... ... ... ... салыстырғанда).
Енгізілетін түзетулердің тізімі келесі:
- мүліктік құқықтардың құрамы;
- мәмілені қаржыландыру шарттары;
- мәмілені жасасу уақыты;
- объектінің орналасқан орны:
- экологиялық жағдайлар;
- көлік жағдайы;
- ... ... ... ... ... ... ... архитектуралық-конструктивті шешім;
- құрылыс пен пайдалану сапасы;
- функционалды жарамдылығы.
3) Бағаланатын объектінің құнын, салыстырмалы сипаттарды талдау ... бір ... ... ... көрсеткіштер тобына келтіру
жолымен орнату.
Тура салыстырмалы сатуларды ... ... ... мүлік
объектісінің нарықтық құнын едәуір дәл анықтауға мүмкіндік береді. Осыған
сәйкес, бұл ... ... ... ... ... тиімді, яғни ол толық және
аз шығындармен несиелік ресурстардың қайтаруын қамтамасыз етеді.
Объектінің құнын жалпы ренттік мультипликатор ... ... ... және одан ... ... ... ... мүлік
объектісін бағалағанда қолданылады. ... ... ... ... ... бағаның, ұқсас объектілер бойынша әуелетті ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі:
- Бағаланатын объекті үшін жылдық арендалық ставка анықталады (жалпы
түсімнің сомасы);
- Ұқсас жылжымайтын ... ... ... сатудың нарықтық
мәліметтері бойынша бұл нарық үшін ... ... ... анықталады;
- Жылдық арендалық ставка (жалпы ... ... ... ... ... бағалау реті мен әдістері. Кепіл нысаны ретінде келесі
жабдықтар алынады: ... ... ... ... ... жөндеуші, лабораториялар үшін жабдықтар, қайта құрылған немесе
құрылып ... ... ... және ... ... ... жабдықтар.
Монтажды талап ететін жабдықтарға, тек оның бөлшектерін ... ... ... ... ... іске ... ғана жатады.
Монтажды талап етпейтін жабдықтарға, көлік ... бос ... ... ... ауылшарушылық машиналар, өндірістік
құрал, өлшемдік және басқа құралдар, ... ... ... ... өтімді болу керек, үшінші ... бос болу ... ... және ... ... ... ... сәйкес болу керек, пайдалануға құзырлы органдардан
рұқсаты болу керек, сегменттеуге жатқызылуы және ... кіші ... ... керек.
Кепілге кәсіпорынның балансында бар мүліктік кешен құрамындағы
жабдықтардың барлығы ... ... ... ... ... бес жылдан
аспаған жабдық алынады.
Жабдықты бағалау үшін қажетті құжаттар:
- Жабдыққа кепіл берушінің меншік құқын растайтын құжаттар ... ... ... ... ... ... құжаттар, жалға алынған жағдайда;
- инвойс;
- техникалық паспорт, пайдалану мерзімі бес жылдан аспаған жабдықтар
үшін;
- сапа және ... ... ... ... бес ... ... ... кепіл нысаны бойынша салық, кеден және бюджетке міндетті басқа да
төлемдер бойынша ... ... ... ... қағаз;
- кепілге ұсынылатын жабдықтардың тізімі, саны, пайдалануға ... ... ... және ... құны - заңды тұлғалар үшін.
Жабдықтарды бағалау әдісі. Жабдықтарды ... ... ... ... жеке ... болып табылады, сонымен қатар мүмкін ... ... ... ... ... (шығын, табысты,
салыстырмалы) барлығы сәйкес келе береді. Кепіл мүлкі ... ... ... назарды келесі параметрлер мен сұрақтарды анықтауға бөлу
керек:
1) Физикалық тозу – машиналар мен жабдықтардың пайдалануы ... ... ... ... ... істеуінің баяулауы, бухгалтерлік
есеп, көру ... ... ... тозу – ... ... жаңа ... шығуына
байланысты;
3) Уникалды жабдықтың өтімділігі төмен болуы, пайдалану ... ... бұл ... ... ... онда жабдықтың құнын бағалаудың
негізі «істеп ... ... ... ... ол ... ... арқылы
анықталады:
- алмастырудың таза ағымдық құнынан;
- жабу құнынан.
Алмастырудың таза ағымдық құны, алмастырудың жалпы ағымдық құнынан
тозудың барлық ... ... ... және ... жарамды экономикалық
өмірінің мерзімін көрсетеді. Алмастырудың жалпы ағымдық құны, ... ... ... ... ... ... монтаждың, құнын енгізеді.
Керекті нарықтық мәліметтер болғанда, алмастырудың таза ағымдық құны,
экономикалық ... ... ... ұқсас жабдықты алу құнына ... және ... ... және ... үшін шығындар осыған
қосылады.
Нарықтық құны ... ... ... ... мүмкін, ол арқылы
бағалау күнінде ол сатылуы мүмкін деп күтіледі.
Жабдықты бағалауды ... ... ... ... ұсынылған ақпаратты зерттеу;
- ұсынылған ақпаратты тексеру;
- ұқсас жабдықтың нарығын зерттеу және ақпаратты ... ... ... құнын анықтау.
Көлік құралдарын бағалаудың реті мен әдістері.
Кепілге алынатын автокөлік ... ... ... талаптар:
- техникалық тіркеудің болуы;
- кепілге алынатын автокөлік техникасына кепіл берушінің ... ... ... ... ... ... ... жөнделген жағдайда кепілге алыну ... ... ... ... техникалық қараудан өту
керек);
- кепілге алынатын ... ... ... бес ... ... ... (автокөлікті) қарау барысында мыналарды анықтау
қажет:
- маркасы, моделі, типі, модификациясы;
- мемлекеттік нөмірі;
- ... ... ... ... ... нөмірі.
Автокөліктің дербес агрегаттарының техникалық жағдайын және ... ... ... ... ала ... ... кейін кепілге
ұсынылатын автокөліктердің құнын ... ... ... кең ... ... нарығының нақты мәліметтерінде негізделген, ... ... ... ...... ... ұқсас немесе бірнеше
ұқсас объектілер табылса ғана қолданылады. Сонымен ... ... ... ... ескеру қажет, өйткені автокөлік құны біртіндеп азаяды.
Физикалық тозу пайдалану уақытысымен және ... ... тозу ... пайдаланған техникалық шешімдердің
ескіруімен, нарықта жаңа техника түрінің пайда болуымен байланысты.
Өндіріс топтарының тауарларын ... реті мен ... ... тауарлары жоғары сапалы болуы керек, сақтау мерзімі ұзақ ... ... ... кем ... Қазақстан Республикасында міндетті
сертификациялаға жатқызылатын, өнім ... сай ... ... керек. Материалдық құндылықтардың сақтау шарттары ГОСТ-қа
немесе техникалық жағдайларға сай болуы керек. Төмендегі ұсыныстарға ... ... ... ... және ... ... бағалануы
жүргізіледі: түсті металдар, мұнай және мұнай өнімдері, көмір, компьютерлік
техника, ... ... ... ... ... мен ... ... аяқ
киім және т.б.
Кепілге мұнай және мұнай өнімдерінің келесі түрлері алынады:
- керосин;
- мотор майлары;
- бензин;
- дизельдік отын;
- пештік ... ... ... ... ... үшін келесі құжаттарды талап ету керек:
- мұнай өнімдерін растайтын ресурстық анықтама қағаздың болуы, ... ... ... ... және ... ... ... ұсынылатын мұнай өнімдеріне кепіл берушінің меншік құқын
растайтын құжаттар:
- келісімдер (сатып ... ... ... ... ... ... мұнай өнімдеріне сапа (сәйкестілік) сертификаты;
- салықтар, кеден, кепіл мүлкіне тиісті ... ... ... ... бойынша қарызын болмауы туралы анықтама қағаз;
- мұнай сақтайтын ... ... ... ... ... келісім шарты
және сақтау қызметі төленгені туралы құжат, ол несиелеу ... ... асу ... (бұл ... беруші сақтауға өзінің жағдайлары
болмағанда, ұсынылады).
Мұнай өнімдерінің баланстық ... ... ... есеп ... ... ... анықтау;
- баланстық құнды жабдықтаушының ұсынған құжаттарымен ... ... ... ... ... кедендік декларация, төлем құжаттары).
Нарықтық құнын анықтау. ... ... ... ... ... ... ... бағалау кезінде ... ... ... ... сатып алу-сатуға ұсыныстар туралы ақпаратты
жинау, оларды газет, журналдар, биржалық саудада өткізілген ... ... ... ... ... құнын анықтау үшін, мұнай өнімдерін баланстық және ... ... ... ... ... құны ... шарттарына тәуелді
жеткізу құнының сомасына кемуі мүмкін.
Азық-түлік топтарының тауарларын бағалау реті мен ... ... ... ... жоғары сапалы болуы керек, сақтау мерзімі ... ... (бір ... және одан ... және несиелеу мерзімінен аз болмау
керек), Қазақстан Республикасында міндетті сертификациялаға ... ... сай ... ... ... керек. Материалдық
құндылықтардың сақтау шарттары ГОСТ-қа немесе техникалық жағдайларға сай
болуы керек. ... ... ... ... ... ... ... дақылдар және олардың өнімдері,сақтау мерзімі ұзақ
болатын ... ... ... ... ... өнімдер, спирт
ішімдіктер және тағы басқалар.
Кепілге ұсынылатын ... ... ... элеваторларда сақталуы
керек, өйткені тереңдік элеваторларда сақтау темір жол ... ... ... ... үшін ... ... әкеледі. Тереңдік
элеваторларда сақталатын дәнді дақылдарды кепілге алған кезде, ол темір ... ... ... ... ... ... ... коэффициент қолдану керек.
Дәнді дақылдар және олардың өнімдерінің нарығы ... ... ол ... ... жеткілікті, сондықтан бағалауды салыстырмалы
сатуларды талдау жолымен өткізуге болады. Дәнді ... және ... ... ... міндетті түрде олардың сорттылығы, ылғалдылығы,
тазалығы және басқа да арнайы параматрлері есепке алынады.
Кепіл мүлкін бағалау жолдары:
- кепіл беруші ... ... ... ... беруші ұсынған ақпаратты тексеру;
- ұқсас сатулар туралы ақпаратты жинау және зерттеу;
- бағаланатын кепілді ұқсас объектілердің сатуларымен ... ... ... ... ... ... ... құнын өтімділік коэффициенттерін қолдану арқылы орнату;
- кепілдің бұл түріне қойылатын ... ... - ... ... ... ... сәйкестілік
сертификатының болуы.
Банктің бағалаушы-маманы бағалау қорытындысының бір тәсілін қолдануға
және объектінің қорытынды ... ... ... ... орташа мөлшерді анықтау;
- математикалық салыстыру – объектінің ... әр ... ... бір ... анықтау (%) және сол бойынша орташа
салыстырмалы ... ... ... ... бұл ... объектінің
қорытынды бағалау құны болады.
- субъективті салыстыру – бағалау әдістерінің ... және ... ... ... ... Бұл тәсілді қолдану кезінде бағалау
қорытындысының дәлділігі және шынайылығы ... ... ... ... белгілі бір қорытынды бағалау құнына дисконт
қолданылады (кемитін ... ... ... ... ... ... түріне, оның техникалық және ... ... ... ... ... өткізілу болжамының мерзімі және
басқа параметрлерге тәуелді, және оларға бағалау ... ... ... дейін шегіндегі мәндер қолдануға ұсынылады. Кепіл ... ... ... ... ұлттық валютада(теңгеде), және қатаң валюталардың(АҚШ
долларында, еурода) біреуінде бағалау уақытысына Қазақстан ... ... ... бойынша көрсетілуі керек.
Несие бойынша барлық төлемдерді қамтамасыз ету үшін ... ... ... құны жабу ... ... ... сомасын;
- несие үшін жобалық проценттердің сомасын (егер ... ... ... асса, жобалық проценттердің сомасының несиені 1 жыл
пайдаланғаны есептеледі);
- айыпты санкциялар;
- ... ... ... ... бойынша шығындар – мүліктің
бағалау құнынан 10%-ке дейін мөлшерінде;
- аукциондық сатулардан салық - мүліктің бағалау құнынан ... ... ... ... бұл ... төленгені салықтық заңдылықтармен
талап етілсе;
- акциздер, заңдармен бекітілген мөлщерлерде және жағдайларда.
Кепіл мүлкінің бағалау ... ... ... ... ... бағам бойынша өтімділік коэффициенттерін қолдану керек. Ол ... ... ... болады.
2.3 Банктің несиелік портфелін бағалау
Банктің несиелік портфелін талдауға: қарыз алушылар бойынша ... ... ... ... ... ... мақсаттарын
толық зерттеу жатады. Несиелік портфельдің ... ... ... ... ... ... және ... несиелік сегментінде тәуекелі концентрациялаумен байланысты өте
актуалды болды. Осының барлығы несиелер ... ... ... ... ... ... ... көлемін және ... ... ... портфельдің бағасының негізгі критерийлері – бұл ... ... және ... ... ... портфельді бағалау үшін несиелердің жалпы көлеміндегі мерзімі
өткен несиелердің үлесі, ... ... ... ... ... ... ... портфельдің сапасын бағалау бойынша негізгі шаралар келесіні
төмендетуге бағытталады:
- әрбір нақты несие бойынша несиелік ... ... ... портфелі деңгейінде несие бойынша шығындарды.
Бірінші жағдайда, несиені беруді және қолдануды ... ... яғни ... ... ... ... ... процесі,
сондай-ақ оның несиеқабілеттілігін, несиелік келісім шартының бүкіл мерзім
ішінде қаражаттардың ... ... ... да ... жағдайда – портфельді оның әртүрлі категориялары бойынша
жіктеу. Несиелердің әрбір категориясы үшін ... ... ... ... ... ... ... анықтауда несиелік порфельдің бір жыл
ішіндегі жіктелуі, ... ... ... ... ... ... ... активтерінің қалдығына қатынасы, мерзімі өткен және
проблемалық несиелердің несиелік қарыздардың қалдығына қатынасы мен әрбір
берілген ... ... ... ... ... банктердің несиелік қызметіндегі несиелік портфельдің
талдау мен бағасы ... ... және ... ... ... ... табылады. Несиелік портфельдің проблемалары ... ... ... ... ... банктің
рентабельділігін, несиелік портфельдің құрамын несиелік нарықтың тартымды
салымдарына салу арқылы өсіру.
Банктердің ... ... ... ең ... ... ... ... да, қазіргі таңда банктік несие ... ... ... ... 2-кестеде берілген банктің несиелік портфелінің
құрылымы бойынша соңғы екі жылдағы ... ... ... жасайық.
Кесте мәліметтеріне талданып отырған несиелік портфельдің құрылымы
2004 жылдың 1 ... ... 2005 ... 1 ... 6 919 569
мың теңгеге немесе 47%-ға өсті. Соның ішінде стандартты несиелер 6 243 200
мың теңгені ... 58%-ды ... Банк ... ... ... құрылымы
мың тенге
|№ | ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... |
| | ... ... ... |% ... |
| | |ж |ж | | |ж |ж |
|1 ... |10 838 ... |6 243 |58 |  |  |
| | |243 | |200 | | | |
| ... % |73,2 |78,6 | | | | |
|2 ... |3 872 659|4 197 196|324 537|8 |485 610 |430 715 |
| | |26,1 |19,3 | | |85,5 |49,8 |
| ... % | | | | | | |
| |1) ... 1-ші |2 191 835|2 730 872|539 037|25 |109 592 |136 544 |
| ... |56,5 |65,0 | | |22,5 |31,7 |
| ... % | | | | | | |
| |2) ... 2-ші |12 497 |104 082 |91 585 |733|1 250 |10 408 |
| ... |0,3 |2,4 | | |0,2 |2,4 |
| ... % | | | | | | |
| |3) ... 3-ші |1 297 042|1 291 152|-5 890 |-0,|259 408 |258 230 |
| ... |33,4 |30,7 | |4 |53,4 |59,9 |
| ... % | | | | | | |
| |4) ... 4-ші |281 134 |40 048 |-241 |-86|70 284 |10 012 |
| ... |7,2 | |086 | |14,4 |2,3 |
| ... % | |0,9 | | | | |
| |5) ... 5-ші |90 151 |31 042 |-59 ... 076 |15 521 |
| ... |2,3 | | | |9,2 |3,6 |
| ... % | |0,7 | | | | |
|3 ... |81 807 |433 639 |351 ... |433 639 |
| | |0,5 |1,9 | | |14,4 |50,1 |
| ... % | | | | | | ... ... |14 792 |21 712 | 6 919 | | 567 | 864 |
| | |709 |278 |569 |47 |417 |354 ...... көздері: АҚ “Азамат”-тың қаржылық құжаттарынан құралған |
Мұндағы: Стандартты ... – бұл ... ... жетпеген, бірақ
қайтаруында ешқандай күмән жоқ несиелер.
Күмәнді несие – бұл ... ... ... (3 ... дейін),
қайтарылуында күмән барн несиелер.
Күмәнді 1 категория – қайтарылу мерзімі 30 күнге дейін ... ... бір рет ... банке біршама тәуекел әкелетін несиені
білдіреді.
Күмәнді 2 категория – ... ... 30 – 60 ... ... ... бір ... ... ұзартылған, банк үшін тәуекел
тудыратын ... ... 3 ...... мерзімі 60 – 90 күге дейін
кешіктірілген, ... бір ... ... ... банк үшін ... ... білдіреді.
Күмәнді 4 категория – қайтару мерзімі 90 – 120 күге ... ... бір ... ... ... банк үшін ... ... білдіреді.
Күмәнді 5 категория – қайтару мерзімі 120 – 150 күге ... ... бір ... ... ... банк үшін үлкен
тәуекел әкелетін несиені білдіреді.
Үмітсіз ... – бұл ... ... 180 күнге дейін және одан жоғары
мерзімге кешіктірілген, банк үшін ... яғни банк ... ... ... ... ... кестеде көрсетілген мәліметтерге қарап, банктің экономика |
|салалары ... ... ... жалпы сомасы 01.01.04 жылы 9 841 083|
|млн.теңгені құраса, ал 01.01.05 жылы 16 721 354 млн.теңгеге жетті. Бұл ... ауыл ... ... және ... ... ... ... Ал керісінше банктің берген несиелерінің азаюына келетін ... онда ... ... 396 784-ке, химия және мұнай-химия саласына |
|несиенің 114 001-ге азайғанын байқауға болады. Ауыл шаруашылығы 43 307 ... ... 89 692 мың ... және ипотекалық несие 79 840 мың ... ... Ауыл ... ... ... көлемінің өсуі ең|
|алдымен, шаруа қожалықтарының санының өсуіне байланысты болды. ... ... мен ... ... өсуі ... ... бар. Себебі ипотекалық несие – бұл ... ... ... білдіреді, ал жаңа салынған жылжымайтын мүліктер ... ... ... бұл ... басшылары нарықтағы
пайда болған сұранысты қанағаттандыру үшін банктерден құрылыс несиелерін
алады.
Қонақ үй, мейрамхана және кафелер алған ... ... 8 855 ... ... Бұл ... ... ... халықаралық сауда аренасына
түсуіне және ... ... ... үнемі қарым-қатынаста болуымен
сипатталады. Бұл ... үй, ... ... ... әкеледі.
Химиялық және мұнай-химиялық саласы алатын несиелердің көлемі 520 341
мың теңгеге ... ... бұл ... ... ... ... көбінесе шетел инвестициялары құйылып жатыр.
10-кесте. Экономика салалары бойынша берген банк несиесі
мың теңге
|№ |Экономика ... ... ... |% |
| | |ж |ж | | |
|1 ... ... |25 766 |69073 |43 307 |168 |
| ... % |0,26 |0,4 | | |
|2 ... |255 008 |344700 |89 692 |35,1 |
| ... % |2,5 |2,0 | | |
|3 ... ... |993834 |597 050 |-396 784 ... ... % |10 | | | |
| | | |3,5 | | |
|4 ... сауда |2 879 844 |5 034 618 |2 154 774|74,8 |
| ... % |29,2 |30,1 | | |
|5 ... ... |20 586 |44 201 |23 615 ... ... % | |0,2 | | |
| | |0,2 | | | |
|6 ... |365 785 |1 240 565 |874 780 ... ... % |3,7 | | | |
| | | |7,4 | | |
|7 ... үй, ... кафе |17 519 |26 374 |8 855 |50,5 |
| ... % |0,17 |0,1 | | |
|8 ... ... мұнай-химиялық |634 342 |114 001 |-520 341 |-82 |
| ... % |6,4 | | | |
| | | |0,6 | | |
|9 ... ... |72 333 |152 173 |79840 |110 |
| ... % |0,73 | | | |
| | | |0,9 | | ... ... |4 576 066 |9 098 599 |4 522 533|98,8 |
| ... % |46,4 |54,4 | | |
| ... |9 841 083 |16 721 354|6 880 271|69,9 ...... көздері: Банк ЦентрКредиттің жылдық есеп мәліметтерінен|
|құралған |
| ... ... ... Даму және Қайта құру банкінің несиелік желі
және Германияның үкімет ... ... ... және орта бизнесті
несиелеу бағдарламысына үздік ... Оның ... ... жеке ... ... кәсіпорындардың бизнесін кеңейту болып табылады.
Азиялық Даму банкі мен ... ... ... ... Банк ... ауыл шаруашылық кәсіпорындарды қолдау
мақсатында көптеген бағдарламаларды жүзеге асырады.
Сонымен қатар Қазақстан Даму ... және ... ... ... ... отандық тауар өндірушілердің
ішінде ауыл шаруашылық өндірушілерді қаржыландырады. Яғни банк клиеттері
төменгі ... ... ... ... ... ипотекалық несиені өзінің жеке және Қазақстан
Ипатекалық Компаниясының бағдарламасы бойынша ұсына.
Қорта айтқанда берілген несие көлемінің өсуі ең ... ... ... ... ... және шетел елдерінің экспорттық-
несиелік агенттіктерін ... ... ... ... ... ... ... мерзіміне қарай үлесін анықтасақ, қысқа мерзімді
несиелер 01.01.04 жылы 7 634 695 млн.теңге немесе ... ал ... 3 129 207 ... ... ... ... Қысқа мерзімді несиелер
көлемі 01.01.05 жылы азайғандығын көреміз. Сондай-ақ орта мерзімді несиелер
01.01.04 жылы 1 886 717 ... ... ... ал 01.01.05 жылы 1 ... ... ... ... құрады. Ал ұзақ мерзімді несиелер 01.01.03
жылы 293 905 мың теңге немесе 2,9%-ды, 01.01.05 жылы 1 191 551 ... ... ... Орта және ұзақ ... ... ... ... көбейді.
11-кесте. Мерзімі бойынша берілген несиелер
млн.
теңге
|№ |Несие түрі ... ... ж. ... |% |
| | |ж. | | | |
|1 ... ... несиелер |7 634 695 |3 129 207 ... |59 |
| | |77,7 | |-24,5 | |
| ... % | |53,2 | | |
|2 ... ... ... |1 886 717 |1 556 251 |-330466 |17,5 |
| ... % |19,2 |26,4 |7,2 | |
|3 ... ... ... |293 905 |1 191 551 |897646 |305 |
| | |2,9 |20,2 |17,3 | |
| ... % | | | | ... |Барлығы: |9 815 317 |5 877 009 ... |40,1 ...... ... Банк ... жылдық есеп мәліметтерінен |
|құралған ... ... ... ... ... ... ... тырысады,
яғни бір жылға дейінгі несиелер. Бұл белгілі факторлармен ... ... ... ... даму ... ... ... жағдайының
бар болуы. Ал бұл берілген несиелермен және ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
бермейді.
2) Нарықтың пайыздық ставкалармен байланысты тәуекелдерге тәуелді
болуының төмендігі.
3) ... ... ... ... ... және ... бұрынғы кезде Қазақстан Республикасының көптеген
кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... Ал орта және ұзақ мерзімді несиелерді
беру үшін банк қарыз алушымен байланысты ... ... ... ғана ... ... ... орта және ұзақ ... несиелермен жұмыс
істеу тәуекелі жоғары және банк үшін шығындарды көп қажет етеді. ... ұзақ ... ... ... кезде кепілге жылжымайтын мүлікті
қоюмен байланысты болады. Ал бұл кепілдің бағалау құнын және нарықтық ... ұзақ ... ... ... үшін ... тәуекелді басқару негізгі болып табылады. Несиелік
тәуекелді басқару – несиені, ... ... ... ... ... ... ... және аккредетивтер бойынша міндеттемелерді
қарыз алушының мүмкін болатын орындамау тәуекелі. Несиелік тәуекел ... ... ... бойынша банк пен қарыз алушының
арасындағы қарым-қатынас негізінде болады, сондықтан ол ... ... ... ... де ... ... тәуекелдің дәрежесін анықтайтын негізгі фактор болып – қарыз
алушының ... ... ... ... алушының несиелік
қабілеттілігін бағалаған кезде, әдетте, келесі факторлар ескеріледі:
- оң несиелік ... ... ... қызметінің жағдайын динамикада талдау;
- негізгі қарыз бен есептелеген сыйақыларды өтеу ... ... ... ... үшін ... алушының жеткілікті ақша
ағындарының қамтамасыз етілуінің ағымдағы мүмкіндігі;
- ... ... ... және оны ... ... ... қарыз алушының нарық конъюктурасынының жағдайы және оның саласының
даму перспективасы;
- оның ... ... және ... ... ... моральді және қызметтік беделі;
- өтімді кепілді мүліктің ... ... ... ... сақтандыру полистері, акциялар, облигациялар және т.б.)
болуы.
Тәуекелді нәтижелі ... үшін ... ... әр бір факторды талдау
және бағалау қажет.Несиелік тәуекелдің дәрежесіне банк жұмысының сапасын
анықтайтын, яғни несиелік ... ... ... де әсер ... ... ... ... келесідей несиелік процесс ұйымдастырылған:
- банктің несиелік операцияларын реттейтін ... ... ... болуы;
- несиені қарастыру және беру нақты процедурасының болуы;
- ... ... ... ... нақты талаптардың
болуы;
- несиені берудегі және оны өтеу ... ... ... ... бақылау және жүйелі мониторингтің болуы;
- қарыз алушы туралы сенімді ақпараттардың ... және ... ... ... несиелік процеске қатысатын банк қызметкерлерінің жоғары мамандылық
деңгейлерінің болуы және ... ... ... ... мен процедураларын қатал сақтауларынан көруге болады.
3. Банктің несиелік портфелінің сапасын жетілдіру жолдары
3.1 Проблемалық несиелермен банктердің жұмысы
Отандық ғалым ... ... ... ... ... несиелері:
- несиелік келісім-шартта көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген және қосымша келісім берілген несиелер;
- сақтандыру, кепілхат ... ... ... ... бойынша сақтандыру компанияларының, кепілхаты және
кепілдеме берушілердің банк ... ... ... ... пайыздың несиелік келісім-шартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер жатады.
Ал шетел әдебиеттерінің көбісінде, яғни Эдвин Дж Доллонның ... ... және ... ... ... несиелер дегеніміз кез келген мерзімі
кешіктірілген, банк алдында қарыз алушының қандайда ... ... ... банк үшін ... ... ... деп
көрсетіледі.
Жалпы банк несиелік келісім-шарт бойынша клиент міндеттемесінің
орындалуын қатаң бақылап отырады. Оның ... ...... ... ... бен кезекті төлемдердің уақытылы және тұрақты төленуін
қамтамасыз ету ... ... яғни бұл ... ... – несиелік
мониторинг болып табылады.
Несиелік мониторинг – несие бойынша ... ... ... жағдайда,
қарыз алушының несиелік қабілетінің өзгерісін қадағалап отыруға байланысты
шаралар жүйесі болып табылады.
Несиелік мониторинг – бұл ... ... ... бастап, оның
толдық өтелуіне күнделікті бақылау жұмыстарын жүргізу, яғни қарыз алушының
қызметіне күнделікті талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... жүргізу және талаптардың бұзылуы кезінде
қарыз алушыға баламалық шараларды қолдау болып табылады.
Мониторинг қарыз алушының несиені ... ... ... үшін қажет.
Мониторингтің негізгі түрлері:
- несиелік ресурстарды мақсатты қолдану мониторингі;
- ағымдық мониторинг;
- терең мониторинг.
Несиелік ... ... ... ... яғни несиенің өз
мерзімінде толық өтелуі мен несие бойынша ... ... ... ... ... Несиелік мониторингті несиелік офицерлер жүргізеді.
Несиелік ресурстарды мақсатты қолдану мониторингін несиелік офицер
жобаның ... ... ... ... Несиелік ресурстарды мақсатты
қолдану мониторингін тексерудің ... ... ... ресурстардың
мақсатты қолданылуы болып ... ... ... ... ... ... қолданылуды растайтын құжаттар болу қажет.
Оларға қабылдау – ... ... ... және шығыс кассалық ордер,
тауарлы – көлік жүк құжаты (накладные) жатады.
Ағымдық мониторинг – бұл ... ... ... ... ... және ... жағдайы туралы толық ақпарат алу ... ... ... ... ... ... айлық есепте
рәсімделеді. Ағымдық мониторингтің мақсаты – ... ... ... ... табылады. Ағымдық мониторингті жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... ... кестесінің көшірмесі
шоттар менеджеріне ... ... ... ... ... ... менеджері және корпоративтік қаржы департаменті қарыз алушының ... өз ... ... ... ... ... – бұл қарыз алушының төлем кестесі боынша ... ... ... ... ақпараттауды толық алу үшін, яғни несиені беру
туралы шешімді қабылдау кезінде ... ... ... комитеттің
бекітілуімен жүргізіледі. Несие бойынша терең мониторингті жүргізу кестесі
несиені беру ... ... ... ... несиелік бөлім несмесе
несиелік комитетпен ... ... ... ... несиелік рейтингі мен саласының жағдайынан тәуелді болады. Егер де
қарыз алушының несиелік ... ... ... болса, онда соғұрлым терең
мониторинг көп жүргізу керек. Терең мониторинг тревожный ... ... ... ... ... барысында қарыз алушының қызметін
кешенді тексерумен қамтамасыз ететін іс-әрекеттердің тізбектілігі ... Ең ... ... ... мен ... қаржы бөлімінің маманы
қарыз алушының жағдайын, яғни өндірістік ... ... ... тауарлар мен
қызметтерді өткізу бойынша қарыз алушының ағымдық қызметін талдау ... ... ... ... ... ... тексеріледі.
Кәсіпорынды толығымен тексергеннен кейін, алушының жаржылық жағдайын талдау
керек. Осы ... ... ... ... ... есебін, яғни
балансты, пайда және зиян туралы есепті ақшалай қаражаттардың ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер себебін
анықтау керек. Есеп мәліметтерінің бастапқы құжаттармен, яғни өзара шарт
(контракт), салыстырып тексеру ... ... ... және ... ... қаражаттардың қозғалысы туралы есепті
талдаған ... ... ... ... ... ... Жағымсыз өзгерістер негізінде несиенің өтелуіне әсер ететін себептер
анықталады.
Қарыз алушының тауарлы-материалдық құндылықтарының болуы негізінде
олардың нақты болу ... ... ... мониторинг кезінде кепілдікті мүліктің техникалық жағдайы мен
нақты болуын оның сақталу шартын сатып алушының ... ... ... құн есебімен нарық конъюнктурасын және кепілдікті мүліктің мекен-
жайын міндетті түрде тексеру қажет.
Терең ... ... ... ... ... жүзеге асырудың тәсілдері:
- тікелей – телефон немесе қарыз алушыға ... бару ... ...... ... жағдайы туралы үшінші тұлғалардан, яғни
бизнестегі серіктестіктерінен, бәсекелестіктерден, қызметкерлерден
және т.б. тұлғалардан ақпарат алу ... ... ... – қауіпті белгілерді (тревожный
сигналдарды), яғни ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қауіпті белгілердің қаржылық және қаржылық емес белгілері ... ... ... ... ... ... байланысты
белгілер, ал қаржылық емес белгілерге қарыз ... ... ... ... емес ... бірақ та дефолт болу
мүмкіндіктерін куәландыратын белгілер жатады.
Қауіпті белгілер ... ... ... ... есепті талдау;
- қарыз алушымен жеке қарым – қатынас;
- ... ... ... ... да ... ... есепті талдауда келесідей тревожные сигналдарды анықтауға
болады:
- операциялық қызметтерден пайда болған зияндарды;
- ақшалай ағымдардың төмендеуі немесе болмауы;
- сату ... ... ... ... тез ... ... Босалқы қолардың айналымдылығының баяулануы;
- Қаржылық коэффиценттердің төмендеуі.
Қарызды өтеу мерзімі келген кезде, яғни негізгі ... ... ... кезінде несиені офицер немесе несиелеу бөлімінің маны төлемнің өтелуін
тексеру керек. Егер де төлемнің өтелмеуі ... ... онда ... ... алушыға тез арада хабарлауы қажет. Төлемнің кешіктірілуі
уақытында қаржылық қиыншылықтар мен ... ... онда ... ... ... ... және ... бойынша төлем кестесінің бұзылмауы туралы
мәселелер шешіледі. Қарыз алушының несиені өтеуде ... ... ... ... терең мониторинг жүргізеді. Терең мониторингте:
- несиенің кешіктірілу себептері;
- қарыз алушының мерзімі өткен төлемдерді өтеу мүмкіндігі;
- ... ... ... төлем кестесін дұрыс орындау мүмкіндігі.
Несиелік мониторингті жүргізу барысында несиелік офицер проблемалық
несиелерді байқаған жағдайда олармен ... ... ... ... несие – бұл келісім – шарт ... ... ... ... өз ... өтеуіне қаржылық мүмкіндіктердің болмауы немесе
мынадай жағдайлардың болуы:
- ... ... ... өтеу уақытында төлем қабілетсіздік зияндары үшін
қарызын өтей ... ... ... ... ... ... жағдайы. /3/
Проблемалық несие анықталған жағдайда бастапқы шара болып терең
мониторинг табылады. Терең мониторингті жүргізген ... ... ... ... мен жағдайын белгілеу оның нақты ... ... ... ... ... ... қажет.
Мониторинг есебінің нәтижесі бойынша проблемалық ... ... ... ... және ... ... ... анықталады.
Проблемалық несиелермен банктердің жұмысы екі бағытта жүргізіледі:
- қарыз алушының қаржылық реабилитациясы (құқығын қалпына ... ... ... ... ... ... реабилитациясы – несиелік келісім шарт
талаптарын өзгерту арқылы қарыз алушыға ... ... ... ... ... ... бөлуді немесе беруді қарастыратын
шаралар жиынтығы. Сонымен қатар қарыз алушының қаржы-шаруашылық ... үшін ... да ... ... ... төлеттіру – бұл сот немесе соттан тыс тәртіппен
қарыз алушыдан ссудалық берешекті төлеттіру, кепілдік ... ... ... қалған мүлкін төлеттіру.
Проблемалық несиелермен жұмыс кезінде келесідей факторлар ескерілуі
керек:
- қарыз алушының банк алдындағы ... ... ... ... проблемалық несиелердің пайда болу себептері: форс-мажор немесе ... ... ... бизнес-жоспардағы қателер,
кәсіпорын менеджментінің нашар ... және ... ... ... іскерлік беделі және несиелі тарихы;
- кепілдік мүлікті өткізу арқылы ссудалық берешекті өтеу мүмкіндігі;
- кепілдік мүлікті өткізу ... ... ... өтеу нәтижесі
туралы жоспарды қарыз алушыға ұсыну;
- қарыз алушыға қосымша қамтамасыз етуді ұсыну.
Қарыз ... ... ... – бұл ... ... ... қызметінін жалғастыру есебімен ссудалық берешектерді өтеу
мүмкіндігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... (пролонгация) – қарыз келісім-шарт мерзімін ұзарту;
- құрылымын өзгерту ...... ... ... ... несиелік ресурстарын өзгерту;
- қайта қаржыландыру (рефинансирование) – жаңа несие алу несмесе үшінші
тұлға (қарызды аудару) арқылы ... ... ... ... ... ұзарту және құрылымын өзгерту шарты негізінде
мыналар ұсынылады:
- несие бойынша ... ... ... ... ету;
- қарыз алушының өндірістік-қаржылық қызметінде қолданылмайтын
активтердің бір ... ... ... ... ... ... ... жұмыс кезінде қайта қаржыландыру тәсілі
ұсынылмайды, бірақ та ... ... ... қарыз немесе кепілдік шарттарын рәсімдеу кезінде қателер ... ... ... ... үшінші тұлға өзіне қабылдау мүмкіндігі.
Қарыз немесе кепілдік шарттарын рәсімдеу кезінде қателерді қарыз
алушы ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін қабылдауға құқығы бар үшінші тұлғаларға
мыналар жатады:
- қарыз алушының қосымша тұлғалары;
- ... ... ... ... ... ... ... яғни шикізаттарды, тауарларды және қызметтерді жеткізу
болып табылады;
- консорциум бойынша қарыз ... ... ... да ... ... төлеттіру кезінде ең алдымен кепілдік мүлікті сату
негізінде төлеттіру және талаптарды кепілге ұсыну болып табылады. Осы жұмыс
кезінде ... ... ... тыс, яғни өз ... ... ... немесе өткізуге мүмкіндік береді. Кепілдік беруші келісім берген
жағдайда кепілдік мүлікті қымбат сатуға мүмкіндік ... ... ... ... ... яғни ... ... банк
шығындардан бас тарту үшін ұсынылады. Кепілдік мүлікті ... ... ... ... болады:
- банктің бақылауымен кепілдік берушінің мүлкін сату;
- банктің сенім тұлғасымен кепілдік берушінің сенімі бойынша мүлікті
сату;
- ... ... ... ... тұлғаға беру құқықтары.
Сонымен қатар кепілдік мүлікті өткізу жаңа ... ... ... ... ... Егер де ... ... ссудалық берешекті өтеу
бойынша шаралар қолданбаса және соттан тыс ... ... ... ... ... ... ... (иск) жұмыстарын бастау қажет. Егер де
несиені қамтамасыз етуде кепілдік ұсынылса, онда кепілгерді тарту ... ... ... ... тыс ... мүмкін емес немесе қарыз
алушы талаптарын өз ... ... ... онда ... ... ісі ... ... бойынша сот тәртібімен берешекті өтеу
бойынша жұмысты жүргізу үшін банктің бас офисінің заңгеріне жіберіледі.
Соттық тәртіптегі ... ... ... жолы ... ... өткізу немесе сату арқылы несиені қайтару табылады. ... ... ... ... ... жоқ ... ... онда Мемлекттік
авто инспекциясы басқармасынан қарыз ... ... ... ... ... ... қажет. Ал егер де қарыз ... ... ... ... ... соттасудың қажеті жоқ. Сонымен қатар егер қамтамасыз
етілген кепілдікті өткізгеннен ... оның құны ... ... ... онда ... ... барлық мүлкі негізінде несиелік берешекті
төлеттіреді.
Қорыта келгенде, банк ... ... шарт ... ... ... ... ... Яғни несиелік мониторингті
жүргізу барысында несиелік офицер проблемалық несиелерді ... ... ... ... жұмыс екі бағытта жүргізіледі:
1) Қарыз алушының қаржылық реабилитациясы;
2) Ссудалық берешекті төлеттіру.
Сонымен қатар проблемалық ... ... ... және ... ... ... проблемалық несие пайда болған жағдайда несиелік офицер несиелік
істі ... ... ... істейтін арнайы ... ... ... ретінде жылжымайтын мүлік болған жағдайда несиелік іс осы
бөлімшеге түскеннен кейін ... тыс ... ... мынадай процеспен
жүргізіледі:
1) Егер қарыз алушының несие бойынша төлемдері 5 күге ... ... ... ... ... ... ... хабарлама жібереді.
Хабарламада кепілдік беруші мен кепілзат иесінің аты-жөні, мекен-жайы,
мерзімі өткен негізгі қарыздың негізгі сомасы, мерзімі ... ... өз ... ... ... қарыз және сыйақы үшін
өсімі (пеня), кепілдікке қойған мүліктің мекен-жайы көрсетіледі.
2) Қарыз ... ... ... ... ... ... 30 күн ... қарыз алушыны өзінің мерзімі ... ... онда ... офицер сауда-саттық жүргізу туралы хабарлама
жібереді.
3) Сауда-саттық жүргізу туралы хабарлама ... ... ... үшін ... ... ... жүргізілер алдында қарыз
алушының сенім тұлғасы әрбір ... ... ... ... ... ... ... Бұл аукционға қатысушы тұлғалар ... Осы ... ... соң ... ... ... жылжымайтын мүлікті сатып алған тұлға аукцион өткен күннен
кейін бес банкілік күн ... ... ... ... ... ... ... сомасынан 5% кепілді жарнаны сенімді тұлғасы талап етуге құқылы.
4) Кепілдік мүлікті сату бойынша аукцион ... ... ... ... ... ... мекен-жайы, сағаты, сатушысы (банк),
объектінің аты және мекен-жайы, кепілдік берушінің аты-жөні, мүліктің
бастапқы және соңғы құны, тараптардың қолы және мөрі ... ... ... ... ... алуы ... куәлік. Бұл
куәлікте кімге берілді, қашан берілді, сауда-саттық ... ... ... ... мүлікті сатып алудың құны көрсетіледі.
3.2 Несиелік тәуекелді басқару әдістері
Қазіргі банктік жүйе ... ... ... шаруашылығының
маңызды саласы болып табылады. Нақты нарықтық экономиканы құруда банкілік
қызметтің дамуы қажетті шарт ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруде. Қазақстан Республикасындағы қаржылық
нарықтың құрылуы ең алдымен экономикалық қатынастар жүйесінде несиенің және
несиелік ... ... ... ... ... ... нарықтық
экономикаға өтуін, оның жұмыс ... ... ... қажетті
инфрақұрылымның құрылуын, несиелік қатынастардың ... ... ... етуге болмайды.
Несиелік қатынастар несиелік тәуекелдердің пайда болуымен ... ...... ... ... алған несиесі бойынша
қарызын немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына
байланысты банктің зиян ... ... ...... басты және базалық тәуекелі болып
табылатын, сондай-ақ міндеттемелер бойынша төлемқабілетсіздікпен байланысты
тәуекел. Бұл ... түрі ... ... ... ... ... мен ... төлемдер) немесе несиенің өтеу мерзімін кейінге
қалдырғанда пайда болады.
Несиелік ... – бұл ... ... ... алдындағы несиені
қайтару бойынша міндеттерін уақытылы орындалмауымен байланысты ... ... ... себептеріне:
1) қарыз алушының адалсыздығы;
2) қарыз алушының болашақ ақша ағымының түсуін қамтамасыз ете алмауы;
3) банк басқармасының қателіктері;
4) іскерлік және экономикалық ... ... ... ... ... ... қарыз алушының іскерлік беделінің төмендеуі;
7) несиеге салынған кепілдің сапасының болашақ құнына сенімсіздігі.
Сонымен қатар ішкі себептер болуы мүмкін: ... ... ... ... ... ... өз
міндеттерін сапасыз орындауы, банк жұмысшыларын басқалардың паралап ... ... ... ... және ... қағидалары:
- банктік бизнес үшін табыстылықты ... ... ... тәуекелдің
мүмкін шектерінде пайда әкелуі қажет;
- қайтарымдылық және төлемділік;
- несиелік өтініштердің ... ... ... бар несиелерді басқару;
- өнеркәсіптің әртүрлі салалары бойынша несиенің концентрациясын шектеу;
- нарықтық қатынастардың ... ... ... ... және ... жағдайын нығайту.
Банктік қызметте несиелік тәуекелдің келесідей деңгейлерін бөлу ... ... ... бойынша несиелік тәуекел – қарыз алушының нақты несиелік
келісімнің орындамауынан шығындардың ықтималдылығы;
- бүкіл ... ... ... – несиелік портфельдің барлық
келісімдері бойынша тәуекелдердің мөлшері.
Сандық көзқарас бойынша несиелік тәуекел қарыздың және қарыз алушының
параметрлерінің ... ... ... ... бір ... ... және
тәуекел түрімен байланысты тәуекел деңгейі банк несие берген жағдайда
тәуекелдің әртүрлі түрлерінің ... ... ... ... ... оның ... деңгейін анықтағаннан кейін, біз оның өзгере
алатынын ұмытпауымыз керек.
Несиелік тәуекел өмірлік циклдегі ... өнім ... яғни ... ... ... ... әзірлеу, потенциальды
клиенттермен жұмыс, банк мақсатын және клиент мүддесін ... ... ... ... ... несиенің сапасын құру, несиелік
мониторинг, проблемалық несиелермен жұмыс, санкцияларды қолдану және ... ... ... банк ... ... ... керек. Тәуекелдерді
төмендету негізінде елдің банк жүйесінің дамуы жоғарылайды. Тәуекелдерді
төмендету – бұл зияндарды төмендету ... ... ... ... – бұл банк ... дайын болып отырған
тәуекел түрлерінің барлығын айқындауды және олардың ең жоғарғы жететін
деңгейін ... ... ... ... ... қызметі болып табылады.
Несиелік тәуекелді басқарудың негізгі тәсілдері:
- тәуекелдері төмендетуді анықтау (қарыз алушының қаржылық тұрақтылығына
тәуелді несиелердің ... ... үшін ... ... (тәуекел деңгейі бойынша несиенің
бағасын ... ... ... ... ... ... ... өтеу үшін
белгілі шараларды, яғни сақтандыру шараларын әзірлеу.
Несиелік тәуекелді басқару – бұл процесс және күрделі жүйе ... ... ... ... ... ... несиелік саясатының мақсаттары мен міндеттерін әзірлеу;
2) несиелік тәуекелді басқару және шешімдерді қабылдау ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау;
4) қарыз алушының несиелік тарихын талдау;
5) несиелік келісімді әзірлеу және қол қою;
6) несиенің қайтарылмау тәуекелдерін ... ... ... ... алушының несиелік мониторингі;
8) мерзімі өткен және күмәнді несиелерді қайтару бойынша шараларды
әзірлеу.
Банктерде ... ... ... ... қиыншылықтар бар.
Үкімет жағынан бақылау, саяси сипаттағы ішкі және ... ... ... ... ... қаржылық шектеулер, өндірістік графиктер
мен жоспарлардың үзілуі, бизнес пен өндіріс саласындағы тұрақсыздық қарыз
алушының ... ... ... ... ... көбінесе сенімсіз
болып табылады, сонымен қатар құқықтық ... ... өтеу ... ... ... ... Осы жетіспеушіліктер
несиелік портфельге кері әсер етеді. Банк өздерінің операциялары бойынша
несиелік тәуекелді белгілі ... ... ... Бұл ... ... ең маңызды шарты болып табылады.
Несиелік тәуекелді тиімді басқарудың негізгі ... ... ... пен ... ... ... несиелік портфельді дұрыс басқару,
несиені тиімді басқару табылады.
Қазақстан банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... әдістеме әзірленген жоқ. Қазақстан банкілері тәуекелі
жоғары жағдайда жұмыс істеуге тәуелді, сондықтан да ... ... ... банкілері дағдарыс жағдайында болады.
Дамыған нарық жағдайында банктің серіктес сенімділігіне объективті
бағаны желі өте ... ... ұйым ... Осындай тәуелсіз ұйымдардың
дамуы Қазақстан банк ісі үшін қажетті. /20/
Несиелік тәуекелдерді басқару – бұл ... ... ... ... ... әдістері:
- диверсификация;
- лимиттер жүйесі (шектеу);
- өзін-өзі сақтандыру;
- ... ... ... – бұл ... ... ең көп таралған әдісі,
яғни банктің тарту көздерін және қолдану қаражаттарын диверсификациялау.
Әрбір банк ... ... ... ... көп ... ... әртүрліқарыз алушылар арасында неғұрлым аз сомамен орналастыру керек
және депозиттік базаны тарту ... ... ... ... жеке тұлғалардың салымдары және т.б.) диверсификациялау керек.
Әдетте тәжірибеде диверсификацияның үш типі ... ... және өтеу ... ... ... ... – бұл ... етудің әртүрлі түрлерін
қолданумен және әртүрлі саладағы клиенттердің арасында банктің несиелерін
және депозиттерін бөлу.
Географиялық ... – бұл ... ... ... ... ... тартуға бағытталады.
Өтеу мерзімі бойынша диверсификациялау – бұл ... ... алу және ... яғни банк ... ... ... мақсатында банк
операцияларының көлемін, серіктестерін, клиенттерін, құралдарын және т.б.
қолдануын ... ... ... ... келесі түрлерін бекітеді:
- өтімділік бойынша лимиттер – жоғары өтімді активтердің ... ... ... тәуекел бойынша лимиттер – тарту мерзімі бойынша бөлінген
әртүрлі қаражаттарды тарту бойынша ... ... ... ... ... лимиттер – банк жұмыс істейтін негізгі
валюталар типтері үшін ... ... ... ашық ... ... емес ... ... басқа барлық валюталарға
қарсы валютаның жиынтық лимиті;
- салым түрлеріне байланысты лимиттер – активті ... ... ... ... ... ... кезінде банктің міндетті түрде өзіннің банктік
табысынан және ... ... ... ... болатын шығындарды және
берілген үмітсіз несиелерді жабу үшін мемлекеттен, құрылтайшылардан немесе
акционерлерінен алынған қаражаттарынан құрылған ... ... ... ... ... түрде Қазақстандық “Жеке тұлғалардың ... ... ... болу ... ... ... болып білікті мамандардың бар болуы табылады.
Қорыта айтқанда, банк осы әдістерді тиянақты түрде қолданса, онда бұл
банктің тәуекелі де азаяды.
Қорытынды
Қазақстан ... ... ... өсіп ... ... ... тығыз байланысты болып отыр. Өйткені
экономикадағы қаржы секторының ... ... ... өндіріс
секторларын ақшалай қаражаттармен қамтамасыз ету болып ... және ... ... несиесінсіз өз қызметтерін толығымен
дұрыс жолға қоя алмайды. Оларда әр уақытта ақша ... ... туып ... Ол қажеттілікті банк несиесі арқылы
қанағаттандыру мүмкіндігі бар. Банктік несие – бұл ... ... ... ... ... ... несиені білдіреді.
Қорыта келе біз банктің несиелік портфелін және оның ... ... ... портфелінің мәні мен құрылымын, банктің несиелік
портфелін басқаруды, банктің несиелік ... ... ... ... ... ... банктердің жұмысын және
несиелік тәуекелдерді басқару әдістерін қарастырдық.
Бітіру жұмысын зерттей отырып мынадай түйіндерге келдік:
1. ... ... ... – бұл ... ... ... және ... несиелердің сапасы мен құрылымының сипаттамасы.
2. Несиелік портфельді басқару – бұл банк қабылдауға дайын болып
отырған ... ... ... айқындауды және олардың ең жоғарғы
жететін деңгейін анықтауды талап ететін жоғарғы жетекшілер қызметі болып
табылады.
3. ... ... ... ... ... ... ... Несиелеу механізмі – бұл несиенің берілу мен қайтарылу әдіс-
тәсілдерін және несиелеу процесін, ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі.
4. Банктің несиелік портфелін бағалау банктің несиелік портфелінің
құрылымы, экономика салалары бойынша берілген банк ... және ... ... ... ... жүзеге асырылады. Жалпы несиелік
портфельдің құрылымына байланысты ... ... ... ал ... ... Проблемалық несиелер дегеніміз – бұл кез ... ... банк ... ... ... ... да міндеттемелерін
орындамау факторлары тіркеледі, банк үшін қарыз туғызатын несиелер ... ... ... ... ... ... диверсификация;
- лимиттер жүйесі;
- өзін-өзі сақтандыру;
- сақтандыру;
- сапаны басқару.
Осы түйіндерге келесідей ұсыныстар ұсынамын:
1. Банктің несиелік портфелін ... ең ... оның ... керек. Сапаны басқару үшін несиелік тәуекел деңгейін төмендету
керек. ... ... ... ... үшін ... барлық
әдістерді дұрыс қолдану қажет.
2. Жалпы несиелердің көлемін ... үшін ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылықты, төмен деңгейдегі инфляцияны;
- халықаралық деңгейде бірнеше несиелік бағдарламаларды қабылдау және
жүзеге асыру, оның ішінде ЕҚДБ-нің орта және ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеу
бағдарламасы.
- банктің несие жүйесіне байланысты халықтың сенімін арттыру және
несие ... ... ... ... арттыру. Осы сенімді
арттыру үшін Қазақстанда жеке тұлғалардың депозиттерін сақтандыру
қоры құрылған.Бұл ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 31 ...... ... ... және банк ... туралы» Заңы,
(1995 ж 31 ... ... 2003 ж 8 ... № 411-II ... өзгертулер және толықтыруларымен.
2. «Қазақстан ... ... ... ... ... 1995 ж 30 наурыздағы № 2155 Заңы (1995 ж ... ... 2001 ж 3 ... № 182-II Заңы мен ... ... және ... “Қаржы лизингі” туралы ҚР заңы. 05.07.2000 жыл
4. Положение ... РК от ... №465 “О ... ... и условных обязательств и расчете провизий по ним банками II-го
уровня РК.”
5. Положение Банк ЦентрКредита “О ... ... ... ... Банк ЦентрКредита “О работе с проблемными кредитами”.
7. Банк ЦентрКредиттің жылдық есебі. 2003 – 2004 ... ... дело / Под ред. ... – Алматы: “Қаржы-Қаражат”,
1998 жыл
9. Коммерциялық банктер операциялары / ...... ... ... Ақша ... және ... / ... – Алматы: “Қазақ Университеті”,
2000 жыл
11. Межбанковский кредит: дилинговые операции на рынке “Коротких денег” /
Под ред. ... ...... 1995.
12. Управление рисками коммерческих банков / Под ред ...... ... ... 2000 ... Банковское дело / Под ред. О.И.Лаврушина. – Москва: “Финансы ... 1998 ... ... ... ... Г.С.Сейтқасымов. – Алматы, 2001 жыл
15.“Кәсіпорынның ... ... ... / ... – Алматы: “Экономика”, 2001 жыл
16.Банктік тәуекелдер / К.О.Шаяхметова. – Алматы: “Қазақ ... ... ... дело / Под ред. ... – Москва, 2004 жыл
18. Банки и банковские операции / Под ред. Е.Ф.Жукова. – ... 1997 ... ... ... стратегическое руководство / Под ред. В.Платонова,
М.Хиггниса. – М.: ... 1998 ... ... Казахстана №1, Алматы 2004 жыл
21. Финансы и Кредит 23 (113), ... 2002 ... ... ... ... / ... ... № 6 (40) 2003 жыл
23. АҚ “Азамат”-тың қаржылық ... ... ... ... ... ... жылдар
25. Годовой отчет Нацбанка РК за 2002, 2003, 2004 ... ... ... банки / Под ред. Сейткасимова Г.С. – Алматы: Экономика,
1999 жыл
27. Долан Э.Дж., Кэмпбелл К.Д., ... Р. Дж. ... ... и ... ... – М.-Л., 1991 ... ... С. и др. Сравнительный анализ денежно-кредитной
политики в ... ... - М.: ... ... переходного
периода, 2003 жыл
29. Зиябеков Б. О развитии ... ... ... ... ... ... № 5. 2003 жыл
30. Абдрахманова Г.Т., Нурсеитова Р.А. ... и ... ... ... в ... // ... ... № 12. 2003 жыл
31. Айманбетова Г.З. Инфляционное таргетирование: проблемы переходного
периода и перспективы внедрения // ... ... НБК. № ... ... ... Я.А. и др. История развития денежно-кредитных ... ... // ... обозрение Национального Банка Казахстана.
Вып. 2, 1999 ... ... ... за ... лет ... ...... Банк Республики Казахстан, 2001 жыл
34. Залунина Л .В. Традиционный ... ... ... //
Банковское дело. № 10, 2003 жыл

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Несиелік жүйе: элементтері, қызмет етуі82 бет
Коммерциялық банктің лизингтік қызметі, оның инвестициялық тәжірибесі формаларының бірі ретінде86 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын орналастыру тәжірибесін талдау ("АТФ" АҚ мысалында)47 бет
Бағалау объектісінің сипаттамасы мен ерекшеліктері19 бет
Бағдарламалық қамтаманың сапасы5 бет
Бизнесті бағалаудың негізгі принциптері және құн түрлері7 бет
Жерді ұтымды пайдалану4 бет
Жылжымайтын мүлікті бағалаудың теориялық негіздері69 бет
Кадрларды іріктеу және олардың сипаттамасы5 бет
Квалиметрия дайын өнім сапасын сандық бағалау әдісі ретінде28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь