Қазақстан Республикасының экономикасының нақты секторын белсендірудегі бағалы қағаздар нарығы

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.6
I бөлім. Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің экономикалық
мәні және мазмұны.
1.1 Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің қажеттілігі. . . . . . . . . . .7.14
1.2 Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің модельдері.
Мемлекеттік реттеу әдісінің әлемдік тәжірибесі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15.22
1.3 Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік
реттеу жағадайлары. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23.30
ІІ бөлім. Қазақстан Республикасының экономикасының нақты
секторын белсендірудегі бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу механизмінің бүгінгі таңдағы сипаты.
2.1 Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығы мен нақты
сектордың өзара байланысы және нақты секторды қаржыландырудың мүмкіншіліктері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31.34
2.2 Қазақстан Республикасының нақты секторымен байланыста қызмет
ететін бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының бүгінгі таңдағы жағдайы және олардың қызметтерін реттеу заңнамасы. . . . . . . . . . . . . . . . . .35.43
2.3 Қазақстан Республикасының жинақтаушы зейнетақы қорлары,
сақтандыру компаниялары, екінші деңгейлі банктер және басқа
бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының экономиканың нақты
секторын дамытудағы ролі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .44.52
ІІІ бөлім. Экономиканың нақты секторын дамыту мақсатында бағалы
қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу механизмін жетілдіру мәселелері.
3.1 Қазақстан Республикасының экономикасының нақты секторын
дамыту мақсатында бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеуді
жетілдіру жолдары. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .53.61
3.2 Нақты сектормен байланыста қызмет ететін бағалы қағаздар
нарығының қатысушыларының іс.әрекеттерін реттеудің заңнамалық жетілдірілуі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .62.97
Қорытынды. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .68.70
Пайдаланылған әдебиеттер. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71.72
Экономиканың нарықтық қатынастар жүйесінің құрылуы басқа постсоветтік мемлекеттердегі сияқты Қазақстан Республикасында жүргізіліп жатқан реформалардың қорытындысы болып табылады. Әлемдік нарықтық экономиканың тәжірибесі қазіргі уақытта әрбір мемлекеттің нарықтық қатынастарының мемлекеттік заңнамамен реттелетінін көрсетеді.
Нарықтық шаруашылық жағдайындағы экономиканы мемлекеттік реттеу заңнамалық, атқарушылық және бақылаушылық жүйесін мемлекеттік құқықтық мүмкіншілікті мекемелер тарапынан және қоғамдық ұйымдар тарапынан жүзеге асырылатын, әлеуметтік-экономикалық жүйелерді әр түрлі өзгерістерге қалыптастыруға арналған шараларды қамтитынын сипаттайды.
Экономиканы мемлекеттік реттеуде басты мақсат экономикалық және әлеуметтік тұрақтылық болып табылады. Нарықтық экономика жағдайында ол келесі мәселелерді шешеді:
 экономикалық өсуді ынталандыру;
 халықты жұмыспен қамтамасыз етілуді қамтамасыз етуді жүзеге асыру;
 аймақтық және салалық құрылымдардың қарқынды дамуын қолдау;
 экспортты ынталандыру.
Мемлекеттік реттеудің негізгі түрлері, бағыттары экономикалық және әлеуметтік проблемалардың табиғатымен және маңыздылығымен анықталады.
Мемлекеттік реттеудің субъектілері болып шаруашылық субъектілерінің мүдделерін қорғайтын тұлғалар шығады. Мемлекеттік реттеудің объектілері ретінде мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық өміріндегі салалар, аймақтар, аялар және әр түрлі жағдайлар, құбылыстар, яғни экономикалық проблема болу мүмкіншілігі барбарлық жақтарын қарастыруға болады.
Нарықтық қатынастар жағдайында экономика экономикалық (жанама) және әкімшілік (тікелей) әдістермен реттеледі. Экономикалық және әкімшілік әдістер өздерінің табиғаты бойынша бір-бірне қарама-қайшылықты келеді, себебі әкімшілік реттеу әдісі қызмет етудің щектелулігіне әкеледі.
1. Акционерлік қоғамдар туралы 1998 жылғы 10 шілдедегі Қазақстан Республикасының заңы.
2. Бағалы қағаздар нарығы туралы 1997 жылғы 05 наурыздағы Қазақстан Республикасының заңы.
3. Бағалы қағаздармен жасалған мәмлелерді тіркеу туралы 1997 жылғы 05 наурыздағы Қазақстан Республикасының заңы.
4. Банктер және банктік қызмет туралы 1995 жылғы 31 тамыздағы Қазақстан Республикасының заңы.
5. Зейнетақы активтерін басқару компанияларының инвестициялық қызметін жүргізу ережесі. 1998 жыл 13 тамыз.
6. Мемлекеттік зейнетақы қорының инвестициялық қызметін жүргізу ережесі. 1998 жыл 13 тамыз.
7. Сақтандыру резервтерін орналастыру нұсқасы. 1999 жыл 25 желтоқсан.
А. Каналина. Становление и современное состояние инфраструктуры страховой деятельности. // РЦБК №5 2002 г.
8. Б. Ниязов. О государственном регулировании рынка ценных бумаг Республики Казахстан. // РЦБК №8 2002 г.
9. Бердникова Т.Б. Рынок ценных бумаг и биржевое дело: Учебное пособие. – М.: ИНФРА – М, 2000.- 270 стр.
10. Г. Шалгимбаева. О проекте закона «Об акционерных обществах» // РЦБК №2 2002 г.
11. Г. Шалгимбаева. Рынок ценных бумаг Казахстана: итоги, проблемы, перспективы. // РЦБК №1 2003г.
12. Д. Шибутов. Инвестиционные фонды: Проблемы институционального развития.// РЦБК №1 2002 г
13. Информация о состоянии рынка ценных бумаг в 2002 году Национального Банка.
14. Историческая справка о системе государственного регулированиярынка ценных бумаг Республики Казахстан Национального Банка от 05 декабря 1999 года.
15. Культаев К. Фондовый рынок Казахстана: новая парадигма развития. // РЦБК №2 2002г.
16. Құлпыбаев С., Баязитова Ш., Баязитова А. Қаржы теориясы: оқу құралы. – алматы, “Мерей”, 2001 ж. 176 бет.
17. Лялин В.А., Ворбьев П.В. Ценные бумаги и фондовая биржа. Изд.2-е, перераб. и доп.- М.: Информационно-издательский дом «Филинъ» Рилант, 2000. – 248 стр.
18. Мещерова Н.В. Организованные рынки ценных бумаг: Учеб. Пособие для студентов вузов. – М: ЛОГОС, 2000. – 200 стр.
19. Н. Абдрахманов., Г. Киреева. Краткий обзор отдельных аспектов внедрения консолидированного надзора. // Экономическое обозрение. 4-выпуск., январь, 2003 г.
20. Ожегов С.И. Словарь русского языка / Под ред. Гл.-корр. АН СССР Н.Ю.Шведовой. – 18 изд., стереотип. – М.: рус. яз., 1986г. – 797 стр.
21. Проблемы и перспктивы взаимодействия финансового и реального сектороы экономики: Материалы республиканской научно-практической конференции, апрель 2001 год. – Алматы: РГП «Институт экономических исследований» Министерства экономики и торговли Республики Казахстан, 2001. – 148 стр.
22. Фондовый рынок Республики Казахстан: проблемы и перспективы развития. Под ред. К.э.н. Темирханова Е. У. Алматы 1997 г. 361 стр.
23. Ценные бумаги и фондовый рынок. Профессиональный курс в Финансовой академии при Правительстве РФ. М.: Издательство «Перспектива» 1995 г.
24. Ценные бумаги: Учебник под ред. В.И.колесникова., В.С.Торкановского. – М.: Финансы и статистика, 1998 г. 416 стр.
25. Шалгимбаева Г. Рынок ценных бумаг: механизм государственного регулирования. – Алматы: Каржы-каражат, 1996. – 28 стр.
26. Шалгимбаева Г.Н., Шалгимбаева К.Б., Давыденко Н.Б. Казахстанская модель рынка ценных бумаг: реалии становления. Алматы: Каржы-каражат, 1996. – 84 стр.
        
        Жоспар:
беттер:
Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... нарығын мемлекеттік реттеудің экономикалық
мәні және мазмұны.
1. Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің қажеттілігі. . . . . . . .
. . ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің модельдері.
Мемлекеттік реттеу әдісінің әлемдік тәжірибесі. . . . . . . . . . . .
. . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... жағадайлары. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу
механизмінің бүгінгі таңдағы сипаты.
2.1 Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... байланысы және нақты секторды қаржыландырудың
мүмкіншіліктері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... байланыста қызмет
ететін бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының бүгінгі таңдағы жағдайы
және олардың қызметтерін реттеу заңнамасы. . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... компаниялары, екінші деңгейлі банктер және басқа
бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының экономиканың нақты
секторын дамытудағы ролі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу механизмін жетілдіру мәселелері.
3.1 Қазақстан Республикасының экономикасының нақты секторын
дамыту мақсатында бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеуді
жетілдіру жолдары. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... қағаздар
нарығының қатысушыларының іс-әрекеттерін реттеудің заңнамалық
жетілдірілуі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... құрылуы басқа постсоветтік
мемлекеттердегі сияқты ... ... ... ... ... болып табылады. Әлемдік нарықтық экономиканың
тәжірибесі қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жағдайындағы экономиканы мемлекеттік ... ... және ... жүйесін мемлекеттік құқықтық
мүмкіншілікті мекемелер тарапынан және ... ... ... ... ... ... әр ... өзгерістерге
қалыптастыруға арналған шараларды қамтитынын сипаттайды.
Экономиканы мемлекеттік реттеуде басты мақсат экономикалық және
әлеуметтік тұрақтылық ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешеді:
( экономикалық өсуді ынталандыру;
( халықты жұмыспен қамтамасыз етілуді қамтамасыз етуді жүзеге асыру;
( аймақтық және салалық құрылымдардың ... ... ... экспортты ынталандыру.
Мемлекеттік реттеудің негізгі түрлері, бағыттары экономикалық және
әлеуметтік проблемалардың табиғатымен және маңыздылығымен анықталады.
Мемлекеттік реттеудің субъектілері ... ... ... ... тұлғалар шығады. Мемлекеттік реттеудің объектілері
ретінде мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық өміріндегі ... ... және әр ... жағдайлар, құбылыстар, яғни экономикалық проблема болу
мүмкіншілігі барбарлық жақтарын қарастыруға болады.
Нарықтық қатынастар жағдайында экономика экономикалық ... ... ... ... ... ... және ... өздерінің табиғаты бойынша бір-бірне қарама-қайшылықты келеді,
себебі әкімшілік реттеу әдісі қызмет етудің щектелулігіне әкеледі.
Мемлекеттік реттеу ( ол өз ... ... ... ... бірі ... ... ... ол шектеулі ресурстарды тиімді бөліп
және теңдіктерді қамтамасыз ете отырып, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі
болып келеді.
Әкімшілік реттеу әдісі лицензиялау және ... ... ... табыстарға, валюта курсына, пайыз мөлшерлемелеріне бақылау орнату,
нормалар мен ережелер орнату жүйесімен заңнамалық ... ... ... ... ... ... және бюджеттік-салықтық
реттеулерді қамтиды. Сонымен қатар, әр түрлі экономика секторларын мемлекет
тарапынан ... ... ... ... ... ... ... байланысты болып келеді. Бұған жеңілдікпен ... мен ... ... де ... ... секторын белсендіру мақсатындағы бағалы қағаздар
нарығын мемлекеттік реттеу механизмі өте күрделі мәселе болып ... ( ... бір ... ... ... ... ... құрылғы, жүйе ретінде түсіндіріледі.1 Яғни, ... ... ... ... ... белгілі бір тәртіпке, жүйеге негізделіп,
қоғамның мүддесін ... ... ... жүзеге асырылады.
Зерттеліп отырған тақырыптың мәнін, мазмұнын ашуда зерртелетін объект
ретінде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бір бөлігі ( бағалы қағаздар
нарығын мемлекеттік реттеуіне байланыстымүмкіншілікті іс-әрекеттер жиынтығы
шығады. Бұл дегеніміз, отандық бағалы ... ... ... ... заңнамалық актілердің, қаулылардың, ережелердің, нұсқаулурдың
зерттеліп отырған ... ... ... ... ... ... секторын белсендірудегі ролін сипаттау болып табылады.
Зерттеліп отырған тақырыптың субъектілері ретінде экономиканың нақты
секторын ... ... ... ... ... ... нарығының
субъектілері және белгілі бір дәрежеде бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік
реттеуді жүзеге асыратын органдар мен өзін-өзі ... ... ... ... ... отандық экономиканың нақты секторының проблемаларын ашып көрсету;
( ос ... ... ... бағалы қағаздар нарығының
мүмкіншіліктерімен ұштастыра отырып шешудің жолдарын ұсыну.
Жұмыстың негізгі міндеттері:
( отандық бағалы ... ... ... ... ... оны
экономиканың нақты секторын белсендіруде толық пайдалануды анықтау;
( бағалы қағаздар ... ... ... барлық
мүмкіншіліктерін пайдалануды көздеуді қаратыру;
( бағалы қағаздар нарығының нақты секторды ... ... орын ... ... ... ... ... нұсқаулар ретінде әлемдік тәжірибені
пайдалану, яғни ... ... ... ... ... ... нарығын
реттеуде бірегей органды құру, оның құқықтық мүмкіншіліктерін ... ... ... өзара байлйнысын көрсету, реттеу тетіктерін
белгілеу, оның қызметтер мен ... ... ... ... ... легі ... бөлімде қарастырылған, онда шетелдік
тәжірибе негізге ала ... ... ... ... ... ... ... экономикаға көшіп, даму жолында
нарықтық қатынастардың реттелінуі мемлекеттің белгілі бір реттеуімен жүзеге
асырылып отырды және ... ... ... асырылып келеді. Нарықтық
қатынастарды белгілі бір тәртіпте заңнамамен реттеу ... ... ... ... ... ... ... деп түсінуге
болады. Себебі ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктердің және ресурстардың шектеулілігін
есепке алып, ең бастысы ( халық ... ... алып ... ... ... ... ... экономиканы реттеу механизмімен
сипаттайды. Яғни, ол реттеу қызметі бір-бірімен тығыз байланысқан реттеу
шараларын ... ... ... ең алдымен заңнамалық қызметпен
байланыстырылады.
Осы айтылғандарды есепке ала отырып, ... ... ... ... ... ... ( ... қағаздар нарығын реттеуге
байланысты шығарылған және шығарылатын ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығын экономиканың нақты саласын
белсендірудегі реттелінуі халықтың ( салымшылардың мүддесін, құқықтарын,
тәуекелдік қауіпсіздігін ... ... ... ... ... белсендірудегі бағалы қағаздар нарығының
ролін ашып көрсету мәселесі өте маңызды болып ... ... ... ... ... және ... қаржы тартудың жүйелерінің бірі,
сондықтан да, бұл үрдісті ... ... ... де ... қажеттілік
деңгейін сипаттайды.
Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу механизмін жетілдіру әр
мемлекеттің, соның ішінде Қазақстан ... ... ... да, ... қағаздар нарығы мен экономиканың нақты
секторын байланыстырудағы мемлекеттің ролі өте ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу механизмі мемлекет тарапынан, әр ... ... ... ... ... ... ... шешімдерді қажет ететін мемлекеттің жүзеге ... ... бірі ... ... ... ... қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің экономикалық мәні
және мазмұны.
4. Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің қажеттілігі.
Бағалы қағаздар нарығын реттеу оның ... ... ... ... және ... операцияларды қамтиды. Бағалы қағаздар нарығын
реттеу ішкі және сыртқы болуы ... ... ( ... ... бағыныңқылығы өзінің ішкі
нормативтік құжаттарға бағытталады (жарғыға, ішкі ережелерге және ... ... ... реттеу ( ұйымның қызметінің бағыныңқылығы мемлекеттің
заңнамалық актілеріне, басқа ұйымдар актілеріне, сонымен ... ... ... ... ... ... ... түрлері бар:
( бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу;
( бағалы ... ... ... ... ... ... ... реттеуі;
( қоғамдық реттеу немесе қоғамның ойын негізге ала отырып реттеу.
Бағалы қағаздар нарығын келесі мақсаттарға жетуге негізделеді:
1. ... ... ... ... ... ... оның барлық
қатысушыларына жұмыс істеу үшін қалыпты жағдайды ұйымдастыру,
2. бағалы қағаздар нарығының ... жеке ... ... ... пен ... ... бағалы қағаздарға еркін және ашық баға
бекітуді қамтамасыз ету;
4. ... ... ... ... нарығын құру;
5. жаңа бастамаларға, нарық құрылымдарына сүйеу болу, жаңа нарықтарды
құру;
6. ... ... жету үшін ... әсер ету (экономиканың өсу
қарқынын жоғарылату).
Бағалы қағаздар нарығын реттеу келесі шараларды қамтиды:
– жалпы негізде бғалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... ... қызметшілерді аттестациялау мен
бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларын лицензиялау;
– бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларының ақпараттарын ... ... ... ... ... ... етуіндегі нормалар мен ережелердің
орындалуына қадағалау жасау, құқық бұзушыларға шаралар қолдану.
Тиімділікке жету үшін ... ... ... ... органдары мына
қағидаларға жүгінеді:
1) кәсіби қатысушылардың, инвесторлардың және эмитенттердің ... ... ... ... ... бғалы қағаздардың айналысына қатаң бақылау жасау;
3) барлық ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне және бағаларына бәсекелестікті
қамтамасыз ету;
5) дамыған бағалы қағаздар нарығы бар шет ... ... ... ... нарығының даму жолында қолдану;
6) реттеудің мемлекеттік және мемлекеттік емес бөлігін ... етіп ... ... және ... ... ... реттеу органдарының
өкілеттіктерін бөліп көрсету.
Бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ( ... ... орын ... қатынастарды өкілетті мемлекеттік билік
органдарымен реттеу болып табылады. Ол ... ... ... нарықтың қызмет етуіне тікелей араласу немесе әкімшілік ... ... ... етуіне жанама араласу немесе экономикалық басқару.
Тікелей араласу жолымен бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу:
1. ... ... ... ... ... ... ... құқықтық актілерді шығару;
2. эмиссионды бағалы қағаздардың шығарылымдарын тіркеу және
эмитенттердің онда ... ... мен ... ... ... бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларын лицензиялау;
4. қор биржаларының қызметтерін және биржадан тыс нарықта айналыста
болатын бағалы қағаздармен сауданы қамтамасыз ететін ... ... ... қағаздар нарығының қатысушыларының және эмитенттерінің
инвесторлар құқықтарын сақтауының және ... ... ... ... қатысушылардың қызметін бақылау және реттеу заңнамасын
бұзғандарға сәйкес санкциялар қолдану;
7. заңнаманы бұзған тұлғаларды ... ... ... ... ... ... жоғарылауын
ұйымдастыру.
Бағалы қағаздар нарығын жанама немесе экономикалық реттеу мемлекеттің
экономикалық ... мен ... ... ... ... мемлекеттің салық саясаты;
– ақша-несие саясаты;
– мемлекеттік капитал
– мемлекеттк меншік және ресурстар;
– мемлекеттің сыртқы экономикалықсаясаты және сыртқысаяси қызметі
Бағалы ... ... ... ... ... қызметі болып
келеді. Мемлекеттік реттеудің мақсаты (бағалы қағаздармен жасалған мәмлеге
қатысушылардың құқықтары мен олардың заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... реттеуде мемлекеттің ролі келесілерге
негізделеді:
1) идеологиялық және ... ... даму ... ... ... ... ... дамыту үшін
заңнамалық актілер);
2) қорланымдардың шоғырлануы (мемлекеттік және жеке ... ... ... ... нарықтың қаржылық тұрақтылығына және қауіпсіздігіне бақылау(нарыққа
енуді тіркеу және қадағалау, бағалы қағаздар шығарылымын тіркеу,
инвестициялық ... ... ... ... ... үшін шаралар қолдану, құқтық және этикалық нормалардың
сақталуына бақылау ... ... ... ... ... ... ... сипаттауға ақпараттық жүйе құру
және ... үшін оның ... ... ету;
6) инвестордың зиянын болдырмау үшін қауіпсіздендіру жүйесін құрастыру
(соның ішінде инвестицияларды ... ... ... ... ... ... ... нарығын реттеуде басқа мемлекеттік реттеудің кері
әсерін болдырмау;
8) мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының шамадан тыс ... ... ... ... ... ... пайда болып, алғашқы даму
сатыларында мемлекеттің ... ... өте ... деңгейде болғагы
дұрыс. Себебі бұл нарық тәуеклді және ... ... ... ... ... ... ... құрылуында өте
жоғары талаптар қоятындықтан, мемлекеттің ... ... ғана ... және өркениетті қалыпқа келтіре алады.
Шын мәнінде, бұл ... ... ... ... құрылымдық өзгерістерге жол берудегі бағдарламаларға ... ... ... ... дамыту бағдарламасы қодануы қажет.
Бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттің ролінің ... да ... ... ... ... аса ірі ... ретінде (мемлекеттік қарызды қаржыландыру) және
инвестор ретінде (банктердің және ... ... ... меншік, бағалы қағаздарға орталықтандырылған капитал салымдарын
жүзеге асыру);
... ... ... ... ... ... жүргізуге пайдаланады (ақша-несие саясатында, ашық нарықтағы
операцияларда);
– мелекеттік орган болып ... ... банк ... ... ... ірі ... болып табылады.
Әр түрлі сипаттағы биржалық дағдарысты болдырмау ... және ... ... ... ... сауданы
ұйымдастырғанда талап етеді. ... ... ... ... ... 1929 жылы ... АҚШ-тағы қаржылық дағдарыстан кейін
түсінікті болды.
АҚШ-та 1929 ... ... ... ... қарқынды капитализациялануына
бірнеше қолайлы жағдайлар әсер етті. Жай акциялар ... ... ... ... да ... ... нарығына түскен акциялардың ... саны 1921 жылы ... 1929 жылы ... ... өсті.1929
жылыбағалы қағаздар шығарылымы ішінде акция шығарылымының үлес ... ... бұл ... 1921 жылы 15% көлемінде еді. Капитал нарығына үш ... 1087 млн. ... ... млн. ... ... жаңа эмиссиялары жүзеге асырылды. Акция бағалары да өсті.
Барлық тіркелген акциялардың бағалары жиынтық ... жылы 27,1 ... ... 1929 жылы 89,7 ... ... құрады.
Биржалық сауданың көлемі жоғарылаған сайын нарықтағы жұмыс жасайтын
адамдар саны да көбейе бастады. ... ... саны көп ... ... ... ... белсенділік деңгейінде жұмыс істеді. Жыл
сайынғы ... ... 1921 жылы 171 млн. ... ... ... 450
млн.акцияға дейін, 1928 жылы 920 млн. ... ал 1929 жылы 1,1 ... ... ... ... 8549 ... жетті. Кейін
биржалық дағдарыс болды. 1929 жылы 23 қазан сейсенбі күні нарықтың бар
мүмкіншіліктері өз ... ... ... 6 млн. ... ... ... ... фкцияларының орташа бағасы 31 ... ... ... күні ... ... ... төмендеп, бірнеше
сағаттан соң жаңа сатулар көлемі жаңа рекордтық нүктеге жетіп, 12895 ... ... 28 ... жеке ... орташа бағамы 49 нүктеге
төмендесе, 29 қазанда 16410 мың акция өз иелерін ... 43 ... Бұл ... 1968 ... ... өз ... жетпеді.
1929 жылдың ортасынан 1932 жылдар аралығында АҚШ-та бағалы қағаздардың
бағалары ... өте ... ... ... ... ... ... Тұтынушылар сұранысы, өнеркәсіптік өндіріс және бағалы
қағаздардың бағамдары төмен деңгейде болуы біраз жылдарға ... ... ... ... ... ... акцияларының орташа
бағамы 89% - 386 нүктесінен 41 нүктесіне дейін ... 386 ... тек 1954 жылы ғана бұл ... ... ... ... құны 89,7 ... доллардан 15,6 млрд. долларға төмендеді.
Биржалық дағдарыс АҚШ сенатының Банк ісі және валюта мәселелерінің
комитетін ... ... ... ... ... итермеледі. Ол
тексеріс өз алдына екі ... ... ... АҚШ-тың экономикалық
жүйесіндегі жетілдірілмеушілік пен әр ... ... ... ... ... не ... ... көз жеткізу; екіншісі (болашақта
шығарылатын заңнамаға үлкен саяси көмек бере ... ... ... ... ... ... ... көптеген биржаның тәртібін бұзушылықтар, алаяқтық
мәммлелердің орын алулары ашылды.
Бұл тексерістің нәтижесі ретінде төрт федералды заң қабылданды: ... ... ... заң; 1933 жылы ... ... туралы” заң; 1934
жылы ... ... және ... ... заңы және 1935 ... ... ... компаниялар туралы” заңы. Бағалы
қағаздар және биржалар туралы заңның ... жаңа ... ... (
Биржалар және бағалы қағаздар бойынша комиссияны құруға әкелді, ол ... ... қор ... ... өзгерістер енгізуге
міндеттеді.
Осындай бағалы қағаздар нарығын реттеуде алғашқы арнайы ... ... ... АҚШ ... ... ... ... ( бағалы
қағаздар нарығында бұрмалаушылық, ауытқытушылықжәне басқа да ... ... ашық және ... ... ... ... ететін
сауданың адал және тең құқықты қағидаларын орнату және ... ... Бұл ... ... қағаздар нарығын реттеуде ... ... ... ... бұл ... ... қоғамдардың қызметін
реттейтін бірқатар қосымшалары бар. Қор биржалары туралы заңға өзгерістер
енгізген 1938 жылы ... ... заңы ... ... ... ... ... ассоциациялар құруға, ол құрылымдардың ... ... ... ... берді.
Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу әр мемлекеттің ... ... ... Бұл нарқ ... ... ... салалрымен
тығыз байланыста болады. Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... оған ... қауіпсіздік мүдделері, нарықты реттеуде ... ... ... ... және ... әр түрлі органдар тарапынан
реттеуге ... ... ... құқық қорғау және реттеу органдары арқылы
бағалы қағаздар нарығының қатысушыларын, ... ... ... және ... қауіптерден сақтайтын тұрақты жүйе құруы керек.
Инвестор үшін нарықты реттеуде басты мәселе болып оның ... және ... ... ... ... шығады. Бағалы қағаздар нарығы туралы
номративтік ... ... ... бар ... бұл нарықты
реттеудің жоғарғы органдары болып табылады. Бұдан басқа белгілі ... ... ... ... ... ... Олар ... реттеу ұйымдары түрінде құрылып, өз қызметтерін атқарады.
1.2 Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... тәжірибесі
Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудегі модельдер:
1. Қор нарығын реттеуде реттеудің басым ... ... ... ал ... ... бақылау, ережелерді
бекіту қызметін мемлекет ... ... ... ... ... ... кәсіби қатысушыларының бірлестіктері)
Мысалы ( Франция.
2. Бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ... ... ... ... реттеу ұйымдарына береді. Алайда
мемлекет кез-келген уақытта аталмыш нарықтың ... ... ... ... ... ( Ұлыбритания.
3. Қаржы-банк органдары арқылы реттеу ( Еуропалық модель (Германия,
Бельгия, Дания).
4. Арнайы құрылған мекемелер арқылы немесе банктік емес ... (АҚШ, ... ... ... Банктік және банктік емес реттеу немесе аралас реттеу (Жапония,
Бразилия)
6. Бірегей түрде реттеу реттеу, ... ... ... ... Голландия).
Осылайша, модельдердің әр түрлі болып келуі нарықтың даму ... ... ... өзгешеліктеріменен, қоғамның әлеуметтік және мәдени
құқықтық ... қор ... ... ... ... ерекшеліктеріменен және басқа да жағдайларымен
түсіндіріледі.
Әр ... қор ... тек ... ғана ... ... ... ... функцияларының бөліктерінің әр ... ... ол ... ... ... ... реттеу түрлерінің жақындасуы технологиялық айналым, қаржылық,
құқықтық тұрғыдағы бірлесуі ... ... ... келе ... АҚШ-та бағалы
қағаздар нарығын реттеу өзіндік реттеу қағидасымен жүзеге асырылады. Бағалы
қағаздар және ... ... ... ... тән ... және
нұсқауларға өзгерістер ендіру ... ... ... бар
мүмкіншіліктерді қор биржаларына береді. Ал ... ... ... ... қор дилерлері бойынша ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ролі уақыт сайын артып келе жатыр. Ондай ... ... ... ... ... ... ... институттарының әмбебап қасиеттерге ие болуы;
( қаржылық бірлестіктердің шығарылуы, оларға ... ... әр ... ... ... ... жүзеге асыратын холдингтік
компаниялардың иелік етуі;
( ... ... қор ... ... ... өсуі (сақтандыру, зейнетақы компанияларының
инвестициялары).
Осылайша, жоғарыдағы көрсетілген себептері бар ... ... ... ... ... бас тартып, бірегей қаржылық реттеуге бет
бұрды.
Шетелдік тәжірибедегі бағалы ... ... ... ... ... ... ... дамыған 30 мемлекеттің
жартысынан астамында бағалы ... ... ... ... ... бар (АҚШ ... 15% қор ... үшінқаржы министрлігі жауап
береді, 15% елде аралас ... бар. ... ... ... нарығының
банктік моделі орын алған елдерде (Германия, ... ... ... ... үшін ... орталық банк немесе банктік қадағалау органы
болып келеді. ... ... бұл ... ... ... онда қор ... ... бірегей реттеу органы жоқ (бұл қызмет ... ... ... ... ... ... реттелінуіне сараптама
жасалса мемлекеттің қор нарығын ... ... ... ... және ... құрылымдық
ерекшеліктеріне байланысты.
Әр түрлі мемлекеттердегі бағалы қағаздар нарығын реттеу
|Мемлекеттер |АҚШ ... ... ... ... |
| | | | | ... |Қор биржала-|Банктік |Инвестиция ... ... ... |ры және ... ... |баға- ... |не ... |ар |-ның ... |
| |лы ... |федералды |қағаздар |бойынша |Банкі |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... |Тәуелсіз |Тәуелсіз |
| |рет- ... ... ... ... |
| |теу ... ... ... |
| ... |агент- |дегі | | |
| | ... ... | |
| | ... ... | | |
| | |да ... ұйым | | |
| | ... | | |
| | |к | | | |
| | ... | | |
| | |р | | | ... ... |Қаржы |Қаржы ... ... |
| | ... | |
| | |іне |е | | ... ... ... ... ... ... |үкіме- |банкінің |іметпен, |бекітіледі |
| ... 5 ...... ... | |
| |– ... ... ... |мүшелері-| |
| ... ... ... |мүдделі | |
| ... ... ... ... |
| ... |сарлар | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... |Орталық |Өзін-өзі |Өзін-өзі |Филиалдар ... ... ... ... |торабы |
|әдісі |арқылы ... ... ... ... |
| | ... ... ... | ... ... ... нарығын реттеу моделі американдық қоғамның
ерекшеліктеріне сәйкес келеді: әрбір нарық қатысушысы реттеу ... ... ... ... ... рұқсат етілген кең шеңбері
шеңбері беріледі. Бұл дегеніміз әрбір қор биржаларында реттеу ... ... ... ... ... құқығын мемлекет өзінде қалдырады.
Бұндай модель германиялық модельден Германияда федералды жерлер атқаратын
реттеу қызметі ... ... ... ... ... ... биржалық сессиялардың қалыпты
жұмыс істеуін қамтамасыз етеді, бағалы қағаздардың бағамдарын және биржада
орын алудың ережелерін бекітеді, сондай-ақ ережелерді ... ... ... ... ... бұл ... ... түрде
бекітілген. Егер бұл шаралар инвесторлардың ... ... ... ... ете ... онда ... жатқан шараларға бағалы
қағаздар және биржалар бойынша комиссия араласады.
Бағалы ... және ... ... ... ... ... жағдайда бухгалтерлік және басқа да ... ... ... ... және ... ... қарсы іс көтеруге
сот алдында шағымдану да кіреді.
Өткен ... ... қор ... тез ... ... ... 1950 жылы ... қор биржаларының айналымы 21 млрд. доллар болса,
1960 жылы 45 ... ... ... ... қағаздар және биржалар бойынша
комиссияда тіркелген брокерлер және дилерлер саны 390-нан 550-ге ... 1962 жылы ... ... дағдарыс болды. Доу-Джонс индексі 27%
төмендеді.
1960 жылы билікке келген Джон Кеннеди қор ... ... ... ... ... ... етті. Конгресске нарықты реттеу аумағында
арнайы тексеру жүргізуге өтініш ... ... 1964 жылы ... ... енгізілді. Олар ақпараттар ашықтығын, биржадан тыс
нарықтағы айналымдағы бағалы қағаздарға ... ... Осы ... ашу ... ... саны 750-ден жоғары және активтері 1000
000 доллардан жоғары кез-келген компанияға қатысты ... ... ... ... бойынша комиссияға нарықты бақылауға ... ... ... ... ... ... ... саны өсті.
1970 жылы инвесторларды ... ... ... конгресстің арнайы актілерімен сәйкес
инвестицияларды қорғау ... ... ... Оның ... 500 000 долларға дейінгі зияндардың орнын ... ... 000 ... дейінгі қаржыны қолма-қол ақша ... ал 400 ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын реттеу моделі әлем бойынша ең ... ... ... ... ... қатаң реттеу, NASDAQ сауда
жүйесін қадағалау өз деңгейінде ... ... ... ... ... ... АҚШ әлем бойынша алғашқы мемлекеттер қатарына
кіреді.
Германияда да қор биржасының іс-әрекетін ... ... заң бар. ... жаңа нұсқасы бойынша қадағалау және бақылау комитеттері болып ... ... ... ... тадылады, олар бағалы қағаздар бойынша
мәмлелерді және олар ... есеп ... күн ... ... ... ... ... және биржа басшылығына есеп береді. ... ... және ... ... мен есеп аайырысулар жөнінде
ақпараттарды ... ... ... ... дұрыстығын және
объективтілігін қадағалайды; құқық бұзушылық фактілерін жинап, оларды алдын-
алу болдырмауды қамтамасыз ... ... ... ... биржа
басылығы береді.
Қадағалау құрылымдарындағы жүйеде комитеттер маңызды рольді атқарады.
Оларға биржаның ... ... ... ... ... ... ... мен мамандары жоғарғы қадағалау органының
келісімімен ғана қызметке орналасуға немесе одан ... ... ... заң биржаның қызметшілер құрылымына, комитеттің құрылымына әсер етуге
мүмкіндік береді, себебі комитеттердің қызмет ... ... ... биржа басшылығы өзінде қалдырады.
1994 жылы 1 тамызда өз ... ... ... қағаздар нарығындағы
биржалық немесе басқа қызметтердің құқықтық актілеріне өзгерістер және
бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып мәмле жасауға тиым салынады. Заң ... ... пәні ... мына ... ... ... биржаға немесе биржадан
тыс нарыққа айналысқа енгізілген бағалы қағаздар; мемлекетпен реттелетін
Еуропалық ... ... ... ... ... куәліктері;
бағалы қағазды сатуға-сатып алуға жазылу құқықтары; ... ... ... ... ... сома ... төлеу құқығы;
акциялардың және облигациялардың индекстері бойынша мерзімді контрактілер
немесе мерзімді пайыздық контрактілер; бағалы қағаздар негізі ... ... ... жазылу құқықтары; бағалы қағаздарды сатып алуға
немесе сатуға байланысты ... ... ... да ... ... ... ... өз атынан немесе клиент атынан ... тиым ... ... ақпаратты шетке беруге, ашылмаған ақпараты
бар ... ... ... ... ... ұсыныстар беруге тиым
салынған.
Францияда 1988 жылы қор биржалары туралы арнайы заң ... ... ... ... экономика және ... ... ... ... ... ... ұйымдар атқарады.
Инвесторлар мүддесін қорғау басты мақсаты болып табылатын негізгі ... ... ... ... ... ... Ол 1967 жылы құрылды,
басшылығы 9 адамнан құралып, қызметі ... ... ... және ... комиссия қызметтеріне ұқсас келеді. Ол эмитенттердің ақпараттарды
ашу стандарттарын сақтауға және инсайдерлік ... ... ... ... ... бұзғаны үшін ... ... ... ... ... ... салу ... де
қолдануы мүмкін. Комиссия инвестициялық компания ... ... ... ... лицензия береді, инвесторлардан келетін арыздарды
тексереді. Комиссияның кез-келген бағалы қағаздың листингін алып ... ... ... ... ... ... ... қор биржаларының кеңесі бағалы қағаздар бойынша
фирмалардың қызметіне жалпы ... ... және ... негізгі
өзін-өзі реттеу ұйымының қызметін атқарады. Оның құрамына 12 адам кіреді,
олардың 10 – ... ... ... ... фирмалардан тағайындалады, 1
– листингтік компаниядан, 1 – қор ... ... ... ... ... ... ... бойынша компанияларды лицензиялайды
және бағалы қағаздармен операциялар дың ережесін бекітеді. Франция банкі
және биржалық ... ... ... ... ... ... аталатын бұл ережелердің жинағын қаржы министрлігі бекітеді.
Бас регламент бағалы қағаздар бойынша жаңа компанияларға ... ... ... ... ... ... ... шешеді, сонымен қатар, ... ол ... ... ... ... ... мінез-құлық кодексін
мазмұндайды. Қажет жағдайда Кеңес ... ... да ... ... ... ... сәйкес арнайы қаржылық мекеме
мәртебесіне ие бола ... ... ... ... бақылайды
және инвесторларға ақпараттың жіберілуін қадағалайды, листингке енгізу
өтініштерін тексеріп, листингтен ... ... де ... ... ... ... көлемінде француздық
биржалардың қоғамы кез-келген бағалы қағазбен саудуны тоқтата тұруға ... ... ... ассоциациясы – бағалы қағаздар жұмыс
істейтін компаниялардың кәсіби ассоциациясы. Ол ... ... ... нарығын экономиканың ерекше саласы ... ... және ... ... оның ... ... қаржы және заң
мәселерінде кеңес беруші органы ролін атқарады.
Ұлыбританияда биржалық қызмет туралы арнайы заң жоқ, ... 1986 ... ... ... ... ... ... қамтитын қаржылық
қызмет туралы заң бар. Ол ... ... ... ... ... ... деп қарастырады. Инвестициялық кәсіпкерлік
дегеніміз - өз есебінен ... ... ... ... ... ... алу, ... сауданы ұйымдастыру; үшінші ... ... ... қызметтер көрсету; қоғамдық
инвестициялау мекемелерін ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... қарастырылып, жазаланады.
Ағылшын зағнамасында келесі ерекшелік бар: қаржылық қызмет туралы
заңның әсер ету ... тек ... ... ... ғана ... ... ... да қаржы секторларын қамтиды. Сондықтан да, заңда ... емес ... ... қолданылады. Инвестициялар деп жалпы
бағалы қағаздармен қоса (туынды бағалы қағаздар) тауар ... ... ... палладий, платинаға (металлдардың өздері емес) және
басқаларына опциондар және ұзақ мерзімді сақтандыру ... ... ... ... заң бар ... көлемін ашпағаны үшін, жалған
ақпарат таратқаны үшін құқық бұзушыларды ... ... ... ... жаза ретінде бас бостандығынан 7 жылға дейін айыру немесе
шектелмеген көлемде айыппұл салынуы ... ... екі жаза да ... ... ... ... қағаздар нарығын мемлекеттік
реттеу жағадайлары.
Қазақатанның бағалы қағаздар нарығының алғашқы элементтері 1991 жылы
КСРО заңнамасы ... ... ... ... фирмалар, қор
биржалары құрыла бастаған кезде шыға ... ... 1991 ... 11 ... ... ССР-гі бағалы қағаздар
айналысы және қор биржасы туралы” заңы бағалы қағаздар нарығының қызметін
реттеуге бағытталған алғашқы заң ... Ол тек 14 ... ... сол жылдың
01 қазанында өз күшіне енді. Бағалы қағаздар нарығын реттеу органы ... жылы ... ... бекітілді. Ол:
- бағалы қағаздарды тіркеді;
- бағалы қағаздар нарығында делдалдық ... ... ... ... қор ... ... бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының бағалы қағаздармен
операциялары туралы ақпарат ... ... ... ... және ... ... және ... рұқсаттарды
тоқтатуға немесе қайтарып алуға құқығы болды.
Осы заңға сәйкес қаржы ... ... ... тағайындап
отырды, ол қор биржасында өз өкілеттігі ... ... ... ... жылы 24 ... ... ССР-нің Президенті Н.Ә. Назарбаев “
Шаруашылық ... және ... ... ... ... қол
қойды, ол сол жылы 01 қазаннан бастап өз күшіне енді. ... ... ... ... ... операцияларға салық салу” туралы Қазақстан
Республикасының заңы қабылданып, ол 1992 жылы 01 ... ... өз ... 1992 жылдан бастап қаржы министрлігі бағалы қағаздардың алғашқы
эмиссиясын тіркей бастады, бұл ... ... ... 1995 жылдың
көктеміне дейін жүргізді.
1992 жылы бағалы қағаздар нарығында өз ... ... ... ... ...... және жеке тұлғалар бола отырып, бағалы
қағаздар нарығында делдалдық қызмет атқарды.
1993 жылы 30 шілдеде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мен ... енгізу туралы”
қаулысын қабылдады. Ол қаулыға сәйкес ... ... ... ... ... ... ауыстырылды.
1994 жылдың 20 наурызында Қазақатан Республикасы Президентінің “Бағалы
қағаздармен операцияларға салық салу туралы” жарлығы ... Ол ... ... 24 желтоқсанда шыққан сәйкес атауы бар заңның нормаларын түгелімен
қайталады, өзгешелік 1993 жылы 15 ... ... ақша ... ... ... күні, 20 наурызда, Қазақстан Республикасының Президентінің №1613
«Бағалы қағаздар нарығын құру туралы” жарлығы шықты, осы жарлыққа ... ... ... ... ... ... ... Жарлық бағалы қағаздардың орталық депозитариінің құрылуына өз
септігін тигізді. Жарлықтың шығуымен 1991 жылы 11 ... ... ... бағалы қағаздар айналысы және қор ... ... заңы ... ... жылы ... ... Ұлттық комиссияның құрамы анықталды, ал 1995
жылы 21 сәуірде Қазақстан Республикасының Президентінің ... ... қор ... туралы” жарлығымен комиссияның қызметтері, өкілеттіктері
және мәртебесі бекітілді.
Орталық атқарушы орган ... ... ... ... ... ... ... негізгі қызметтері мыналар болып
саналады: бағалы қағаздар нарығында заңнаманың қадағалануына бақылау жасау;
бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... үшін
нарықтың қызмет етуіне қамтамасыз ететін ережелерді құрастыру мен ол
нарықта ... ... ... ... ... ... және
шаруашылық субъектілерді бағалы қағаздар ... ... ... ... беру үшін ... ... бойынша Ұлттық комиссия ... ... ете ... ... ... ... мақсатты реттеу моделі
ретінде әлемнің дамыған ...... ... ... орын ... ... ( ... емес) моделін қабылдады. Бұл
модельде бағалы қағаздармен операциялар негізінен банктік емес ... ... ал ... қағаздар ұстаушылары болып халық
немесе институционалдық инвесторлар шығады.
1997 жылдың наурыз айында қазақстандық бағалы ... ... ... инфрақұрылымы болып табылатын заңдарды қабылдады:
-1997 жылы 5 наурызда “Бағалы ... ... ... ... жылы 5 наурызда “Қзақстан Республикасындағы бағалы қағаздармен
мәмлені тіркеу туралы;
-1997 жылы ... ... ... ... жылы 20 маусымда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ету туралы” заңына қол
қойды, сол заңға сәйкес ... ... ... ... басқару
компанияларының қызметін реттеуші мен лицензия беруші ... ... ... жылы 04 ... бағалы қағаздар нарығы бойынша Ұлттық комиссия
бағалы қағаздар бойынша халықаралық комитеттің (IOSCO) ... ... ... шешімі бойынша осы ұйымның мүшелігіне енді (дауыс
құқығы берілді).
1998 жылы 10 шілдеде Қазақстан Республикачының Президенті “Акционерлік
қоғамдар ... және ... ... ... заңнамалық
актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” заңдарына қол ... №658 1999 ... 27 ... ... ... ... нарығын дамыту мәселелері” қаулысымен ... ... ... ... ... ... 1999-2000
жылдарға бағытталып қабылданды.
1999 жылы 16 шілдеде бағалы қағаздар нарығын дамыту мәселелері бойынша
мына заңдарға өзгерістер енгізілді:
( 1994 жылы 27 ... ... ... ... ... “Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі” (жалпы бөлім);
( 1995 жылы 31 ... заң күші бар ... ... ... ... Президентінің жарлығы;
( 1998 жылғы 22 сәуірдегі “Қосымша және шектеулі серіктестіктер
туралы” ... ... ... 1997 жылы 05 ... ... ... ... туралы” Қазақстан
Республикасының заңы;
( 1998 жылы ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңы.
Қазақстанның 1999 жылғы қор нарығының даму ... ... ... ... ... ... ... сомасы жалпы ұлттық өнімнің ... ал 2000 жылы бұл ... 27,9% ... Бұл ... Қазақстанда
қор нарығы толығымен қалыптасты деген тұжырымды қалыптастырады.
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар бойынша ... ... ... нарығының нарықтық моделін даму жолы ретінде қабылдаған
болатын. Алайда, 2001 жылдың ... ... ... ... ... континенталды (банктік) модельге өтуі байқалды. Бұл бағалы
қағаздар ... ... жаңа ... болып табылады.
2001 жылдың 11 шілдесінде Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... жүйесін ұйымдастыру туралы” ... ... ... Осы ... сәйкес Қазақстан Республикасының бағалы
қағаздар бойынша Ұлттық комиссиясы ... оның ... ... толығымен Ұлттық банкіге берілді. Осыған сәйкес Ұлттық
банктің ... ... ... ... ... ... ... құрылды. Осылайша, мемлекет қадағалау қызметін бір органға
шоғырландыруға көшті. ... ... ... ... ... реттеуге
алғашқы қадам жасалды.
Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудегі билік органдары мен
ведомствалары
|Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... | ... жеке ... |
| ... ... ... ... ... нарығын реттейтін |
| ... ... |
| ... ... Заң ... биліктер: | ... ... ... ... ... |
| ... құрастырып, қабылдайды |
| | ... ... мен ... ... және |
| ... ... ... |
|3. Атқарушы билік: |- ... және ... ... ... |бекітеді; ... ... ... ... нарығының |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... атқарады; |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ... айналу аясын және|
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... қатысады; |
| ... ... ... |
| ... ... |
|- ... ... | |
| ... ... ... нарығын |
| ... |
|- ... ... ... | |
| ... салу ... түсініктер береді|
|- Антимонополиялық саясат жөнінен | ... ... ... қоғамдарды сату-сатып |
| ... ... |
| - ... ... және | ... ... ... жөніндегі комитет |кәсіпорындардың акциялар шығарылымын |
| ... ... ... |
| | |
|- ... ... ... ... нарығындағы тікелей |
|министрлігі ... ... ... ... |
| ... тіркейді ... ... ... қор ... ... мен бірқалыпты өсуі
орын ала бастады. Бұл негізінен 1999 ... ... ... корпоративті
облигациялардың нарығының белсенділігімен түсіндіріледі.
Соңғы жылдардың ең елеулі өзгерісі қор нарығын мемлекеттік реттеудің
басұа сипат ... ... ... 2001 ... ... бір арнайы
мамандандырылған органға қадағалау және ... ... ... ... ... ... қызметтерін реттеугу көшті. Бүгінгі таңда
қызметтер екі ... ... ... ... ... бойынша керекті
заңнамалық негіз құрастырылып жатұ\қан болса, екінші ... ... ... ... реттеу және қадағалау ... ... ... ... орын алуда (кейіннен ... ... бір жеке ... ... ... ... ... қадағалау бойынша бірегей орган құру жолымен Ұлыбритания,
Жапония, ... ... ... ... ... ... ... органы несиелік ұйымдарға, бағалы қағаздар нарығының
қатысушыларына, сауда ... ... ... ... ... ... қызметтеріне байланысты
реттеуді жүзеге асырады. Бұл реттеу органының қызметіне мыналар: ұлттық
валютаның курсын ... ... ... пайыз мөлшерлемесін бекіту,
несиелеу және мемлекеттік бағалы қағаздардың реттеушісі қызметтері кірмеуі
қажет.
Әлем бойынша ... ... ... құру ... ... ... ... (1986 ж), Канада (1987 ж), ... (1988 ж), ... ж), ... (1997 ж), Жапония (1998 ж), Корея (1998 ж), ... ж), ... (1999 ж), ... африка (1990 ж), Венгрия (1996 ж).
Әр түрлі елдердегі ... ... ... ... ... пайда
болуын, қызмет етуін зерттей келгенде мынадай қорытындылар шығады:
біріншіден, бұндай ... ... ... ... кіші ... пайда
болады; екіншіден, бірегей қадағалау органдарының қызметтері қаржы саласын
реттеуменен шектелген. Бірегей реттеу ... ... ... Қаржы институттарының әмбебап қызметтер көрсетуге бейімделуі;
қаржы нарығының әр ... ... ... ... ... қаржы
институттарының бір иелікте болуы; қаржы өнімдерін банктер, сақтандыру
ұйымдары, зейнетақы ... ... ... ... инвестициця беру мүмкіншілігі және тағы басқалар.
Негізінен, бірегей реттеу органының пайда болуының баты себебі – ... ... ... ... ... ... дейін тіпті
дамыған мемлекеттердің өзінде қаржы институттары тек ... ... ... ... ... көрсету мүмкіншілігі болған. Бүгінгі таңда бұл
субъектілер өз мүмкіндіктеріне ... ... ... ... ... Бұл ... ... нарығына да байланысты. Бұл
жағдайда базалық реттеу қызметі уақыт ... ... ... тиімділігін
жоғалтады. Дәстүрлі реттеу әдісі нарық құрылымына және ... ... ... ... ... ... жолы ол ... нарығын
бірегей органын құру болып табылады. Орган құрылған кезде ішінара ... ... ... ... ... ... үшін ... реттеу тетіктері
құрылады.
2002 жылдың қыркүйек айында Ұлттық ... ... ... ... департаменті жаңадан құрылған Қаржылық қадағалау департаменінің
қосылды. ... ... ... ... ... ... деңгейлі
банктерге, банктік қызмет көрсететін ... ... ... ... ... нарығының қатысушыларына, бағалы қағаздармен
сауданы ұйымдастырушыларға, инвестициялық қорларға, бағалы ... ... ... ... ... және ... ... жүргізуге өкілеттік алған аудиторларға ... ... ... ... ... ... нарығының, сақтандыру және зейнетақы жүйесінің, банк ... ... ету мен банк ... ... ... ... құрылымы:
1. Лицензиялау басқармасы;
2. Мониторинг және пруденциалдық реттеу басқармасы;
3. Қаржы топтарын қадағалау басқармасы;
4. Инспекциялау басқармасы;
5. Қаржылық есеп беру басқармасы;
6. Эмиссионды бағалы ... ... және ... реттеу бөлімі;
7. Қаржы қызметтерін тұтынушылардың құқықтарын қорғау басқармасы;
8. Қадағалаудың әдістемелік басқармасы;
9. Нормативтік реттеу бөлімі.
Қаржылық қадағалау департаментін құру, ... ... ... ... қызметтерін реттеуді бір органға бекіту, кейіннен ... ... жеке ... ... ... алғашқы қадам болып
табылады. Бұл әлем бойынша өзін-өзі тиімді және оң жағынан көрсеткен ... даму жолы ... ... Бұл дегеніміз – Қазақстанның бағалы қағаздар
нарығында болып жатқан өзгерістер орынды екенін көрсетеді
ІІ бөлім. ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу механизмінің
бүгінгі таңдағы сипаты.
2.1 Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығы мен нақты
сектордың өзара байланысы және нақты ... ... ... ... мемлекет мәртебесіне ие болғаннан
кейін, үкімет алдында шешілуге тиісті ... ... ... ... ... байланысты ақарастыратын болсақ, ол ең алдымен
жекешелендіру ... ... ... еді. Көптеген мемлекет
меншігіндегі кәсіпорындар әр түрлі жолдармен жеке меншікке ... ... ... ... ... болғандықтан, оны реттейтін заңнаманың
да қабылдануы да орын алды.
Негізінен алғанда, ... ... ... ... ... ... бағдарламасының орындалуын көрсетуге болады. Ол жылдары
мемлекеттің бюджет тапшылығы өте жоғары болған еді, ... оның ... ... ... ... болды. “Көгілдір фишкалар” бағдарламасы
осы тұрғыда екі мақсатты көздеді: біріншісі – ол ... ... ... ... ...... ... қағаздар нарығын дамыту еді. Яғни,
бұл бағалы қағаздар нарығы мен нақты ... ... ... ... нарығының механизмі арқылы нығайтуға ... ... еді. ... жекешелендірілген көптеген мемлекеттік кәсіпорындар
Қазақстан Республикасының заңнамасы ... ... ... – “ашық акционерлік қоғам” және “жабық акционерлік қоғам”
құқықтық нысанында ... ... ... құрылды. Яғни, әрбір
кәсіпорын белгіленген жарғылық қор ... ... ... оны ... ... ... нарығымен байланыс орнатылады.
Акциялар эмиссиясының ... ... ... ... ... ... қор ... немесе биржадан тыс нарықта
орналастырумен, брокер-дилерлер және тағы басқа бағалы қағаздар нарығының
қатысушыларымен ... ... ... Бұл ... ... ... иесінің ауысуына-қозғалуына байланысты болады. Бағалы қағаздар
нарығының қажетті деңгейде жұмыс жасауынан, оған ... ... ... ... ... ... акционерлік
қоғамдардың қаржылық жағдайы оңға басады.
Облигациялар да қаржы тартудың бір көзі ... ... ... заңнамасы бойынша облигация эмиссиялық бағалы қағаз болып
саналады. Негізінен облигацияларды әр ... ... ... ... ... орта және ұзақ ... әр түрлі сипатта, пайыз
мөлшерлемесін (қызығушылық деңгейін) облигацияның номиналдық құнына ... ... ... ... ... ... өзінің табиғаты бойынша
қарыздық міндеттеме, ал акциялар – үлестік міндеттеме ... ... ... өтелінеді, ал акциялар өздерінің иелерінің
шешімімен ... ... ... да ... ... айналыста болуы, өтелуі белгіленген нормативтік ... ... ... қағаздардан басқа да қаржы құралдары бағалы қағаздар нарығы мен
нақты сектордың байланысын көрсетеді. Оның айқын сипаты ретінде вексель ... ... да ... ... ... ... ... нарығы
толығымен өз қызметін атқаруда деп қарастыруға болмайды, бірақ вексельменен
есеп айырысу іс жүзінде орын алған жағдайлар бар. Және бұл ... ... ... нарығын да жатқызуға болады.
Жалпы алғанда,экономиканың нақты секторы бағалы қағаздардың (акция,
облиуация) ... ... сол ... бағалы қағаздар нарығымен тығыз
байланыста болады.
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... және қаржы нарығының айнасы болып
табылады, сондықтан, аталмыш ... ... және ... өз ... ... ... оң ықпал етеді.
Нақты сектор 1991-92 жылдардан бастап жекешелендіруге ұшырағаннан бері
қаржы тапшылығына ... ... әр ... ... ... ... өндіріс ерекшелігіне байлйнысты ақша ресурстары қажет болды.
Әрине, алғашқы уақытта қаржыландыру негізінен үлкен несиелік мекеме ... ... ... ... Бірақ алғашқы кезде бұл несиелердің
бағасы (пайыз мөлшерлемесі) өте үлкен болғандықтан (несиенің ... 50% ... ... ... алу ... да болмасын өнеркәсіпке
тиімсіз еді. Бұл мәселелердің шешуінің ... көзі ... ... пайдалану болып табылады. Ондай ресурстардың ең ыңғайлы ... түрі – ... ... қағаздар қаржы тартудың оңтайлы құралы болып табылады. Себебі:
1) Банктерден немесе несиелік мекемелерден несиені алу оған ... ... ... ... және ... ... ... мөлшерлемесімен қоса есептеледі. Әрбір ... ... де ... ... Бұл ... ... ... инвестор арасындағы келісіммен сатылып-сатып алынады,
пайыз ... ... ... ... акционерлердің
жалпы жиналысының шешімімен кейінге қалдыуға болады, облигация
бойынша қайта сатып алуда басқа бағалы қағазбен немесе ... ... ... келіссөздер жүргізуге болады.
2) Акционерлік қоғамдар шығарған акцияларының иелерін білу арқылы
олардың ... ... ... ... барын, дауыс беру
мүмкіндіктерін (артықшылықты немесе жай акция) алдын-ала біліп,
сол арқылы ... ... ... ... Яғни
акционерлік қоғам акция шығару арқылы өзінің қорын көбейтіп, жаңа
жалпы жиналыс ... ... сол ... ... ... ... алға ... бағыттайды. Бұндай
мүмкіншіліктерді несиелік мекеменің қарызы бере алмайды.
3) Әрбір экономикалық субъект облигация ... оның ... және ... (қызығушылық мөлшерлемесі) өзі белгілеп,
инвестор іздейді, бұндай мүмкіндікті ... ... бере ... ... ... қарыз алушының мүдделерін алдыменен қорғаса,
несиелік мекеме берген қаржы сол мекеменің мүдделерін ... ... ... өзінің табиғаты негізінде көп қызметтерді атқарады: олар
қаржы көзі; белгілі бір активке иелік құқықты ... ... ... құн ... ... Ұлттық банктің ақша-несие саясатын жүзеге асыру
құралы; қаржы тарту құралы; есеп ... ... және тағы ... ... ... ... ... экономикасы бар мемлекетте
экономиканы, оның нақты секторын қаржыландыруда үлкен роль атқарып, несие
тартудың ... жолы ... ... ... ... ... секторымен байланыста қызмет
ететін бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының бүгінгі таңдағы жағдайы
және олардың қызметтерін реттеу заңнамасы.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының ... ... ... кәсіби қызмет түрлері жүзеге асырылады:
1. брокерлік және дилерлік қызмет;
2. депозитарлық қызмет;
3. кастодиандық қызмет;
4. бағалы қағаздар портфелін басқсару қызметі;
5. ... ... ... ... ... мен ... бойынша қызметі (клиринг);
6. бағалы қағаздар ұстаушыларының тізімін жүргізу қызметі;
7. зейнетақы қорларының активтерін инвестициялық басқару ... ... ... ... ... қызметі.
Сонымен қатар бағалы қағаздар нарығында лицензияланатын қызмет түрлері
келесілер болып табылады:
1) бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... қағаздармен сауданы ұйымдастырушылардың қызметі;
3) бағалы қағаздар нарығының кәсіби ... ... ... ... ... қағаздар нарығында инвестициялық қызмет субъектісі ретінде
инвестициялық қордың қызметі;
5) бағалы ... ... ... ... ... нарығында қатысушылардың қызметтерінің реттелінуі және
лицензиялануы мемлекеттік өкілетті ...... банк ... Бұл ... ... және ... ... тауар – бағалы қағаз
болғандықтан, ал бағалы қағаздардың эмитенті болып әр түрлі ... ... ... мен ... қағаздар нарығының қатысушыларының
қызметі тығыз байланысты болып келеді.
2002 ... ... ... ... ... ... құрылымының жағдайы тұрақты болып, оның әр түрлі сандық
және көлемдік ауытқулары ... ... әсер ... ... ... бар |01 қаңтар |01 сәуір |01 шілде |01 ... |01 ... ... |2002 жыл |2002 жыл |2002 жыл |2002 жыл |2003 жыл ... ... |51 |51 |51 |51 |50 |
| | | | | | ... ішінде банктер: |23 |23 |24 |24 |23 |
| | | | | | ... ... І ... | | | | ... |19 |19 |20 |20 |20 |
| | | | | | ... емес ... |28 |28 |27 |27 |27 |
| | | | | | ... ... І категориялы|22 |22 |21 |21 |21 |
| | | | | | ... |22 |22 |22 |21 |21 |
| | | | | | |
| |11 |10 |10 |10 |10 ... | | | | | |
| | | | | | ... ... |8 |8 |8 |8 |8 ... | | | | | ... | | | | | |
| |1 |1 |1 |1 |1 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |3 |4 |4 |4 |4 |
| | | | | | ... ... |2 |2 |2 |2 |2 ... | | | | | ... басқарушылар | | | | | |
| | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... брокер-дилерлер көлемі азайғаннан
кейін, жалпы ... екі жыл бойы ... саны ... ... ... Банктік
емес қызмет етіп тұрған брокер-дилерлердің көбі 1997 жылы құрылғаны
белгілі, себебі нақ сол жылы ... ... ... ... ... еді. Осы фактордың әсерінен 1998 жылдың жартысына дейін
де банктік емес брокер-дилерлердің соны көбею үстінде еді.
Нарықтан ... ... және ... қабілеті жоқ ІІ
категориялы брокер-дилерлер кетіп, брокер-дилерлердің қызметіне сұранысты
толық қанағаттандыратын көлемі ... ... ... ... ... құралы түрде жақасарғаны байқалды.
Банктік брокер-дилерлердің санының тұрақты болуы мемлекеттік бағалы
қағаздар нарығының тұрақтылығын, ал банктік емес брокер-дилерлердің ... ... ... бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... орташа арифметикалық көлемі
жарғылық капиталдың орташа арифметикалық көлемі
2001 жылы 01 ... 2002 ... 01 ... ... брокер-
дилерлердің капитализациясының көрсеткіштері ұлғайып, 2002 жылдың ... 20,7% ... 1.387,8 млн. ... көрсетті, олардың өзіндік
капиталының орташа арифметикалық ... 25,5% ... 2.646,1 млн. ... ... нақты көрсеткіштерінің өзгеріс
динамикасы[1]
(миллион теңге)
| |01 ... |01 ... |01 ... |01 ... |
| |2002 жыл |2002 жыл |2002 жыл |2002 жыл ... ... сомасы, | | | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|І категориялы ... ... ... ... |
|брокер-дилерлердің | | | | ... ... ... ... ... ... |129.657,3 |
|соның ішінде: |103.482,6 ... ... ... ... ... ... ... |124.007,6 |
|І категориялы брокер | | | | ... | | | | ... ... ІV ... ... капитализациясының
өсімінің төмендеуі Ұлттық банк Басқармасының “Бағалы қағаздар нарығында
брокер-дилерлік қызметті ... ... ... үшін қаржылық
тұрақтылығының критерилерін есептеу Ережесін ... және оны ... есеп ... туралы” №54 16 ақпандағы қаулысымен байланысты болып
табылады. Ол Ереже бойынша жаңа ... ... ... 2002 жылы ... басталды. Аталмыш қаулымен пруденциалдық нормативтерді ... ... ... ... ... ... орындауға арналған
активтердің жаңа есептеулері жүргізіліп, пруденциалды ... ... ... ... ... ... Бұл ... бағалы қағаздар нарығында инвесторлардың мүдделерін
қорғау үшін жүзеге асырылып, брокер-дилерлердің аффилирленген тұлғасының
банкротқа ... ... ... ... ... ... ... нарығында брокер-дилерлік қызмет ету Ережесіне 2002
жылы өзгертулер енгізілді, ол ... ... ... емес ... ... ... айналысқа жіберілмеген бағалы
қағаздармен ұйымдастырылмаған нарықта мәмле жасауға ... ... ... ... емес ... ... қағаздарды сандық шектеу
жасалынжды. Бұл норма ұйымдастырылмаған нарықтағы нарықтығы ... ... ... ... ... Республиксындағы бағалы қағаздар нарығында брокер-
дилерлердің қызметтерін ... 1997 ... 05 ... қабылданған
“Бағалы қағаздар нарығы туралы” және Қазақстан ... ... ... мәмлелерді тіркеу туралы” Қазақстан Республикасының
заңдары; 1998 жылы 10 шілдеде қадылданған “Акционерлік ... ... және ... да ... ережелер, қаулылар, нұсқаулар, компанияның ішкі
ережелері қолға алынады.
Тіркеушілер.
1997 жылғы тіркеушілер санының өсуі ... ... ... қор нарығының белсенділігін, шаруашылық субъектілерінің эмиссиондық
белсенділігін және жекешелендіру бағдарламаларын жүзеге асыруын күтумен
байланысты еді. 2002 ... 01 ... есеп ... ... пайдаланатын акционерлік қоғамдардың саны 2404 болды.
Тіркеушілердің капитализациясының нақты көрсеткіштерінің ... ... |01 ... |01 ... |01 шілде |01 қазан |
| |2002 жыл |2002 жыл |2002 жыл |2002 жыл ... ... ... ... ... ... ... капиталдың жалпы сомасы |621.112,9 |624.425,7 |700.539,0|885.105,1|
Қазақстан ... ... ... ... ... ... негізінен 1997 жылы 05 наурызда ... ... ... ... және ... Республикасындағы бағалы
қағаздармен мәмлелерді тіркеу туралы” ... ... ... ... байланысты сәйкес заңдармен, ... ... ... ... ішкі ... ... көрсеткіштерінің өгеру динамикасы
өзіндік капиталдың орташа арифметикалық көлемі
жарғылық капиталдың орташа арифметикалық көлемі
2002 ... 01 ... ... ... ... ... көлемі 107% өсіп, 42.148,0 млн. теңгені құрады; олардың
өзіндік капиталының орташа арифметикалық ... 38,9% ... ... ... жылы ... ... банк-кастодиандар ұшыраған жоқ, 2003 жылы
01 қаңтарда олардың саны 10 болды. Ол 10 кастодианның тек 8 ғана жинақтаушы
зейнетақы ... ... ... ... ... 1998 жылы 10 шілдеде ... ... ... заңымен; 1995 жылы 31 тамызда қабылданған
“Қазақстан ... ... және ... ... ... ... жылы 05 наурызда қабылданған “ағалы қағаздар нарығы ... ... ... 05 ... ... ... ... жасалған мәмлелерді
тіркеу туралы” ... және ... да ... пруденциалды
нормативтермен, қаулылармен, ережелермен, компанияның ішкі ережелерімен
реттелінеді.
Зейнетақы қорларының активтерін ... ... жылы бұл ... саны ... 2003 ... 01 қаңтарында
зейнетақы активтерін басқаруға лицензиясы бар 8 компания ... ... ... ... ... ... ... және есеп беруді
жақсартуда 2002 жылы Ұлттық банктің басқармасы №98 “Зейнетақы активтерін
инвестициялық басқаруды ... ... ... есеп беру ... туралы” қаулысы қабылданды. Бұл нормамен апталық құжаттық есеп
беруге зейнетақы активтерін басқару ... ... ... ... ... ... ... реттеуде негізінен 1997 жылы 20 наурызда қабылданған ... ... ... ету туралы” заңы, 1998 жылы 10
шілдеде қабылданған “Акционерлік ... ... 1997 жылы ... қабылданған “Бағалы қағаздар нарығы туралы” заңы, 1998 жылы ... ... ... активтерін басқару компанияларының
инвестициялық қызметін жүзеге асыру туралы Ережесі” және басқа да ... ... ішкі ... ... ... ... портфелін басқсрушылар
2002 жылы бағалы қағаздар портфелін басқарушылар саны өзгермей, 2003
жылдың 01 ... 4 ... 2003 ... бірінші жартысында қабылдануға
тиіс “Инвестициялық қорлар туралы” заңнан ... ... ... саны ... деп ... Бұл заң ... сәйкес қазіргі өз
күшіндегі “Инвестициялық қорлар туралы” 1997 жылғы 06 наурызда ... ... ... қағаздар портфелін басқару қызметімен тек лицензиясы
бар тұлғалар ғана айналыса алады. Бүгінгі таңда бағалы қағаздар ... үш ... бұл ... түрін зейнетақы активтерін басқару
қызметімен ... ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығы туралы”, және басқа
да нормативтік құжаттармен реттелінеді.
Өзін-өзі реттеу ұйымдары
Қазақстан Республикасының заңнамасымен ... ... ... ... ... ... ... нарығының кәсіби қатысушыларының
қауымдастығы және қор биржасы.
2003 жылы 01 қаңтардағы мәліметтер бойынща ... үш ... ... ... ... ... ... қор биржасы, ал екеуі бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... қауымдастығы” және ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылы 05
наурызда қабылданған “Бағалы қағаздар нарығы туралы” заң және ұйымның ішкі
ережелері қолға алынады.
Инвестициялық қорлар
Бағалы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 1997 жылығы 06 наурызда қабылданған
“Инвестициялық қорлар туралы” заңында ... ... екі ... өзара қорлар (акционерлерден өз ... ... ... және ... компаниялар (ондай міндеттеме алмайтын
қорлар).
“Инвестициялық қорлар туралы” заңды құрастыру ... 1997 ... ... өз ... ... ... өткізіп, өз
ұйымдарын инвестициялық қорларға немесе басқа акционерлік ... ... ... ... ... деп ... еді. Бірақ
заңнамамен акциоенрлерді шақыру және ... ... ... еді, ал ... ... ... саны ... болғандықтан, бұл жағдай қиындықтар туғызды. Осы мәселені шешу
мақсатында 1997 жылы 01 ... ... ... ... ... ... онда жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... жалпы жиналысты сырттай жүргізуге құқық берілді. Алайда бұл шара ... ... қол ... ... қоса ... ... компанияларында орындалмаған жекешелендіру инвестициялық
купондары қалып қойды.
Ал қалған заңды және жеке ... ... ... ... қатаңдығынан тиімсіз болды: ең кем жарғылық көлемінің ... үшін көп ... ... ... ... ... сипаты,
шектелген қатаң құқықтық-ұйымдық нысанда құрылуы осы ... ... ... ... қорға екі мәрте салық ... яғни ... ... ... ... бойынша сыйақы немесе дивиденд алғанда салық
салынса, өз акционерлері дивидендті ... де ... ... ... 1997 жылы 169 ... ... ... (оның ішінде 145 толық қызмет атқарып тұрған еді). Бірақ 2002 жылдың
01 қаңтарына бірде-бір инвестициялық қор ... ... ... ... ... ... ... қызметтерін жойды. Бұл біраз
себептермен түсіндіріледі. Олардың ең бастысы “Инвестициялық қорлар туралы”
заңының нормаларының қатаң сипатта болуы.
2.3 ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер және басқа бағалы қағаздар нарығының
қатысушыларының экономиканың нақты секторын дамытудағы ... ... ... қағаздар нарығында инвесторлар заңды
және жеке тұлғалар ретінде, институционалдық инвесторлар ... ... ... ... қағаздар нарығында инвестор және эмитент ретінде
Ұлттық банк немесе Қаржы министрлігі тұлғасында қатысады.
Қазақстан ... ... ... ... ... құру үшін ... ... институционалдық инвесторлар
болып табылады. Оларға инвестициялық қорлар, зейнетақы қорлары, сақтандыру
компаниялары және заңнамаға ... ... да ... кіреді.1
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорының зейнетақы активтерінің
табыстылығын ... ... ... ... Басқармасының 1998 жылғы 13
тамыздағы №11 Ұлттық комиссияның “Зейнетақы ... ... ... нормативтік және құқықтық актілері туралы” қаулысына
өзгертулер мен толықтырулар енгізу ... 2002 жылы 15 ... ... қабылданды. Ол қаулы мемлекеттік зейнетақы қорының активтерін
мемлекеттік бағалы қағаздарға орналастырудың ең ... ... 50% -дан ... ... ... қаржы ұйымдарының бағалы қағаздарына
активтерді ... ... ... ... 20%-ға ... жылы
жинақтаушы зейнетақы қорларының бағалы қағаздар портфеліндегі мемлекеттік
бағалы қағаздар үлесі ... жылы ... ... ... қоры” және “мемлекеттік
емес зейнетақы қоры” түсініктері ... ... ... кейін
мемлекеттік зейнетақы қорын жеке мемлекеттік емес ... ... ... құру ... ... ... жүйесінің негізгі субъектілері зейнетақы
активтерін басқару компаниялары, ... және ... ... 2003 жылы 01 ... жинақтаушы зейнетақы қорының саны 16 болды,
зейнетақы активтерін басқару компанияларындағы ... ... 47,87% , ... ... ... ... 85,54% өсті.
Зейнетақы активтерін басқару компанияларының зейнетақы ... ... ... ... және ... ... 2002 жылы ... Республикасының эмитенттерінің
бағалы қағаздарына қағаздарына инвестициялау шектеулерін төмендету орын
алды: Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ипотекалық облигацияларға 10% дейін орналастыруға құқықтар берілді.
Зейнетақы активтерінің шамамен 40% мемлекеттік емес ... ... ... қағаздарына салынды (77 млрд. теңге). Бұл экономиканың
нақты секторына орналастырылған инвестиция болып табылады.
Инвестициялық басқарудағы зейнетақы активтерінің өсу динамикасы (млн.
теңге)
Зейнетақы жинақтаушы ... ... ... ... ... |01 ... |01 ... |01 ... |01 ... |01 қаңтар|
| |2002 жыл |2002 жыл ... |2002 жыл |2003 жыл ... ... | | | | ... қоры | | | | | |
|% ... ... |62.332,9 |68.165,8 |70.793,5 |75.773,8 |
| |32,3% |31,1% |30,2% |29,1% |28,0% ... емес | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | |
|% ... ... ... ... ... |67,7% |68,9% |69,8% |70,9% |72% ... |182.669,8 |200.611,6 ... ... ... ... қоры мен ... емес ... ... активтері бойынша үлестерінің өзгеріс динамикасы
мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры
мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры
Зейнетақы ативтерін басқару ... ... ... ... кеңейту мақсатында 2002 жылы ... үшін ... ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін рейтингтік бағасы “А” болып
табылатын қарыздық ... ... ... “А” – ... ... ... бар ... бағалы қағаздарына орналастыруға
(“Standard&Poor`s” және ... ... ... ... немесе “А2” (“Moody`s Investors Service” жіктемесі бойынша),
қарыздық ... ... “А” ... ... ... болмайтын
эмитенттердің акцияларын сатып алуға инвестициялауға берілген ... ... ... 10% ... емес ... ... болады. Әрине,
бұл егер де компания шетел эмитенттерінің рейтингтік бағасы “АА” кемемес
(“Standard&Poor`s” және “Fitch” рейтингтік ... ... ... ... ... ... Service” жіктемесі бойынша) бағалануы бар
бағалы қағаздар көлемін өз портфелінен 10% ... ... орын ... ... қоры мен ... зейнетақы қорының
инвестициялық қорының инвестициялық портфельдерінің өзгеру динамикасы
| ... |01 ... |01 ... |01 қаңтар|
| |2002 жыл |2002 жыл |2002 жыл |2002 жыл ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... |70,84% |73,05% |68,87% |64,22% ... бағалы қағаздары | | | | ... ... ... |20,41% |19,82% |20,25% |19,53% ... | | | | ... қаржы ұйымдарының бағалы|8,75% |7,13% |10,88% |16,25% |
|қағаздары | | | | ... емес ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... |55,39% |52,45% |49,13% |42,67% ... ... ... | | | | ... ... банткердегі |2,53% |4,48% |3,66% |4,66% ... | | | | ... ... ... ... |0,59% |1,61% |2,67% ... | | | | ... ... ... |0,84% |4,57% |5,73% |5,18% ... ... | | | | ... ... емес ... | | | | ... ... ... | | | | ... |3,84% |4,89% |5,43% |5,34% ... |30,71% |30,23% |29,98% |33,90% ... емес ... | | | | ... бағалы қағаздарына, | | | | ... ... |0,23% |0,72% |1,74% |1,60% ... |5,03% |1,94% |2,69% |3,95% ... | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| |0,18% |0,12% |0,03% |0,09% ... ... ... | | | | |
| | | | | ... ... қаржы нарығында сақтандыру қызметінің нарығы
дамып келеді. Сақтандыру компаниялары инвестор ... ... ... субъектісі болып табылады. ... ... ... ... ... де осы осы сақтандыру нарығы болып табылады.
| | | | | ... ... ... |1999 жыл |2000 жыл |2001 жыл |2002 ... |
| | | | | ... ... компаниялары- | | | | | ... саны |70 |42 |38 |34 |-35 ... ... | | | | | ... ... ... |2,5 |4,6 |5,3 |6,4 |2,6 есе |
| | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... |7,3 |8,3 |8,9 |20,8 |2,9 есе ... | | | | | ... ... ... ... ... жарналарын
үздіксіз жоғары өтімді құралдарға инвестициялау болып табылады. 1998 жылы
сақтандыру компанияларының активтері 5330,3 млн. ... ... 2000 ... млн. теңгені құрады (өсім 157%).
Сақтандыру компанияларының активтерінің құрамында мемлекеттік бағалы
қағаздар үлкен үлесті алады. ... ... ... ... жылғы 25 желтоқсанда №440 Ұлттық банктің ... ... ... ... қағаздарға активтердің кем дегенде 40% көлемі
ең жоғарғы деңгейі 80% ... ... ... ... ... бөлігі
мемлекеттің бағалы қағаздарына орналастырылады.
Сақтандыру компанияларының ... аз ... ... ... ... ... Егер 1997 жылы облигацияларға
салынған инвестициялар көлемі 300,6 млн. теңгені құраса ... ... 2000 жылы бұл ... 255,8 млн. ... ... (барлық
сақтандыру резервінің 2,92%).
Сақтандыру компаниялары мен ... ... ... ... салу объектілері заңнамамен ғөрсетілген. Бірақ
олар бір-бірімен ... ... ... секторына қаржы жұмсауын
қарастырсақ, ол келесідей суреттеледі: сақтандыру компаниялары қазақстандық
акционерлік қоғамдарының қор ... ... “а” ... ... ... мемлекеттің заңнамасымен шығарылған депозитарлық
қолхаттарға (ADR,GDR)) – 15%; қор ... ... ... құрамындағы
қазақстандық ұйымдардың облигацияларына – 20% ... ... ... ... жүйесіне жіберілген және зейнетақы активтерінің счетана
сатып алуға рұқсат етілген ... ... ... – 10% көп емес
көлемде салу жағдайлары бар. Ал ... ... ... ... Яғни ... компанияларының қаржысы сақтандыру
резервтерін орналастыруға байланысты нұсқауға ... ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін басқару компанияларының мүмкіншіліктерінің
көлемі кең. Олар халықаралық ... ... ... қағаздарына – 10% көп
емес актив көлемі; ... ... ... емес ... ... шет ... ... қағаздарына сәйкесінше – 10% көп емес актив
көлемі орналастыра алады. Әрине, бұл ... егер ... ... ... ... ... (Standard&Poor`s, Fitch,
Moody`s) жоғары бағалануларына ие болған кезде жүзеге асады. Ал ... ... ... қор ... ... тізімдеріне енген
қзақстандық ұйымдарының ипотекалық облигацияларына – 10%; “Қазақстан Даму
Банкі” ... ... ... - 10% көп емес актив
көлемі; қор ... ... “А” ... ... ... ... мемлекеттік емес бағалы қағаздарға және тек
қазақстандық ұйымдар ... ... ... емес ... ... ... қағаздарға – 50% көп емес актив көлемін
орналастыру ... ... ... ... ... бөлігі екінші
деңгейдегі банктерге салым ретінде де жұмсалады.
Екінші деңгейлі банктер экономиканың нақты секторын қаржыландыруда ... роль ... | | | | ... ... ... |1999 жыл ... |2001 жыл |2002 жыл ... | | | | ... ... саны |55 |48 |44 |38 |-17 ... ... ... | | | | | ... |22 |16 |16 |17 |-5 ... ... | | | | | ... |69,0 |97,6 |122,1 |162,8 |2,4 есе ... |341,1 |527,9 |816,6 |1146,0 |3,4 есе ... ... ... |20,3 |25,1 |30,5 |+13,6% ... | | | | | |
|% ... ЖІӨ ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... көлемі |170,4 |290,6 |444,8 |603,2 |3,5 есе ... ... |8,4 |11,2 |13,7 |16,1 |+7,6% ... % ... | | | | | ... ... қосып | | | | | ... ... |55,0 |91,7 |186,1 |257,4 |4.7 есе ... | | | | | ... теңге | | | | | ... ... үшін |7,9 |6,1 |5,6 |5,4 |-2,5% ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... , % | | | | | ... |13,5 |15,6 |12,8 |11,0 |-2,5% |
| | | | | | ... ... үшін | | | | | ... салымдарға | | | | | ... ... | | | | | ... % |148,8 |276,2 |489,8 |672,5 |4,5 есе ... | | | | | |
| |140,6 |261,6 |459,0 |613,9 |4,4 есе ... беру ... |8,4 |14,6 |30,8 |58,6 |7,1 есе |
| | | | | | ... экономикадағы |7,4 |10,6 |15,1 |17,9 |+10,5% ... | | | | | ... |39,9 |74,2 |122,0 |146,5 |3,7 есе ... ... | | | | | |
| | | | | | |
|- ... | | | | | ... |20,7 |18,8 |15,3 |14,1 |-6,6% |
|- ... | | | | | |
| | | | | | ... ... %| | | | | ... |16,3 |27,0 |24,5 |21,5 |+5,2% ... кәсіпкерлікке | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | |
| | | | | | ... тұлғаларға несиенің| | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | |
|% ... | | | | | |
| | | | | | ... тұлғаларға несиенің | | | | | ... ... ... | | | | |
|% ... | | | | | ... кестеден деапозиттер жылына 3,5 есе ... 4,5 ... ... ... ... ... Және де ... тұлғалар –
резиденттер- резидент еместердің, халықтың ... ... ... ... несие көлемінен әлдеқайда үлкен көлемін
алатынын байқауға болады. Яғни жинақталған ... ... әр ... тек ... ... ғана ... сонымен қатар басқа да ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығында инвестор
ретінде бола алады деген тұжырым шығады. Қазақстан Республикасының ... 31 ... №2444 ... және ... қызмет туралы” заңының 30
бабының 2 тармағының тармақшалары бойынша банк бағалы қағаздар ... ... ... ... бағалы қағаздарды
эмиссиялаумен айналысу мүмкіндіетеріне ие болса, аталмыш заңның 4 ... ... ... ... ... ... қызмет,
мемлекеттік бағалы қағаздармен және дилерлік қызмет, кастодиандық қызмет
түрлерін сәйкес лицензия негізінде ... ... ... ... ... ... мекемелер бола отырып, экономиканың нақты секторын
несиелейді. Негізінен бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... ол ... ... қызығушылықтарының бар
екенін көрсетеді.
Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктер экономиканың нақты
секторын ... ... ... 59% ... Бұл дегеніміз
отандық банктердің әмбебап банктер қатарына қосылғанын ... ... ... ... неиелуге барынша “ұшыраған” экономика
салаларына көтерме және ... ... ... (28,1%), ауыл ... мұнай газ саласы (9,3%), тамақ өнеркәсібі (5,9%), құрылыс саласы
(5,8%)
Бұл ... ... ... ... ... ... ... дамуының дәлелі.
Экономиканың нақты секторын дамытудағы бағалы қағаздар нарығының ролі
уақыт өткен сайын артып келеді. Себебі ... ... ... ... өз ... ... байланысты қызметті атқарып қана қоймай,
сонымен қатар, тиімді болған жағдайда өз қаражаты есебінен бағалы ... ... ... ... Бұл ... және ... ... бағалы
қағаздардың эмитенттеріне инвестициялардың келіп түсуін білдіреді. Ондай
бағалы қағаздар нарығының ... ... және ... ... банктерді, тіркеуші компанияларды және әр ... да ... ... ... ... ... нарық
қатысушыларын жатқызуға болады.
Уақытша бос ақша ... ... оны ... ... бағалы қағаздар нарығы ірі механизм болып табылады, сондықтан
бұл инвестицияларды тиімді орналастырудың ... көзі ... ... ... етуі ... ... бөлім. Экономиканың нақты секторын дамыту мақсатында бағалы қағаздар
нарығын мемлекеттік реттеу механизмін жетілдіру мәселелері.
3.1 Қазақстан Республикасының экономикасының ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары.
Бірінші нұсқа – қор нарығын ... ... ... көлемі
мемлекеттік органдарда шоғырландырылады, тек ережелерді бекіту, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарына
беріледі (бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының бірлестіктеріне).
Екінші нұсқа – реттеу бойыша өкілеттіктердің барынша мүмкін ... ... ... ... ... беріледі, бақылауда келісімдер
жүргізу, келіссөздерге келу, мәселені бірегей шешу қатаң бақылаудың орнын
алады, ал мемлекет өзінде ... ... ... ... ... ... өзін-өзі реттеу үрдісіне араласу құқығына ие болады. Мысалы
– Ұлыбритания.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында мемлекеттің ролін ... ... емес ... саны көп – реттеу объектілерінің
саны аз), нарықтық қатысушыларымен бірге инвестицияларды ... ... ... бағалы қағаздар нарығын құрудағы ролін арттыру ... банк ... есеп ... ... нәтижесі – бағалы қағаздар нарығы
нарығы арқылы нақты секторға тартылған инвестиция көлемі болуы керек. ... ... ... экономикалық өсуге бағалы қағаздар нарығы арқылы
тәуелді болуын көрсетеді. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... нақты секторды дамыту мақсатынан бөлінуін
1995-1998 ... ... ... ... ... құру ... ... құқығын мемлекеттік
қорғауды шектеуден, бстрактілі идеалды нарық тұрғысынан ... ... ... ... нарық деп АҚШ ... ... ... ... бас ... қажет.
Барлық 90-жылдардың тәжірибесі жоғарыда айтылған реттеу органдарының
болуынан ... ... ... болуына, нарықтық ұйымдастырылуының
құрылымсыздығына, нарықтың өзінің базалық қызметтерін толық ... ... ... қазіргі уақытта Қазақстанда қаржы мекемелерінің
қызметтерін реттеуде жаңа мемлекеттік реттеу жүйесі ... ол ... ... бір ... ... ... ... тәжірибеде қаржы нарығын реттеудің екі түрін бөліп қарастыру
енгізілген: ... және ... ... ... ... ... екі ... түрлерін қолданып келді. Нәтижесінде
қадағалаудың органдарының қызметтерінің екіжақты ... және даму ... ... ... орын ... ... ... әлемінің және әлемдік
қаржы нарығына байланысты орын ала ... ... ... ... ... ... және ... Республикасында орын алып ... ... ... ... ... алып ... ... банктердің
қосылуы, зейнетақы активтерін басқару компанияларының және басқа ұйымдардың
бірге жұмыс жасауы), қаржы нарығында әр түрлі қаржы қызметтерін ... ... ... ... ... ... ендіру туралы саяси
маңызы бар шешім қабылдаған болатын.
Қазіргі уақытта барлық қадағалау қызметтері бір ... ... ... ... ... реттеу жүйесі құрылды. Негізінен
жұмыс екі бағытта ... ... ... ... ... ... асырылып жатыр, екіншіден, қаржы нарығының субъектілеріне
қадағалауды жүзеге асыру бойынша жеке ...... ... ... ... қызметтерін бөліп беру ... ... ... ... орын алып ... ... ... екінші бағыт
бойынша жасалған өзгерістер де керекті деңгейде жүргізілуде деп бағалауға
болады.
Қазақстан қор нарығының ... ... ... ... ... реттеу тетіктерін құру болып отыр. Яғни, әр ... ішкі ... ... ... ... дағдарыс бола қалғанның өзінде, ондай
жағдаймен реттеуді жүзеге асыруда алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... мақсат
экономиканың нақты секторына айналыстағы бос ... ... ... оны ... тиімді жүргізу болып табылады. ... ... ... ... ... ... ғана ... институционалдық инвестор болып табылады, сол ... ... қор ... ... ал өзінде өте үлкен қаржы ресурстарын
шоғырландырған екінші ... ... де, ... ... ... ... сақтандыру резервтерінің салыстырмалы ... ... ... да өз ... ... ... ... мәселені шешуде бағалы қағаздар нарығында халықтың қорларын ... ... оны ... инвестициялау ұсынылып отыр. Мемлекеттің
басты тірегі шағын шағын ... емес ... ... ерікті түрде
шоғырландырып, ол қорланымдарды қор нарығының құралдарына ... Бұны ... ... ... ... туралы” заң басшылыққа
алынады. Бұл бағытты ынталандыруда ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
бөлімдеріарқылы немесе бағалы қағаздар нарығында трансфер-агенттер арқылы
халыққа инвестициялық қорға ... ену ... ... мүмкіндік
беріледі. Бұл жүйе халықтың қорланымдарын жинақтауда үлкен жетістіктерге
жеткізеді, себебі бағалы қағаздар ... ... ... ... ... сенімі және олар туралы ... ... ... ... ... тиімділігін жоғарылатуда бірінші
кезекте қорлардың және олардың салымшыларның салық төлеулері ... ... ... ... ... банктер мен сақтандыру
компаниялары дамиды.
Брокерлік және дилерлік уйымдардың ... ... ... бағалы қағаздар нарығының ұстаушыларының дамуы олардың 2004
жылдан ... ... ... ... ... ... нарығын дамытуда мемлекеттің негізгі мәселесі оның
жеке құрамдас бөлігі – қазақстандық эмитенттердің және басқа ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығында тартымды құралдардың
жетіспеушілігі ... ... ... ... осының нәтижесінде ... өз ... ... ... ... бағалы қағаздарына
орналастыруға тырысады.
Бұл бағыттағы мәселелерді шешуде алдыңғы қатарлы ... ... ... пакеттерін сату бағдарламасын одан
ары жалғастыру қажет.
Жаңа қаржы құралдарының пайда болуын ... ... Осы ... ... ... ... да өз дамуын жалғыстырады. ... ... ... жеке ... дамуына байлынысты ипотекалық
облигациялар нарығының агенттік облигациялардың, ... ... ... ... ... коммерциялық бағалы
қағаздар нарығының пайда болып, дамуына сәйкес өзгерістер мен толықтырулар
енгізіледі.
Негізгі мәселе қазақстандық акциялар мен ... ... ... болып табылады, осы мақсатта корпоративтік басқару
нормаларына ... ...... ... ... қоғамдардағы төлем тәртібіне барынша мол көңіл бөлінеді. Бұл
мәселені жүзеге асыру үшін:
- ... ... ... ... ... анықтау;
- акционерлік қоғамдарға байланысты нормативті актілер мен ... ... ... ... қоғамдар туралы заңына
сәйкес корпоративті басқару қағидаларын басшылыққа ала отырып,
ішкі заң нормаларын ... ... қор ... ... ... ... қажет.
Бағалы қағаздар нарығының дамуына жаңа қаржы институттарының, ... ... ... және жаңа ... ... ... ... қорғаудың жаңа әдістерінің жүйесін құру және
зейнетақы активтерін қор ... ... ... ... ... ету
қажет болады.
Қазақстандық Республиккасында акционерлік құқықтары мен мүдделерін
қорғау 2000 жылдың өзінде ... даму және ... құру ... ... ... ... ... таңда Ұлттық банк тарапынан инвесторлардың құқықтары мен
мүдделерін ... ... ... тек зейнетақы активтерін басқару
компанияларына, банк-кастодиандарға және ... ... ... ... жүруде. Басқа нарықтың қатысушыларын міндетті
түрде қаржы сараптауларын орындайды.
Бағалы қағаздар нарығында лицензияланатын ... ... ... ... ... ... ... пруденциалдық
нормативтер реттеудің негізгі тетігіне айналады.
Мемлекеттік басымдылығы халықтың жинақталған сомасын сақтау және ... ... ... ... сипатталады.
Мүмкін, тек қана инвестициялауда диверсификация әдісі мен ашық валюта
позициясында хеджерлеу жүзеге асырылады. Зейнетақы активтерінің сақталуын
қантамасыз ... ... ... ... ... ... тура ... бағалы қағаздардың листингтік ережелерін
жетілдіру орын ... ... ... ... ... ... ... нарығында
тәуекелді сақтандыру жөнінде нормативтік құқықтық актілер құрастырылады.
Бағалы қағаздар нарығының техникалық ... ... ... ... ... ... мен жеке құрамдас бөліктерінің пайда
болуымен түсіндіріледі.
Бүгінгі таңда Қазақстанның бағалы ... ... ... негізін Қазақстан қор биржасы (ҚҚБ), Орталық депозитарий,
тіркеушілер, кастодиандар және І категориялы ... ... ... дамуының басымды жақтары болып,
республиканың әр ... ... ... ... ... ... ... толық пайдалана алуды қамтамасыз ету шығады. Бұл
үшін бағалы қағаздар нарығының трансфер-агенттік ... ... ... ... жүйе ... ... ... қызметі трансфер-
агенттердің делдалдық қызметін сапалы ... ... ... ... ... ... ... және тәуелсіз
тіркеушілердің ақпарат жүйелерінің сенімділігіне аударылады.
Бағалы қағаздармен куәландыратын құқықтарды қорғау мақсатында 2004-
2005 ... ... ... ... көп ... ... (барлық облыс
орталықтарында, ірі қалаларда) құрылады, ол ... ... ... ... ... төлем агенті қызметтерін атқарады.
Қазақстан қор биржасының дамуы келесі мәселелерді шешуге бағытталған:
- қор биржасын ... және ... ... ... ... ... ... кеңейту және эмитенттерді ынталандыру,
инвесторларды, кәсіби делдалдарды, оның ... ... ... ... ... ... қағаздар шығарумен жүзеге асыратын экономика
секторларының бағалы қағаздарының листингтік ережелерін жетілдіру
және тұрақты түрде дамыту.
Эмитенттердің сапасының қажетті ... ... ... ... ... ... делдалдардың тәртіп деңгейіне сай болуына ... ... ... ... болады, сонымен ... ... ... ... ... мониторингі әрдайым жүргізіліп
отырады.
Болашақта Қазақстанның және Ресейдің валюта нарықтарының ... ... екі ... ... ... ... қамтамасыз етіп, оған ТМД мемлекеттерінің басқаларын да қосу керек.
Өзін-өзі реттеу ұйымдарының дамуы негізінде ... ... ... ... бақылау жасауда оларға өкілеттіктердің бір бөлігін
беру қажет. 2003 жылы корпоративті ... және ... ... ... ... таңда Қазақстан Республикасының үкіметінің қарауында
мемлекеттік инвестициялық қорды құру ... ... ... ... қызметінің негізгі мақсаты
мемлекеттің ... ... ... асыруға қатысу болып табылады. Бұл
қатысу:
- инвестициялық жобаларды қаржыландырумен ... ... ... ... ... асыруда қордың тікелей қатысуы орын
алады. Бұл жерде тікелей қордың ... ... ... сипатта
болатындықтан, инвестициялық жоба мемлекет үшін жоғары экономикалық
маңызды және бағдарламалық басымды болуы қажет;
- Қазақстанның стратегиялық маңызы бар ... ... ... ... ... Бұл ... жүзеге асуы қор активтерін негізгі
отандық компаниялардың ... ... ... Бұл ... қордың қызмет етуі “көгілдір фишкалар” бағдарламасының
жалғастырылуына оң әсер ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл бағыт қордың
өзіне қаржы тартуды қарыз ... ... ... ... ... қорды акциионерлік инвестициялық қор ретінде
құру ұсынылып отыр, яғни, ол акционерлік қоғам түрінде құрылып, ... тек ... ... ... ... ... қағаздар
және басқа мүліктер), бұл жердегі мақсат акционерлердің табыс ... ету ... ... қордың қызметін реттеуде қазір қарастырылып жатқан
“Инвестициялық ... ... заң ... ... ... ... акцияларының барлығы мемлекет қолында болады.
Жарғылық капиталының ... ... және ... бюджеттерінен
құралады. Кейіннен қордың қызмет етуіне қарай ол жекешелендірілуіне ... ... ... ... негізінен экономиканың нақты секторын дамыту,
қаржыландыруға бағытталған шаралар болып табылады.
Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің жаңа ... ... да ... ... ... ... ... қадағалауды
орнатуда Ұлттық Банкте ... ... ... ... ... ... реттеуші органды бөліп шығару үрдісі басталған. Бұл
орган бағалы қағаздар нарығының субъектілерін ғана ... ... ... ... ... (қайта сақтандыру) ұйымдарына, екінші
деңгейлі банктерге өз ... ... ... реттеуші қызметін жүзеге
асырады.
Қазақстанда бұндай қадағалау ... ... және ... ... бар. ... ... ... Австралия, Бельгия сияқты дамыған
мемлекеттерде және өтпелі экономикасы бар дамушы Польша, Венгрия, ... ... ... ... нарығын реттеу жүйесі ... ... ... жүйе ... ... дамуында, қаржы құралдарын детілдіруде
және қаржылық делдалдық ... ... ... ... ... банк ... үкіметің қарауына “Қаржы қызметтерін мемлекеттік
реттеу мен қадағалау ... және ... ... ... бірегей
реттеудің жүйесін ұйымдастыру мәселелеріндегі ... ... ... мен ... енгізу туралы” заң жобалары берілген. Қазақстан
Республикасының үкіметінің шешімі бойынша ... ... ... ... отырып, аталмыш заң жобаларының қаралуы
2003 жылдың бірінші жартысына бекітілген. Ол заң жобаларының ... ... ... ... ... органы құрылады.
Жоғарыда аталған тәуелсіз органның қызметінің негізгі мақсаты қаржы
ұйымдарының қаржылық ... ... ... сол арқылы олардың
өзіне алған қызметтерін тұтынушылардың алдындағы ... ... ... ... ... болып табылады. Яғни, қаржылық қызметті тұтынушы
қаржы ... ... ... ... ... ... әрбір
қатысушы бойынша ақпарат алу ... ... ... ... ... алу ... және тағы басқа мүмкіншіліктерге ... Бұл ... ... қызметін әрбір тұтынушы өзінің сатып алу
мүмкіншіліктерімен сәйкестендіре алады.
Аталмыш заң жобаларының қабылдануы өкілетті органның ... ... ие ... және Қазақстан Республикасының қаржы ... ... ... ... ... қол ... ... Яғни, бағалы қағаздар нарығының дамуында жаңа саты
басталады.
3.2 Нақты ... ... ... ететін бағалы қағаздар нарығының
қатысушыларының іс-әрекеттерін реттеудің заңнамалық жетілдірілуі
Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын реттеудің құқықтық инфрақұрылымы
қалыптасқан және қазіргі ... ... ... ... ... заңдардың
төртінші кезекті ағымы дайындалуда. Бұл Қазақстан Республикасының
үкіметінде ... ... ... ... ... және “Бағалы
қағаздар нарығы туралы” Қазақстан Республикасының заңдары. ... жаңа ... ... ... ... ... мен ... қорғайтын, корпоративті басқарудың қағидаларының
жүйелерінің нығаюы орын алады.
Сонымен қатар, қазақстандық мемлекеттік емес ... ... ... ... мен ... деңгңейін көтеру
мақсатында мына іс-шараларды жүзеге ... ... ... ... қызметтерін реттеу бойынша нормативтік
құқықтық базаны жетілдіру, соның ішінде, ... ... ... ... ашып ... ... ... бойынша
табыстарды ашып көрсету мен төлеу бойынша ... ... ... ... ашылуын және ақпараттық сипатқа ие болуының
орталықтандырылған жүйелер арқылы қазақстандық қр ... ... ... жоғарылату – мемлекеттік емес
бағалы ... ... және ... ... ... ... ақпараттық айқындылығын қамтамасыз ету;
3) қазақстандық бухгалтерлік есепті ... ... ... ... ... ... емес ... қағаздар
эмиссиясының мемлекеттік тіркеуін жақындату;
5) қазақстандық ірі компанияларға нормативті ... ... алу ... дамыту.
Қазақстанда негізі брокер-дилерлер (банктік және ... ... ... ... ... ... ... және бағалы қағаздар портфелін басқарушылар болып табылатын
бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымы дамыған.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... республиканың әр аймақтарында тұратын азаматтардың сатып алу
мүмкіншілігін қалыптастыру болып табылады. Бұл үшін ... ... ... ... ... қажет. Трансфер-агенттік
жүйенің даму деңгейі ... ... ... ... ... ... делдалдық қызметті сапалы басқарғанына
бағыттаған дұрыс.
Нақты ... ... ... ... ... ... мемлекеттің негізгі күш-қуатын инвестициялардың кәсіби емес шағын
түрлерін ерікті түрде инвестициялық қорларда ... және оны ... ... ... ... ... ... басқа
институционалды инвесторлар мен екінші деңгейлі банктердің қызметтерінің
сапасын жақсарту керек.
Қазақстандық ... есес ... ... нарығы акциялар мен
мелекеттік емес облигациялармен ... ... ... ... ... емес ... ... KASE сауда жүйесінде жүзеге
асырылады. Бұл бүгінгі ... ... ... ... бар ... ... істеп тұр деген тұжырымды шығарады.
Қазақстанның бағалы қағаздар нарығының мемлекеттік емес сегментінде
мемлекеттік емес облигациялар ... ... ... ... яғни ... ... ... мен қарапайымдылығы инвесторға тартымды болып
келеді. Бір ... ... ... ... ... ... екінші жағынан – облигация бойынша берілген қарыздың көлемі
мен ... ... ... (қызығушылық мөлшері) ... ... емес ... ... ... ... барлық эмиссиялары KASE-тің ресми “А” тізіміне енген.
Қазақстанда мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы қарқынды ... ... ... ... ... ... ... банкі және жергілікті атқару органдары шығарады.
Бүгінгі таңда зейнетақы активтерін ... ... ... ... соқтығысты: экономиканың өзіне тартылған
қаржыны толық көлемде ... ... ... ... ... құралдарының
жетіспеушілігінде. Бұл жағдайдан шығудың еғ дұрыс жолдарының бірі үкімет
тарапынан қор ... ... ... яғни ... ... мемлекеттік пакетін сату болып ... ... ... ... ... реттеуін сақтау
мақсатында дауыс құқығы бар акциялардың 1/3 ... ... ... KASE сауда жүйесінің ресми тізіміне аталмыш ... ... ... жылы ... ... ... ... дамуды ұсынатын жыл деп
күтілуде. Себебі 2003 жылы “Акционерлік қоғамдар туралы”, “Бағалы қағаздар
нарығы туралы”, “Инвестициялық қорлар ... ... ... ... ... ету ... ... Республикасының заңына
толықтырулар мен өзгертулер енгізу жүзеге асырылады.
“Акциионерлік қоғамдар туралы” жаңа заң жобасы қоғамдарды талаптардың
бірқатарын орындауға ... Заң ... ... ... ... етілмейді (жабық акционерлік қоғам, ашық акционерлік
қоғам). Екінші нарықта ... ... ... ету үшін ... да алынып тасталған (жабық, жеке, ашық).
Заң жобасы бойынша акцияның “номиналдық құны” түсінігі ... ... ... ... ... түсінігіне өзгерістер енгізілген,
яғни жарғылық капиталына ... ... ... Жаңа заң ... ... қоғамның акционерлерінің тізімін тек тізімді жүргізуші
компанияның ғана ... бар. ... ... минималды көлемі де заң жобасы
бойынша әлдеқайда көбейтілген. Бұл қор ... ... ... ... және ... қоғамның қызмет етуіне оң әсер береді деп
күтілуде.
2002 жылы тіркелген 5333 ... ... тек 3040 ғана ... ... ... ... Бұл қазіргі бағалы қағаздар
нарығында ... кіші және ... өз ... ... акционерлік
қоғамдар барын көрсетеді. Жаңа заң жобасы қабылданғаннан кейін бағалы
қағаздар нарығының қызмет ... де, ... ... ... ... айналуына да бұл әсер етеді.
Жаңа “Акционерлік қоғамдар туралы” заң жобасының қабылдануы отандық
эмитенттері – резиденттері ... ... ... ... яғни бұл ... қағаздарды сатып алуда отандық және шетел
инвесторларының қызығушылықтары туындайды. Себебі ірі ... ... ... қызықтырады, ал жаңа заң жобасы қоғамның
қызметінің ашып көрсетуін эмитентке міндеттейді (заң ... 77, ... 69 бап ... аффилирленген тұлғалары жөнінде ақпаратты толық
ұсынуды көздейді, ал бұл өз кезегінде қоғамның бағалы қағаздарының инвестор
үшін, қаржы орналастыру үшін ... ... ... заң ... ... ... территориясында
инвестициялық жұмыстарды акционерлік қоғамдарды ... ... ... ... ... ... ... мақсатталған қаржы
алуына жаңа “Акционерлік қоғамдар туралы” заңы өз көмегін ... Бұл ... ... ... ТМД ... ... қоғамдарға
байланысты модельдік заңдары қарастырылып, корпоративті басқарудың
халықаралық қағидалары есерілгенін айта кету ... ... ... ... ... туралы” жаңа заң
жобасының негізінде бағалы қағаздардың шығарылуын, тіркелуін, айналыста
болуын, өтелуін ... ... ... нарығының инфрақұрылымын
құрайтын ұйымдар мен кәсіби қатысушылардың құрылуын қадағалайтын, бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... белгілейтін нормалар
жетілдірілген. Және аталмыш жаңа заң жобасымен нарықта алаяқтық қызметке –
бағалы қағаз бойынша тек ... ... ... ... шек ... алу және инсайдерлік мәмлені қорғау қамтамасыз етілген. Заң
жобасы ... ... ... ... және алғашқы заң қабылданғаннан
кейінгі нарықтағы өзгерістерді есепке алған. Бұл ... 1997 жылы ... ... ... қағаздармен мәмлелерді тіркеу ... ... ... қағаздар нарығы туралы заң қабылданғаннан кейін өз күшін жояды.
“Инвестициялық қорлар ... жаңа заң ... ... таңдағы
инвестициялық қорлардың пайда болуын ұстап ... ... ... жүйесін
алып тастап, қорлардың үлестік түріне көшуді көздейді.
1997 жылғы 20 маусымда қабылданған “Қазақстан ... ... ету ... ... ... мен толықтырулар
енгізу туралы” заң жобасының негізгі мақсаты Қазақстанда зейнетақымен
қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... өз активтерін орналастыруға құқық алуы экономиканың
нақты ... ... бет ... қадам болып табылады.
Тартымды қаржы құралдарының жетіспеушілігі отандық бағалы ... үшін ... ... қажет ететін мәселе болып отыр. Бұл мәселені
шешуде қазақстандық эмитенттердің корпоративтік ... ... ... ... мақсатқа жету үшін корпоративті басқару нормаларын сақтау, шағын
инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... ... ету, ... қағаздар бойынша
табысқа салық салу заңнамасын жетілдіру тиіс.
Жақын болашақта бірқатар корпорациялардың мемлекеттік акциялар пакеті
нарыққа шығарылады. Бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... ... ... толық дамуы орын алады.
Бағалы қағаздар нарығының бірінші кезектегі ... ... ... ... ... ... оны бір ... нақты экономика салаларына тарту болып табылады. Мемлекеттің
ролі халықтың ... ... өз ... ... ... ... ол ... қор нарығының ... ... ... көрсетіледі. Осыған орай, 2003 ... ... ... заңның қабылдануы жоспарлануда. Сол уақытта
инвестициялық ... ... ... салу тиімді шектеулерге жету
жұмыстары жүргізілуде.
Сонымен қатар, отандық ... ... ... ... ірі
инвестор ретінде сақтандыру компанияларының ... ... әлі де ... ... айта кету ... ... болашақта олардың инвестициялық
мүмкіншіліктері жоғарылайды.
Бүгінгі таңда қазақстандық бағалы қағаздар нарығы өз ... ... ... инвесторлар қажеттіліктерін қанағаттандыруға және
қаржыландыруды қажет ... ... ... қанағаттандыруға
бағытталған механизм ролін атқару үстінде.
Болашақтағы бағалы ... ... ... ... ... мәселелер болып қржы нарығының инвестициялық тартымды түрлерін
нығайту, ішкі ... ... ... жағдай жасау, бағалы
қағаздар нарығын реттеуде екі деңгейлі ... ... құру ... ... ... жылдар арасындағы ұаржы нарығының,
соның ішінде бағалы қағаздар нарығының даму ... ... ... Еуропалық одақтың стандарттарына сай келуіне – ... ... ... ... ... даму ... ... қағаздар нарығының қатысушыларының қызметтерін реттеуде екі деңгейлі
реттеу жүйесін енгізу қарастырылуда. Реттеудің негізгі мақсаты – ... мен ... ... ... ... ... заңның қабылдануы қор нарығында
қалыптасқан қатынастарды одан әрі ... ... ... еді. Бұл
заңның қызмет ету аясы ... бір ... ... ... бағалы қағаздармен жасалған мәмлелерді тіркеу ... ... ... ... ... ... ... туралы”
заң күші бар жарлыққа түзетулер мен толықтырулар енгізіліп, “Акционерлік
қоғамдар туралы” заң ... ... ... ... ... жұмыс істеуіне кең жол ашылып отыр.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... процесіндегі ыңғайлы әрі тиімді ... ... ... белгілі бір кәсіпорынның табыстарына ортақтасуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық
байлықты басқаруды жеңілдетеді.
Бағалы қағаздардың бір ерекшелігі ретінде олардың мүліктік сипатын
айтуға болады. Яғни, ... ... ... ... оның ұстаушысының қалай
да бір мүлікке құқылы екендігін куәландыруға тиіс. Бұл белгілі бір ... ... ... ... алуға құқық береді. Сондай-ақ, бағалы қағаздар
белгілі бір қоғамның, кәсіпорынның, ... ... ... қатысуға
және оны басқаруға құқық береді.
Бағалы қағаздар нарығы – ... ... ... және оларды қайта
бөлуге мамандандырылған қаржы нарығының құрамдас бөлігі болып ... мен ... ... және ... ... өзара байланыстары
осы нарық арқылы жүреді.
Нарықтағы бағалы қағаздардың айналыста болуының дәрежесі эмитенттердің
қаржылық жағдайын сипаттаса, оның ... ... ... ... ... ... деңгейінсипаттайды.
Бағалы қағаздар нарығы экономиакның нақты секторын қаржыландыруда
ыңғайлы жүйе ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға әрқашанда ұмтылысы күнделікті өмірде орын
алып отырады. Осыған орай, нақты секторды ... ... ... ... ... реттеу механизмін құрып, оның керекті деңгейінде
жұмыс ... ... ... ... ... таңға дейін ол реттеу
механизмі Қазақстанда банктік модельге негізделсе, 2004 ... ... емес ... негізделуі тәжірибеге енгізу жұмыстары жасалуда.
Сондықтан бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу осы нарықты жетілдіру,
дамыту және ... ... ... ... ... ... және
бақылау қызметтері жеке органға ... ... ... ... ... бұл ... ... әлемдік тәжірибе көрсеткендей
өзінің оң жақтарынан көзге ... ... қор ... пайдаланудың
негізін берді. Сондықтан экономиканың нақты секторын ... ... ... ... ... ... ... механизмі
жаңа даму жолына түсіп, тәжірибеге енгізілгелі отыр. Осылайша, ... ... ... реттеу механизмінде жаңа заң жобалары да
дайындалуда.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Акционерлік қоғамдар ... 1998 ... 10 ... ... ... ... ... нарығы туралы 1997 жылғы 05 наурыздағы Қазақстан
Республикасының заңы.
3. Бағалы қағаздармен жасалған мәмлелерді тіркеу туралы 1997 жылғы 05
наурыздағы Қазақстан ... ... ... және ... ... туралы 1995 жылғы 31 тамыздағы
Қазақстан Республикасының заңы.
5. Зейнетақы активтерін басқару ... ... ... ... 1998 жыл 13 тамыз.
6. Мемлекеттік зейнетақы қорының ... ... ... 1998 жыл 13 ... ... ... орналастыру нұсқасы. 1999 жыл 25 желтоқсан.
А. Каналина. Становление и современное ... ... ... // РЦБК №5 2002 г.
8. Б. Ниязов. О государственном регулировании рынка ценных бумаг
Республики Казахстан. // РЦБК №8 2002 ... ... Т.Б. ... ... ... и биржевое дело: Учебное
пособие. – М.: ... – М, 2000.- 270 ... Г. ... О проекте закона «Об акционерных ... ... №2 2002 ... Г. ... ... ценных бумаг Казахстана: итоги, проблемы,
перспективы. // РЦБК №1 ... Д. ... ... ... ... институционального
развития.// РЦБК №1 2002 г
13. ... о ... ... ... бумаг в 2002 году
Национального Банка.
14. Историческая справка о ... ... ... ... ... ... Национального Банка от 05
декабря 1999 года.
15. Культаев К. Фондовый рынок Казахстана: новая ... ... РЦБК №2 ... ... С., ... Ш., Баязитова А. Қаржы теориясы: оқу
құралы. – ... ... 2001 ж. 176 ... ... В.А., Ворбьев П.В. Ценные бумаги и фондовая биржа. Изд.2-е,
перераб. и доп.- М.: Информационно-издательский дом ... 2000. – 248 ... ... Н.В. ... рынки ценных бумаг: Учеб. Пособие для
студентов вузов. – М: ЛОГОС, 2000. – 200 стр.
19. Н. Абдрахманов., Г. Киреева. ... ... ... ... ... надзора. // Экономическое обозрение.
4-выпуск., январь, 2003 г.
20. Ожегов С.И. Словарь русского языка / Под ред. ... АН ... – 18 изд., ... – М.: рус. яз., 1986г. – ... ... и ... ... ... и реального
сектороы экономики: Материалы республиканской научно-практической
конференции, апрель 2001 год. – ... РГП ... ... ... ... и торговли
Республики Казахстан, 2001. – 148 стр.
22. Фондовый рынок ... ... ... и ... Под ред. ... ... Е. У. ... 1997 г. 361
стр.
23. Ценные бумаги и фондовый рынок. Профессиональный курс в Финансовой
академии при ... РФ. М.: ... ... ... ... ... ... под ред. В.И.колесникова.,
В.С.Торкановского. – М.: Финансы и статистика, 1998 г. 416 ... ... Г. ... ... ... механизм государственного
регулирования. – Алматы: Каржы-каражат, 1996. – 28 стр.
26. Шалгимбаева Г.Н., Шалгимбаева К.Б., Давыденко Н.Б. ... ... ... ... ... ... Алматы: Каржы-
каражат, 1996. – 84 стр.
-----------------------
1 Ожегов С.И. Словарь руского языка / Под ред.гл-корр. АН СССР Н.Ю.
Шведовой – 18 ... ... ... ... ... және ... капиталының сомасы Ұлттық
банктің капитализациясының көрсеткіштерінсіз берілген.
1 “Бағалы қағаздар нарығы туралы” 1997 жылғы 05 наурыздағы заң. 6-бап.
( кезең аяғына
(( кезеңнің соңғы ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Коммерциялық банктер және оның қаржылық жағдайы14 бет
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы69 бет
60-80 жылдардағы ортасындағы Қазақстандағы нақты социализм12 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
XXI ғасырдағы Қазақстан Республикасы экономикасының дамуы19 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Агробизнес экономикасының негіздері15 бет
Айғақтарды оқиға болған жерде тексеру мен нақтылау тактикасы5 бет
Банк секторындағы кәсіпорынның стратегиялық жоспарлау жүйесі36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь