Ипотекалық компанияның несиелік қызметтерін басқару

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛЕУДIҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГIЗI
1.1 Ипотекалық несие мәнi және қажеттiлiгi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Ипотекалық несиелеудiң халықаралық тәжiрибеде қолданылатын негiзгi үлгiлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
1.3 Қазақстан Республикасында ипотекалық компаниялардың құрылып қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛЕУДI ҰЙЫМДАСТЫРУ ТӘЖIРИБЕЛЕРI
2.1 Қазақстан Ипотекалық Компаниясы және оның негiзгi функциялары мен ипотекалық нарықтағы рөлi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 23
2.2 Ипотекалық несиенi беру механизмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.3 Екiншi деңгейдегі банктердiң ипотекалық несиенi беру тәртiбi ... ... . 48
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛЕУДIҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
55
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 66
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67
Диплом жұмысының өзектiлiгi. Қазақстан экономикасындағы әлеуметтiк-экономикалық мәселелердiң iшiндегi ең бастысы, ол халықты баспанамен қамтамасыз ету болып отыр.
Тұрғын үйдi қаржыландырудың кеңестiк жүйесi, мемлекеттiк тұрғын үй құрылысына бюджеттiк ресурстарды бөлу және оны өз тұрғын үй жағдайларын жақсартуға мұқтаж деп танылған азаматтарға тегiн бөлумен сипатталды. Нарықтық экономикаға өтумен бiрге, жағдай мүлдем өзгердi. Мемлекеттiң бұл мiндетi тек бюджет есебiнен шешуге жағдайы жоқ.
Республиканың тұрғын үй сферасының қазiргi жағдайы келесi негiзгi факторлармен сипатталады: тұрғын үймен жеткiлiксiз қамтамасыз етiлуi; тұрғын үй құрылысы деңгейiнiң жеткiлiксiздiгi; тұрғын үй қоры бойынша қызмет көрсету сапасының төмендiгi; тұрғын үй коммуналдық шаруашылығын қаржыландырудың жеткiлiксiздiгi; тұрғын үй қоры мен инженерлiк коммуникацияларының тозуының жоғарғы деңгейде болуы.
Сонымен қатар әлемдік қаржы нарықтарындағы тұрақсыздық Қазақстанның несие нарығының даму қарқынына әсер етті.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігінің Экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009-2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмаларын орындау үшін әзірленді және жаһандық дағдарыстың Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ахуалға теріс салдарын жұмсартуға және болашақтағы сапалы экономикалық өсу үшін қажетті негізді қамтамасыз етуге бағытталған шаралар кешенін айқындады.
Бұл жоспардың мақсаты Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық жағдайға ғаламдық дағдарыстың теріс салдарын жұмсарту және болашақта сапалы экономикалық өсу үшін қажетті негіздерді қамтамасыз ету болып табылады. Мақсатқа жету үшін Үкімет, Ұлттық Банк пен Қаржылық қадағалау агенттігі бес бағытта шоғырланатын болды.солардың негізгісі диплом жұмысымның тақырыбына қатысты мәселе жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу. Азаматтардың тұрғын үй проблемаларын шешу және Астана мен Алматы қалаларында жылжымайтын мүлік нарығын жандандыру үшін «Самұрық-Қазына» қоры арқылы ипотекалық несие берудің және тұрғын үй секторын дамытудың арнайы бағдарламасы іске қосылатын болады. Осы бағдарламаны қаржыландыруға Қор Ұлттық қордың және жинақтаушы зейнетақы қорларының қарыз қаражатын тарту есебінен қалыптастырылатын 5 млрд АҚШ доллары (600 млрд. теңге) мөлшерінде сома беретін болады. Осы бағдарламаның қаражаты есебінен екінші деңгейдегі банктер арқылы Алматы және Астана қалаларында құрылысы аяқталмаған тұрғын үй кешендерін аяқтауға қарыздар беру қамтамасыз етілетін болады.
Екінші деңгейдегі банктер мен тұрғын үйді әділ бағасы бойынша сатуға дайын құрылыс салушы компаниялар осы бағдарламаға қатысушылар болады.
1. В.А Кудрявцев., Е.В Кудрявцева «Основы органицации ипотечного кредитования» М, 1998.
2. 2. И.И.Исаев., «Ипотекалақ несие кiмге керек», Қазақстан, № 36 (136), 30 қыркүйек 2004.
3. Ипотечные облигации как катализатор системы ипотечного кредитования // ДН 50 (578) 26.12.2003.
4. А.Бигазина. Впервые в СНГ выпуск обеспеченных облигаций.// Деловая неделя 01.03.2003.
5. А.Нажипов Возможно все…// Курсив № 21 от 31.10.2003г; К.Иванова Жилье: выгодно, надежно, перспективно! // Казахстанская правда от 26.11.2003.
6. А.Джалилов Ипотечные кредиты станут досутпнее // Панорама № 9, 05.03.2004.
7. ҚР Президентi мен ҚР Үкiметiнiң актiлер жинағы, Астана 2004.
8. Сагиндыков М.О., «Реалицация программы внедрения системы ип. кред-я в РК: механизм, реализации, условия, этапы». Банки Казахстана № 6. – 2001.
9. Е.Ертай. Ипотека: бір өкініш,бір Үміт...// Дала мен Қала,05.03.2004.
10. А.Садешов жилье для всех проблема стоительства недорогих квартир в Алматы // Курсив № 21,от 31.10.2003.
11. Дюсембаев Н.М. Перспективы развития ипотечного кредитования в Казахстане // Банки Казахстана № 1, 2004.
12. ҚР Азаматтық кодексi, жалпы және ерекше бөлiмi.
13. «ҚРҰлттық банкi туралы» Заң 30.03.1995. – № 2155.
14. ҚР Президентiнiң Жарлығы «Банк және банк қызметтерi туралы» 31.08.1995.
15. ҚР Президентiнiң Заңы «Жер туралы» 2001 жылғы қаңтардың 24-i.
16. ҚР Президентiнiң «Жылжымайтын мүлiк ипотекасы туралы» заң күшi бар Жарлығы 23.12.95. – № 2723, өзгерiстермен 11.07.97. – № 154-1.
17. ҚР Президентiнiң Жарлығы «Жылжымайтын мүлiкке құқықтар мен ол бойынша мәмiлелердi тiркеу туралы» 25.12.1995.
18. ҚР Заңы «Тұрғын үй қатынастары туралы» 16.04.1997.
19. ҚР Заңы «ҚР тұрғын үй құрылыс жинақтары туралы» 07.12.2000. – № 110-11
20. ҚР үкiметiнiң № 1290 қаулысы «Тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзiмдi қаржыландыру және ипотекалық несиелеу жүйесiн дамыту тұжырымдамасын бекiту туралы» 21.09.2000.
21. Калиева Г.Т.»Кредитное дело», Алматы, Каржы-каражат, – 1997.
22. Кудрявцев В.А., Кудрявцева Е.В. «Основы организации ипотечного кредитования» М: Финансы и статистика, – 1997.
23. «Банковское дело»/под ред. Лаврушина О.И.. М: Финансы и статистика,2000.
24. Панова Г.С. «Кредитная политика коммерческого банка». М: Финансы и статистика, – 1997.
25. «Экономика недвижимости» / под. ред. Ресина. М: 1999.
26. «Банковское дело»/ под ред. Сейткасимова Г.С. А: Каржы-каражат, 1998.
27. 26 Экономика недвижимости: учебное пособие / под.ред. д.т.н., профессора Байболова С.М. Кызылорда, 2003.
28. Қазақстан Ипотекалық Компаниясының 2005-2007 жылдарға арналған арнайы Бағдарламасы // Новый дом. – 2005. – № 1.С.12-17.
29. «ҚИК» АҚ-ның бағдарламасы бойынша ипотекалық несиелерiн алу тәртiбi және талаптары // Новый дом. – 2005. – № 2. С.4-17.
30. Тұрғын үй қолайлы болады // Новый дом. – 2005. – № 3.С.7-17.
31. Абильманова Ш. О развитии рынка ипотечного кредитования жилья // Экономика и статистика. – 2003. – № 2. – С.55-58.
32. Сагиндикова М.О. Ипотечные облигации Казахстанской Ипотечной Компании – как основной инструмент финансирования ипотеки в Казахстане // Банки Казахстана. – 2003. – № 10. – С 42-45.
33. Дюсембаев Н.М. Перспективы развития ипотечного кредитования в Казахстане // Банки Казахстана.-2004.-№1.С.42-46.
34. Валеев Ш. Об актуальных аспектах гарантирования ипотечных кредитов // Банки Казахстана.-2004.-№10.С.6-9.
35. Косолапов Г. Развите рынка жилья и ипотечного кредитования в казахстане // Предприниматель и Право. – 2004. – № 15. С.13-15. № 16. С13-16.
36. Исаев И.И. Ипотекалық несие алыпсатарлардың құйытқысын көтере алмайды // Қазақстан № 36, 10.09.2004.
37. Н.Рамазанов. Жилье – 2008 // ДН № 12 (590) 26.03.2004.
38. Ю.Кондрашев. Жилищное строительство. Контроль и самоконтроль // Казахстанская правда 26.03.2004.
39. А.Д. Банк ЦентрКредит плаирует в течение года увеличить общий объем кредитования физических лиц более чем в 2 раза // Панорама № 3, 23.01.2004.
40. Ф.Легкоступ. ЖИЛЬЕ Станет доступным // Казахстанская правда 27.03.2004.
41. К.Ибраев. Жилья в Астане по прежнему не хватает Рынок недвижимости столицы: ценовая ситуация и перспективы развития // Панорама № 4, 30.01.2004.
42. Казинформ. Новый ипотечный фонд // ДН № 8 (586) 27.02.2004.
43. К.Жолтаев. Кабмин взял под козырек и принял жилищную программу в строгом соответствии с «рекомендациями» главы государства // Assandi-times № 15, 16.04.2004.
44. Д.Слинько. Банк «ТуранАлем подвел итоги года» // Казахстанская правда 02.04.2004.
45. А.Садешов. Жилье для всех проблема строительства недорогих квартир в Алматы // Курсив № 21, 31.10.2003.
46. Баспана талайлардың бас ауруы // Дала мен Қала 12.03.2004.
47. Қазақстан Республикасының Статистика агентігі. ҚР Әлеуметтік –Экономикалық дамуы. № 10/2006
48. Итоги первого года реализации Государственной программы развития жилищного строительства в Республике Казахстан на 2005-2007 годы. Журнал «Новый Дом» № 03.03.2005.
49. Иванова М. Переспективы развития ипотечных банков в Республике Казахстан//Рынок ценных бумаг Казахстана7 2005. – № 25.
50. Почти все об ипотеке // Рынок ценных бумаг Казахстана. 2005. – № 26.
51. Токобаева Н. Развитие ипотечного кредитования и создание рынка ипотечных облигаций в Республике Казахстан //Рынок ценных бумаг. 2005. –№ 28
52. www.ipoteca.kz
        
        Тақырыбы: «Ипотекалық компанияның несиелік қызметтерін басқару»
ЖОСПАР
|Кiрiспе..............................................................|3 |
|............................................. | |
|1 ... ... ... ... | ... ... ... мәнi және |5 ... | ... ... ... ... ... қолданылатын |10 |
|негiзгi | ... ... | ... ... ... ипотекалық компаниялардың құрылып |16 |
|қалыптасуы...........................................................| ... | |
|2 ... ... ... ... ... | |
|тәжiрибелерi | ... ... ... ... және оның ... ... мен|23 |
|ипотекалық нарықтағы | ... ... | ... ... ... беру |32 ... | |
|2.3 Екiншi деңгейдегі ... ... ... беру |48 ... | |
|3 ... ... ... ... даму ... | |
|......................................................... |55 ... ... | ... ... |67 ... | ... ... өзектiлiгi. Қазақстан экономикасындағы әлеуметтiк-
экономикалық мәселелердiң iшiндегi ең бастысы, ол ... ... ету ... ... үйдi ... ... ... мемлекеттiк тұрғын үй
құрылысына бюджеттiк ресурстарды бөлу және оны өз тұрғын үй ... ... деп ... ... тегiн бөлумен сипатталды.
Нарықтық экономикаға өтумен бiрге, жағдай мүлдем өзгердi. ... ... тек ... ... шешуге жағдайы жоқ.
Республиканың тұрғын үй сферасының қазiргi жағдайы келесi негiзгi
факторлармен сипатталады: ... ... ... қамтамасыз етiлуi;
тұрғын үй құрылысы деңгейiнiң ... ... үй қоры ... көрсету сапасының төмендiгi; тұрғын үй коммуналдық шаруашылығын
қаржыландырудың жеткiлiксiздiгi; тұрғын үй қоры мен ... ... ... ... болуы.
Сонымен қатар әлемдік қаржы нарықтарындағы тұрақсыздық Қазақстанның
несие нарығының даму ... әсер ... ... Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы нарығы
мен ... ... ... және ... ... Экономиканы және
қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009-2010 жылдарға арналған бірлескен
іс-қимыл жоспары Қазақстан ... ... ... ... ... және ... дағдарыстың Қазақстандағы әлеуметтік-
экономикалық ахуалға теріс салдарын ... және ... ... өсу үшін ... ... ... етуге бағытталған шаралар
кешенін айқындады.
Бұл жоспардың мақсаты ... ... ... дағдарыстың теріс салдарын жұмсарту және болашақта сапалы
экономикалық өсу үшін ... ... ... ету ... ... жету үшін Үкімет, Ұлттық Банк пен Қаржылық қадағалау агенттігі бес
бағытта шоғырланатын болды.солардың ... ... ... тақырыбына
қатысты мәселе жылжымайтын мүлік нарығындағы ... ... ... үй ... шешу және ... мен ... жылжымайтын мүлік нарығын жандандыру үшін «Самұрық-Қазына» қоры
арқылы ипотекалық несие берудің және тұрғын үй ... ... ... іске ... ... Осы бағдарламаны қаржыландыруға Қор
Ұлттық қордың және жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... ... ... 5 млрд АҚШ ... (600 ... ... мөлшерінде
сома беретін болады. Осы бағдарламаның қаражаты есебінен екінші деңгейдегі
банктер арқылы Алматы және Астана қалаларында ... ... ... ... ... қарыздар беру қамтамасыз етілетін болады.
Екінші деңгейдегі банктер мен тұрғын үйді әділ бағасы бойынша сатуға
дайын ... ... ... осы бағдарламаға қатысушылар болады.
Ипотекалық несиелеу жүйесiн құру, халықтың ... үй ... ... ... әлеуметтiк мәселенi шешудi күрт жеңiлдетiп
қана ... ... үй ... қарқынды жүргiзу арқылы, елдегi ... ... оңды ... етiп, ... ... серпiн
берiлуiне жәрдемдеседi. Сөйтiп, елiмiз экономикасының өзге салалары үшiн
өзiндiк «локомотив» бола ... ... ... Ипотекалық несиелеу жүйесiнiң мәнiн толық
ашу.
Диплом жұмысының мiндеттерi:
– ипотекалық несие туралы тусiнiк беру;
– ипотекалық компанияның функциясын ... ... ... беру ... ұйымдастыру;
– ипотекалық несиелеу жүйесiн ... ... ... ... ... ... жағдайы мен даму перспективасына,
мәселелерiне қатысты соңғы кездегi экономикалық басылымдарда
жазылған ... ... ... ... ... ... банктермен ипотекалық несиелеу процесiн
ұйымдастыру тәжiрибесiн қарастыру және оған ... ... ...... ипотекалық компаниясы.
Зерттеу пәнi – ипотекалық несиелеудi ұйымдастыру процесінде ... ... ... ... ... негiзгi түсiнiктер берiлген, сонымен
бiрге, халықаралық ... ... ұзақ ... ... ... ... ... сипатталған, ҚР-нда ипотекалық
несиелеу жүйесiнiң дамуы мен ипотекалық облигациялар нарығын құруға қатысты
айтылған.
Екінші бөлімде ... ... ... ... ... мен нарықтағы рөлі, нарықтағы ипотекалық ... ... мен ... ... ... ... ... Республикасында ипотекалық несиелеудiң даму
перспективалары жайында сөз қозғалған.
Диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған
әдебиеттер ... және ... ... ... ... ... НЕГІЗІ
1.1 Ипотекалық несие: мәнi және қажеттiлiгi
«Ипотека» түсiнiгi алғаш рет б.э.д. VI ... ... ... болды, және ол қарыздардың белгiлi бiр жер ... және ... ... ... ... ... ... қарыз етумен
қатысты болды. Бұл үшiн, мiндеттемелер рәсiмделген, ал қарыз алушының
иелiгiндегi жер территориясының ... осы ... ... ... ... ... талабын қамтамасыз ету мақсатында қолданылатындығы
жайлы жазылған бағана қойылатын болған. «Ипотека» деп ... ... жер ... ... келiп түскен қарыздары белгiленген. Кейiнiрек,
осы мақсатта ипотекалық деп аталатын ерекше ... ... ... ... ...... тұғырық деген мағынада. Ежелгi Грецияда-
ақ жариялылық қамтамасыз ... яғни ол ... ... тұлғаға кедергiсiз
белгiлi жер меншiгiнiң жайын анықтауға мүмкiндiк бередi.
Бiртiндеп ипотека, ... ... ... ене бастады.
Грецияда ол ХIV жүзжылдықтан, ерте емес кезде пайда ... ... ... үшiн жеке ... ... ... ... Францияда ХIV ғасырдың
соңынан ашық (жария) емес ипотека әрекет еткен.
Еуропалық мемлекеттiң заңдарында ипотеканың сондай-ақ, екi сипатты
белгiлерi ... ... ол ... ... ғана қатысты
қолданылған, екiншiден, кепiлге қойылған иелiктi ... ... ... сот ... жүзеге асырылады.
Ипотекалық несиелеу – коммерциялық және маманданған банктермен, несие
қаржы мекемелерiмен, жылжымайтын мүлiк ... (жер, ... ... ... ... ... ... мүлiк) берiлетiн
ұзақ мерзiмдi қарыздар болып табылады. Оған меншiк құқы, ... ... ... ... мүлiк қарыз алушының пайдалануында болады. Уақытша
меншiк құқынан алу, ... ... ... ... ... ... ... сата алмайтындығын және тек несиенi өтегеннен соң ... ... ... ... құқы оған қайтарылатындығын бiлдiредi.
Несиелеудiң кепiл формасының ... мен ... ... ... ... және т.б. салыстырғанда ... ... ... ... ... ... механизмiнiң
мәнi, яғни, белгiленген мерзiмде қарыз алушының ... ... ... (негiзгi қарыз + % сомасын қайтару), ... ... ... ... (үй, жер) ... алу ... ... кепiл
мiндеттемесiн, қарыз алушы банк – кредиторға бередi.
Ипотеканың пайда болу қажеттiлiгi, тауар айналымының дамуы ... ... ... ... ... ... сәйкес мiндеттеме, кепiлмен қамтамасыз етiледi, және ең ... ... ... яғни ... ... ... болады.
Кең мағынада, ипотекалық несиелеу жүйе ретiнде ипотекалық несиелердi
беру процесiнде капитал нарығынан қаржылық ... ... ... жылжымайтын мүлiк нарығындағы операцияларды да қосатын көп факторлы
бiртұтас механизiм болып табылады.
Мұнда тек ... ... мен ... ... ... ғана емес,
сонымен бiрге инвесторлардың, риэлторлардың, құрылыс компанияларының,
сақтандыру компаниялары мен ... ... да ... де ... ... несиелеудiң негiзiн тiкелей несиелiк қатынастар
құрайды. Осыған байланысты, ипотекалық ... ... ... ... активтерiн беру, ол бойынша қызмет көрсету, сату мен
секьюритизацияға ... ... ... ... ... ... қарастыру
дұрыс болады. Қазiргi жағдайларда, экономикасы дамыған елдерде ипотекалық
нарық қалыптасты және белсендi дамуда.
Ипотекалық ...... және ... мекемелермен үй
шаруашылықтарына баспананы сатып алу мақсатында, осы үй ... ... ... және ... ... ... тарту
мақсатымен нарықта орналастырылатын қаржы активтерiнiң нарығы. Осылайша,
ипотекалық нарық қаржы нарығының ... ... және ... ұсыну және ол бойынша қызмет көрсетумен байланысты банктiк
қызметтер ... ... ... ... несиелер нарығы
бiрiншi реттегi нарық және екiншi реттегi нарыққа бөлiнедi.
Алғашқы нарықта ипотекалық ... ... және ... ... ... ... алушы мен кредитор тiкелей бiр-бiрiмен шарттық қатынастарға
түседi. Мысалы, коммерциялық немесе ... банк ... ... ... ... ... ... қатынастар, несиелiк шарт
немесе салынған мүлiк туралы актiсi деп ... ... ... ... ол ... ... мүлiк туралы актiсi — несиенi қамтамасыз етуге қарыз алушының
меншiгiн салуға байланысты қаржылық мiндеттемесi; ... ... ... ... ... мүлiк түрiндегi кепiлi туралы қарыздық куәлiк
.
Ипотекалық ссуда алу барысында толтырылатын салынған мүлiк ... ... ... ... бiлдiредi. Салынған мүлiк туралы актiсiнiң
қайталама нарығының мiндетi, басқа аймақтардағы басы артық ... яғни ... ... тапшы аймақтарға несиелеу мақсатында тартуды
қамтамасыз ету болып табылады.
Қарыз алушы мен банк арасындағы қатынастарға, сәйкесiнше ... ... ... мен заем ... ... ... ... статусы,
және мүлiктiк жағдайы, жылжымайтын мүлiк ерекшелiктерi, ... ... ... нарығындағы жалпы жағдай және басқа да ... ... ... ... актiнiң алғашқы нарығы – нақты жылжымайтын
мүлiк объектiлерiн ... ала ... жеке ... ... ... ... ... қаржы мекемелерiнiң қызметтерiн
тiкелей қамтитын жалпы несие-қаржы нарығының сегментiн бiлдiредi. Сызба
түрiнде бұл нарықтық қатынастарды былайша көрсетуге ... 1 – ... ... ипотекалық нарықтың субъектiлерi ... ... ... ... ... соң, ол ... сомасын
уақытылы қайтару және %-тердi төлеу, оны пайдалану ... ... ала ... оның ... ... ... қарым-
қатынасындағы қажеттiлiктерi бiтедi.
Қарыз алушыға қарағанда, бұл туралы банкке қатысты ... ... үшiн, ... екi жақты қарым-қатынастарды жүргiзу және сәйкес
салынған мүлiктiң актiсi портфелiн ... ... ... ... ... тек бiр жағы ғана болып табылады. Ипотекалық ... ... ... ... ұсына алатын несиелiк ресурстарды толтыру
болып саналады.
Бұл мiндеттердi шешудiң бiр жағы, ол өз ... ... ... ... ... ... ... қатысушыларына сату болып
саналады. Банкпен басқа инвесторға өз ... ... ... ...
алғашқы нарықтай, қайталама нарыққа өтудiң ... ... ... Ал, оның ... ... ... ... нарықта ипотекалық несие бойынша берiлген салынған мүлiк актiсi
сатылады, яғни жылжымайтын мүлiктi кепiлге ала ... ... ... ... ... ... мүлiк актiсiмен қамтамасыз етiлген бағалы қағаздар
шығарады да, оларды басқа инвесторларға сатады.
Салынған мүлiк актiсi қайталама нарығының негiзгi субъектiлерiне:
... ... ... ... ... қаржы мекемелерi
мен ипотекалық банктер;
... ... ... ... олар ... нарықта салынған мүлiк актiлерiн сатып алады, және
айырбасқа жылжымайтын мүлiкке ... ... ... ... әр ... ... қағаздарды шығаруды қамтамасыз етедi, яғни
ипотекалық несиелердiң секьюритизациясын ... ... ... бағаланады;
– басқа банктер, зейнетақы қорлары, сақтандыру ... және т.б. ... ... ақшаға ЭҚК-дан бағалы қағаздар
сатып алатын ... ... ... ... ... ... ... нарықта айналыста жүретiн бағалы қағаздың әр
түрлi сипаттамалары бар, ... ... бар ... ... ... ... ... сияқты. Бұл нарықты ұйымдастырудың және
қызметiнiң негiзгi мақсаты, ақырғы тұтынушылар үшiн, несиелiк ... ... ... ... ... несиелеу субъектiлерi үшiн
қосымша ресурстарды ұсыну есебiнен жүзеге асырылады, олардан ипотекалық
несиелердi қайта ... алу ... ... ... ... ... ... былайша көрсетуге болады:
Сурет 2 – ... ... ... ... ... ақшаға
ауыстырудың стандартты схемасы
1. Қайталама нарықтың атқаратын қызметтерi, келесiдей: ... ету. ... ... актiлерi сапасының белгiлi бiр деңгейiнде,
инвестор немесе басқа бiр ұстаушы, оларды нарықта өткiзе алады. Бұл оған,
мемлекеттiк ... ... ... ... жоғары табыстылық
деңгейiнде өз өтiмдiлiк қажеттiлiктерiн қанағаттандыруына ... ... үйдi ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысының мөлшерi, әдетте, шұғыл
төмендейдi. Қайталама ипотекалық ... ... ... мекемелерiнiң қайта
қаржыландыруы, жылжымайтын мүлiк нарығының циклдiгiн ... ... ол ... ... нарығы мен капитал нарығы арасын байланыстырушы
бөлiк ретiнде рөл ... ... ... арасында бiлу. Қайталама нарық капитал
артықшылығы бар ... ... ... ... ... ... оның құйылуын қамтамасыз етедi. Дефицит
несиеге сүраныс, ... ... ... ... ... яғни
капитал ұсынысы.
4. Несиелеу бойынша ставкалары және инвестициялық портфелiнiң
диверсификациясындағы өзгешелiктердi ... ... ... ... несиелер бойынша ставкаларындағы ... ... ... ... ... ... ... несиенiң жiктелiмi:
Несиелеу объектiсiне қарай:
– жер учаскелерiн иемдену – жердi жеке меншiкке ... ... жер ... ... ... – осы жер учаскесiнде жасыл
желектердi отырғызу, сонымен бiрге үй құрылысы;
– тұрғын үй құрылысы – салынған және салынып ... үйдi ... ... ... және ... үй ... қаржыландыру;
– тұрғын үй емес құрылыс - ... ... үй ... құрылысы.
Кепiлдемелерге қарай:
– сақтандырылған несиелер – әр түрлi сақтандыру компанияларымен
сақтандырылған;
– сақтандырылмаған ... – осы ... ... ... ... ретiнде болмайды;
– басқа кепiлдемелер, бұл жағдайда несиенi қайтарудың кепiлдемесi
болып, ... ... ... тұлғалардың кепiл болушылығы
табылады.
Ипотекалық облигациялардың нарығына қарай:
– алғашқы нарық – ипотекалық облигацияларын эмиссиялау;
– қайталама нарық – ... ... ... және ... қарай айналысы.
Несиелеу субъектiсiне қарай :
– құрылысты жүргiзушiнi несиелеу – баспананың болашақ иесiне ... беру ... ... ...... ... жүргiзу кезеңiнде,
ғимараттың ақырғы иесi белгiсiз болған жағдайда, немесе ол жобаны
өз бетiнше қаржыландыра алмайтын ... ... ... ... мүдделi болған жағдайда ғана тәжiрибеде кездеседi.
Ссуданы беру мерзiмiне қарай:
– 1 ... 3 ... ... 3 ... 10 ... ... 10 ... жоғары.
Экономикалық белсендi жанұялары, өздерiнiң тұтынушылық стандарттары
мен болашақтағы табыстарды күту деңгейiне қарай, ... ... ала ... ... ... ... ... өз баспанасын сатып алу
үшiн көп жылдық жинақтаудың қажетi туындайтын едi. ... ... ... ... ... ... рөлi, ол өмiр
стандарттары мен жинақтарға байланысты болатын күтулер арасындағы ... ... ... ... ... сияқты тауар құнының жоғары
болуынан пайда болатын, ағымдағы табыстар мен тұтыну стандарттарындағы тепе-
теңсiздiк, ... ... ... айналымда жүру қажеттiгiн
туғызады. Халықты тұрғын үймен қамтамасыз ... АҚШ, ... ... ... ... бойы ... ... жүрген ипотекалық
несиелеудiң маңызы зор.
Келесi кезекте халықаралық тәжiрибеде қолданыста ... ... ... классикалық модельдерiн қарасытырып өтейiк.
1.2 Ипотекалық ... ... ... ... үлгілері
Әлемдiк тәжiрбиеден белгiлi, бүгiнгi таңда ипотекалык ... үш ... ... бар. ... ... әр мемлекетте қалыптасып,
әр түрлi әлеуметтiк топтарға ... ... ... мүддесiне сай
қызмет етедi. Бұл моделдердi үш топқа жiктеуiмiздiң нышандары мыналар;
– несиелiк ресурстарды құрау көздерi мен әдiстерi;
... ... ... %-тік ... ... ... ... нарығына мемлекеттiң ықпалы және халықтың табысы есебiнен
ақшаларын ... ... ... модель – ипотекалық несиелеудiң ... ... ... ... екi ... болады:
– кредитор, яғни несие берушi
– несие алушы жеке тұғалар.
Кредитордың рөлiн кез-келген коммерциялық банк атқара алады. ... осы ... ... ... ... ... «Халықтық банктiң» Ипотека
Lights бағдарламасын жатқызыуға болады.
Бұл модельдiң бастапқы принцiптiк ... ... ... ... ... клиенттердiң жалпы өтiнiшi банктiң меншiктi және
сырттан тартылған қаражаттары: ... ... ... ... несиелер және т.с.с. есебiнен қамтамасыз етiледi.
Қарапайым моделдiң ... бiр ... ... ... ... ... %- ... елдегi несие-қаржы нарығындағы ... ... ... ... ... Бұл ... ... несиелеуге байланысты олардың активтерiне және ауқымына әсер
етедi.
Бұл модель ... ... ... ... ... ... мен ... қағаздар нарығы толық қалыптасып болмаған көптеген
елдерде iс ... ... ... ... ...... модель.
Американдык модель, басқа да атпен белгiлi – кеңейтiлген ашық модель.
Бұл модельде ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған жылжымайтын мүлiкке салынған мүлiк актiсiмен
қамтамасыз ... ... ... ... ... нарығынан түседi.
Ипотекалық несиелеудiң бұл жүйесi АҚШ-та Рузвельдтiң жаңа бағыты ... ... Ұлы ... ... ... ... Федералды банк,
ипотекалық несиелердiң қайта қаржыландыру мәселелерiн шешу бойынша өздерiне
жауапкершiлiк ... ... АҚШ ... үйдi ... ...... ұлттық масштабтағы күрделi нарық, мұнда мекемелердiң көптеген түрлерi
әрекет етедi, атап айтқанда, ипотекалық банктер, жинақ және ... ... және ... ... ... ... т.б. ... модельдiң оңды жағы, несиенiң құрылыстың қандайда
белгiлi бiр объектiсiне байланбағандығында. Бұл ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер,
– ипотекалық компания,
– инвесторлар.
Р1 3 ... ... 3% ... ... (70-75% ... ... ... ... жыл
Р – нарықтан тұрғын үйдi сатып алу бағасы;
Р1– несиенi есепке алғандағы тұрғын үйдiң нақты құны.
Абсцисса осiнде – баға ординат ...... 3 – ... ... ... ... модель бойынша банктердегi ипотекалық несиелеу жүйесi үшiн
несиелiк ... ... ... ... ... ... ... екiншi реттегi бағалы қағаздар нарығы арқылы
жүзеге асырылады. Американдық модель тек ... ... ... құрылған жағдайында, қайталама нарықта айналыста жүретiн бағалы
қағаздардың эмиссиясына мемлекет тарапынан көмек көрсетiлетiн және ... алу ... ғана iске ... Бұл ...... ... бар елдерде кеңiнен таралған. әсiресе, бұл үлгiнiң ... ... ... ... ... ... бұл ... көбiне «ипотеканың
американдық үлгiсi» деп атап кеткен.
Ипотекалық несиелеудiң американдық моделi келесiдей:
Американдық моделдiң қағидасы ... әр ... ... бiр ... бар
адам тұрғын үйдiң құнын жартылай нақты ақшамен, ал қалған ... ... бар ... сатып алғалы отырған жылжымайтын мүлiктi кепiлге ала
отырып, берген арнайы ипотекалық банктң ссудасы есебiнен төлеп, ... үй ала ... ... ... ... ... ... және
қарыз алушының әр жылдық табысына байланысты 15-30 жылдың iшiнде жүзеге
асырылады.
Бұл тұрғын үйдi қаржыландыруды ұйымдастыру моделiнiң ... ... ... ... актiлерiн сатуға мүмкiн болатын нарықтың болуын
талап ... ... ... ... ... компаниялар үшiн
ұзақ мерзiмдi қаржы ... ... ... ... ... ... банктердi өзiне тартады.
Американдық модельдiң мәнi, әсiресе қайталама ипотека нарығының бар
болуында және оның белсендi ... ... ... ... ... ... нарығында, кредитормен берiлген ипотекалық несиелердi
инвесторларға сату жүргiзiледi, сонымен ... осы ... ... қайта сату жасалады.
АҚШ-тағы арнайы маманданған ұйымдардың қатарына:
– федералды ... үй ... (ФТА) – оның ... ... ... мекемелерiмен берiлетiн несиелердi
сақтандыру;
– федералды ұлттық ипотекалық ассоциациасы ( ФҰИА ) – ... ... ... алғашқы ипотекалық қарызберушiлерден салынған мүлiк
актiлерiн сатып алу ... ... ... нарығындағы
тұрақтылықты қамтамасыз ету, яғни қайтақаржыландыру мен ... ... ... ... ипотекалық несиенiң мемлекеттiк ұлттық ассоциациясы-Дженни Мэй;
– ипотекалық несиенiң федералы корпорациясы (Фредди Мак) және басқа
да ... Бұл ... ... ... ... ... ... айналысады.
Сонымен, американдық модель, ипотекалық несиелердi сақтандыруы мен
оларды ... ... ... кең ... қарастырады. Мемлекеттiң қатысуымен құрылған ассоциациялар,
ұйымдастырушылармен салынған мүлiк актiлерiмен облигацияларды шығаруына
кепiлдеме ... бұл оның ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеу жүйесi бiр жағынан –
халықтың ссудалық – жинақ есеп-шотта жинақталған ақшалай ... ...... ... ... ... ұзақ мерзiмдi
несиесiне негiзделедi. Оған қазiр елiмiздегi «Тұрғын үй ... ... ... ... Яғни, бұл модель бойынша қарыз алушы алдын ала
өзiнiң уақытша бос ... ... ... жартылай сомасы
мөлшерiнде жинақтағаннан кейiн ғана ссуда ... ... ... алдындағы қарастырылған моделдермен салыстырғанда
басты кемшiлiк болып табылады. Өйткенi, бұл модель нақты қарыз алушының
жылжымайтын ... ... ... ... кешулетедi.
Қазiргi кезде Германияда бұл модель iс жүзiнде кеңiнен қолданылуда.
Мұнда тұрғын үй ... ... ... қаражат жинақтау және
пайдаланумен ... ... ... ... қаржылық қолдау
көрсетуге байланысты, мемлекеттiк механизiмдердегi ... ... елдi ... ... ... ... ... үй алғысы келген азамат, тұрғын үйдi сатып ... ... ... 2–10 жыл ... ... қаржы-несие жүйесiмен өзара қатнасқа түседi.
Өзiнiң мүмкiндiгiне қарай арнайы банктерге немесе жинақ ... ... Hall және тақы ... ... ... сатып алатын үйдiң 45% жинақтайды. Осы салымдарға әдетте 2,5–4,5%-
ке дейiн %-тер есептеледi.
Р1 ... ... ... (5-
9% 4 жылдық)
Р ..............................
3
Ипотекалық несие (45-
50%
үйдiң ... ... ... ... ... жыл ... үй сатып 7-8 жыл алу уақыты
Р – нарықтан тұрғын үйдi ... алу ...... есепке алғандағы үйдiң нақты құны.
Абсцисса осiнде – баға, ... ...... 4 – ... құрылыс қаражаттарын жинақтау
Құрылыс жинақ жүйесiн мемлекеттiк қолдау үш «бағана» да ... ... ... ... ... қорлануын,
сыйақыларды беру жолымен ынталандырады. 1000 ... ... ... мен ... ... үшiн, және 2000 маркаға дейiн
семьялылар үшiн жыл сайын 10% ... ... ... ұйленбегендер мен
тұрмысқа шықпаған салымшылар жыл сайын, мемлекет ... ... ... 100 ... ... ал семьялылар 200 марк мөлшерiнде ала алады.
Мүлiктiк-тиімді төлемдер. Әрбiр жұмысшы өз жұмыс берушiсiнен 936
маркға ... ... өз ... ... үшiн ала алады. Бұл төлемдер
құрылыс жинақтары туралы шартқа сәйкес, шотқа аударылуы мүмкiн.
Мүлiктiк-тиімді ... ... ... ... мемлекет тарапынан 936 марктiң 10% көлемiнде дотация алуға
болады.
Германияның құрылыс қаражаттарын жинақтау үлгiсi ... ... ... салымдар есебiнен жинақталған ... банк бұл осы ... ... ... ... ... ... өткендерге, яғни ссуда сұрап отырғн клиенттер үшiн пайдаланады.
Басқаша айтқанда, Германияның ... ... ... ... ... ... мүлiк туралы актiлерiмен қамтамасыз етiлiп
шығарылатын бағалы қағаздардың қайталама нарығымен байланыспайды және оған
тәуелдi емес.
Бұл моделдi пайдаланатын банктер мақсатты салымдар ... ... ... ... беру ... бар.
Құрылыс қаражаттарын жинақтау жүйесiне мемлекет тарапынан қолдау
көрсетiлуi тиiс. Мемлекет өз тарапынан тұрғын үй ... ... ... ... ... ... арқылы меншiктi капиталдың жинақталуын
ынталандырып отырады.
Ұзақ мерзiмдi ... ... ... ... ... ол ... мүлiк актiсiнiң, қайталама нарығындағы
қайтақаржыландыру тәсiлдерi болып табылады.
Қабылданған жіктелінуіне сәйкес, ...... ... ... ... ... ... мүлiк актiсiн
өткiзуге арналған моделдер деп ажыратылады, белгiлi вариантта ... ... және ... модельдер. Атынан көрiнiп
тұрғанындай, европалық модель ... ... ... ... ... ... ... сипатталады, яғни, өз
портфелiнде сақталуымен.
Еуропалық жүйенiң ерекшелiгi – ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық
несиелiк мекемелерiнiң мамандануын және ипотекалық облигацияларын шығаруда
делдалдардың жоқтығын жатқызуға болады.
Осы ... ... ... банк ең ... төмен құнмен
жылжымайтын мүлiкке салымдарды қаржыландыруда қарыз алушының қажеттiлiктерi
мен өтiмдi, жоғары ... ... ... инвесторлардың сұранысын
үйлестiредi. Бұл үшiн, ипотекалық банк бiрiншiден, ... ... сай ... ... ... ... ... Қарыздар
тұтынушылық болуы мүмкiн – тұрғын үй жағдайларын жақсартуға жеке ... және ...... ... ... ... да ... жүзеге асыру үшiн заңды тұлғаларға ... ... ... не ... ... органдарға, коммуналдық жобаларға.
Осылайша, инвесторлар өз бoс қаражаттарын орналастыру үшiн сенiмдi ... ... банк өз ... ... қаржыландырады, қарыз алушылар
несиелер бойынша жеңiлдетiлген шарттарын пайдаланады. ... ... ... ... ету ... ипотекалық банкте қалады, салынған мүлiк
актiсi қамтамасыз етiлген қарыз мiндеттемелерiн сатуға қарамастан.
Осы жүйенiң тұрақты қызмет етуi үшiн, ... ... бар, ... ... ... ... банк капиталын қолданудың
ең бiр реттелген сферасы болып саналады. Бұл шектеулердi 2 ... ... ... ... оның ... және көптеген мiндеттi
сақталынуна тиiс пропорциялар;
Ипотекалық банктер мен олармен жүргiзiлетiн операцияларқа талаптар
(берiлген несиелердiң меншiк капиталының 25 ... ... ... ... мүлiк актiсi портфелiндегi шетел активтерiнiң үлесiне
шектеулер, ... ... ... ... тартуқа шектеу және
т.б.).
Сонымен бiрге, ... ... ... ... ... тиым ... ... тәуекелдiлiкке байланысты, дегенменде
оларға ипотекалық облигацияларын эмиссияларқа рұқсат берiлген.
Азамат банкке барып, баспананы ... ... ... ... алу ... хабарлайды. Банк өз кезегiнде азаматтың несиелiк тарихына ... ... банк ... пен ... ... ... ... орындағанда басты назар аударады. Егер банк, клиентпен
қанағаттанса, соңғысы баспананы сатып алуқа банктiк несие алады, яғни ... ... өтей ... ... ... ... ... анықтау
барысында, үлкен рольдi клиенттiң жасы, оның бiлiмi, ағымдақы табысы мен
оның болашақта өзгеру ... ... ... бұл несиенi қайтару
қарыз ... ... ... және ... ... ипотека типiне
байланысты, 15-30 жыл бойында жүзеге ... Өсiм ақы ... ... ... ... қадамы, несие сомасы шегiнде сәйкес келетiн
баспананы iздеу ... ... ... өз ... ... ... фирмалар
арқылы жүзеге асырылады. Қазiргi телекоммуникациялардың даму шақында,
дамыған елдiң кез-келген нүктесiндегi тұрғын үй ... ... ... ... ... схемасы, бар жылжымайтын мүлiктi сатуда,
мына жағдайда да, егер ... оны ... ... ... толығымен өтемесе де
рұқсат етiледi. Мұндай жағдайларда жылжымайтын мүлiкке салынған мүлiк
актiсi жүргiзiледi.
Жоғарыда ... бәрi, ... ... ететiн бiрiншi
реттегi ипотекалық нарықты сипаттады. Банктер ипотекалық бизнес сферасында,
жеке баспанамен немесе коммерциялық ғимараттармен ... ... ... ... олар ... ... ... және сатумен
айналысады. Ипотекалық банктер мен компаниялар қаржы делдалдары қызметiн
атқарады. Заемдарды бере отырып олар оны содан соң ... ... ... ... ... ... ... табылатын инвесторларға сатылады.
Әдетте, ипотекалық несиенi сатқаннан соң, оны ... ... ... ... ... ... бойынша «қызмет көрсетуге құқ қалады» яғни,
белгiлi бiр сыйақыға, қарыз алушымен негiзгi ... өтеу ... және ... %-тердi төлеу шотына енгiзiлген төлемдердi жинау құқы.
Қайталама нарықта ипотекалық несиелер бiрнеше ... ... ... ... ... бiртұтас сатыла алады, екiншiден берiлген
несиеге қатысу құқы сатылуы мүмкiн, ол құқ инвесторға қайтарылатын несиемен
ол ... ... өз ... ... ... ... ... несиелер немесе олардағы үлестiк қатысу пул деп аталатын
пакеттерге топтастырылуы ... ал оны ... осы ... қамтамасыздандырылған бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... түсiмдер, бұнымен бiрге
осындай бағалы қағаздарды сатып алған инвесторларға ... Бiр ... ... ... бағалы қағаз эмитентi инвесторға, негiзгi
қарызды %-тердi ... ... бiр ... не болмаса ... ... ... ... комбинациясын
уақытылы қайтаруына кепiлдеме ұсынады. Өз ... ... ... ... ... қағаздардың негiзi ретiнде ипотекалық
облигациялармен қамтамасыз етiлген ... ... ... қалыптасқан АҚШ-тағы ипотекалық несиелердiң қайталама нарығы,
олармен қамтамасыз етiлген әртүрлi ... ... ... ... ... осы сферасының ұзақ және ... ... ... ... Айта ... жөн, қарыз мiндеттемелерi нарығының бұл секторы онда
айналымда жүретiн капитал көлемi жөнiнен әлемдегi ең iрiсi болып табылады.
1.3. ... ... ... ... құрылып
қалыптасуы
Қазақстандағы ипотекалық несиелеу 90-жылдардың ортасында пайда болды
десе болады. Ол кезде 1994 жылы ... ... ... ... ... құрамына кiрдi) Швебил Халл қаласындағы құрылыс жинақ кассасымен
серiктестiк ... ... ... ол ... үйлiк несиелеудiң
моделiн зерттеуге мүмкiндiк бердi. Бұл модель Қазақстан ... ... келе ... ... бiрге Қазақстан Республикасының Президентi Жарлығы және ұзақ
мерзiмдiк тұрғын үй ... ... ... 1993 ... ... тұрғын үй сатып алуға және салуға 30 жылға ... ... ... ... ... ... ... немесе төмен
қызметкерлерге үй жұмысын жақсарту (негiзiнен бюджеттегi қызметкерлер үшiн)
болып табылады, олар тегiн үй алу үшiн 10 және одан да көп ... ... ... ... көптеп қамтылған. Тұрғын үй бағдарламасына қатысқан
2675 адам үшiн несие 5% ставка бойынша 30 ... ... Бұл ... ... қарамастан өз құрамында нарықтық элементтерi болды,
ол ... ... ... туғызды. Мұнда сөз мемлекеттiк банкке
несиенi индексациялауды АҚШ долларымен ... ... ... ... ... ол несиенi өтеуде көптеген проблемаларға әкелдi. Бұл проблемалардың
шиеленiсуi 1999 жылы ұлттық валютаның девальвацияға ... ... ... ... орын ... ... асырылмаған тәжiрибе Қазақстанда ... ... ... оны 10 ... кейiнге қалдырды. Бұл банк
қызметiн енгiзу 2000 жылдардан басталды, ол ... ... ... ... ... шығарылған болатын. Оның iшiнде:
1994 жылдың 27 желтоқсанындағы Азаматтық кодексi (жалпы және негiзгi
бөлiм)
1998 жылдың 30 маусымындақы ... ... ... ... ... ... ... 31 тамыздағы «Қазақстан Республикасының ... ... ... туралы» Заң күшi бар Қазақстан Республикасы Президентiнiң
Жарлығы;
1995 жылғы 23 ... ... ... ... ипотекасы туралы»
Қазақстан Республикасы Президентiнiң Жарлығы. Онда ипотека кепiл түрi
ретiнде анықталып, онда кепiлденген мүлiк немесе оның ... ... ... ... ... иелiгiнде және пайдалануында болады.
2000 жылдың 07 желтоқсанында шыққан ҚР ... үй ... ... ... ... N 110-II Заңы (N 483-II ҚР Заңымен
енгiзiлген ... ... ... ... ең ... 2000 жылы 21 ... ... несиелеудiң даму жүйесiнiң және ұзақ ... ... ... ... ... ... Бұл құжатта тұрғын үй
құрылысындағы жағдайдың түпкiлiктi сарапталынуы болып, ... ... бұл ... ... ... ... ... тағайындалды.
Сонымен бiрге әлемдiк модельдерi қарастырылып, оның бiздiң ... ... ... жеке ... капиталды мекемелер жоқ болып тұрған
кезде, жеке ипотекалық ... жоқ ... ... ... ... ... жоқ ... бiзге барынша тиiмдi
моделi «КагамасБерхард» (ипотекалық компания аты) Малазия моделi сәйкес
келедi.
Бұл модель АҚ ... ... ... ... ... iстеуiмен
тығыз байланысты. Оның құрылуында Ұлттық Банк, iрi коммерциялық банктер
және басқа да қаржы ... ... Бұл ... ... несие
берушiлерден несиелерiн сатып алды, ... ... ... ... ... облигацияларды шығарады, олар алынған ипотекалардық пулдарымен
қамтамасыз етiлдi (жылжымайтын мүлiкке кепiлдiк құқықтармен). Ипотекалық
облигацияларды сатып, ... ... ... сатып алғандағы
шығындарын жабады, ал банктер өз кезегiнде, алынған ... ... ... ... ... бұл ... үй құрылысының дамуына
ынталандыру бередi. Бұл модель ... ... ... онда ... Мэй
және Фредди Мак секiлдi ипотекалық агенттiктерi ... ... ... ... ... модельден ерекшелiгi, американдық модельде
агенттiктер мүлiк құжаттарымен қамтамасыз етiлген ипотека пулдарын құнды
қағаздар нарығында «Мүлiк құжаттарымен қамтамасыз ... ... ... ... ал ... ... ... құжаттарының белгiлi сападағы
пулдарын сатып алып, оны өз портфелiнде сақтап, ипотекалық кепiл құжаттарын
қайта ... ... ... қағаздар шығарады. Бұл модельдiң
тиiмдiлiгi қарапайым және сенiмдiлiгiмен көрiнедi, оны мемлекет компанияның
жарғылық қорына қатысуымен қамтамасыз етедi. ... ... ... ... ... ... ... субъектiлерiмен
жүргiзiледi, бұнда банк пен Кагамас ... ... ... ... агенттiң алдында белгiлi мiндетке ие болады. Қайта ... алу ... қол ... ... ... ... ... несиелер
қайтадан сатып алынады. Ал егер қайта сатып алу мiндетi жоқ шарт ... ... ... ... ал банк несиеге қызмет көрсетедi.
Ұлттық Банк – басқармасының 2000 жылдың 20 ... ... ... ... АҚ ... ... құрылуының шешiмi қабылданды. Ол жеке қаржы ... ... ... қоры 1 млрд теңге). Компания несие ... ... ... бойынша талап ету құқтарын сатып алып, осы ... ... ... бағалы қағаздарды эмиссиялайды, ҚИК негiзiнен
несие операцияларымен қатар факторингтiк операцияларды жүзеге асырады.
2001 жылдың шiлдесiнде ҚИК мен ипотекалық ... ... ... ... және Астана қалаларында пилоттық жоба жiберiлдi. ... екi ... ... ... ... ... ... үйдi
сатып алуына мүмкiндiк алады. Жобаны сәттi жүзеге асыру үшiн, бес ... ... Бас ... қол ...... Сауда Қаржы Банкi,
Тұран Әлем Банкі, Центр Кредит Банкі, Казкоммерцбанкі және бiр ... ұйым – ... ... Пилоттық жобаның негiзгi мақсаты — тәжiрибеде
андеррайтинг процедураларын, ипотекалық тұрғын үй несиелерiн беру мен ... ... ... ... банктермен несиелер бойынша талап ету
құқтарын беру, сонымен бiрге, ипотекалық облигацияларды эмиссиялауды өңдеу.
ҚИК өз ... ... ... үшiн, несиелеудiң арнайы стандарттарын
дайындап, халықты таныстыру үшiн жарнамалық шаралар жүргiздi. Пилоттық жоба
Астана және ... ... 150 млн ... ... ... ... ... наурызына Компанияның 2000 потенциалды қарыз алушылары рұқсат
алған, ал жалпы несиелеу сомасы 1 500 млн ... ... 3 жыл ... ипотекалық несиелеу жүйесiнде бiршама оң
өзгерiстер байқалды. Бұл ретте ... ... ... дамуы
жайында айтып өтуге болды. ҚР Ұлттық Банкiсiнiң Басқармасының қаулысымен АҚ
«Қазақстандық ипотекалық компаниясына» 2003ж ... ... ... ... агенттiгi мәртебесiне ие болу, ипотекалық несиелеу жүйесiнiң
дамуына тартылатын компания облигацияларының инвестициялық ... ... және ... ... ... ... мүмкiндiк туғызады. ҚИК өзiнiң несие ... ... ... ... ... ... ... емес, ипотекалық
облигациялар сынды қаржы ... ... ... ақша
қаражаттары есебiнен бередi.
Бiрiншi рет ... ғана ... ... ... ... жылы қараша айында ҚИК 1 млрд теңге көлемiнде орналастырды. ... ... ... ... жаңа ... басы болды. Ипотекалық
облигациялардың басқа да ... ... ... ... ... ... несиелер бойынша талап ету құқықының
кепiл ретiнде қамтамасыз етiлуiнде. Ипотекалық облигациялар ... ... ... сенiмдiлiктi бередi. Айналу мерзiмi 3 жыл. ҚИК-ның
ипотекалық облигациялары, Қазақстандық қор биржасының «А» категориялы ресми
тiзiмiнде. Ипотекалық ... ... ... ... ... ... ресурстарды тартуға зор мүмкiндiк бередi. Бұл жақын арада
котировкалық ставканы ... ... ... деген үмiт бар.
Ипотекалық облигациялардың пайда ... ... өз ... тиiмдi инвестициялаудың жаңа альтернативтi құралы пайда болды.
Ипотекалық облигациялардың инвестициялық ... ... ... Банк пен ҚИК ҚР ... ... енгiзу бойынша
үлкен жұмыстар атқарылды. Соның iшiнде Банкроттық ... ... ... оған сай ... ... ... ... банкротқа
ұшыраған жағдайда, ипотекалық ... ... ... ... ... массасынан алынып тасталынады.
Бүгiнгi күнi Компанияның облигациялары отандық қаржы нарыңында өтiмдi
корпоративтi облигациялар болып табылады. Жалпы, ҚИК-ның қызметi ... ... ... %-тің ... ... бағытталған.
Ипотекалық облигациялар нарығындағы тағы да бiр жаңалық, бұл
Қазақстандық коммерциялық банктерiнiң бiрi - ... ... 2003 жылы ... млн долл ипотекалық облигацияларды шығаруы болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ету ... етiлуiмен қатар, АҚШ конгресс банкiсiнiң кепiлiмен де қамтамасыз
етiлуiнде. Бұл ... ... ... әр ... ... ... ЮСАИД, Прагма корпорациясы, HSBC и KPMG қатысты. Лариба Банк ... берi ... ... ... маманданған.
Тұрғын үй құрылыс жинақтар жүйесi ондаған жылдар бойы әлемнiң көптеген
елдерiнде жүзеге асып келедi. Мемлекеттiк қолдауымен ... үйдi ... ... ... жөндеуден жүргiзу немесе өз баспанасын модернизациялауға
азаматтардың жинақтары жүргiзiлiп келедi. Аталған ... ... ... шешу мен ... ... ... жақсартудың ең тиiмдi
әдiсi ретiнде өзiн ... ... ... 2003 ... сәуiр айында
үкiметiмiздiң үкiмiмен тұрғын үй құрылыс жинақтар жүйесiнiң қағидаттарын
жүзега асыруға бығытталған, бiрiншi ... ... – АҚ ... ... құрылыс жинақ Банкi» құрылды. Банктiң Акционерлiк капиталы 1,5 ... (100% ... ... 2003 ж ... ... бастап-ақ
Тұрғын үй құрылыс жинақ Банкi ... ... ... және ... ... ... ... ҰЖБ Бас офисi Алматы қаласында
орналасқан, ал аймақтарда банк өз қызметiн «Казпошта» компаниясының ... ... ... ... асырады. ТҰЖБ пайда болуы Қазақстанға келесi
мәселелердi шешуге септiгiн ... тиiс: ТҰЖБ ... үйдi ... алу
мәселесiн шешуге және жаңа пәтердi сатып алуға қаражаты жеткiлiктi емес,
бiрақ тұрақты жалақысы бар ... ... тиiс ұзақ ... ... ... яғни ... мәселе; тұрғын үйге қатысты
жағдайларды шешуде азаматтардың өз инициативасын ынталандыру; кiшi ... ... ... қоса ... ... ҚР ... құюды ынаталадыратын қуатты ... алуы ... ҚР ... ... АҚ ТҰЖБ ... қызмет түрлерiне:
– тұрғын үй құрылыс жинақтарына салымдарды қабылдау;
– салымшаларға тұрғын үй жағдайларын жақсарту мақсатына тұрғын ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарынан негiзгi
айырмашылығы банк шоттарында алдын ала қаражаттарды жинақтауында. ТҰЖБ
халықтын тұрғын үй ... ... үшiн ... ... ... үйдi сатып алу, соның iшiнде айырбас, құрылыс, күрделi жөндеу ... ... ... ... жер ... ... ... жұмыстарын төлеудi қоса). Егер ипотекалық несие алу кезiнде несие-
алушыдан пәтер құнынан 30% -iн төлеу талап етiлсе (алғашқы жарна), ... ... ... ... базаны бiршама кеңейтедi: үйдi сатып алу
мүмкiндiгi 10 000 теңге ... ... да ... үй құрылыс жинақтарына салымшы ретiнде Банкпен тұрғын ... ... ... ... ... кез ... жеке тұлға бола
алады. Клиент ай сайын банкте ашылған өз шотына белгiлi-бiр соманы салып
тұрады. Салым ... ... ... ... ... ... Салым бойынша өсiм ақы мөлшерi клиентпен таңдалынып алған тарифке
байланысты, жылына 2,5-3% ... ... 3 ... кем емес кез ... ... ... ... тұрғын үйдi сатып алуға немесе
жөндеуден өткiзуге қажеттi соманың 50% - тен кем емес ... ... банк ... үй ... ... ... ... қарай
несиелер 15 жылға дейiнгi уақытқа берiледi. Тұрғын үй несиесi бойынша өсiм
ақы мөлшерi 6,5% құрайды. Заңмен ... %-тіқ өсiм ақы ... үй ... ... ... ... отырған кезде анықталады
және өзгермейдi. Бұл дегенiмiз, егер ... ... 5% өсiм ақы ... үй ... келiсiм шарт жасалса, бұл көрсеткiш тұрғын үй ... ... ... тұрақты өзгерiссiз болады. Несиенi мерзiмiнен
бұрын өтегендiгi үшiн несие алушы ешқандай ... ... Жыл ... ... ... салым сомасының 20% мөлшерiнде сыйлық (сыйақы)
есептейдi, ал бұл ... 60 ... ... тиiс. Г.Марченконың
мәлiмдеуiнше, мемлекетттiң қатысуы және активтердi МБҚ-ға инвестициялау ... ... ... кепiлдiк бередi. ТҰЖБ-нiң төрайымы
Наурызбаева ханымның айтуынша ... ... ... ... ... 10 мыңнан 70 мыңға жететiн 2 млн-нан астам қала
тұрғындарының ... ... ... ... дедi. Жалақысы төмен
адамдар ипотекалық ұзақ мерзiмдi несиелермен қатар, жаңадан ашылған ... ... ... ... ... ... хабардар болғаны
жөн. Қалай айтсақ та ... ... ... ... ендiрiлдi, ал оның әрi
қарай жылжуын болашақ көрсетедi.
Осы жылдың басында Қазақстанның қор нарығында, ипотекалық ... ... ... жаңа ... ... ... қоры пайда болды. Ипотекалық ... ... ... АҚШ, ... ... Италия, Испания,
Швеция, Австралия, Жаңа Зеландия, Гонконг, ... ... ... ... ... ... iстеуде. Ипотекалық несиелердi кепiлдендiрудiң
Қазақстандық қоры ... ... ... ... ... ... тағы бiр айғағы ретiнде, ипотекалық несиелер нарығында ... ... ... ... ... ...
кредиторлардың (инвесторлардың) қаржылық тәуекелдiлiгiн төмендету жолымен
Қазақстан ... ... ... ... ... болып
табылады. Бiр сөзбен айтсақ, қор ипотекалық несиелеу келiсiм-шарты бойынша
несие алушылардың өз мiндеттемелерiн орындамауынан ... ... ... ... ... ... iс-шараларды жузеге
асырады. ҰБ барлық шаралары ипотекалық несиеге көпшiлiктiң қолы жетерлiктей
болуына бағытталған.
Тұрғын үй ... ... 2030 ... ... даму
стратегиясының басым бағыттарының бiрi болып табылады және ол жалпы ұлттық
сипаттағы неғұрлым ... ... бiрi ... ... ... ... қаблеттiгiн арттыру орта ... ... үй ... жаңа ... ... еттi. Осыған
байланысты Қазақстан Республикасында 2004 жылы тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаның негiзгi бағыттары – тұрғын үйдiң ... ... ... ... жiгi үшiн қолжетiмдi тұрғын үй ... ... ... ету, ... үйге ... беру ... ... кредит
берудiң бастапқы жарнасы мен ставкаларын азайту болып табылады.
Осы бағдарламаға сәйкес «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ-ға қол
жетiмдi ... үйге ... ... ... ... бағдарламасын әзiрлеу
тапсырылды. «ҚИК» АҚ-ы тұрғын үйге қол ... ... ... ... үйге ипотекалық несие берудiң ең қолайлы деген
тиiмдi талаптарын қалыптастырға талпынды.
Сонымен, жоғарыда айтқандарды қортындылайтын болсақ, ... ... ... екi деңгейдегі болып табылады. Бiрiншi деңгейде
банктер мен банктiк емес ... ... үйдi ... алу мен ... ... өткiзу үшiн) несиелер ұсынады. Екiншi сатыда ҚИК қайталама ... ... осы ... сатып алып, қайтақаржыландыру деп
аталатын операцияны ... ... ... 4 жылда ипотека жүйесi 4 этапты
өттi. Бұл банктермен несиенi беруi, ... ... ... ... ... ... ету құқын иелену мен ... ... және де ... ... тұрғын үй құрылысын
дамытудың Мемлекеттiк бағдарламасы.
Бұл жүйе бүгiнде жұмыс ... ... ... iшкi ... тартылып олар қайтадан ипотека жүйесiне құйылуда. Ипотекалық
нарықтың белсендi қатысушылары қазiрде банктер болып табылады. Банктiк емес
ұйымдар ретiндегi ... ... даму ... ... Тұрғын үй құрылыс жинақ банкiсi қазiрде тек азаматтардың
салымдарын тартуда, ал ... тек 2-3 ... соң ... Ал, ... баласы бар жас ... және ... ... ... үймен қамтамасыз етуге бағытталған. Осылайша елiмiзде
тұрғын үй құрылысын жеделдетуге ... ... база ... Нақты
жұмыс iстейтiн қаржы институттары бар дей тура, ипотекалық ... ... ... ... бiрқатар мәселелер баршылық.
2 Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несиелеудi ұйымдастыру
тәжiрибелерi
2.1. Қазақстан ипотекалық компаниясы және оның ... ... ... ... ... Банк – басқармасының 2000 ... 20 ... ... ... ... АҚ «Қазақстандық ипотекалық
компания» құрылуының шешiмi қабылданды. Ол жеке ... ... ... (Жарғылық қоры 1 млрд теңге). Компания ... ... ... ... ... ... ету ... сатып алып, осы құқтармен
қамтамасыз етiлген ипотекалық ... ... ... ҚИК ... ... ... ... операцияларды жүзеге асырады.
Жалпы Қазақстан Ипотекалық Компаниясының қызметi әлуметтiк проблемаларды
шешуге бағытталған және ... ... ... үйге кеңiнен қол
жеткiзуге арналған.
«Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ-ы ипотекалық тұрғын үй несиелерiн
өзi бермейдi. ... ... ... ... яғни ... ... бередi. Компанияның серiктес банктерiне: «Центр Кредит
банкі» АҚ, «Альянс банкі» АҚ, «АТФ банкі» АҚ, «Нұрбанк» АҚ, «Цеснабанк» АҚ,
«Темiрбанк» АҚ, ... ... ... АҚ, ... Алем банк» АҚ «Дана
Банк» АҚ, «Қазақстан Индустрия ... АҚ, ... ... ... ... АҚ, және ... АҚ, ... АҚ, «Құрылыс
Ипотека» ЖШС кiредi. Компанияның бағдарламасы бойынша ипотекалық несие
алуға мүдделi жеке тұлғалар ... ... ... ... ... сонан соң алдын ала ... ... ... және
ипотекалық несие алу туралы толық ... ... ... ... ала
төлем қаблетiн тексеру өлшемдерiне сәйкес келген жағдайда қысқаша талдау
жасалып, жеке ... одан әрi ... ... үшiн ... ... ... ... тiзбесiн алады. Бұл жерде атап өтетiн нәрсе
– Компания негiзiнен әр адамның жеке өзiне қажеттi деп табатын жылжымайтын
мүлiктi ... ... ... ... ... құқтары бар:
– ипотекалық несиелеу және де ... ... ... ... ... несиелердiң сапасын тексеру;
– қарыз алушылардың жағдайы туралы ... ... ... органдармен және басқа ұйымдармен келiсiм жасау;
– ипотекалық ... ... ... ... үшiн, ... Ипотекалық Компаниясы» АҚ бағдарламасының артықшылықтары:
– максимальды жоғарғы шегi бар ... ... ... ... және олар ... алушылар үшiн ыңғайлы деңгейде
белгiленедi;
– ең ұзын несиелеу мерзiмi;
– қарыз алушыны айырбастау курсының жағымсыз ауытқуынан ... ... ... ... алу ... аннуитеттi төлемдер қарыз ... ... ... етiп ... ... мораторийiнсiз және қарыз алушыға едауiр шығын салмай
мерзiмнен бұрын өтеу мүмкiншiлiгi;
... ... ... ақша ... ... бар тұрғын үйдi бастапқы салым ретiнде ұсыну
мүмкiншiлiгi.
Қазақстандық Ипотекалық Компанияның негiзгi функциалары:
– ұзақ мерзiмдi ипотеканың несие бойынша ... ету ... ... ... ... ... ... несие берушiлердi
қайта қаржыландыру;
– сыйақыларынан белгiленген немесе қалқымалы ... ... ... ... ... үй ... инвесторлардың қаржыларын тарту;
– Ұлттық Банкпен банк – несие берушiлердiң қаржылық ... ... алу және ... ... ... үшiн ... несиелеуге байланысты әдiстемелiк
ұсыныстарды құрастыру;
– ипотекалық несиелеу ... ... ... қызметтi
көрсету және несие берушiлердiң аз тәуекелдi және тиiмдi тәжiрибенi
ипотекалық операцияларды енгiзудi пайдалануға ... ... ... АҚ-ы ... ... ... сатып алу және өңдеу-жөндеу жұмыстарына ... алу, ... ... ... несие беру мерзiмi – 3 жылдан 20 жылға дейiн;
... беру ...... несие сомасы – 300 мың теңге және одан жоғары;
– сыйақы ставкасы – өзгермелi бiр жылда екi рет қайта ... ... ... ...... алынатын тұрғын үй құнының 15%-і,
егер де «Қазақстанның ипотекалық кредиттерге кепiлдiк беру ... ... ... ... ... ... жауапкершiлiктi
сақтандыру жасаған кезде 10%-тік мөлшерде сома салуға ... ... ... АҚ-ы ... ... ... алу процедуралары келесi сатылардан тұрады:
– қарыз алушылардын ... ала ... Бұл ... ... ... ... мен мiндеттер туралы барлық қажеттi
ақпаратты алуға болады, сондай-ақ несие алуға деген мүмкiншiлiктi
бағалауға ... ... ... ... ... ... немесе кез-келген филиалында, немесе
Компанияның серiктес ... ... ... ... ... үйдi ... ... алынатын тұрғын үйдi әр адам өзi таңдау
тиiс.
– соның ... ... бұл ... үйдi ... бойынша кепiл ретiнде
қабылдауы маңызды;
– таңдалған тұрғын үйдi ... ... ... ... ... ... ғана ... үйдi бағалай алады;
– андеррайтинг (қарыз алушының қарызды өтей алу қаблетiн бағалау
және несиенi беру туралы шешiм ... Бұл ... ... ... ... ... өтеу қаблеттiлiгiн бағалайды, сондай-ақ
ұсынған ақпараттың ... ... ... ... ... алу
шарттарының бiрi өмiр мен еңбек ету қаблеттiлiгiн сақтандыру болып
табылады;
Шарттарды ... ... ... мен банк ... банк ... шарты;
– несие алушы мен сатушы арасындағы тұрғын үйдi;
– сатып алу-сату шарты.
Тұрғын үйдi сатушысымен есеп айырысу.
Сатып алынған үйдi ... ... ... ... бекiту және оны Жылжымайтын мүлiк ... ... ... ... ... АҚ-ы ... бойынша
ипотекалық тұрғын үй несиесiн қажеттi талаптармен ресiмдеу мынандай үш
тармақтарды орындаудан тұрады:
... ... ... ... ... ... ... жеке сақтандыру;
– АҚЖ-тi (азаматтық-құқтық жауапкершiлiктi) сақтандыру.
«Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ-ы бағдарламасы ... ... ... ... ... ... Сақтандыру полисi
өмiрде болатын кездейсоқ жағдайлардан сақтап қала алмайды, бiрақ ол ... өзге ... ... ... ... ... – өрт, ... т.б. жағдайларда материалдық шығынның орнын толтыруға көмек
бередi.
Өмiрде мынандай жағдайлар да ... ... ... ... ... ... өтей ... мүмкiн (мысалы, жарақат алудан немесе
ауру меңдеп жұмыс iстей алмауы). Әрине, оны алдын-ала ... ... ... бар ... ... ... ... қиындықтан қорғану үшiн
несиегер өзiн-өзi сақтандыруды қажет етедi.
«Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ-ы бағдарламасы ... ... ... кезеңге шартқа отырудың қажетi жоқ, мұнда
бiр жылға ғана шарт жасасып, одан әрi ... ... ... ... немесе
ұзартуға болады, яғни отбасының бюджетiн оңтайлы бөлуге мүмкiндiк туады.
Жоғарыда «Қазақстан ... ... ... ... бiрi ... ... яғни ... шығару екендiгiн
атап өткен тұғынбыз.
Ипотекалық облигациялар ұзақ мерзiмдi ... ... ... мүлiкпен қамтамасыз етiлiп, тұрақты табыс әкеледi. Алғашында
ипотекалық облигациялар ипотекалық банктермен шығарылды, ал ... ... ... ... ... ал ... республикамызда
– «Қазақстандық ипотекалық компаниясы» табылады. Қайталамалы ипотекалық
нарықтың екi моделi бар, олар туралы ... ... ... берiлген
тұғын.
11 12 13
1 ... 6 ... 5 – ... ... ... екі ... ... нарық
1) тұрғын үйге ақша қаражаттарын беру;
2) тұрғын үйге ... ... ... ... ... ... беру;
4) мүлiктi кепiлге беру (ипотека);
9) өмiрдi және кепiлге берiлген тұрғын үйдi сақтандыру;
10) сақтандыру жағдайы болғанда сақтық өтемдерiн төлеу;
11) кепiлге қойлған ... ... ... ... ... ... ... уақытылы орындамаған жағдайда, мүлiктi тәлкiлеу;
Қайталама нарық
5) ипотекалық несие бойынша құқықтық ... ... ... ... үшiн ақша ... ... облигацияларды орналастыру;
8) ипотекалық облигациялар үшiн ақша қаражаттары.
Еуропалық модельдiң модификациясы банктердiң өзiндiк дамуыменен ... ... ... ... ... тексеруде ешқандай
агенттiктердi қажет етпейдi.
Несиелеу жүйесi қарапайым. Банктер қарыз алушылардың қажеттiлiктерiн
жылжымайтын мүлiктi несиелеуде ... ... ал ... ... ... ... ... Банк алдымен бiрiншi класты
мүлiк құжаттарының қамтамасыз етiлуiне несие бередi, содан кейiн мәлiметтер
бiр тектi пұлдарға топталды. ... ... ол ... кепiл беруiмен және
бiрiншi класты мүлiк құжаттарының қамтамасыз ... ... ... Осылайша, ипотекалық облигациялар ... ... ... ... ... ... ... келесi
принциптер сақталуы қажет.
Жабу принципi – актив негiзiнде шығарылған оның құнының ... ... ... ... ... Берiлген кепiл мүлiктiң құны кем
дегенде шығарылған облигациялар құнына тең болу ... ... ...
тартылған қорлар мен активтер мерзiмiнiң сәйкестiгiн ... ... ... ... және ... ... өтелу мерзiмi сәйкес келуiн
қадағалауы керек Американдық модель – қайталамалы ... ... ... ... ... ... тура осындай бiрақ, қарапайым
түрде ұйымдастырылған. «Қазақстандық Ипотекалық Компаниясының» ... ... ... ... қызметiнiң жүйесi келесi түрде болады.
Бiрiншi сатыда екiншi деңгейдегi банктер жеке қарыз алушыларға тұрғын
үй сатып алу үшiн ипотекалық несие бередi. ... шарт ... ... ... ... ... иесi қарыз алушы болып табылады. Ал, ол тұрғын
үй кепiл болып несие берушiге қалады. Несиенi ... ... ... ... ... Ипотекалық несиенiң өлшемдерi алдын-ала ... ... ... ... ... ... облигациялары мына шарттарға сай
несиелер бойынша ғана талап ету құқықына ие болады:
... Банк ... ... ... стандартты болу керек,
– несие сатып алынатын тұрғын үйдiң құнының 70% көлемiнде берiледi
– пәтер алушы адамның ... ... ... ... 30% ... ... ... керек.
– алынған тұрғын үй, ипотекалық несиесi бойынша ... ... ... ... ... ... ... кепiлдi сақтандыру
керек.
Егер банк компанияға несиенi сатуға шешiм қабылдаса, ол несие ... ... ... бұл оған ... несиенi қайтару
мүмкiндiгiн, несиелiк тарихын, кепiл мүлiктiң ... ... ... ... ... ... банктерге ипотекалық несиенi сатуға
мүмкiндiк бередi. Екiншi нарықтың ... ... ... компания ақылы
негiзде ипотекалық куәлiктердi сатып алумен талап ету құқықтарын өзiне
иеленедi. Бұнда несиеге ... ... ... ... банк мойнында
қалады. Содан кейiн компания бағалы қағаздар шығарады – ... ... ету ... ... ... ипотекалық облигациялар. Әрбiр
эмиссия үшiн сәйкес ... бар ... ... пулдары
құрастырылады. Талап ету құқықтарын қайта табыстау ағымдағы ... ... Одан ... банк және компания арасында сатып алынған
құқықтар ... ... ... ... ... ... ол несие берушiге несие алушыны, оның ... ... ... ... ... ... %- алып өзiнiң несиелiк қызметiн кеңейтуге
мүмкiндiк бередi. Несиелiк тәуекел банктiң өзiнде қалады. Егер стандартқа
сәйкес емес ... ... ... банк ол ... ... ... сатып алуға мiндеттенедi. Және де егер клиент айлық ... ... ... де банк жауапты болады. Егер айлық төлемдер толық өтелмей
немесе төлемдер жоқ ... банк ... ... ... ... ... Егер ипотекалық несие сапасыз деп табылса, банк компаниядан несиенi
сатып алып, қарыз ... оны ... ... келiсiп алады. Несиенi қайтару
тәуекелi банк мойнында қалады. Егер де несие мерзiмiнен бұрын қайтарылатын
болса, өтем ... ... ... ... керектi құн жаңа несиелерге
талаптар құқығымен жүзеге асырылады, немесе шотта активтердi ... ... ақша ... ... ... ... ... Банкi қайта қаржылануына керектi құнды қағаздар кiруi мүмкiн.
Компания екi түрлi облигация шығара алады.
Купондық облигациялар - ... ... ... ... әр уақытта %-
мөлшерлемесiне сәйкес өтейтiн ... ... ... мөлшерi белгiленген
немесе қалқымалы болуы мүмкiн. Номиналды құнын төлеу мерзiм аяғында болады.
Айналыс мерзiмi 15 жылға ... ... %- ... ... жыл сайын
нарықтық мөлшерлемелердi ескерiлiп белгiленедi. Купонды облигацияларды
мерзiмiнен бұрын сатып алу қарастырылған.
Дисконттық ипотекалық ...... ... ... ... құнды қағаздар – сатып алу сату бағаларының айырмасы негiзiнде.
Дисконттық облигацияларды барынша аз ... ... – 3 ... 12 ... ... ... ... (зейнетақы қорлары,
сақтандыру компаниялары және басқалар) қайталама ... ... ... ... Ол облигациялар талап құқтарымен қамтамасыз
етiлген болғандықтан, ипотекалық нарықты қаржыландыруды жүзеге асырады және
тұрғын үй ... ақша ... ... ... ... сатыларда
компания мерзiмi 5 жылдан 10 жылға дейiн қалқымалы %- ... ... ... ... ... несиелер сатып алады.
2000 жылдан берi Қазақстан Ипотекалық Компаниясы ... ... ... ... ... ... барлық облыс орталықтарында ұзақ мерзiмдi
ипотекалық несие беру iсiн жүзеге асыруда. Ендi жақын арада шағын ... ұзақ ... ... ... ... ... бастайды. Қазақстан
Ипотекалық Компаниясы бағдарламаны жүзеге асыру кезiнен бастап 3 жыл iшiнде
9,5 млрд теңге көлемiнде ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Ипотекалық Компаниясы стандарттарына
жақындатылған несиелердi беруге тырысады. Ипотекалық тұрғын үй несиелерiн
берудiң мiндеттi ... - ... ... үйдi ғана ... ... ... өмiрi мен ... қабiлеттiлiгiн де сақтандыру болып табылады.
Ипотекалық несиелердi алу тұрғын үйдi ешқандай жеткiлiктi ... ... ... ... Ең бастысы қарыз алушы баспананы несие
көмегiмен сатып алу кезiнде ақ оның иесi ... ... ... тұрғын үй
Банкте кепiл ретiнде тұрғанымен қарызалушы бұл үйде тұра алады, ... ... оны ... бере ... Тек оны ... сату және сыйға
беру құқығы шектеледi. Ипотекалық несиелер 3 жылдан 15 ... ал ... 20 ... ... ұзартылған. Қазақстан Ипотекалық ... ... ... ... тек ... валютада берiледi.
Банктер өз бағдарламалары бойынша негiзiнен АҚШ долларында ... ... ... ... ... ... ... ғана. Қазақстан
Ипотекалық Компаниясы әр ай сайын жарияланып ... ... ... бойынша кредиторларын қайтақаржыландырады. Оны қайта
қарастырудың базалық индексi жылдық сипаттағы инфляцияның деңгейi (тұтыну
бағаларының индексi). ... өз ... ... құқы бар – 4%
аспайтын мөлшерде. Осылайша қарыз ... үшiн ... %-тің ... ... және ол ... Ипотекалық Компаниясы котирокалық
ставкасынан және банк-серiктестiң 4% аспайтын ... ... ... ... ... ... төмендете алады. Қазақстан
Ипотекалық Компаниясы ... ... ... ... ... сатып алынатын үй құнынан 30% құрайды. Алғашқы салым ... ... ... ... тұрғын үй құнынан 15% (азаматтық-құқықтық жауапкершiлiктi
сақтандыру талабымен ... ... ... ... ретiнде тек сатып
алынатын үй қойылады.
Мемлекеттiң жаңа тұрғын үй салуға арналған және ... ... ... ... ... ... ... үй құрылысын дамытудың Мемлекеттiк бағдарламасы қабылданды. ... ... ... ... ... ... қол ... үйге ипотекалық несие ... ... ... әзiрлеу
тапсырылды. «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ тұрғын үйге қолы ... ... ... ... үйге ипотекалық несие берудiң ең
қолайлы деген тиiмдi талаптарын қалыптастыруға талпынады.
Кесте 1 – ... ... ... ... пәтерлердiң құны
|Бөлме саны ... ... ... 2005 жылы бюджеттен 42 млрд теңге несиелiк
қаражат бөлiндi.
«Қазақстан Ипотекалық ... ... ... ... ... ... үйдi ... алуға қол жеткiзгiсi келетiн
азаматтарға 1 шаршы ... 350 АҚШ ... ... келетiн сомадан
аспайтын және «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» ... ... ... ... негiзгi талаптарына сәйкес берiледi. Мемлекеттiк тұрғын үй
бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... барлық аймақтарында осындай тұрғын үйлер
салынбақшы.
Арнай Бағдарламаның ерекшелiктерi:
– сыйақы ...... ... ... ... үй құнының 10%-нен кем емес;
– несие беру 20 жылға дейiн;
мерзiмнен ... ... ... өтеу 3 (үш) жыл ... ... 2 – Нарықтық Бағдарлама бойынша алынатын пәтерлердiң құны
|Бөлме саны ... ... ... арналған мемлекеттiк Бағдарлама бойынша
пәтер құнының нарық құнымен ... ... ... ... ... ... ... үйдi сату тәртiбi - үкiметтiң
бекiтiлген қаулысымен жергiлiктi атқару органдары арқылы сатуға қол жеткiзу
ережелерiмен реттеледi.
Мемлекеттiк Бағдарлама бойынша ... үйге қол ... ... ... ... Ережеге сәйкес Уәкiлеттi органға
үмiткерлердiң ресми тiзiмiне ену үшiн қажеттi ... ... ... ... жинақталған тiзiм және тұрғын үй туралы ақпарат 3 ... күнi ... ... ... ... ... серiктес
банктерiне барады. Тiзiмдi ... ... ... ... ... банктер жиырма жұмыс күнiнiң iшiнде несие алушының
төлем ақы төлеу ... ... және екi ... ... iшiнде төлем ақы
төлеу қаблетiн белгiлегеннен кейiн Уәкiлеттi органға серiктес банктiң
ипотекалық несие беру ... ... ... ... ұсынады.
Уәкiлеттi орган төлем ақы төлеу қаблетi бекiтiлген несие берушiге үш жұмыс
күннiң iшiнде азаматтарға тұрғын үйдi сату ... ... ... үйдi ... алу ... ... қабылданғаннан кейiн, Уәкiлеттi
орган және Қазақстан Республикасы азаматы екi жұмыс ... ... ... белгiленген сатып алу-сату шартын жасайды, сонан сон ... ... банк ... ... ... шарты жасалады.
Арнайы Бағдарлама бойынша тұрғын үй:
– балалары бар жас отбасына;
– мемлекеттiк бюджеттiң қаражаты ... ... ... және ... ... әлеуметтiк саладағы мемлекеттiк мекемелердiң қызметкерлерiне;
– сонымен қатар, Алматы қаласы әкiмiнiң шешiмi ... ұзақ ... ... ... ... Ипотекалық Компаниясы» АҚ-ы тұрғын үйдi жөндеу жұмыстарына
да несие ... ... ... ... беру ... шарттармен
жүргiзiлiдi:
– несие сомасы 300 (үш жүз) мың теңгеден 3 (үш) млн ... ... ... ...... ... 50% көлемiнде.
Кепiл ретiнде жөндеу жұмыстары ... ... ... ... жекеменшiгiндегi басқа да мүлiк болуы мүмкiн.
Жабдықтаушылармен отырган келiсiм ... ... ... ... мен ... ... өткiзу-қабылдап алу актiсi;
Осылайша, «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ-ы қолында ақшалай
қаражаты жоқ, ... ... ... ... барлық қазақстандықтарға
үй алуға, жөндеу жұмыстарын жүргiзуге мүмкiндiк бередi. ... ... беру ... ... жұртшылыққа кеңiнен тұрғын үй жағдайларын
болашақ табыс есебiнен бүгiн-ақ жақсартуына мүмкiндiк бередi.
2.2 Ипотекалық несиенi беру механизмi
Тұрғын үйдi ... алу ... ... әр бiр ... ... ... алуды бiрден жүзеге асыру үшiн, жеткiлiктi ақша қаражаттары бола
бермейдi. Көпшiлiгiнде тек ... ... ... бiр ... ғана бар, ... ... ипотекалық несиелеу бағдарламасы қалған жетпеген ... ... ... ... ... кету керек, ұзақ мерзiмдi ипотекалық несиелер, несиелердiң басқа
түрлерiнен келесi стандарттар мен сипаттамаларымен ерекшеленедi:
– несиелер ұзақ мерзiмге, 5 ... және одан ... ... (оңтайлысы
10-15-20 ж.) берiледi. Несиенiң ұзақ мерзiмi, оны өтеудi ... ... ... қарыз алушының ай сайынғы төлемдерiнiң
мөлшерi азаяды, ал бұл ... ... ... үшiн ... ... несие сомасы сатылып алынатын тұрғын үйдiң (кепiл ... ... ... ... болуы керек. Максималды мүмкiн
болатын сома, несие бойынша мүмкiн болатын айсайынғы төлемдердiң
мөлшерiне ... ... ... өз ... ... тұрғын үй құнының 15-30%
сомасында алғашқы жарнаны төлеуi керек.
– несие және ол бойынша %-тер ... ... ... ... ... ... төленедi (аннуитеттiк
төлемдер екi компоненттен тұрады – негiзгi соманың өтелетiн бөлiгi
және негiзгi ... ... ... %-тер). Бұнымен қоса,
айсайынғы ... ... ... ... есептелетiн %-тер
бойынша толық төлем, сонымен бiрге барлық айсайынғы ... %-тік ... ... ... кезеңде бiрдей
болатындай етiп есептелетiн несиенiң бөлiгiнен тұрады.
– ай сайынғы ... ... ... есеп кезеңiне қарыз алушының
жиынтық табысының 35-40%-тен аспауы керек.
– несиеге ... ... ... үй, ... ... ету ... (кредиторға кепiлге берiледi) яғни, қарыз ... ... ... ... ... ... алуға талап
етедi, ол өткiзiлiп, осылайша банк ... ... ... ... ... ... қарыз алушы мен оның жанұясының барлық кәмелетке толған мөшелерi,
қарыз алушымен несиенi өтеу ... ... ... ... ... ... және ипотекалық шартты бұзған болса, несие
қаражаттарына сатылып алынған және ипотекаға ... ... ... ... ... ... ... берiлетiн пәтер, қандай да болмасын шектеулерден бос
болуы керек және оған қатысты алда ... ... ... ... несие есебiнен сатып алынған баспана, қарыз алушымен
негiзiнен тұру үшiн пайдаланылады. Үйдi жалға ... тек ... ... ... ... ... ғана
мүмкiн болады.
Ипотекалық несиенi беру механизмi қиын емес. ҚР Азаматтық Кодексiне,
«Жылжымайтын мүлiк ипотекасы туралы» ҚР ... ... күшi ... «Банк және банк қызметтерi ... ҚР ... т.б ... ... ... ... ... жиынтығы
бар. Қазiрде Қазақстандық банктермен стандартты ипотекалық несиелердi беру
тәжiрибеде ... ... ... ...... үйдi ... ... жеке тұлғаларға – резиденттерге, он сегiз жастан кем емес
жастағыларға, ... он екi ... кем емес ... және ... ... бар ... сонымен бiрге пайдалы бизнестi жүзеге асырушы
және дамытушы жеке кәсiпкерлереге ... ... үйдi ... ... ... негiзде мерзiмдiлiк, қайтарымдылық, ақылылық,
қамтамасыз етушiлiк және ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Жеке несиелеудi ұйымдастыру үшiн банкте келесiдей нормативтiк база
қалыптасқан: несиелiк саясат, жалпы процедуралар: өтiнiмдердi ... ... ... ... туралы жағдай, кепiл мүлкiн
бағалауды жүргiзу процедурасы, несие бойынша шарттарды дайындау мен ... қою ... ... ... және ... несиелермен жұмыс
iстеу туралы жағдай, несие қызметi бойынша құжаттарды жүргiзу тәртiбi; Жеке
несиелеу бойынша процедуралар: ... ... ... ... тұтыну
несиесi туралы жағдай, жеке несиелеудi ұйымдастыру процедурасы.
Займдарды беру мен өтеу процессiн ... ... ... ... ... ... алдын-ала квалификациялау сатысы;
– Несие алушы туралы ақпаратты жинау мен тексеру;
– Ипотекалық тұрғын үй ... ... ... ... ... үй ... өтеу ықтималдылығын бағалау (несие
андеррайтингi) ;
– Ипотекалық тұрғын үй несиесiн беру туралы шешiмдi қабылдау;
– Несиелiк келiсiмдi жасау;
– Ипотекалық ... үй ... ... ... ... ... ... сатысы барысындағы негiзiгi
кездер:
– клиентке несиелеудiң негiзгi жағдайлары жайында түсiнiктеме беру;
– несие бойынша төлемдердi және ... ... ... алдын ала
есептеу (клиентпен ұсынылған ақпараттың негiзiнде) ;
... ... ... ... ... ... ... анықтау (құжаттар пакетiнiң құны, риэлторға комиссиялар,
кепiлдi бағалау ... ... ... ... ... ... алушының арызын қарастырумен байланысты банктiң жиюлары,
кепiлдi тiркеуге және қажеттi жағдайларда заем, кепiл, сатып ... ... ... ... ... ... ... жөндеу жұмыстарын жүргiзу мен оған ... ... ... ... ... ... және ... кепiлдi
сақтандырумен байланысты шығындар және басқа да жиюлар);
– заемды беру мен ол бойынша есеп процедурасымен келiстiру;
– арызды қарастыру үшiн, ... ... ... ... ... тарифтерiне сәйкес оны төлеу, клиенттiң заем беруге қажеттi
құжаттармен, ... ... ... ... ... ... ... барысында несие қызметкерiнiң
мiндетi мынада болып табылады: несие алушы және ... ... заем ... ақпарат алу, оның ниетiнiң шынайылығын анықтау, потенциялды ... банк ... мен ... таныстыру, заемды алу бойынша оны
дайындау мен өтеу, бойынша толық мағлұматтар беру, ... ... ... ең ... ... клиенттiң төлем қабiлеттiлiгi мен
несие қабiлеттiлiгiн ... ала ... займ ... қол ... заем және
ол бойынша айлық төлемдер сомасын анықтау.
Бұл сатыда банктiң әрекет ... ... ... пен ... үй ... ... беру және ол бойынша қызмет көрсету тәртiбi
туралы Жағдайдың» негiзгi ... мен ... ... келетiн
клиенттердi iрiктеу жүргiзiледi (талапкер бола алатын ... ... тобы ... және ... ... ... алмайтын клиенттер тобы
шығарылады. Несие алушы мен алдын ала сөйлесудiң мақсаты болып, ... ... мен оның ... ... ... ... Заем алушылар осы сұхбаттасу барысында банктен жеке тұлғаларға
ипотекалық тұрғын-үй несиесiн ұсынудың тәртiбi мен жағдайларына ... ... ... ... ... ... алушының төлем қаблеттiлiгiне банктiң талаптары (клиенттiң
тұрғын үйге шығындарының ... ... ... ... ... ... ... мiндеттемелерiнiң үлесiн
белгiлейтiн коэфициенттер);
– заем алушының несие қаблеттiлiгiне банктiң талаптары;
... ... ... ... ... ету ...... мүлiк кепiлi, заем сомасы мен ... құны ... ... ... жiберiлетiн мәнiн
көрсете отырып, басқа да заемды қамтамасыз ... ... ... ... ... ақпаратты растау үшiн қажеттi құжаттар тiзiмi және
банкпен осы ақпаратты пайдалану тәртiбi;
– заем және ... ... ... осы ... ... ... ... құқықтары мен мiндеттерi;
– кепiл мүлкiн ... оның ... ... мен ... ... ... ... жасау тәртiбi мен мерзiмi, сонымен қатар
жылжымайтын мүлiк кепiлi бойынша ... ... ... ... барлық iс-әрекеттердi жүзеге асыру тәртiбi, жеке
құжаттарды нотариалды ... ... ... ... ... ... ипотекалық тұрғын-үй несиесiн беру мен өтеу тәртiбi мен
мерзiмi, банк пен заем алушының құқықтары мен ... ... ... мен ... ... ... ... негiзгi ақпараттың негiзiнде несиелеуге
қажеттi ... ... ... ала ... ... ... ... несиесiнiң максималды қол жететiн сомасы
– ипотекалық тұрғын-үй несиесi мен ол бойынша сыйақыны өтеу шотына
клиенттiң ... ... ... ... ... үшiн, ... ... жылжымайтын мүлiктi
сатып алу – сату бойынша келiсiмдi жасау, несие шартын ... ... ... шығындарды жабу және басқа да алдағы
шығындарды жабу үшiн ... ... бар ... ... қолма-қол ақша
қаражаттарының шамамен сомасы.
Алдымен, осы жоғарыда аталған ... ... ... ... ... бар ... оларды алу көздерi (жинақ, өз қаражаттары,
ағымдағы шоттар мен ... ... ... ... ... ... қаражат т.б) банк үшiн жарамдылығы анықталады.
Алдын ала квалификациялау нәтижесiнде әрi қарайғы әрекеттер жайында
шешiм қабылданады – ... не ... не ... беру мүмкiндiгiн
бағалау бойынша клиентпен әрi қарай жұмыс жалғастырылады. Бұл ... және ... ... ... ... ... табыстары мен
басқа ақппарат банктiң критерилерiне сай ... ... ... ... ... несиеге Мәлiмдеме-анкетасы және ипотекалық тұрғын-үй
несиесiн дайындау мен ... ... ... ... ... ... тұрғын-үй несиесiн алуға мәлiмдеменi толтыру үшiн, қарыз
алушымен ұсынылатын құжаттардың ... ... ... ... алушының жеке басының куәлiгiнiң (төлқұжат) көшiрмесi;
– үйдi сатушының жеке басының куәлiгiнiң көшiрмесi немесе ... ... ... ... ... сатушы – заңды тұлға болса;
– несие алушының жанұя жағдайын ... ... ... ... балалардың тууылуы туралы, ажырасқандығы туралы);
– неке контрактiсiнiң көшiрмесi;
– жанұяның барлық кәмелетке толғандардың паспорттық мәлiметтерi;
– несие алушының ... ... ... ... ... алдыңғы және ағымдағы жылдағы табыстың мөлшерi
жайында ... ... ... куәландырылған (бар болса) алдыңғы есеп
жылына ... ... ... ... соңғы жылда барлық төленген төлемдер туралы қосымша ... ... және ... ... де ... толмаған жастағы балалар және несие алушының
қамқорлығындағы тұлғалар бар ... онда ... ... ... ... ... тәуекелiн бағалау (несие андеррайтингi)
Банк-кредитор мұндай ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиеге «Мәлiмдеме-анкетасының»
негiзiнде құрады. Андеррайтинг процедурасы, потенциалды несие алушы ... және ... ... ... ... ... келесi негiзгi
бағыттырда жүргiзiледi:
1) несие алушының қаржылық мүмкiндiгiн, оның төлем қабiлеттiлiгiн
талдау;
2) ипотекалық несие ... ... ... ... ... ... ... өтеуге ұмтылуын бағалау (несие
қабiлеттiлiк);
4) бар орын толтырушы факторлар мен тәуекелдердi ... ... ... ... анықтау, сонымен бірге жылжымайтын
мүлiктiң жағдайын бағалау;
6) кепiл мүлкi бойынша құқықты ... ... ... ... ... нәтижесi бойынша есептi дайындау;
8) несиелiк Комитетке мәлiметтер мен мiнездеме дайындау.
Әлемдiк тәжiрибеде қарызды өтеудiң бiрнеше сызбалары бар.
Стандартты (самоамартизирующаяся) ... ... ... ... ... – аннуитеттiк төлемдердi қарастырады. Кредитор тұрғын
үйдiң құнынан %- түрiнде несиенiң негiзгi сомасының максималды ... ... ... мерзiмiн белгiлейдi, нарықтағы жаңдайларға
қарай, %-тік ставканы ұсынады. Осыдан соң, ипотекалық несие бойынша мерзiм
сайынғы төлемдердiң мөлшерiн ... Бұл сома ... ... ... ... формуласымен есептеледi. Мысалы, банк
100000долл несие берсе, ... – 10 ж, 14% ... ... ... қарыз
алушының айсайынғы төлемi 1 553 долл құрады.
Төлемдер графигi келесiдей болады:
Кесте 3 – Стандартты қарызды өтеу ... ... ... ... өтеу ... ... ... |
|Стандартты | ... ... | ... өтеу | | | |
|1 |1 553 |386 |1 167 |
|2 |1 553 |391 |1 162 |
|3 |1 553 |395 |1 158 ... |1 553 |999 |553 ... |1 553 |1 011 |542 ... |186 320 |100 000 |86 320 ...... ... ... ... өтеудiң бұл түрi, қарыз алушыға несие бойынша оның шығындары
мөлшерiнде тұрақты ... ... және ... ала ... ... ... болу ... есептеуге мүмкiндiк бередi. Ипотеканың бұл
түрi, тұрақты төлемдермен ипотеканы көрсетедi.
Негiзгi соманың тұрақты төлемiмен несие. Айсайынғы төлем мөлшерi ... ... ... = , ... ...... ... сомасы.
n – несие мерзiмi, айларда.
nl – проценттер төленiп қойған айлар саны.
i – жылдық проценттікқойылым.
Мысалы, банк ... ... ... ... – 5 ж, ... Онда ай ... ... қарызды өтеу, бiрдей бөлiктеп, график былай
болады,
Кесте 4 – Негiзгi соманың тұрақты төлемiмен несие
|№ ... өтеу |% – ... ... ... ... |
| ... төлем | | |
|1 |166,67 |83,33 |250,00 |
|2 |166,67 |81,94 |248,61 |
|3 |166,67 |80,56 |247,22 ... |166,67 |2,78 |169,44 ... |166,67 |1,39 |168,06 ... |10000 |2541,67 ... |
|Ескерту – сандар автормен құрастырылған ... ... ... ... ... азаяды, яғни ауыртпашылықты
түсiредi, бұнымен бiрге, банктiң қарыз ... ... ... ... ... анықтау жөнiндегi талабына сай, мүмкiн
болатын несие сомасы азаяды, өйткенi, ол ... ... ала ... және олар ... ... қарағанда көп болып келедi.
Кесте 5 – Ипотекалық калькулятор
|Тұрғын үй |Алғашқы | ... ... ... АҚШ ... (15%) | ... | | |
| | | | | | |
| | |5 жыл |10 жыл |5 жыл |20 жыл ... 000 |19 500 |1716 |1289 |1 289 |1 374 ... 000 |25 500 |1 924 |2 264 |2 264 |1 797 ... 000 |30 000 |2 264 |2 663 |2 663 |2 114 ... 000 |15 000 |4 658 |3 995 |3 995 |3 171 ... – сандар өзімнің есептеуімен ... ... ... келе ... банктер ипотекалық
несиелердiң «өзiнен-өзi амортизацияланатын» түрiн қолдануды жөн ... ... ... ... ... бюджетiне байланысты айсайынғы төлемдердiң
мөлшерiн анықтау үшiн, әр банкте ипотекалық калькулятор деп ... ... ... ... оның ипотекалық тұрғын үй
несиесiн уақытылы және толықтай өтеу мүмкiндiгiн ... оның ... ... ипотекалық тұрғын үй несиесi бойынша төлемдерi үнемi және
уақытылы жүргiзу мүмкiндiгiне талдау жасау ... ... ... ... үшiн, несие алушының еңбекпен қамтылу және қазiрде,
болашақта да табыстарды алу тұрақтылығына қатысты ... ... ... ... несие алушының еңбекпен қамтылу тұрақтылығын анықтау
кезiнде, төмендегiдей негiзгi критерилердi басшылыққа алуы керек:
Потенциалды қарыз ... ... ... ... үздiксiздiгi
(бiр айдан артық емес үзiлiспен), екi жыл бойындағы бiр қызметтiң немесе
бiр мамандықтың шегiнде не ... ... ... ... ... ... асқан үзiлiстердiң) себептерiн түсiндiру.
Банктегi жауапкершiлiктi тұлға потенциалды ... ... ... керек, болашақтағы оның жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... жоғалтқан жағдайда өз
табыстарын жұмсамай жұмыспен қамтылуын, ... ... ... ... ... ... алушының кәсiптiк және мансаптық өсуiнiң потенциалды
мүмкiндiктерiн ескеру қажет. Яғни, бар немесе ... ... ... ... параметрлердi ескере отырып.
Екi соңғы жыл бойында потенциалды қарыз алушының ... ... ... онда ... жиi ... жағдайларының себептерiн келесi
факторларға қарап анықтау қажет:
– қызметтен босау ... өз ... ... ма ... ... ... ма;
– қызметтен босау клиентке қатысты емес жағдайлардың нәтижесiнде,
яғни кәсiпорынның ... ... ... ... ... ... орнын ауыстыруы бiр немесе әртүрлi қызмет
сфераларында орын алды ... ... ... ... ... бiлiм және кәсiптiк өсумен
байланысты болды ма;
– клиенттiң ... ... ... ... алға жылжумен байланысты
ма.
Қарыз алушының табыс көздерiн тексеру. Қарыз алушыға берiлуi мүмкiн
ипотекалық тұрғын үй несиесiнiң максималды ... ... ... және ... құжаттармен расталған құжаттың негiзiнде жүргiзiледi.
Қарыз алушы банкке 12 ай кезеңiндегi тұрақты ... ... ... ... ... Банк ... қарыз алу үшiн ипотекалық тұрғын
үй несиесiн өтеу мерзiмi бойында осындай табысты әрi қарай да ... ... ... Қосымша несие алушының табыстарының деңгейiн бағалау, қарыз
алушының төлем қаблеттiлiгiнiң бағалау сияқты сол тәртiппен жүргiзiледi.
Банкпен ипотекалық тұрғын үй ... ... ... ... есептеу кезiндегi табысты алудың көздерiне:
– негiзгi ... орны ... ... ... ... ... тыс ... үшiн, ортажылдық табыс;
– толық емес жұмыс күнi бойынша жұмыстан табыс, жылдық сыйлар;
– комиссиондық сыйақы формасында ... ... ... ... ... ... формасындағы таза табыс;
– алименттер балаларға жәрдемақы;
Табыс мөлшерiнiң ... ... ... ... ... құжатта оған
растауы болған жағдайда
Қарыз алушының шығындарын талдау
Қарыз алушының шығымдарының құрлымында олардың жүйелiгi мен мақсатты
арналымы дәрежесiне ... ... ... ... бөлiп қарауға
болады:
– Тұрғын үйдi сатып алумен байланысты, қарыз алушының болашақтағы ай
сайынғы шығымдары (мүлiк ... ... ... ... ... ... төлемдер, коммуналдық қызметтерге
төлем, ... да ... ... тұрғын үйдi пайдаланумен байланысты
жүйелi жиналымдар мен төлемдер);
– Табыс салықтарын, сонымен қатар басқа жылжитын және ... ... ... және ... төлемдерiн төлеу
бойынша ай сайынғы шығымдар;
– Қарыз алушының және оның ... өмiр ... ... ... төлемдер (тамақтану, балалардың бiлiмi,
медециналық қызмет көрсету);
– Қарыз алушының демалуымен, көңiл көтеруiмен байланысты ... Ай ... не ... жыл бойында басқа мерзiммен жүргiзiлетiн қарыз
алушының басқа да тұрақты және мiндеттi шығымдары;
Бұдан басқа да қарыз ... ... ... ... ... алумен ипотекалық тұрғын үй несиесiн алумен байланысты ... ... бiр ... ... ... және ... алу қажет:
– сәйкес сатып алу-сату және кепiл шарттарын ... және ... ... ... етушi заңға сәйкес нотариалды
куәландыруға мемлекеттiк тiркеу үшiн төлем);
... ... ... ... ... қатысуымен жасалатын);
– жылжымайтын мүлiктi бағалауға төлем;
– Ипотекалық тұрғын үй ... ... ... банктiң
жинаулары мен комиссиондары;
– кепiлге қойылған жылжымайтын мүлiктi, ... ... ... ... мен ... ... ... келiсiмдердi жасау үшiн, қажеттi басқа да құжаттарды алумен
байланысты шығындар;
– сатып алынатын үйге ... ... ... жұмысын жүргiзу және
оған көшiуіне байланысты шығындар.
Ипотекалық ... үй ... беру ... ... қарыз алушыда
үйдi сатып алушыға алғашқы салым сомасынан кем емес мөлшерде және жоғарыда
көрсетiлген ... ... ... ақша ... бар ... ... ... қаражаттарды алу көздерiне:
– қарыз алушының салым түрiндегi жинақтары (депозиттер) және қолдағы
бар ... ... ... ... ... ... ... мүлiктi
сатудан түскен қаражаттар;
– мұра ретiнде алынған ... ... емес және ... ... қайырымдылық көмегi;
– бар болған жағдайда, мемлекеттiк тұрғын үйлiк субсидиялар.
Қарыз алушының ипотекалық тұрғын үй ... өтеу ... ... алушының ипотекалық тұрғын үй несиесiн төлеу қаблетiн ... ... ... алушының табыстарын үш коэффициент негiзiнде
бағалайды:
– Коэффициент «Т/Т» – ипотекалық тұрғын үй ... ... ... ... ... ... орта ... табыстарына қатынасы;
– Коэффициент «М/Т» – ай сайынғы жалпы мiндеттемелердiң қарыз
алушының ай ... ... ... ... ... Коэффициент «Н/К» – берiлетiн ипотекалық тұрғын үй несиесi
сомасының кепiл құнына қатынасы.
Әрбiр ... үшiн, ... ... ... ... %-те көрсетiледi. Ақырғы мақсатқа жету мен ... ... үшiн, ... ... ... ... ... стандарттармен толық сәйкестiкте болуы қажет. Осындай талаптар,
соңынан, ипотекалық тұрғын үй ... ... ... ... ... «Т/Т» – ай сайынғы тұрғын үй ... ... ... үй ... ... негiзгi қарыз бен сыйақы бойынша ай
сайынғы төлемдi, ... ... ... ай сайынғы төлемдер, сонымен бiрге
қарыз алушының өмiрi мен жұмысқаблеттiлiгiн сақтандыру ... ай ... ... қарыз алушы мен қосымша қарыз алушының ай сайынғы жиынтық
табыстарының сомасына қатынасымен ... ... ... ... бойынша ай сайынғы
төлем
Коэффициент ... ... ... ... ай ... ... ... қарыз алушының жиынтық табысындағы тұрғын үй бойынша
шығындардың максималды жiберiлетiн үлесiн анықтайды. Коэффициент мәнi ... ... тиiс. Бұл ... мәнiнiң асуы, қарыз алушының уақытылы және
несиенi толық өтеу қаблеттiлiгi тұрғысынан, ипотекалық тұрғын үй несиесiнiң
ұсынудағы жоғарғы тәуекелдiң болуын сипаттайды.
Коэффициент ... ... ... ... ... ... ескерiлген ай сайынғы тұрғын үй шығымдарын және басқа
да қарыз алушының ұзақ мерзiмдi мiндеттемелерi – қарыз алушының ... ... ... сақтандыру, медециналық сақтандыру, бiлiм алуға төлем,
алименттер және тағы да басқалар қоса) қарыз ... ... ... ай ... ... табыстарының сомасы ретiнде анықталады.
Мiндеттi ай сайын
төлемдердiң жалпы сомасы
Коэффициент ... ... ... ... ай ... ... сомасы
Бұл коэффициент қарыз алушының жиынтық ... ... ... жiберiлетiн үлесiн анықтайды. Коэффициент мәнi
40%-тен аспауы қажет.
Коэффициент «Н/К» – берiлетiн ипотекалық тұрғын үй несиесi ... ... ... ... қатынасы ретiнде анықталады. Кепiл құны, екi
шаманың iшiндегi минималдысы ретiнде анықталады: жылжымайтын мүлiктiң сату
бағасы ... осы ... ... ... несие сомасы
Коэффициент ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету ретiндегi кепiлдiң минималды
құнына қарай, қарыз алушыға берiлуi мүмкiн. Ипотекалық тұрғын үй несиесiнiң
максималды мөлшерiн анықтайды. ... ... ... ... тәуекел
деңгейiн бағалауға әсерiн тигiзедi. «Н/К» – жоғары болған сайын, ... ... ... ... ... ... ... қабiлеттiлiгi)
Қарыз алушының ипотекалық тұрғын үй несиесiн өтеу ... ... ... ... ... тұлға, оның жеке басының
субъективтiк сипаттамаларына ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушы қаншалықты өзiне алынған
мiндеттемелердi орындау ... ... ... ... ... ... зайымдарды өтеу жағдайынан басқа банктегi жауапкер тұлға,
төленбеген ... ... ... ... ... үй ... өтеу
шотындағы ай сайынғы төлемдердiң мерзiмi мен ... ... тиiс. ... әрбiр жеке қарыз алушыға несиелiк тарихын қалыптастырады, ... ... ... және басқа да көздерден – ... ... ... соның iшiнде:
– клиент кредиторларының мәлiмдемелерiнде көрсетiлген;
– қазiргi және бұрынғы үй иелерi немесе кепiл ... ... ... ... ... ... ... көрсетушi компаниялардан;
– балаларға алименттердi төлеу немесе жәрдемдердi төлеу туралы
ақпарлардан;
– қарыз ... ... ... ... ... ... алушының несиелiк тарихын қалыптастыру кезiнде оның тұрғын үй
бойынша мiндеттi төлемдер бойынша ... ... ... ... ... ... керек. Ипотекалық тұрғын үй несиесi тұрғын үймен
байланысты болашақтағы мiндеттеме ... ... ... ... ... үйге қатысты барлық мiндеттi төлемдердi үнемi ... ... ... ... тиiс. Банк соңғы 12 айдағы қарыз ... ... ... ... пен ... ... жалгерлiк төлейдi т.б.
уақытылы төлегендiгiн ... үшiн сол ... ... ... мен ... да ... құжаттарды тексередi. Және де несиенi
алу кезiнде қарыз ... ... да ... ... төлемдерi болмауы
керек.
Басты назарды, клиент өз төлем мiндеттемелерiн бүтiндей орындада ... ... ... ғана ... ... ... барысында, мерзiмi өткен төлемдердiң бар болғандығы
анықталса, бұл ... ... өз ... немқұрайлы қарайтындығын
белгңлеу қажет. Отыз күннен асқан барлық мерзiмi өткен төлемдерге ... ... ... ... ... ... ... ету керек.
Несиелiк тарихқа талдау барысында, потенциалды қарыз алушыдағы қарыз
немесе басқа қаржылық мiндеттемелерiнiң бар екендiгiн ... ... ... ... бас тарту керек. ... ... ... алушылар
қарастырылып отырған өтiнiмге қатысты басқа да мәлiметтердi де жасырады.
Егерде, ... ... ... ... ... ... ... анықталса,
онда қарыз алушыдан ипотекалық тұрғын үй несиесiн мерзiмiнен бұрын өтеуiн
талап ету қажет.
Ипотекалық тұрғын үй ... ... ... қарастыру қорытындысы
бойынша, «Андеррайтинг нәтижесi туралы есеп беру» дайындалады, ... ... беру не ... бас ... ... ұсыныстармен қоса.
Кепiлге қойылған кепiлдi бағалау
Қарыз алушы ипотекалық тұрғын үй несиесiн, заем ... ... ... болса, банк заңымен белгiленген тәртiпте
кепiлге қойылған жылжымайтын мүлiктi өткерiп алуға құқы бар. Банк ... ... ... үй ... қамтамасыз ету үшiн жеткiлiктiлiгiне көз
жеткiзу керек.
Кепiл затын бағалауда, банк үш факторды талдауы қажет:
– тұрғын үйге меншiк құқын ... ... ... ... үйдi ... ... ... мүлiк құны мен ипотекалық тұрғын үй несие сомасының арақатынасы
– мүлiктiң физикалық жағдайы;
– құқықты дәлелдейтiн құжаттар;
Банк құқықты дәлелдейтiн құжаттарға ... ... ... ... ... ... ... үшiншi тұлғалардың құқықтарының барлығына немесе
жоқтығына, жасалатын шарттардың бiрiңғай стандарттарға сай болуына тексерiс
жүргiзедi. ... ... әрi ... ... сату ... банк
оған, тұрғын үйдi алуға меншiк құқықтарының ... ... ... ... ... Компания мен ипотекалық тұрғын үй
несиесi бойынша талап ету құқықтарын алғаннан соң болатын ... ... ... ... талап, банкпен ипотекалық несиенi
жеделдi түрде қайта сатып алуына негiз болады.
Жылжымайтын мүлiктi бағалауға ... ... ... ... ... ... ... кұнын бағалау, сәйкес
лицензиясы бар бағалаушымен жүргiзiледi. Бағалаушының барлық есеп
берулерi банкпен тексерiлiп қарастырылуы тиiс. ... ... есеп ... «кепiл затының жағдайын тексеру туралы есеп
беру туралы» формасында құрылуы керек. ... банк – ... ... ... оның ... ... бағалауды
ұсынады, яғни еркiн нарықтағы сатып алушының сатушыға бағаланатын
мүлiк үшiн ... ... ... ... ... ... ... келесi бөлiмдерден түруы керек:
– жер участкесiнiң талдауы – Бағалаушы, ... ... ... жер көрсетiлген картаның, жер участкесiнiң өлшемi мен
формасы ... ... ... ... ... ... соның iшiнде, мекен-жайы, ауданы, топографиясы,
коммуникация және ... да ... ... және ... ... ... жер участкесiнiң сипаттамалары баяндалуы
керек;
– тұрғын үй жайын талдау – Бағалау ... ... есеп ... ... үйдiң қабаттық жоспары (жеке үй) немесе пәтердiң жоспары,
бөлмелерiнiң толық сипаты оның ... ... ... ... және бар ... құрал-жабдықтар (жылу, сумен
қамтамасыз ету, энергиямен қамту, ... т.б.), оның ... ... ... ... қоқыс төгетiн
жердiң жағдайы, жөндеу жұмыстарын жүргiзу қажеттiлiгiне ... ... ... ...... ... жатқан территорияны
сипаттауы керек: темiржол ... ... ... өнеркәсiптiк кәсiпорындарының барлығы немесе жоқтығы,
экологиялық жағдай. Осы ... ... бұл ... ... ... екендiгi, пәтер жайдың бiр квадрат
метрiнiң орташа құны, осы ... ... үй ... ... кему ... да ... ... тұрғын үйдiң сату бағасы бағалаушы 3-тен кем емес
жылжымайтын мүлiк объектілерiмен сатып алынатын үйдiң ... ... ... ... 6 ай ... сатылған, сатып алынатын
үйдi салыстырады, соңынан салыстырылатын ... ... мен ... ... ... ала ... сату ... сәйкес қорытынды шығарады. Бағалаушы,
минималды алынған нәтиже бойынша немесе кепiл объектiсiн тез арада,
қысқа ... ... ... керек болғанда үйдiң ... ... ... мүлiктiң ақырғы бағалауын жүргiзуi тиiс;
– нарықтық құнды анықтау – ... ... ... үй және ... саясаты бойынша Комитеттiң талаптары ... сай ... ... ақпараттарды талдауға негiзделе
отырып, бағалауды жүргiзген күнi ... ... ... ... нарықтық құнын анықтайды;
– кепiл құны – Тұрғын үйдiң қысқа уақыт iшiнде кепiл ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлiктiң құнын анықтау барлық факторларды есептеумен
бiрге жүргiзiледi, ол ... ... ... ... әсер ... және ... әсер ете алатын болады. Жылжымайтын мүлiк құнын
есептегенде негiзiнен үш әдiстi ... ... Оның ... ... ... ... ... яғни
мүлiктiң максималды құны басқа бiр керектi мүлiктiң құнымен ауыстырылуы
мүмкiн. Бұл әдiс 5 сатыға созылады:
... ... ... екенiн есептей келе оны бағалау;
– Ғимараттардың, қосымша құрылыстардың ағымдағы ... ... ... ... ... Жаңа ... қосымша құрылыстардан бекiтiлген сомасынан
жинақталған тозу сомасын алу;
– Ғимараттар және ... ... ... ... ... ... ... әдiс ғимараттардың қайта тұрғызу құнынан оның тозу құнын алумен
негiзделген деп айтуға болады. Ол жер учаскiсiнiң ... ... ... құны ... ағымдағы бағалармен жаңа ғимараттарды салу деп
түсiндiрiледi, ол тура сондай ... ... ... ... ... жоспардан, сондай қателiктерменен ... ... ... Бұл әдiс егер ... ... пен ... ... болып, құн мен тозуды ... ... ... ... ... ... ... Бұл әдiс негiзiнен күтуден құрылады. Яғни әрбiр
инвестор немесе ... ... ... мүлiктi белгiлi бiр ... ... кiрiс алу ... ... ... ... айтқанда, объекттiң құны
оның әкелетiн кiрiстермен тығыз байланысты есептеледi. Бұл бағалау келесi
тәртiппен жүзеге асады:
– Жылдық ... жал ... ... Бос алаңдарды ұстауға және шегерiлетiн жал ... ... ... ... ... де кiрiстер
қосылады, нәтижесiнде шын мәнiсiндегi жалпы кiрiс көлемi
белгiленедi.
... ... ... ... шегеру, осылайша таза
пайдалану кiрiсi анықталады;
– Берiлген мүлiк түрi мен типiне ... кiрiс үшiн ... ... ... Бұл ... ... ... салым салған
инвестордың табыс нормасының талабын бағалау сәйкес негiзiнде
жасалады. Бұл капитализация нормасы ... ... ... және таза ... кiрiс ... ... мына формула бойынша анықталады:
Таза эксплуатациялық кiрiс
Құн = ... ... ... ... ... ... Бұл әдiс ... сату-сатып алу операцияларын ұқсастық түрiнде жасайды деп
негiзделеген, яғни сәйкес мәселелер ... ... ... ... ... ... ... мәселелрдiң жүзеге асуы ... ... ... ... ақпарат жинау мақсатында зерттеу;
– ақпараттың шындыққа жанасуын қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... ... ... болғанына көз жеткiзу;
– сәйкес өлшеу бiрiлiктерiн таңдау және әрбiр ... ... ... ... жүргiзу;
– әр түрлi элементтер негiзiнде ... ... ... ... ... ... бағаланатын
объектiнiң бағасын түзеттi.
Ақпараттың жетiспеуiндегi және шындыққа жанаспау жағдайында құндық
бағалау орнына шығатын мәлiметтер көрсеткiштер тобы ... ... ... ...... ... ... жүзеге
асырылады. Бұл әдiс жылжымайтын мүлiктiң барынша нарықтық қүнын анықтауға
мүмкiндiк бередi. Сәйкесiнше, бұл ... ... ... ... ... ... ол толық және аз жоғалтулармен несиенi қайтаруға мүмкiндiк
бередi.
Көрсетiлген әдiстермен жылжымайтын мүлiктiң құнын ... ... ... ... Нәтижелердiң салыстыруы әрбiр әдiстiң
жеткiлiксiздiгiн және жетiстiгiн анықтауға және ... ... ... ... соңында бiр құндық бағалауды шығарады.
Әрбiр әдiстiң жетiстiгiн және жетiспеушiлiгiн ... ... ... тұр, ... ... ... осылардың негiзiнде анализ
жүргiзiледi;
... ... ... ... және ... ... ... ескеру қаблетi;
– жылжымайтын мүлiк нарығындағы экономикалық жағдайдың ескерiлуi;
– қарастырылып отырған аудандағы экономикалық, саяси және ... ... ... ... ... ... ... критерийлер бойынша
бағалау нәтижесi туралы есеп беруге талдау жүргiзедi.
Мүлiк құнын бағалауды жүргiзудiң сәйкес методологиясы қолданды ма?
Жылжымайтын мүлiк ... ... ... ... ... ... бағалауға физикалық тозуы 50 жылдан асқан үйлер, сонымен бiрге
қабарғалары ... ағаш ... ... ... ... ... шикi ... балшықтан, басқа ... ... ... ... ... тұрған үйлер бағалауға
қабылданбайды.
Бағалау, ... ... үй ... беру ... шешiм
қабылданғанға дейiнгi 30 календарлық күнмен ерте емес ... ... ... лицензиясы бар, ... ... ... ... қойылған жылжымайтын мүлiктi бағалау, осы тәртiптiң
талаптарына сәйкес жүргiзiледi;
– Ипотекалық тұрғын үй ... беру ... ... қабылдауға әсер
ететiн орнын толтырушы факторларды талдау.
Ипотекалық несиенi алу процедурасындағы келесi соңғы сатысы ол, ... мен үйдi ... ... пәтердi сатып алу-сату шартын жасау мен
қарыз алушы мен кредитор арасындағы несие шартына отыру, ... ... ... заң ... ... ... ... сатып алу және оны
кредиторға кепiл ретiнде өткiзу.
Банк қарыз ... ... ... ... шотынан оның депозиттiк
шотына аудару жолымен бередi, ... ... ... ... ... ... алушыға несиенi беру екi этапта жүргiзiледi:
– банкке ... ... ... ... ... ... Орталықта
тiркелген сатып алу-сату шартын ұсынғаннан сон, тұрғын үй ... ... ... ... ... ... беру үшiн ... жылжымайтын мүлiк құнының 30% қарыз алушы сатушыға беру ... ... ... шыққаннан соң және банкке сатушымен қарыз
алушыға жылжымайтын мүлiктi қабылдау – ... ... ... ... ... ...... актiсi банк қызметкерiнiң
қатысуымен рәсiмделедi, ол несиелеу обьектiсiнiң жағдайын ... мен ... ... мен ... (газ ... ... ... мерзiмдi ипотекалық тұрғын үй бағдарламасы шегiнде халыққа несие
беретiн банктер қамтамасыз ету түрi ретiнде арнайы сақтандыру ... ... ... екi ... түрлерiн қамтуы қажет.
Жеке сақтандыру қарыз алушының еңбекке жарамдылығы, ... ... ... ... ... ... мүлiкке иелiк ету. Пайдалану және басқарумен байланысты
мүлiктiк мүдделердi көрсетедi. ... пәнi ... ... ... ... құқықын сақтандыру келiсiм-шарт, әр түрлi себеп болса да, ол
жылжымайтын мүлiк ... ... ... жабу ... несиелер бойынша қызмет көрсету, бекiтiлген төлем
графиктерiне сай ай ... ... ... ... тұрады. Банк
заемдары бойынша қызмет көрсету ... ... ... заем шартына
сәйкес келесi ай сайынғы мiндеттi төлемдердi төлеуiн талап етедi:
– есептелген ... ... ... ... ... ... ... есептелген жағдайда төлеуге тиiстi төлемдердi енгiзудi мерзiмiнде
жүзеге асырмағандығы үшiн ... ... ... бойында, берiлген ипотекалық тұрғын ... ... ... ... ... ... ... Ол келесi
процедураларды қамтиды:
– ай сайын ... ... ... ... қарызды уақытылы
қайтаруға бақылау жасау;
– ипотекалық тұрғын үй несиесiн беру ... ... оны ... ... үйдiң жайына, оны пайдалану мен оның сақтығын
қамтамасыз ету жағдайына орнына ... жал ... ... ... қарыз алушымен кепiлге қойылған мүлiктi жеке сақтандыру бойынша
төлемдердi уақытылы төлеп тұруына жыл сайын бақылау жасау;
... ... ... ... ... ... мен уақытылы
есептесуiне квартал сайын бақылау жүргiзу;
– кепiлге қойылған жылжымайттын мүлiкке қатысты ... ... да ... толықтай және уақытылы есептесуiне квартал
сайын бақылау жүргiзу.
Несиiлiк шарт бойынша ... ... соң, ... өтелдi
деп есептеледi, ал ипотека тоқтатылады, бұл туралы мемлекеттiк регистрде
сәйкес жазу жүргiзiледi.
Қажет ... ... ... ... ... ... алушыларға, несиенi және ол бойынша сыйақыны ... өтеу ... ... қойылады, немесе 30 календарлық күн iшiнде
несие бойынша төлемдер жүргiзiлмесе, ... ... не ... ... кепiлге қойылған мүлiктi өндiре алады. Ипотека заты сатылады, ал
алынған қаражаттар банкке қарызды өтеуге (қарыздың ... ... ... ... ... және ... ... сатуды жүзеге асыру бойынша
шығындар жабуға кетедi. Қалған бөлiгiн қарыз алушы алады.
Жоғарыда көрiп отырғанымыздай, ипотекалық несиенi беру механизмi ... ... ... ... үшiн ... және ... Өз тұрғын үй
жағдайларын жақсартқысы келген, және белгiлi бiр сомада жинаған қаражаттары
және тұрақты табысы болса болғаны.
2.3 Екінші ... ... ... ... беру ... ... екiншi деңгейдегі банктердiң iшiнде
ипотекалық нарыққа негiзiнен келесi банктер мен ... емес ... ... ... компаниясы», АҚ «БанкТуранАлем» ... ... АҚ, АҚ ... ... «Альянс банк» АҚ,
«Астана-Финанс» АҚ, «Қазақстанның Халық банкi» АҚ.
«БанкТұранАлем» АҚ-ы халыққа ипотекалық несиелердiң мынадай түрлерiн
ұсынады ... ... ... ... ... ... бағдарламасы
бойынша Қазақстан Респуликасында 15 серiктес екiншi деңгейдегі банктер
ипотекалық несие беретiнiн айтып өткен ... ... ... ... АҚ-ы ипотекалық несиенi
қалқымалы сыйақы мөлшерлемесiмен теңгеде ... ... ... оны ... ... ... ... қарастыру мүмкiншiлiгiн
бiлдiредi. Қайта қарастырудың барлық шарттары ескерiледi.
Қазақстан Ипотекалақ Компаниясының ... ... ... ... ... ... ... қарастыру орын алады. Демек,
несие бойынша мөлшерлеме индекстiң өсуiне немесе төмендеуiне байланысты
болады. Негiзгi есте ұстайтын зат: ... ... мен АҚШ ... теңге курсы дегенiмiз бiр зат емес.
Мысалы, 2002 жылы инфляция индексi 2001 ... ... 0,2%- ... (6,4%-тен 6,6%-ке дейiн). Яғни несие бойынша ... ... 0,2 ... %-ке көтерiледi. Егер де мөлшерлеме, мысалыға 18
жылдық %-ке тең болса, онда ол 18,2 ... %- ... АҚШ ... ... сол кезеңде 3,3%-ке өстi, яғни
бұрынырақ АҚШ ... ... ... курс ... несие
алғандар 3,3 жылдық %-ке көбiрек төлей бастайды.
Мысал. Екi қарыз алушы (А мен Б) 2002 жылы 5 ... ... (60 ... ... % ... 600 мың ... ... несие алды. Бiрақ,
қарыз алушы «А» ... ... ... ... ал қарыз алушы «Б» -
АҚШ долларының курсы бойынша индексацияланған несие ... ... олар 15 236 ... ... ... жылы ... ... «А»-ның сыйақы мөлшерлемесi 0,2%-ке өседi, сонымен
сыйақы мөлшерлемесi 18,2 жылдық %-ке тең. Ендi ол 15 301 ... ... ... «Б»-ның сыйақы мөлшерлемесi көтерiлген жоқ, бiрақ осы
уақыттың iшiнде АҚШ доллары 3,3%-ке өстi, сонда оның 2003 ... ... ... ... тең ... ... ... қалқымалы сыйақы мөлшерлемесiмен
теңгеде алынған несие ұтымды.
«Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ-ның және ... ... ... ... несие мөлшерi бiрдей ай сайынғы, яғни
аннуитеттi төлемдермен өтеледi.
Кейбiр банктер өз қарыз ... өтеу ... ай ... ... ... ... ... Өтеу сомасы мынандай тәсiлмен
есептеледi:
... ... ... ... санына бөлiнедi;
– сыйақы мөлшерлемесi ай сайын сыйақы мөлшерлемесi мен негiзгi ... ... ... ... ... ... сома негiзгi қарыз бен сыйақы өтеу үшiн қажет
сома бөлiгiн жинақтау арқылы есептелiнедi.
Мысал. ... ... 20 ... мерзiмге (яғни 240 айға) 14 жылдық %
мөлшерлемесiмен ... 15 000 000 ... ... ... ... алды.
Ай сайын қарыз алушы мынандай сомаға қарызын төлеуi тиiс:
15 000 000 / 240 = 62 500 теңге.
Бiрiншi айдағы сыйақы мөлшерлемесi мынаған ... * 14 / 100 / 12 = 175 000 ... ... ... бiрiншi айдағы төлейтiнi:
62 500 + 175 000 = 237 500 ... айда ... ... ... ... ... ... сомасы
1437500 теңгеге төленуi тиiс сыйақы мөлшерiне байланысты анықталады, ... ... 937 500 * 14 / 100 / 12 = 174 271 ... ... ... ... айда ... 500 + 174 271 = 236 771 теңге.
Нәтижесiнде, соңғы айда негiзгi қарыз қалдығы 62 500 теңге ... ... ... тең ... 500 + (62 500 * 14 / 100/12)=62 500 + 730 = 63 230 ... анық ... ... ... алушы үшiн өтеу жүйесiнiң
ануиттетi жүйемен салыстырғанда ешбiр қаржылық пайдасы жоқ, өйткенi ... ... сол 14 ... %-пен ... ... ... алушы аннуитеттi жүйемен өтейтiн ... оның ... да ... ... Бiрақ ай сайынғы төлемнiң құрылымы мен сомасы
басқаша болады.
Мысалы, осындай мөлшерлемесi 14 жылдық % және мерзiмi 20 жыл, ... 000 000 ... ... ай ... ... ... мөлшерi 130 625
теңгеге тең ... – ай ... ... осы екi өтеу ... арасындағы айырмашылық мынада,
бiрiншi жағдайда өтеу – бiр қалыпты емес, өйткенi несие мерзiмнiң бiрiншi
жартысында жеке бас ... ... ... ... ауыртпалық түсiредi.
Аннуитеттi жүйеде, керiсiнше, қарыз алушы белгiлi соманы төлеп отырады.
Банктердiң ипотека бағдарламаларының басым ... ... ... өтеу ... ... Бiрақ, мерзiмiнен бұрын өтеудiң әр
түрлi шарттары бар. Қазақстан Ипотекалық Компаниясымен серiктес банктер өз
қарыз алушыларына несиелерiн мерзiмнен ... ... ... ... ... да, сондай-ақ толығымен де өтеу мүмкiншiлiгiн ... ... ... ... ... бiр ... мораторийi белгiленбеген. Несие
алғаннан кейiн бар жоғы бiр ай ... ... да ... ... ... өтей
алады.
Комиссиялық сыйақы өтелетiн соманың 0,5-1%-пен құрайды.
Жоғарғы бөлiмдерде банктерден ипотекалық несие алғанда ... ... ... ... ... ... – қарыз алушының өзi төлейтiн
тұрғын үй құнының бөлiгi. Демек, берiлетiн ... ... ... ... мен ... қаражатына сатып алынатын тұрғын үй құнынын
арасындағы айырма ... ... үй ... алу үшiн ипотеқалық несие алу кезiнде Қазақстан
Ипотекалық Компаниясының бағдарламасы ... ... ... ... үй ... 15 %-не тең ... тиiс, сондай-ақ 15 %- сақтандырылады
деген шартпен, және несиенiң ... ... ... үй ... ... Қарыз алушы қүны 12 500 000 теңге тұрғын үй ... ... 30 %-ті, яғни 3 750 000 ... ... үшiн ... ... ақшасы жоқ. Онда қарыз алушы 15 %-ті, яғни 3 187 500 ... ... 15%-ті ... болады. Мұндай жағдайда несие сомасы
тұрғын үй құнының 85%-ін ... 10 625 000 ... ... Қарыз алушының 18 750 000 теңгеге тұратын пәтерi бар. Қарыз
алушы жаңа пәтер алғысы келедi, бiрақта бұрыннан бар пәтерiн ... ... және де ... ... ... үшiн қарыз алушының қолма-қол ақшасы
жоқ. Бұрыннан бар тұрғын үйдiң құны және жаңа ... үй ... ... ... ... кем ... тиiс ... ескерсек, онда
бұрыннан бар және жаңа тұрғын үйдiң жалпы сомасы мынадан аспауы тиiс: ... 000 / 30 * 10 = 6 250 000 ... 18 750 000 – 6 250 000 = 12 500 000 ... ... ... ... ... ала алады.
Кейбiр банктер ипотекалық несиелердi ай сайын есептелiнетiн өте төмен
мөлшерлеме бойынша ... ... 8%. Бұл ... да ... ма ... ... ... алушыға мынандай жолмен алынатын мөлшерлеме ұсынады:
несиенiң ... ... үшiн ... ... сомасы * 100 * 12
Бiрақ қарыз алушы ай ... ... ... ... қарыз бөлiгiн
өтейдi. Соның iшiнде, банк қарыз ... жай ғана ... ... негiзгi
қарыз қалдығына сыйақы есептейдi. Осылайша, қарыз ... ... ... кемидi, өйткенi негiзгi қарыз сомасының өзi кемiрек. Шындығына
келгенде, қарыздың сомасы кемiгендiктен қарыз алушы ... ... егер ... ... ... 5 жылдық несиенiң мөлшерлемесi ай
сайын есептелiнетiн мөлшерлеме бойынша 12 жылдық % ... ... онда ... шамамен 20 жылдық %-ке тең.
Мысал. Қарыз алушы 15 жылдық ... ... 180 ... 14 жылдық %-
мөлшерлемесiмен сомасы 6 250 000 мың теңге ... ... ... Өтеу ... төлемдермен. Ай сайынғы төлемнiң сомасы – 83 250 теңге.
15 жыл ... 180 ай ... ... ... ... – 6 177 125 теңге
болады, соның iшiнде сыйақы – 72 875 ... ... ... үшiн ... ... ... ... санына
бөлетiн болсақ, онда алатынымыз:
72 875 / 15 = 4859 ... ... ... ... ... және %-тік ... келтiре отырып
алатынымыз: 4 859 / 6 250 000 = 7,7%
Бiрақ, қарыз алушы %-терін 7,7 жылдық % есебiнен ... деп ... ... мерзiмi бойы сыйақы негiзгi қарыз қалдығына 14 ... ... ... ... ... мәлiметтерге көз жүгiртер болсақ, «Банктердiң
кредиттерi: ... беру ... ... ... сай, 1998 ... ... 2003 жылдың желтоқсан аралығында Екiншi деңгейдегі
банктердiң жалпы несие потрфелiндегi, яғни несиелеу ... ... ... үй ... және ... алу ... несиелердiң үлесi
1998 жылдың соңында 2,1% құраса, бұл ... 2003 ... ... ... болды.
«Банктердiң халыққа ипотекалық несие беруi» кестесiндегi мәлiметтерге
сай, 2001ж қаңтарында барлық ... ... ... ... ... көлемi 2 624 млн теңгенi құраса, 2002 ж желтоқсанында
бұл сандық ... 7 632 млн ... ал 2003 ... ... 25 098
млн теңгенi құраған. Яғни, 3 жыл ... ... ... ... ... ... 22 474 млн теңгеге өскен, ал 2007 ... ... үйге ... ... 487,5 млрд ... ... ... наурыз айында банктермен 9 616 млн ... ... ... ... ... ... Республикасының аймақтары
арасында келесiдей бөлiнген: 5 174 млн ... ... ... ... ... ... ... қаласының, 519 млн теңге Ақтөбе облысы, 512 млн теңге және
508 млн теңге сәйкесiнше Атырау Шығыс Қазақстан аймақтарының үлесiнде, 364
млн ... 350 млн ... 273 млн ... 247 млн ... ... ... ... Қарағанды Қостанай аймақтарының үлесiне тиедi, Оңтүстiк
Қазақстан, Павлодар, Солтүстiк Қазақстан, Жамбыл аймақтарының ... 190 млн ... 159 млн ... 132 млн ... 113 млн ... аймағы 59 млн теңге, Қызылорда 15 млн теңге, ... ... 23 млн ... 2003 ж ... ... 19 068 млн ... берiлген ипотекалық несиелердiң үлесi Қазақстан Республикасының
аймақтары арасында келесiдей бөлiнген: 8 102 млн ... ... ... 2 949 млн ... ... қаласының, 1 810 млн теңге Ақтөбе облысы,
996 млн теңге және 963 млн ... ... ... және ... ... ... Қарағанды облысына 786 млн теңге, Оңтүстiк Қазақстан
облысы 687 млн теңге, Маңғыстау облысына 657 млн теңге, батыс Қазақстан 482
млн теңге, ... ... 462 млн ... ... 422 млн ... Қостанай
облысы 378 млн теңге, Солтүстiк Қазақстан облысына 168 млн теңге, Жамбыл
облысы 134 млн ... ... ... 47 млн ... Алматы облысы
игерiлген. Яғни, аймақтар арасында ипотекалық несиелердi игеру ... ... 2004ж ... ... ... ... қалалары
және Ақтөбе, Атырау облысы болса, қалыс қалғандары ... ... ... ... Бұл аталған айырмашылықтарға Жоғарыда айтылып өткен
айырмашылықтар, экономикалық жағынан аймақтардың әр ... ... ... ... ... үйге ... ... пен ұсыныстың әр түрлiлiгiмен, көшiп ... әр ... ... тұрғын үй нарығының жағдайларымен,
халықтардың табыс деңгейiнiң әр келкiлiгiмен, тағы ... ... ... ... деңгейдегі банктерiнiң ипотекалық нарықтағы
алатын үлесiне талдау жасайы
Банктердiң ипотекалық нарықтағы үлесi (% қатынаста)
Кесте 5 – ... ... ... ... ... өсу қарқыны (%
қатынаста)
|мерзiм |Халық |Казкомерц |ТуранАлем |АТФ |Центркред|ҚИК |Альянс |
| ... ... ... |банк |ит | ... ... ж |232 |251 |262 |569 |55 |892 |1 ... | | | | | | | ... ж |173 |415 |408 |215 |172 |503 |700 ... | | | | | | | ... – 2005ж.ж Казахстанская првда газетінің мәліметі негізінде ... ... ... ... көрсетiп тұрғанындай, 2007
жылдың басында азаматтарға тұрғын ... ... алу және салу ... ... ... ... АҚ, «Қазақстан ипотекалық
компаниясы» АҚ және ... ... ... АҚ – «БТА-Ипотека» АҚ ие. Ипотекалық
нарықтағы жетекшi орындарда «Казкоммерцбанк» АҚ үлесi 2004 жылы – 11%, 2005
жылы – 18%, 2006 жылы – 24%, 2007 жылы – 29% ... ... ... ... АҚ,
«БТА-Ипотека» АҚ үлесi 2004 жылы – 7%, 2005 жылы – 11%, 2006 жылы – 15%,
2004 жылы – 19%, АҚ ... ... ... ... 2004 жылы – ... жылы – 8%, 2006 жылы – 16%, 2007 жылы – 22% ... Аталған нарықтағы
«Казкоммерцбанк» АҚ, «Банк Туран Алем» АҚ – ... АҚ, ... ... АҚ ... 4 жылдағы қатысу үлесi сәйкесiнше ... 15% ... 2004 жылы ... ең ... ... ие болған
«БанкЦентркредит» АҚ, үлесi 26%-тен 13%-ке төмендеген.
Ипотекалық несиелеу көлемдерiнiң өсу қарқыны АҚ ... ... 2007 ... ... 2006 ... ... ... 173%
қысқарған, «Казкоммерцбанк» АҚ-да бұл көрсеткiш 251%-тен 415%-ке өскен,
«Банк Тұран Әлем» АҚ – ... АҚ ... ... ... 6 – ... ... ... АҚ-ның жеке тұлғаларды несиелеу
портфелiнiң ... зер ... мың ... ... ж., % ... ж., % ... ж., % ... |372,6 |9,0 |1518,2 |21,80 |3564,5 |26,0 ... |843,5 |20,4 |1631,9 |23,40 |940,7 |6,9 ... |2925 |70,6 |3811,6 |54,70 |9207,6 |67,1 ... |4 141,1 |100 |6 962,1 |100 |13 712,8 |100 ...... ... ... газетінің мәліметі негізінде |
«Қазақстанның Халық Банк» АҚ жеке ... ... ... үйдi ... ... сатып алу, және басқа да тұтыну мақсатында берiлген
несиелеу ... ... ... несиелеу портфелiнде ипотекалық
несиелеудiң үлесi 01.01.2004 жылы – 9%, ... жылы – ... жылы – 26,0% ... 7 – ... ... ... АҚ-ның ипотекалық несиенi беру
жағдайлары
|Мерзiм |Өз ... ... % ... |
| | ... |
| | ... ... |
| |15-20 |21-30 |31-50 |51 және | |
| | | | ... | |
|7 жыл |15 ... |14,0 |13,5 |2 000 |
| | |(14,0) |(13,5) |(13,0) | ... жыл | |14,8 |14,3 |13,8 |6 000 |
| | | |(13,8) |(13,3) | ... жыл | | |14,8 |14,3 |9 000 |
| | | |(14,3) |(13,8) | ...... ... првда газетінің мәліметі негізінде |
Келесi кезекте мен ... ... ең iрi ... ... саналатын «БТА-Ипотека» АҚ туралы жалпы мәлiмет берiп кетейiк. «БТА-
Ипотека» АҚ 2000 жылдың 27 ... ... ... АҚ ... ... ЖШС 100% қатысуындағы компаниясы болып табылады.
Компанияның жарғылық капиталы:
«БТА-Ипотека» АҚ ... ... 01.01.07 жылы 40 000 000 ... ... 100 ... ... 400 000 жай акциялардан.
ЖШС ТуранАлем Секьюритиз жарғылық капиталы 28 800 000 теңге құрады.
«БТА-Ипотека» АҚ ЖШС Дом Сервистiң 100% ... ... ... ... ... 100 000 ... ҰБ ... лицензиясына сәйкес «БТА-Ипотека» АҚ ... ... ... ... ... жүргiзу:
– қарыз беру операциялары: ақылылық, мерзiмдiлiк, қайтарымдылық
шарттарымен ақшалай несиелердi ... ... ... ... ... ... ... бiлдiрушiнiң тапсырысы және оның ... ... ... және ... ... тиiмдi басқару;
Банктiк заңдармен қарастырылған басқа да операцияларды жүргiзу:
– факторингтiк операциялар: төленбеу тәуекелiн өзiне ала ... ... ... ... ... ... талап ету құқын иемдену.
Компанияның негiзгi серiктестерi: ТұранӘлем банкі, ЕБРР, Темiр ... ... ... ... АҚ ... ... сараптау жүргiзер болсақ: 2005
жылы 2 тоқсанында берiлген ипоткалық ... ... – 1 425 093 мың ... жылы1 тоқсанында – 1 835 270 мың теңге, 2 ... – 3 008 547 ... 3 ... – 4 161 818 мың ... 4 ... 4 428 771 мың
теңге, ал ... ... ... мен ... 2007 жылы берiлген
ипотекалық несиелер ... 90 млн ... ... Жоғарыда көрiнiп
тұрғандай компанияның несие порфелi тоқсан аралығында ... 1 100 000 ... өсiп ... бұл ... ... несие алушыларының
көбейгенiн көрсетедi. «Астана-Финанс» АҚ 1999 жылдан бастап ... ... ... бойынша, бiрiншi нарықтағы тұрғын үйлердi
алуға ипотекалық несиелердi бередi. «Астана-Финанс» АҚ Астана қаласындағы
ипотекалық несиелеудi дамыту Бағдарламасы бойынша, ... ... ... ... ... ... үй ... 30% мөлшерiнде, мерзiмi 10 жыл,
бекiтiлген %-тік ... ... 9,95%, ...... алғашқы салым үй құнының 20% мөлшерiнде, мерзiмi 10 жыл,
бекiтiлген %-тік ... ... 10%, ... – теңгемен;
– Қойылатын талаптар: – кепiл ретiнде қойылатын жылжымайтын ... ... ... ... ... ... бойынша
халыққа берiлiп жатқан пәтерлер мына төмендегiдей:
– VIP-қала
– «Солтүстiк тәж» кешенi
– «Шөбары» кешенi
– «Астана-Сити» элиталық үй кешенi
– «Империя» ... үй ... ... ... ... ... ... «Сити-Палас» кешенi.
3 Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудiң даму болашағы
Көптеген дамыған елдерде ипотекалық несиелеу - ... ... ... ие және экономиканың дамуына үлкен әсерiн тигiзедi. Мәселен,
АҚШ-та тұрғын үй нарығын, пәтердi қайта сату процесi ... ... ... да
кең қарастырады. Американың тұрғын үй нарығы, ұлттық экономиаканың 20%
үлесiн құрайды, бұл ... ... ... ... ... айтуынша, 2003 жылы қаңтарда 1 000 000 аса ... ... 2003 жылы ... ... ... ... елдегi
орташа ставка 6% дейiн төмендеген. Бұл үйлердi сатып алу қарқынының ... ... ... ипотекалық бағалы қағаздардың қайта сатып алуды
тудырған.
Осылайша, АҚШ экономикасының өсу ... күрт ... ... ... ... ... төмендеген, ал бұған халықтың негiзгi
бөлiгнiң жоғары төлем қабiлеттiлiгi мен ... ... ... ... ... ... ... жағдай мүлде басқаша, және ипотека
тенденциялары мен даму перспективасын түсiну үшiн, тұрғын үй ... ... ... ... ... болғандығы, ипотекалық несиелер
нарығының қарқынды дамуына сәйкес жағдайларды жасалғандығы туралы қарастыру
керек.
Ипотека халық жинақтарының бiрнеше ... және ... ... оны ... басты салаларына, ең алдымен
тұрғын үй құрылысына қатысты салаға бағыттауға мүмкiндiк бередi.
Ипотекалық несиелеу нарығының қалыпты ... ... ... ... ... Бiрiншiден, кепiлдiң өтiмдiлiгi, екiншiден ипотекалық
несиелеуге ұзақ ... ... ... ... ... қарыз
алушының жеткiлiктi дәрежеде жоғары төлем қабiлеттiлiгi.
Сонымен қатар, ипотекалық нарықтың дамуына, ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй
қорының тозуы т.б. әсерiн тигiзедi.
Ипотекалық ... ... ... ... қарамастан,
тұрғылықты халық үшiн баспана мәселесi әлi де шешiмiн таппай отыр. Халықтың
көпшiлiк бөлiгi мұндай баспанаға ипотекалық несиелердi ... және ... ... жағдайы жоқ. Оңтүстiк астана күнделiктi дамуда. Тұрғындардың
саны да ... ... ... ... баспанамен қамтамасыз ету
проблемасы туындайды.
Сапалы көрсеткiштерге жүгiнер болсақ, ҚР тұрғын үй ... ... ... ... он бес ... ... ... халқы бар республикадағы
тұрғын үйдiң жалпы ауданы 253 млн м2 ... яғни орта ... бiр ... 17 м2 ... ... де, бұл ... да ... таппаған маңызды
мәселелер жеткiлiктi.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банктiң бағалауы бойынша, бүгiнгi күнi
1,3 млн адам ... ... ал ... ... ... ету ... кем ... 3-3,5 млн м2 жаңа тұрғын үйлер салу ... ... ... ... ... ... мәлеметтерiне сүйенсек, қала
бойынша 400,305 адам тұрғын үйге кезекте тұр.
Бүгiнгi күнi Алматы қаласындағы ... үй ... ... ... ... бөлуге болады; элиталық коттедждiк қалашықтар, көпқабатты үйлер және
жеке құрылыс.
Ең алдымен бұл елдегi жаңадан ... ... үй ... ... ... ... қарағанда бiрнеше есе көп. Жеке тоқталып өтсек,
элиталық үйлер ғана ... ... көне ... ... ... да ... былтырғы жылмен салыстырғанда екi ... Жер ... ... ... ... ... ... Ал бүгiнде
қаланың ескi көркiн жаңаша келбетiне ... ... ... ... ... де ... деп ... болады. Қаланың құрылыс
компанияларының қазiрде салынып жатқан үйлердiң құны ... ... ... Жаңа ... ... үйлердегi екiқабатты пәтер ауданы
100 ... ... ... ауытқиды, ал 1 шаршы метрдiң орта бағасы 2500-
4000долл құрайды. ... де, ... ... ... өнерiнiң
жетiстiктерi Алматы қаласымен қоса елiмiздiң ... ... ... ... «Алматықұрылыс» сынды iрi холдингтiк компаниялар
бiрқатар жылдың iшiнде қала ажарын айрықша ашар ... ... ... Ескi ... ... ... тұрғанда, жаңа үйдi
тұрғызуға жүрек дауалай бермейдi. Мамандар көкпен таласа бой түзеген тұрғын
үйлер ... ... ... ... материалдарының
бағасымен байланыстырады. Экономикамыз жаңа тұрақтанып, өндiрiстер санаулы
ғана болғандықтан, iшкi нарықтың ... ... ... тән. ... ... ... көпшiлiгi шетелден әкелiнедi.
Бағаның шарықтауының екiншi бiр себебi деп сарапшылар жасанды бағаны
айтады. Бұған өз ... ... ... ... ... ... ... риэлторлар мен маклерлердiң бұл ойынға қатысы шамалы. Ал iрiлерi баға
саясаты тәртiбiн анықтап отырады. Сондықтан, ипотекалық несиелеу, бастапқы
сатыда, ... ... ... кең ... ... сай ... ... үйдi сатып алуға бағытталған болады. Мұндай жағдайда,
мемлекет қымбат емес ... ... үй ... ... ... ... не ... жеке құрылыс компаниялары, ақырында элиталық үйлердi
тұрғыза отырып, өз құрылысын тек қана жоғары табысты ... ... ... болатындығын түсiнуi керек. Осы халық тобының сұранысы,
дегенмен де жеткiлiктi дәрежеде шектеулi және ... ол ... ... орай, қазiрден бастап, орта кластағы потенциалды тұрғын
үйдi сатып ... ... ... ... назарды аудару керек. Орта
табыстағы адамдар үшiн құрылысты арзандатуға көбiне төмендегi ... ... ... ... ... тұрғындардың орта сатысына тұрғын үйдi салуға мамандандырылған
құрылыс компанияларының санын ұлғайту, мемлекет тарапынан белгiлi
бiр ... ... ... жаңа ... ... мен ... ... тоғызқабатты үйдi 21
күнде көтеруге мүмкiндiк беретiн ... ... ... қайталанатын үйлер, аудандардың құрылысы. Құрылыс арзанға түседi,
егер бiр қалыппен бiрнеше ұқсас ... ... ... ... ... ... ставкаларды төмендету.
Құрылыс материалдарының отандық өндiрiсi. Көптеген ... ... ... ... сатып алуға тура келедi.
құрылыс жұмыстарына жаңадан құрылған студенттiк құрылыс отрядтарын,
жұмыссыздарды тарту.
Осы және ... да ... ... ... ... үй құрылысының
дамуына септiгiн тигiзер едi.
Ендiгi ерекшелiгi, бұл ... қону мен ... ... сұраныс
деңгейiмен байланысты, елдiң аймақтары бойынша қайталама нарықтағы тұрғын
үй құнының дифференциясының жоғары дәрежеде ... ... үй ... тағы бiр ... ерекшiлiгi қазiргi
уақытта, бұл ұсыныстың сұраныстан жоғары болуы және оның елдiң ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк қолдау
көрсету, табысы аз, баспанаға мұқтаж азаматтарға ипотекалық несиелеу
жүйесiне қатысушы ... және ... ... үй ... пәтерлердi
иемденуге көмектесетiн едi. ... ... ... ... оң
тенденциясын тұрақтандырып қана қоймай, ел iшiндегi ... қону ... ... ... ... ... ... үй құрылысының дамуын тежеп отырған тағы бiр фактор, ол жалпы
республика бойынша тұрғын үйге ... ... Тек ... ... ... Атырау қалаларында жылжымайтын мүлiкке сұраныс айтарлықтай
қалыптасқан.
Жалпы алғанда, аймақтар бойынша жағдай қатты дифференциясы, аймақтың
өнеркәсiптiк ... және ... ... ... ... қарай.
Осылай, Қостанай, Атырау, Павлодар, Өскемен сияқты облыс орталықтары мен
қалаларда, яғни кен шығарушы және қайта ... ... ... салыстырмалы түрде еңбекке ақы деңгейi жоғары қалаларда, ... ... ... ... баға ... ... жиi кездесетiнi,
облыстарды iрiлендiру нәтижесiнде облыс орталығын ауыстыру сияқты факторлар
рөл атқарады. ... ... айта ... бұл ... ... ... ... автономды, жеке баспаналарға сұраныс жоғары.
Орта және шағын қалаларда, ауылдық жерлерде өзiндiк ... ... ... жеке үйлердiң құрылысын артық көредi. Соңғы екi-үш жылда,
коммуналдық қызметтер құнының жоғарылауымен, минималды ... және ... ... ... ... ... үйге халықтың сұранысы
демографиялық факторлармен анықталады, жаңа жанұялардың құрылу қарқыны,
миграция және т.б ... ... ... ... ... тұрғын үйлердiң
көпшiлiгi қайталама нарықта ұсынылады, ал жаңа үйлер құрылысы нарығы әлсiз
дамыған. құрылыс секторындағы жағдай, соңғы ... ... ... қабiлеттi сұраныстың әсерiнен төмендеп кеттi.
Тұрғын үй секторындағы жағдайды қарастыра ... ең ... ... ... ... болмайды. Бұл халықтың табыс деңгейi, төлем
қабiлеттiгi. Ең ... ... ... ... кiмнiң жағдайы
жететiндiгi туралы сөз қозғайық. Өкiнiшке орай барлығына емес егер ... ... ... ... ... онда қол ... орта ... жоғары деп анықталады. Сарапшылардың
жорамалдауынша, ипотекалық несиелеудiң шынайы клиенттерi ... тек ... бiр адам үшiн 2500 ... ... адамдар ғана бола алады. Бұл
көрсеткiш қазiргi бар %-тік ... ... 100 ... 000 мың ... ... ... рәсiмдеудiң төменгi сатысы. Ал 500доллар
табысы барлардың мұндай мүмкiншiлiгi жоқ. Ал ... елде ... ... ие. Осылайша, жанұясы бар адамға егер жұбайы жұмыс iстемесе және
баласы бар ... ... ... ... ... ... ... Ол түсiнiктi де, егер несие бойынша айлық төлемдер табыстық 1 000
доллар болса, қалған сомаға өмiр сүру қиынға соғады. Осылайша 1 700 ... ... ... ... ... ... Статистикалық көрсеткiштерге
сәйкес, Қазақстандағы жанұяның орташа табысы жоғары емес деңгейде, көршi
елдердiң ... ... ... 2004 ... ... ... ... жалақысы 28329 теңгеге тең болса, ал 2005 жылы
орташа айлық 34 060 теңгеге тең болды, 2006 жылы ... ... 40 775 ... ... ... ... өсуiнiң тұрақтылығы жағдайында, жақын
уақытта ипотекалық несиелеудiң қарқынды өсуiне сену қиын. Ел экономикасында
ипотекалық ... ... орын алуы үшiн, ... несие көпшiлiкке
қол жетерлiктей болуы керек, ал бұл үшiн ең ... ... ... ... ... көтеру керек.
2000 жылы ұзақ мерзiмдi тұрғын үйге несие берудiң жүйесi ... ... оның ... дамуына iргетасы қойылды. Перспективада материалды
өндiрiске ипотекалық қаржы ресурстарын тарту туралы сөз ... ... ... ауыл ... және басқа қызметтерге, шағын кәсiпкерлiкке
бағытталуы мүмкiн. яғни тек тұрғын үйге несие беру ... ... ... ... да ... жүзеге асыру керек. Алайда көптеген
өтпелi экономикасы бар мемлекеттерде ипотекалық ... ... орын ... ... ... көптеген азаматтардың қаржылары жетпейдi және ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеуде
үлкен жетiстiк деп 2000 жылдың 21-тамызында ... ... ... ... ұзақ ... құрылыс салуына
бағытталу тұжырымдамасы» қарастырылды. Осы тұжырымдамаға сәйкес бiздiң
мемлекетiмiздегi ... ... ... жоғарыда көрсетiлген
малазиялық модельге негiзделiп жасалған. әрине Қазақстан Малазия емес,
сондықтан ол ... бұл ... ... ... елге ... ... ... қажетi де жоқ. Қалай әлемдiк тәжiрибе зерттелмесiн, бiздiң
республикамыздың ... ... ... ... беретiн банктер
алдында қиындықтар туғызады. Банктер өз мүмкiндiктер шегiнде ... ... ... бiздiң банктердiң ипотекалық ... ... ... ол — ... ... ... болмауы. Бiздiң елде ипотекалық несиелер дайын пәтердi
сатып алуға берiледi, оның құрылысына берiлу көлемi аз. ... ... ... ... арқылы жүргiзiледi. Бiрақ банк пен клиент арасындағы өзара
қарым-қатынастағы несиенi қайтаруда гарант ретiнде риэлторлық фирмаларды
тартуға ... Өтем көзi ... ... ... ... ... кiредi. Бұл моделдiң несиелеу моделi келесiдей: ... ... алу үшiн ... ... құнын кейiн төлеумен негiзделген риэлторлық
фирмамен сату-сатып алу келiсiм-шартын жасауы қажет. Мұнан кейiн бұл ... ... хат ... ... ... ол ... ... несиеге кепiлi болып табылады. Жаңа пәтердi алғаннан кейiн
азамат сату-сатып алу келiсiм-шарты ... ескi ... ... ... ... ... ескi пәтердi сатқаннан түскен ақша
қаражаттары банк алдындағы ссуданы ... ... ... ... ... көптеген жанұялардың ... алу ... ... ... ... үйдi ... ... риэлторлық фирма мен
коммерциялық банктiң өзара байланысының мүмкiн болатын бағыттары келесiдей
болады:
... үй ... ... ... ... ... банктiң потенциялды клиенттерiн риэлторлық фирма қаланың әр түрлi
аудандарындағы бiрiншi реттегi және қайталама тұрғын үй нарығының
жағдайы мен даму ... ... ... беру;
– потенциалды қарыз алушыға, банктiң ипотекалық несиенi беру ... ... ... ... жинауда көмек көрсету
– қарыз алушы үшiн пәтердi таңдау;
– банкпен келiсiлген түрде, потенциалды қарыз ... ... ... ... ал одан ... ... ипотекалық
несиенi алуда алғашқы жарнаны төлеу ... ... ... ... ... заңи бос емес ... сатып алып, оны заңи
босатып, оған ... ... ... қайта сату;
– төлем қабiлетсiз қарыз алушымен ... ... ... оны
сатуды ұйымдастыруға қатысу;
– аймақтағы жылжымайтын мүлiк нарығының ... мен ... ... ... ... ... риэлторлық фирмалар ендi ғана жұмыс ... ... ... ... ... етiп ... ... бар. Оларға,
жылжымайтын мүлiк нарығының тұрақсыздығы, занаманың жетiлмегендiгi, арнайы
риэлтор кадрларын дайындайтын бiлiм беру жүйесiнiң жоқтығы т.б.
Шетелдердегi ... ... ... ... ретiнде келесiлердi анықтауға болады:
1) жер учаскелерiн иелiкке алу;
2) жер учаскелерiн игеру;
3) тұрғын үй құрылыс;
4) тұрғын үй емес құрылыс.
Осы ... ... ... ... бiзде тек тұрғын үй
құрылысына ... ... ... сатып алуға немесе тұрғын үй салуға
несие. Жер заңнамасының жеткiлiксiз болуы жердi ипотекалық несиемен сатып
алу мүмкiн емес. ... ... ... ... ... ... ... – кепiл берушiнiң меншiгiнде болу керек, ол бiздiң республикада жерге
жеке меншiк жоқ. Ал ипотекалық ... ... ... ... орын
алады деп ойлаймын.
Тағы бiр мәселе – бұл ұсынылатын ипотекалық ... ... ... ... ... ... тарту болып табылады. Қарыз
алу құнын төмендету мәселесiн шешу, ... ел ... ... ... ... ... ... болып саналады. Ал, қазiрше
кепiл мен жылжымайтын мүлiкпен жасалатын мәмiлелердi тiркеу ... ... ... ... ... ... ... несиелердi
алу кезiнде қарыз алушылардың өздерiнiң шығындарын көбейтедi. Ипотекалық
несиелер бiршама арзан болуы үшiн ... ... ... ... тiркеу процедурасын жеңiлдету керек. Бiздiң салық салу ... ... бiр ... несиенi ала отырып, адам меншiкке салық ретiнде
1% мемлекетке бередi. Бұл баспана шын мәнiсiнде, әлi де ... ... ... ... жылжымайтын мүлiктi сатып алуға шығындар
өтелмейiнше ... ... ... ... ... салығын несиенi өтеу
бойынша төлемдерден босату керек.
Болашақтағы үй иелерiнiң құжаттарының, әр ... ... және ... құрылымдардан өту процесiнiң ұзақтығы, тағы да ипотекалық несиенi
берудегi мәселе. Мәселен, жердi алу үшiн, адам 27 ... ... ... ... ... мүлiктi тiркеу мен рәсiмдеу ... ... ... және ... ... ... ... де
бұрын туған.
Егер қарыз алушы айлық төлемдерiн бере ... не ... ... ... егер ... алушы төлемдi 30 күн мерзiмге кешiктiрсе
банк ... тыс ... ... ... ... бар. Әрине бұл банк үшiн ... ... ... ... және ... мұны ... үшiн қосымша
кепiл мүлiк алу қарастырылған. Бұл ... ... түрi ... ... ... 20% ... көлемi ретiнде алғашқы салым және 10% құнның
депозит ретiнде салуы шарт болып табылады. Нақ осы 10% ... ... ... ету ... ... Бұл депозит қорлары егер қарыз
алушы уақытша қарызды қайтара ... ... әр ... ... ... ... ... көлемiн азайтуға және ... ... ... ... ... сақтандыру компанияларының сақтандыруы болып
табылады. Ипотекалық қарызды ... ... 10 ... жүргiзiледi. Осы
мерзiмнiң өтуi кезiнде банктiң мүмкiн ... оған ... ... ... Сақтандыру оқиғасы деп толық немесе бөлiнген несиенiң қайтпауы
жатады. Әрине, жылжымайтын мүлiкке берiлетiн ... ... ... ... ... да өсуi ... Әдетте батыстағы сақтандыру сомасы
12-22% аралығында болады. Бiзде ипотекалық несиенi ... ... ... ... Ал ... келсек, бiрiншiден, банктiң беретiн
сақтандыру төлемдерi ипотекалық ... ... ... ал ... елiмiздегi әлi тәжiрибе жинақталмаған.
Тағы бiр кемшiлiк ретiнде ... ... ... ... ... ... алмауы болып табылады. Бiзде таңдауға баламалар жоқ. Банк несиелерiн
өтеу бiзде аннуитеттiк төлем жолымен, яғни мерзiм сайын ... ... ... Бұл өтеу жолы банк үшiн де, ... үшiн де қолайлы (бұл
жерде ипотекалық калькулятор жайлы айтылып ... ... ... ... ... ... ... Әлемдiк тәжiрибеде ипотекалық несиенi
өтеудiң бiрнеше жүйелерi қалыптасқан, бiрақ бiздiң банктер барынша ... ... ... ...... тәуекел аннуитеттiк өтем де ең
аз, ал басқа варианттар тәуекелдi ... ... ... көрсеткенiмдей ипотекалық несиенi берудегi негiзгi шарт ол
пәтердi бағалау болып табылады. Мысалы егер банк пәтердiң құнының ... және ол ... 100 мың ... ... онда ... ... 85% болып, банк
берген қаржы 80 мың доллар болады. Бұл пәтердiң ... ... ... ... ... Егер ... ... қайтарым жүзеге асырылмаған болса, бұл
жағдайда нарықтағы ... ... ... ... ... бiраз
шығынға ұшырайды. Әрине, бұл нарықтық тұрақсыз екенi жылжымайтын мүлiк
нарығының ... ... ... ... ... яғни пәтер үшiн ақы бiр
жылда 10000 долларға ... ... ... ... Бұл ... ... ... есептеу өте қиын. Банктердiң пәтердi ... ... ... ... ... көрсетедi.
Ипотекалық несиелер орта кластағы азаматтардың ... ... ... ... ... құрылымда жұмыс iстейтiн азаматтарға несиенi
өтеуге мүмкiншiлiктерi жоқ. Нақты осы азаматтар үшiн ... ... ... Оған ... жылдарға арналған бағдарламаны жатқызуға
болады. Мысалы, Европа елдерiнде мемлекеттiк көмек ипотекалық несиелеуде
пәтер құны 10% ... ... ... ... аймақтарында,
облыстардың жергiлiктi бюджетттерiнен бюджеттiк сфераның жұмыскерлерi мен
жағдайлары ... ... ... бөлiктеп ... ... ... Атырау облысы мен Астанада). Бұл
аймақтарда ... ... 50% ... бюджет ... ал ... ... ... берiледi. Көрiнiп тұрғандай,
бюджеттiк қаржыландыру ең мұқтаж аймақтарда жүргiзiлмейдi, Алматыны алып
қарасақ, жергiлiктi бюджетi аса кедей ... ... ... ... жергiлiктi
әкiмшiлiк тарапынан жасалмайды. Сонымен қатар жергiлiктi атқарушы
органдардың тұрғын үй ... ... бiр ... ... толықтай емес шешуге мүмкiндiк бередi. Бұнымен бiрге, табысы
төмен тұрғындарды қаржыландыра алатын ешқандай да жүйе ... ... ... ... ... негiзде, ипотекалық ... ... ... байланыстылығын қамтамасыз ететiн механизм
қажет. Сонда ғана, аз шығындарды жұмсай ... ... мен ... қатынасымен анықталатын ұзақ мерзiмдi эффектке жетуге болады. Ал,
әзiрше мұндай жүйе толық құрылған жоқ, сондықтан несиелiк ресурстар төмен
табыстағы ... үшiн ... ... отыр.
Ұзақ мерзiмдi ипотекалық неселеу мәселелерiн шешудiң басты жолдары
болып, нарықтық механизмдердiң ... ... тыс ... және ... несие-қаржы саласына бағыттауға жағдайлар туғызу
табылады.
Жоғарыда қарастырылған пробламалардың iшiнде негiзгi мәселе ... ... ... тарту болып табылады.
|Бағдарламаны қаржыландыру |
|көздерi |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... құру ... |
|қаражаттары ... ... ... ... ... ... 6 – ... үй құрылысы дамуын әрi қарай қаржыландырудың негiзгi
көздерi көрсетiлген
Құрылысты жүргiзушi ... үй ... өз және ... ... ... үй ... ... қажеттi қарыз қаражаттарын
құрылысты жүргiзушi ... ... ... ... ... ... ... несие операцияларын жүзеге асырушы ... ... ... ... ... ... мен ... операцияларын
жүзеге асырушы ұйымдар бола алады. Қаржы операторы сонымен бiрге өз
қаражаттарын ... үй ... ... ... ... ... тарту кезiне: екiншi ... ... ... ... ... ұйымдар несиелерi; корпоративтiк және
ипотаклық облигцияларды ... ... ... ... ... ... ... рөлi үлкен. Тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың
көзi тiкелей бюджеттiк қаржыландыру. Бюджет қаражаттары қаржы операторына
қайтарымдылық, ... ... ... ұзақ ... берiледi.
Қаржы операторы тендерлiк негiзде ... және ол ... және ... үйдi сатып алушыларын несиелеу жолымен алынған
қаржы ресурстарды ұсынады.
Мемлекет ипотекалық несиелермен байланысты тәуекелдiлiктi төмендету
мақсатында ... ... ... ... ... ... ... үйдi қаржыландырудың басқа да көзi тұрғын үйдi сатып алу ... ... ... (халықтың элеуметтiк қорғалмаған бөлiгiне,
бюджеттiк жұмысшыларға, әскери қызметкерлер, экологиясы нашар аймақтарда
тұратындарға) болып ... ... ... несиелеу үшiн ұзақ мерзiмдi ресурстар
банктiң ... ... ... және ... ... арқылы тартылады.
Жоғарыда көрсетiлген ұзақ мерзiмдi ресурстарды тарту модельдерiнiң несие
берушiлердiң ипотекалық облигацияларды шығарып, ... ҚҚН ... ... ... ... ... ... операторлары арқылы қарыз берушiнi қайта қаржыландырумен
байланысты (АҚШ ... ... ... инструменттерiн шығару арқылы жүзеге
асырылатын арнайы спецификалық ерекшiлiктi iс-шаралар да бар. Қазақстанда
капитал ... ... ... байланысты инвесторлар ретiнде
негiзiне жинақтаушы зейнетақы қорлары, сақтандыру компаниялары және банктер
болып ... ... ... ... «А» ... ... ... қағаздарын сатып алуға ұмтылады. Листинг «А» тiзiмiне
кiретiндердiң құрамына мемлекеттiк кәсiпорындар және екiншi деңгейдегі
кейбiр ... ... ... қор нарығымыз дамыған деп айта алмаймын, десе
де қор нарығында оңды өзгерiстер байқалып келе ... ... ... ... берушiнi оператор арқылы қайта қаржыландыруға ... ... ... облигациялардың банктердiң өздерi шығарғаны жөн.
Мемлекеттiк емес қаржыландырудың негiзгi нысандары ... ... үмiт ... ... ... ... ... құрылыс және тұрғын үйдi белгiлi бiр кезеңге беру.
Кәсiпорындармен өз қызметкерлерiне тұрғын үйдi сатып алуына ... ... ... ҚР ... ... Қазақстан халқына
Жолдауының негiзгi өзектi мәселелерi денсаулық сақтау саласын дамыту, бiлiм
беру жүйесiн жетiлдiру, әлеуметтiк ... ... ... ... жақсарту, оның iшiнде тұрғын үй мәселесiн шешу болды.
Елбасының ... ... үй ... аса ... ... ... ... 3 жылда шешiмiн табуы керек делiнген. ... 1 ... ... үй ... дамуының Мемлекеттiк бағдарламасын бекiтуiне
сонымен бiрге осы жылы облыс үкiмдерiмен бiрге барлық қажеттi ... ... ... ... ... ... Жаңа тұрғын үй құрылысы
саясатын жүзеге асыру 2005-2007 ж кем дегенде 4 млн шаршы метр ... ... ... анықтайды. Бұл үшiн ағымдағы 3 жылда бар қаржыландыру
көздерiнен 300 млрд ... ... ... 150 млрд ... жуық ... тұрғын үй құрылысын инвестициялауға және ҚИК пен ... ... 2005 жылы ... ... ... ... арналған тұрғын үйді дамыту туралы мемлекеттік бағдарламаны жүзеге
асыра бастады. ҚР-да мемлекеттік ... ... ... ... ... 42 464 адам ... Яғни ... – 9898адам,
Павлодар облысында – 781 адам, Манғыстау обылысында – 2 492 ... ... – 442 ... ... ... – 1 234 ... Солтүстік Қазақстан
обылысында – 529 адам, Ақтөбе ... – 8 942 ... ... ... 734 ... ... Қазақстан обылысында – 3 952 адам, Атырау ... ... 681, ... обылысында – 279 адам, Қарағанды обылысында – 640 адам,
Батыс Қазақстан обылысында – 1 320 ... ... ... – 604 ... Қазақстан обылысында – 938 адам тізімде тұр. 2005 жылы ... ... 671 ... үй 1 426,8 млн ... ... ... Актөбе обылысында 2 үй 2,3 млн теңге, Алматы
обылысында 38 үй 76,8 млн ... ... ... ... 1үй 2,2 ... Қарағанды обылысында 24 үй 40,8 млн теңге, Қостанай обылысында 3 ... млн ... ... ... 74 үй 127 млн ... ... 5 291
171,5 млн теңге. Алматы ... 536 ... ... ... берілген. Соның ішінде 1) 70 пәтер – жас жанұяға, 2) 196 пәтер
– мемлекеттік органдарда жұмыс істейтін ... 3) 270 ... ... ... ... ... азаматтарға берілді. Ал 2006 жылы 46 пәтер
берілген 153 мың кв.м, жалпы ... 127,5 мың кв.м. Жаңа ... ... үй ... ... ... мерзiмдерiн ұлғайту алғашқы салым және
несие өсiм ақыларын төмендету жолымен тұрғылықты халықтың ... үйге қол ... ... ... ... мәлiм, бүгiнде өз қаражат
есебiнен пәтердi сатып алу және оны салумен қатар ... ... ... схемасы бар: ипотека және тұрғын үй құрылыс жинақтары, алайда аталған
схемалар ... ... ... ... ие ... отыр. Жаңа
тұрғын үй саясат олардың арзандауына және ... ... ... ... ... үшiн несиелеу мерзiмi 20 жылға дейiн
ұзартылады. Алғашқы салым тұрғын үй ... ... 10%-ке ... ал несие
бойынша %-тік өсiм ақы 10%-ке дейiн ... деп ... ... құрылыс жинақтары жүйесiне келсек, мұнда да алғашқы салым 50-25%-ке, ... ... ... 15 жылдан 25 жылға ұзартылады. Сонымен бiрге, iрi
қалаларда пәтердiң бiр ... ... құны орта ... ... ... 350-ге ... ... Ал аймақтарда бұл көрсеткiш бұдан да
төмен болуы тиiс. Бұл мақсатқа жету ең алдымен Алматы, Астана қалаларындағы
тұрғын үй ... ... ... ... тигiзер едi. Тұрғын үй
құрылысы экономикалық дамудың локомативi болуы керек. Құрылыс материалдары
өнеркәсiбi, жиһаз өнеркәсiбi, ... ... ... ынталандыру керек.
Тұрғын үй құрылыс даму бағдарламасын жүзеге асыру нәтижесiнде ЖIӨ өсiмi екi
%-ке жетедi деп қосымша жоспарлану бар. Жаңа ... ... iске ... мың ... ... алады. Жаңа тұрғын үй саясатының сәттiлiгi
көбiнесе айтылған ... ... ... ... үй ... ... ... қолға алуға тиiс жергiлiктi билiк органдары
мен үкiметтiң дайындық жұмысымен ... ... үй ... ... ... ... ... Құрылыс материалдары
өнеркәсiбi, жиһаз өнеркәсiбi, металл өндiру ... ... ... ... үй ... ... ... байланысты баспанамен
қамтамасыз ету мәселесiнiң шешiмiн табуы не таппауы сұрағы тұр.
Сонымен, егер жалпы несиелеуде ... ... үлес ... ... бұл ... ендi ... ... деуге болады. Әрине көптеген
жаңалықтар сенiмдi ипотекалық несиеде сенiмсiздiкке ие. ... ... ... жүзеге асыру үшiн, келесi тапсырмаларды орындау
керек:
– ипотеканың механизмiн және тиімді қызмет етуi жүзеге ... және ... ... ... ... ... ... тиімді жұмыс етуiн қамтамасыз ету;
– бюджетттiк емес ... ... ... үй ... несие
нарығына тартуда, әмбебап қамтамасыз ету механизмiн құрастыру ... ... ... ... ... ... ... асыратын
инфрақұрылымды шығару, ипотеканың жүйелi құрылымына қажет
ипотекалық ... ... ... және ... риэлторлық компаниялар;
– пәтермен мәмiлелерде жеңiлдiктер беретiн салықтық ынталандыру, ҚҚС
алып тастау, сонымен банктерде салық жеңiлдiктерiн көрсету;
– несие ... ... ... ... ... ипотекалық несиеде еркiн бәсеке үшiн субьектiлер арасында бiрдей
жағдай орнату;
... ... ... ... ... ... құрастыру, сол сенiмдi ипотекалық несиенi қайтармауда
үйiнен шығаруға әлеуметтiк түсiнiктер беру;
– ең маңыздысы – ... ... ... ... ... ... ... бұрын ғана «ипотека» сөзi, Қазақстанда мамандар мен
оқымыстылардың тек өте тар тобына ғана белгiлi едi. Ипотекалық ... ... ... бiлiмге бiрерi ғана ие болды, ал кәсiптi бiлiм
мен тәжiрибенi ешкiм де игерген жоқ. Ипотеканың ... ... ... ... ... келе ... ... Ипотекаға, қаржы нарығы
мен жылжымайтын мүлiк нарықтарының дамуына әсер етушi құрал ... ... ... ... ал олар ... ... және ... өкiлдерi түсiнiп отыр. Ұзақ мерзiмдi ипотекалық
несиелеудiң мақсаты, ... өз ... мен ... ... ... ... ... үй нарығында, баспананы сатып алудың
нарықтық принциптерiне негiзделген, орта ... ... құны ... ... баспанамен қамтамасыз етудiң тиімді жұмыс ... ... ... ... ... ... ... бүгiннiң өзiнде
ипотеканың дамуын қызығушылықпен бақылап және оған өздерiнiң тұрғын ... ... ... бiр үмiттерiн артып отыр.
Қазiрде үлкен сенiммен ипотеканың бiздiң елде басы қаланған ... ... ... бiрақ дамыған ипотекалық несиелеу жүйесiнiң әрi
қарай құрылуы, көп этапты ... және ол ... ... ... нарығын, қайталама нарығын қалыптастыру бойынша, әртүрлi iс-шаралар
кешенiн бiрiктiредi:
– бiрiншi саты – ипотекалық несиелеудiң алғашқы нарығының дамуы ... ... ... ... ипотекалық
несиелеудiң процедуралары мен стандарттарын өңдеу;
– екiншi саты – ипотекалық ... ... ... ... ... ... және ... инвесторларға сату есебiнен
ипотекалық несиелердi қайта қаржыландыру жүйесiн құру;
... саты – ... ... қамтамасыз етiлген,
стандартталған және жоғары өтiмдi ... ... ... ипотекалық несиелеу жүйесiнiң дамуы, экономиканың
нақты секторының дамуына ықпал етедi;
– азаматтарға баспанаға қажеттiлiктерiн қанағаттандыруына;
– құрылыс компанияларына ... ... ... ... көбейтуге;
– банктерге өз ресурстарын тиiмдi бөлуiне және инвесторлар, сонымен
бiрге зейнетақы қорларына ... ... ... ... ... ... ... ипотека қоғамдағы ... ... оңды әсер ... ... экономиканың өсуiне ықпал етедi.
Жеке пәтерi бар адам, психологиялық жағынан төзiмдi болады, ол
жанұя ... және ... ... ... ... ... үй
жағдайын жақсарту халықты сауықтыруға әкеледi, өмiр сүру ұзақтығынығ
көбеюiне, жұмыс қабiлеттiлiктiң өсуiне жағдай ... ... ... В.А ... Е.В ... «Основы органицации ... М, ... 2. ... ... ... ... ... Қазақстан, № 36 (136), 30
қыркүйек 2004.
3. Ипотечные облигации как катализатор ... ... ... ... 50 (578) ... ... Впервые в СНГ выпуск обеспеченных облигаций.// Деловая
неделя ... ... ... ... ... № 21 от ... К.Иванова Жилье:
выгодно, надежно, перспективно! // Казахстанская правда от ... ... ... кредиты станут досутпнее // ...... ҚР ... мен ҚР ... ... ... Астана 2004.
8. Сагиндыков М.О., «Реалицация программы внедрения системы ип. кред-я в
РК: механизм, ... ... ... ... Казахстана № 6. – 2001.
9. Е.Ертай. Ипотека: бір өкініш,бір Үміт...// Дала мен Қала,05.03.2004.
10. А.Садешов жилье для всех ... ... ... ... в
Алматы // Курсив № 21,от 31.10.2003.
11. ... Н.М. ... ... ... ... в
Казахстане // Банки Казахстана № 1, 2004.
12. ҚР Азаматтық кодексi, жалпы және ерекше бөлiмi.
13. «ҚРҰлттық банкi туралы» Заң ... – № ... ҚР ... ... «Банк және банк қызметтерi туралы» 31.08.1995.
15. ҚР Президентiнiң Заңы «Жер туралы» 2001 ... ... ... ҚР ... ... мүлiк ипотекасы туралы» заң күшi ... ... – № 2723, ... ... – № ... ҚР ... Жарлығы «Жылжымайтын мүлiкке құқықтар мен ол бойынша
мәмiлелердi тiркеу туралы» 25.12.1995.
18. ҚР Заңы ... үй ... ... ... ҚР Заңы «ҚР ... үй құрылыс жинақтары туралы» 07.12.2000. – № 110-11
20. ҚР үкiметiнiң № 1290 ... ... үй ... ұзақ ... және ... ... ... дамыту тұжырымдамасын
бекiту туралы» 21.09.2000.
21. Калиева Г.Т.»Кредитное дело», Алматы, Каржы-каражат, – ... ... В.А., ... Е.В. ... ... ... М: Финансы и статистика, – 1997.
23. «Банковское дело»/под ред. Лаврушина О.И.. М: ... ... ... Г.С. ... ... ... ... М: Финансы и
статистика, – 1997.
25. ... ... / под. ред. ... М: ... «Банковское дело»/ под ред. Сейткасимова Г.С. А: Каржы-каражат, 1998.
27. 26 Экономика недвижимости: ... ... / ... ... Байболова С.М. Кызылорда, 2003.
28. Қазақстан Ипотекалық Компаниясының 2005-2007 ... ... ... // ... дом. – 2005. – № 1.С.12-17.
29. «ҚИК» АҚ-ның бағдарламасы бойынша ипотекалық ... алу ... ... // ... дом. – 2005. – № 2. ... Тұрғын үй қолайлы болады // Новый дом. – 2005. – № ... ... Ш. О ... ... ... ... ... //
Экономика и статистика. – 2003. – № 2. – С.55-58.
32. Сагиндикова М.О. Ипотечные ... ... ... ... ... основной инструмент финансирования ипотеки в Казахстане // ... – 2003. – № 10. – С ... ... Н.М. ... ... ... кредитования в
Казахстане // Банки Казахстана.-2004.-№1.С.42-46.
34. Валеев Ш. Об ... ... ... ипотечных кредитов //
Банки Казахстана.-2004.-№10.С.6-9.
35. Косолапов Г. Развите рынка жилья и ипотечного кредитования в казахстане
// Предприниматель и ... – 2004. – № 15. ... № 16. ... ... И.И. Ипотекалық несие алыпсатарлардың құйытқысын көтере алмайды
// Қазақстан № 36, ... ... ... – 2008 // ДН № 12 (590) ... ... ... ... Контроль и самоконтроль //
Казахстанская правда 26.03.2004.
39. А.Д. Банк ЦентрКредит плаирует в течение года ... ... ... физических лиц более чем в 2 раза // ...... ... ... Станет доступным // Казахстанская правда 27.03.2004.
41. К.Ибраев. Жилья в Астане по прежнему не хватает Рынок ... ... ... и ... ... // ...... Казинформ. Новый ипотечный фонд // ДН № 8 (586) 27.02.2004.
43. К.Жолтаев. Кабмин взял под ... и ... ... ... ... ... с «рекомендациями» главы государства // Assandi-
times № 15, 16.04.2004.
44. Д.Слинько. Банк «ТуранАлем ... ... ... // Казахстанская правда
02.04.2004.
45. А.Садешов. Жилье для всех ... ... ... ... ... // Курсив № 21, 31.10.2003.
46. Баспана талайлардың бас ауруы // Дала мен Қала 12.03.2004.
47. Қазақстан Республикасының ... ... ҚР ... ...... ... ... года реализации Государственной программы развития
жилищного строительства в Республике Казахстан на ... ... ... Дом» № 03.03.2005.
49. Иванова М. Переспективы развития ипотечных ... в ... ... ... ... 2005. – № ... Почти все об ипотеке // Рынок ценных бумаг Казахстана. 2005. – № ... ... Н. ... ипотечного кредитования и создание рынка
ипотечных облигаций в ... ... ... ... ... ... ... www.ipoteca.kz
Қосымша 1.
СЕНIМ
|Егер де сiздiң тұрақты |Несиелеу мерзiмi: |12-240 ай. ... және ... | | ... ... | | ... ... алғашқы | | ... ... Сiз 10 | | ... ... «Сенiм» | | ... ... ... | | ... Бiр ... соң | | ... ... бұрын | | ... ... | | |
| ... ... ... |10% |
| ... ... өтеу |12 ай |
| ... | |
| ... ... – «ҚИК» | |
| ... ... | |
| ... % ... | |
| ... ... % |14 |
| ... | |
| ... ... | 6 000 000 ... |
| | ... ... мерзiмi 1 жылдан|Несиелеу мерзiмi: |12-240 ай ... ... ... ... | | ... салымыңыз, | | ... ... | | ... ... кем | | ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... өтеу | | ... бар | | |
| ... ... ... |15% |
| ... бұрын өтеу |0 ай |
| ... : | |
| ... ...... |13-14 |
| ... ... | |
| ... % мөлшерлеме: | |
| ... ... % |14-16 |
| ... | |
| ... ... ... ... де ... ... ... |12-240 ай ... ... ... | | ... бар ... онда | | ... осы ... ... | | ... ... ... | | ... мерзiмi | | |
|1 ... 15 ... ... | | ... ... ... | | ... ... 15% | | ... кем болмауы | | ... | | |
| ... ... ... |15% |
| ... бұрын өтеу |6 ай |
| ... : | |
| ... ...... |13 |
| ... ... | |
| ... % ... | |
| ... (тiркелген), % |14-17 |
| ... | |
| ... ... |6 000 000 ... ... ... ... |Несиелеу мерзiмi: |12-240 ай ... ... | | ... ... ... | | ... бойынша несие | | ... ... ... | ... жыл. 6 ... соң, | | ... ... ... | | ... ... | | |
| ... ... бастап: |30% |
| ... ... өтеу |6 ай |
| ... : | |
| ... ...... |– |
| ... бағдарамасы | |
| ... % ... | |
| ... ... % |14-16 |
| ... | |
| ... ... |шектелмеген ... ... ... мерзiмi: |12- ай ... ... ... | | ... шарты | | ... 15 ... ... | | ... ... салым | | ... ... | | ... ... кем | | ... тиiс және 6 ... | ... мерзiмнен бұрын | | ... ... | | |
| ... ... ... |15% |
| ... бұрын өтеу |6 ай. |
| ... | |
| ... ... – «ҚИК» |12,2-12,8 |
| ... ... | |
| ... % мөлшерлеме: | |
| ... ... % |14-15 |
| ... | |
| ... ... |шектелмеген ... ... ... үй ... ... ... |12-240 ай ... Сiз осы «Жеке | | ... ... ... | | ... ... ... аласыз. | | ... ... ... | | ... ... 30% | | ... кем ... | | ... | | |
| ... салым, бастап: |30% |
| ... ... өтеу |12 ай |
| ... | |
| ... ...... |12-13 |
| ... бағдарамасы | |
| ... % ... | |
| ... ... % |14-20 |
| ... | |
| ... ... |шектелмеген ... ... түрi ... ... |12-240 ай ... қымбат үй алғысы| | ... ... | | ... ... 10 жыл. | | |
|3 ... соң, ... | | ... ... ... | | |
| ... ... ... |30% |
| ... ... өтеу |3 ай. |
| ... : | |
| ... ... – «ҚИК» |12,2 |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... % |14 |
| ... | |
| ... ... | 6 000 000 ... ... |
ӨЗ ҮЙIҢ
|Өзiнiң жеке үйiн салғысы |Несиелеу мерзiмi: |12-240 ай ... «Өз ... ... | ... ... ... | | ... ... ... | | ... жыл. ... ... | | ... және қосымша | | ... ... | | ... ... | | |
| ... ... бастап: |30% |
| ... ... өтеу |12 ай |
| ... : | |
| ... ... – «ҚИК» |– |
| ... ... | |
| ... % ... | |
| ... ... % |16-20 |
| ... | |
| ... ... | 1 000 000 ... |
| | ... ... ... түрi, Сiздiң|Несиелеу мерзiмi: |12-240 ай ... ... | | ... ... | | ... 10 жыл. ... | | ... күннен бастап, 1 | | ... соң ... | | ... өтеуге болады | | |
| ... ... ... |0% |
| ... ... өтеу |12 ай |
| ... | |
| ... ...... ... |
| ... ... | |
| ... % мөлшерлеме: | |
| ... ... % |15-20 |
| ... | |
| ... ... ... ... де жанұя мүшесiнiң |Несиелеу мерзiмi: |12-240 ай. ... ... | | ... яғни ... | | ... ... ... | | ... осы ... ... | | ... ... ... | | ... 1 жылдан 15 жылға| | ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... кем | | ... тиiс | | |
| ... ... ... |15% |
| ... ... өтеу |24 ай. |
| ... : | |
| ... ... – «ҚИК» |12.2-12.6 |
| ... ... | |
| ... % ... | |
| ... ... % |14-16 |
| ... | |
| ... ... | 6 000 000 ... |
| | ... ... ... ... ... |12-84 ай. ... ... | | ... алуға берiлетiн | | ... түрi. | | |
| | | ... ... төлем | | ... ... | ... 3 ... 7 | | ... ... ... | | ... ... ... | ... ... | | ... ... 200 000 | | ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... ... | | ... 30% ... | | ... ... қарыз | | ... ... ... | | ... ... | | |
| ... салым, бастап: |30% |
| ... ... өтеу |12 ай |
| ... | |
| ... ... – «ҚИК» |– |
| ... ... | |
| ... % ... | |
| ... (тiркелген), % |16-20 |
| ... | |
| ... ... | 45 000 000 ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... |12-240 ай ... жеке үй салуға | | ... ... ... | | ... араналған несие | | |
| ... ... ... |30% |
| ... бұрын өтеу |12 ай. |
| ... : | |
| ... ...... |– |
| ... ... | |
| ... % ... | |
| ... ... % |14-16 |
| ... | |
| ... ... | 7 500 000 ... |
| | ... ... ... (ЗАҢДЫ ТҰЛҒА)
|Коммерциялық объектiлердi|Несиелеу мерзiмi: |12-84 ай ... үшiн жер ... | ... ... ... | | ... | | |
| ... ... ... |30% |
| ... бұрын өтеу |12 ай |
| ... | |
| ... ...... |– |
| ... ... | |
| ... % ... | |
| ... ... % |14-20 |
| ... | |
| ... ... | 10 000 000 ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... |12-84 ай ... үшiн жер ... ... бастап: |30% ... ... ... ... ... өтеу |12 ай ... ... | |
| ... (еркiн – «ҚИК» |– |
| ... ... | |
| ... % ... | |
| ... ... % |14-20 |
| ... | |
| ... ... |10 000 000 ... |
| | ... ... 2
Ұсынылатын несиелердiң шарттар тiзбесi
|Несие пакетiнiң|Алғашқы |Мерзiмi|Жылдық |Мерзiмнен|Объект |Несие ... ... |, |%-, % ... | ... | |жыл | ... | ... |
| | | | ... | |
| | | | |, | | |
| | | | |ай | | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... | | | | |
| | | ... | | | | ... |15-30 |1-20 |16.5 |12.6 |24 ... | |
| | | | | | | ... | | | | | | ... |
| |30-50 | |16.0 |12.4 | | | |
| |50 және | |15.5 |12.2 | | | |
| ... | | | | | | ... |15-30 |1-20 |16.0 |14. |0 ... ... | | | | | | ... |
| |30-50 | |15.0 |13.7 | | | |
| |50 және | |14.0 |13.2 | | | |
| ... | | | | | | ... |15-30 |1-20 |17.5 |12.8 |12 ... |шектелм|
| | | | | | | ... |
| |30-50 | |16.0 |12.6 | | | |
| |50 және | |15. |12.4 | | | |
| ... | | | | | | ... |15-30 |1-20 |15.5 |12.8 |6 ... |шектелм|
| | | | | | | ... |
| |30-50 | |14.0 |12.6 | | | |
| |50 және | |13.5 |12.4 | | | |
| ... | | | | | | ... |30 |1-10 |16.0 |12.2 |3 ... |
| | | | | | |й ... | | | | | | ... |
|СЕНIМ |10 |1-10 |16.0 |- |12 ... | |
| | | | | | | ... | | | | | | ... ... ҮЙ |30-50 |1-10 |14.0 |16.7 |12 |үй ... | | | | | | ... |
| |50 және | |17.5 |15.2 |12 | | |
| ... | | | | | | ... ... |1-10 |кв. - |кв. - |12 ... ... |15.0 |13.7 | | ... |
| | | |үй - ... - |12 | | |
| | | | |16.7 | | | ... |30-50 |1-10 |18.0 |- |6 ... | | | | | | ... |
| |50 және | |18.0 |- | | | |
| ... | | | | | | ... ... |30-50 |1-10 |17.5 |- |12 |жер | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |
| |50 және | |16.5 | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |30-50 |1-7 |18.0 |- |12 |жер | ... ... )| | | | | | ... | | | | | | ... ... ... Компаниясы
(жарғылық қоры 25-30 млн долл)
Институтционалды инвесторлар
Сақтандыру компаниялары
Несиелiк ұйымдар
(коммерциялық банктер, ипотекалық ұйымдар)
Алғашқы нарық
Екiншi нарық
Несие алушы
Мүлiкке деген ... ... ... үй ... ... фирма
Ипотекалық облигациялар
Субсидиялар, дотациялар
Құрылысты жүргiзушi
Қаржы операторы
Мемлекет
Бағалы қағаз бойынша қызмет көрсету мен өтеу
Бағалы қағазды инвесторлар арасында орныластыру
Салынған мүлiк актiсiмен қамтамасыз
етiлген, ... ... ... ... салынған мүлiк актiлерiн сатып алу
Салынған мүлiк актiлерi бойынша қызмет көрсету туралы шарттарды жасау
Салынған мүлiк актiлерiн бағалау мен iрiктеу
Ипотекалық банк
Нарықта салынған
мүлiк ... ... ... актісі
Жылжымайтын ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ипотекалық несиелеуді ұйымдастыру30 бет
Ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайы және дамыту мәселелері64 бет
Мамандандырылған қаржы-несие мекемелерің экономикалық рөлі29 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы ипотекалық несиелендіру жүйесі73 бет
Ипотекалық компания ТОО «нур-риэлти эстейт»38 бет
VСT шаблон негізінде «Компьютерлік желілер» пәні бойынша электронды оқулық құрастыру»73 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Компанияның инвестициялық портфелін қалыптастыру тетігі28 бет
Компьютер туралы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь