Коммерциялық банктерде активтер портфелін басқару

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Коммерциялық банктердің активтері және оларды жіктеудің негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Активтер туралы түсінік және олардың банктің қаржылық жағдайын тұрақтандырудағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Базель стандарты. Банк активтерін жіктеудің критерийлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
2. Коммерциялық банктердің портфелі және оларды басқару
(«Банк ЦентрКредит» АҚ.ның материалдарына негіздей отырып) ... ... ... 26
2.1. Банктің активтері және активтер портфеліне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.2. Банктің активтер портфелінің өтімділігі және оны талдаудың көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
2.3. Несиелік портфель және оның сапасына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
2.4. Инвестициялық портфель және оны басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
3. Коммерциялық банктерде активтер портфелін басқаруда жетілдірудің жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..66
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73
Дипломдық жұмыс коммерциялық банктерде активтер портфелін басқару тақырыбына арналады.
Активтер дегеніміз – тұтыну құны бар және табыс табу көзі болып табылатын, материалдық және материалдық емес игіліктердің жиынтығы.
Коммерциялық банктердің активтері –бұл бухгалтерлік баланстың баптарында көрініс табатын коммерциялық банктердің ресурстарын орналастырумен және қолданумен байланысты болатын активтерді айтамыз.
Коммерциялық банк активтерін мынадай төрт топқа бөлуге болады:
– касса және оған теңестірілген ақшалай қаражаттар;
– несиелер;
– бағалы қағаздарға жұмсалған инвестициялар;
– банк ғимараты мен жабдықтары.
Коммерциялық банктің активтік операциялары деп – табыс табу және өтімділігін қамтамасыз ету мақсатымен банктің меншікті, тартылған және қарызға алған қаражаттарын орналастырумен байланысты операцияларын айтамыз.
Активтік операцияларды негізі төрт топқа бөлуге болады:
– несие-есептеу операциялары, оның нәтижесінде банктің несиелік портфелі қалыптасады;
– инвестициялық операциясы, ол инвестициялық портфельдің негізін құрайды;
– кассалық және есептеу операциялары – банктің клиенттерге көрсететін қызметтерінің бірі;
– басқада операциялар.
Ал банктің активтер портфелі деп – активтік операциялар арқылы табыс табу және өтімділікті қамтамасыз ету мақсатында ресурстарды орналастырудың нәтижесінде құралған банк балансындағы әр түрлі активтердің жиынтығы.
Банктік ең негізі мақсаты – максималды табыс табу болып табылады, ол банктің мобилизацияланған ақша ресуртарын неғұрлым тиімді орналастырып, пайдалану арқылы жүзеге асады. Активтерді басқару банктің сырттан тартылған және меншікті қаражаттарын орналастырудың тиімді жолдарын тиімді пайдаланумен байланысты. Банк активтерін дұрыс орналастырмайынша өзіне қажетті табысқа қол жеткізу мүмкін емес.
Қазіргі уақытта коммерциялық банктер сырттан тартылған және меншікті қаражаттарын орналастырған кезде тек нарықтық критерийлерге, яғни өтімділікке, табыстылыққа және тәуекелділікке негізделеді. Бұл өз кезегінде банктің активтер портфеліне әсер етеді.
Өтімділік деп – уақытысында құнды ақша қаражатына айналдыру мүмкіндігі.
1. Ұлттық банк Басқармасының 2002 жылы 16 қарашадағы №465 қаулысымен бекітілген «Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизия құру туралы» ереже.
2. Ұлттық банктің Басқармасының 2002 жылы 3 маусымындағы №213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктер үшін бектілген пруденциалды нормативтер туралы» ереже.
3. Банковское дело/Под ред. Г.Н. Белоглазовой и Л.П. Кроливецкой. – СПб. : Питер, 2002 г.
4. Банковское дело: Учебник/Под ред. д-ра экон. наук, проф. Г.Г. Коробовой. – М. : Экономистъ, 2004 г.
5. Банковское дело: Учебник. – 2-е изд., перераб. и доп. / Под ред. О.И. Лаврушина. – М.. : Финансы и статистика, 2000 г.
6. Банковское дело: стратегическое руководство. Под ред. Владимира Планова, Майкла Хиггинса. – М. : Издательство АО «Консалтбанкир», 1998 г.
7. Банковское дело/ Под ред. д-ра экон. наук Г.С. Сейткасымова. – Алматы: Қаржы қаражат, 1998 г.
8. Бланк И.А. Управление активами. – К. : «Ника-Центр», 2000
9. Денежное обращение и банки: Учеб. пособие/ Под ред. Г.Н. Белоглазовой, Г.В. Толоконцевой. – М. : Финансы и статистика, 2000 г.
10. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы/ - Алматы: Экономика, 2000 ж.
11. Коммерческие банки/ Рид Э., Коттер Р., Рилл Э. И пер. с англ. Под ред. В.М. Усоскина. – 2-е изд. – М. : «Космополис», 1991 г.
12. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы. 2-ші басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004 ж.
13. Основы банковского менеджмента: Учебное пособие. Под общ. Ред. О.И. Лаврушина. – М. : ИНФРА-М, 1995 г.
14. Роуз Питер С. Банковский менеджмент. Пер. с англ. Со 2-го изд. – М. : «Дело ЛТД», 1995 г.
15. Уткин Э.А. Банковский маркетинг. – М. : ИНФРА-М, Метаинформ, 1994 г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................
..................................................3
1. Коммерциялық банктердің активтері және оларды жіктеудің
негіздері...................................................................
.....................................................5
1. Активтер туралы түсінік және олардың ... ... ... Базель стандарты. Банк ... ... ... банктердің портфелі және оларды басқару
(«Банк ЦентрКредит» АҚ-ның ... ... ... ... және ... ... Банктің активтер портфелінің өтімділігі және оны ... ... ... және оның ... Инвестициялық ... және ... ... ... ... ... ... жетілдірудің
жолдары.....................................................................
...................... ..........................66
Қорытынды...............................................................
..........................................70
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... басқару
тақырыбына арналады.
Активтер дегеніміз – тұтыну құны бар және ... табу көзі ... ... және ... емес игіліктердің жиынтығы.
Коммерциялық банктердің активтері –бұл ... ... ... ... коммерциялық банктердің ... және ... ... ... ... ... банк активтерін мынадай төрт топқа бөлуге болады:
– касса және оған теңестірілген ақшалай ... ... ... ... жұмсалған инвестициялар;
– банк ғимараты мен жабдықтары.
Коммерциялық банктің активтік ... деп – ... табу ... қамтамасыз ету мақсатымен банктің меншікті, тартылған және
қарызға алған қаражаттарын ... ... ... операцияларды негізі төрт топқа бөлуге болады:
– несие-есептеу операциялары, оның нәтижесінде ... ... ... ... операциясы, ол инвестициялық портфельдің негізін
құрайды;
– кассалық және есептеу операциялары – ... ... ... ... ... операциялар.
Ал банктің активтер портфелі деп – активтік операциялар арқылы табыс
табу және өтімділікті қамтамасыз ету ... ... ... ... банк балансындағы әр түрлі активтердің жиынтығы.
Банктік ең негізі мақсаты – максималды табыс табу болып ... ... ... ақша ... ... ... орналастырып,
пайдалану арқылы жүзеге асады. Активтерді басқару банктің ... және ... ... ... ... ... тиімді
пайдаланумен байланысты. Банк активтерін дұрыс орналастырмайынша ... ... қол ... ... емес.
Қазіргі уақытта коммерциялық банктер сырттан тартылған және меншікті
қаражаттарын орналастырған кезде тек ... ... ... табыстылыққа және тәуекелділікке негізделеді. Бұл өз кезегінде
банктің активтер портфеліне әсер етеді.
Өтімділік деп – уақытысында құнды ақша ... ... ... деп – ... болатын қауіпті жағдайлардың әсерін немесе
солардың нәтижесінен туындайтын шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған
банктік активтер, оларды бағалау, дұрыс, тиімді орналастыру және банктің
активтер портфелін басқару ... ... ... бір ... табылады. Осының барлығы дипломдық жұмыстың тақырыбын ... ... ... ... банктің активтер портфелінің теориясы ... ... ... ... ... ... түрлерін,
әдістерін анықтау және бағалау және олардың ішінен ең тиімдісін таңдау
болып табылады. Осы ... ... үшін ... ... ... Банктің активтері мен активтер портфелінің мәні
және активтер ... ... ... Банк ... ... ... ... активтерінің және активтер портфелінің
өтімділігі, тәуекелділігі және оларды талдаудың
көрсеткіштерін қарастыру;
4. Несиелік портфель және оның ... ... ... портфель және оны ... ... ... ... болып — «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның
активтері мен ... ... ... ... ... ... мен ... тәжірибелері алынды.
Диплом жұмысының зерттеу пәні ретінде қазіргі кезде ... ... ... ... тәжірибелері қарасытырылды.
Осы жұмыстың методологиялық негізі – активтер мен активтер портфеліне
талдау жасаған шетел және ... ... ... ... ... еңбектері, ал нормативтік негізі – ... ... және ... ... ... ... ережелері
мен нұсқаулықтары алынды.
Дипломдық жұмыстың ... ... онда ... ... үш тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен тұрады.
1. ... ... ... және ... жіктеудің негіздері
1. Активтер туралы түсінік және олардың банктің қаржылық
жағдайын тұрақтандырудағы маңызы
Активтер деген термин ХХ ... 60-70 ... ... ... ... ... ... ақшалай формасының өте көп мөлшерде
пайда болып қалыптасуының нәтижесінде ... ... ене ... ұғымының пайда болуына тағы да үлкен қозғау салып себеп болған
– қарыз капитал нарығының бір ғана ... ... ... ... ... Ал бұл ... өз кезегінде мына қоғамдық экономикалық
құбылыстар ықпал етті:
– халықаралық тауар айналымының көбеюі;
– халықаралық деңгейде ... ... етек ... ... және ... ... ... дами түсуі.
Міне осы аталған өзгерістердің нәтижесінде дүниежүзілік нарықтарда әр
түрлі қаржы ... ... ... коммерциялық банктердің
корреспонденттік қатынас шеңбері ұлғая түсті. ... ... ... өз ... ... орналастыру объектілері көбейді. ... ... ... ... табу мақсатында өз ресурстарын
орналастыру мүмкіндігі артты.
Активтер деп – тұтыну құны бар және табыс табу көзі ... ... және ... емес ... ... әр ... белгілеріне байланысты былайша жіктеуге болады:
– активтердің функционалдық формасына байланысты;
– шаруашылық процеске активтердің ... ... және ... ... ... ... ... қаржылық көздердің сипатына қарай;
– банктік активтерді иеленудің ... ... ... ... ретінде активтердің агрегаттану дәрежесіне
байланысты;
– активтердің өтімділік дәрежесіне байланысты;
– банктің ағымдағы шаруашылық ... ... ... ... ... банкке қатынасы бойынша активтердің орналасу сипатына қарай.
Енді жоғарыда аталған активтер жіктемесіне кеңірек тоқталып өтейік.
Функционалды ... ... ... үш ... ... емес және ... ... қарастыруға болады.
Материалдық активтер – бұл банк мүлкінің құндылықтарын сипаттайды, ... ... бар ... ... емес активтер – бұл заттай мазмұны жоқ, ... ... ... және ... ... ... ... айтамыз.
Қаржылық активтер – бұл қолма-қол ақша қаражаттар формасындағы банктің
мүліктік құндылықтары және әр ... ... ... ... ... ... ... сипатына және олардың айналым
ерекшелігіне байланысты, ... ... және ... тыс ... екі түрге бөлеміз.
Айналым (ағымдағы) активтері – бұл ... ... ... көрсететін және бір операционды цикл кезінде түгелімен өткізілетін
банктің мүліктік құндылықтарының жиынтығын сипаттайды.
Айналымнан тыс ... – бұл ... ... ... яғни ... ... жеке ... процесінде көп рет
қатысатын және өз құнының белгілі бір ... ... ... активтерді
айтамыз.
Активтерді қалыптастырудағы қаржылық көздердің сипатына қарай жалпы
және таза ... деп ... ... ... ... – бұл ... қызметті қаржыландыруға
арналған меншікті және тартылған капитал ... ... ... ... ... ... – бұл тек ... капитал есебінен қалыптасқан банктің
құндылықтарының құндық жиынтығын сипаттайды. ... таза ... ... формуламен анықтауға болады:
ТА = А – ТК, ... ТА – ... таза ... ...... балансты құнының барлық активтерінің жалпы
сомасы;
ТК – банктің қолданылған тартылған капиталының жалпы
сомасы.
Банктік активтерді ... ... ... ... ... ... өтеусіз түрде қолданылатын активтер деп бөлеміз.
Меншікті активтер – бұл банктің тұрақты иелігінде болатын және ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығы
бар банктің мүліктік құндылықтарын айтады.
Жалға алынған активтер – бұл ... ... ... үшін ... ... лизинг негізінде) алынған банктің мүліктік
құндылықтарын ... ... ... ... – бұл ... ... ... үшін тегін негізде басқа шаруашылық субъектілермен берілген
мүліктік ... ... және бұл ... банк ... ... ... активтердің агрегаттану дәрежесіне байланысты
жеке актив, кешенді басқарылатын активтер тобы және банктің активтерінің
жиынтық кешені деп ... ... ...... басқарудың жалғыз, минималды бөлшектенген
объектісі (мысалы: ... ... ... ... жеке акциялары,
материалдық емес активтердің ... түрі және т.б.) ... ... ... бір ... ... әр түрлілігін) айтамыз.
Активтер тобы – бұл бірдей принциптермен ұйымдастырылған және бірдей
қаржылық саясатқа ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) функционалды басқарудың кешенді ... ... ... ... ... айтамыз.
Банк активтерінің жиынтық кешені – бұл банктің қолданатын активтерінің
жалпы құрамын айтады.
Өтімділік ... ... банк ... ... ... ... өтімділігі төмен және өтімсіз активтер деп бөлуге болады.
Өтімділігі жоғары активтер – бұл ... ... ... ... ... ету ... тез арада ақша формасына
(әдетте бір айға дейін) конверсияланатын және ағымдағы нарықтық ... ... ... жоғалтпайтын, банктің мүліктік ... ... ... ... – бұл өзінің нарықтық құнын аз жоғалтумен,
ақша формасына бір айдан алты айға дейінгі ... ... ... ... тобын білдіреді.
Өтімділігі төмен активтер – бұл тек белгілі бір кезең өткеннен кейін
(жарты жыл немесе одан жоғары) ... ... ... ... ... ... ... мүліктік құндылықтарының тобын айтамыз.
Өтімсіз активтер – бұл жеке болып өткізілмейтін (олар толық мүліктік
құндылықтардың кешенінде ғана сатылуы ... ... ... ... жеке ... ... ... табатын активтер.
Банктің ағымдағы шаруашылық қызметінде қалыптасқан активтерді қолдану
сипатына қарай қолданылатын және қолданылмайтын активтер деп бөлеміз.
Қолданылатын активтер – бұл ... ... ... ... ... ... және оның ... қалыптасуын қамтамасыз
ететін банктің мүліктік құндылықтарының белгілі бір ... ... ... – бұл шаруашылық қызметтің өткен сатыларында
қалыптасқан, бірақ әр ... ... және ... ... ... ... қолданылмайтын банктің мүліктік құндылықтарының
бөлігін білдіреді.
Банкке қатынасы бойынша активтердің орналасу сипатына қарай ішкі ... ... деп ... ... – бұл тікелей территориясында болатын банктің мүліктік
құндылықтарын білдіреді.
Сыртқы активтер – бұл шаруашылықтың басқа субъектілерінде, жолда ... ... ... ... ... құндылықтарын білдіреді.
1.2. Базель стандарты. Банк активтерін жіктеудің критерийлері
Шведцарияның Базель қаласында ... ... ... ... ... қауымдастыққа мүше мемлекеттердің Орталық банкінің
ұйғарымымен 1988 жылы Базель комитеті ... Бұл ... банк ... ... ... ... коммерциялық банктердің капиталдық базасының біркелкі ... ... және ... ... бір ... орган
болуы керек;
– коммерциялық банктердің капиталдық базасы екі ... ... ... ... ... негізгі капиталын құрауы керек, ал
екінші деңгейде банктің қосымша капиталын ... ... ... ... ... және есеп ... тәртібі
біріңғай халықаралық стандартқа сай келу керек;
– банктің екінші ... ... ... ... бірінші
деңгейдегі негізгі капиталға байланысты шектелініп отыруы керек;
... ... ... ... ... ... ... тәуекелдік дәрежесіне қарай жіктелуі керек.
1994 жылы Базель стандарты жарық көрді. Бұл ... ... ... ... ... жиырма беске жетті.
Қазіргі кезде Европалық Одаққа кіретін жиырма бес ... ... ... осы ... ... ... алып отырады.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасының банк ... ... мен ... ... ... өтейік. Қазақстан
Республикасының екінші деңгейдегі ... ... ... ... актілерді жетілдіру мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі бекіткен екі ережені қарастырып ... ... ... ... 2002 жылдың 16 ... №465 ... ... ... ... ... және ... күмәнді және
үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизия құру туралы («2003
жылдың 01 қыркүйегінен батап №327 ... ... ... ... ... ... өгертулер туралы»)» Ережесі және Ұлттық
Банк Басқармасының 2002 жылдың 03 ... №465 ... ... ... ... үшін ... ... бекіту туралы»
(«2002 жылдың 26 қарашасынан бастап №467, 2003 жылдың 21 сәуірінен бастап
№97, 2003 жылдың 07 ... ... №151, 2004 ... 16 ақпанынан бастап
№36, 2004 жылдың 24 маусымынагн бастап №149 ... ... Банк ... ... ... ... туралы»)»
Ережесі жатады.
Ал енді жоғарыда аталып өткен Ұлттық Банк Басқармасының 2002 жылдың 16
қарашасында №465 ... ... ... шартты
міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және ... ... ... ... ... провизия құру туралы («2003 жылдың 01
қыркүйегінен батап №327 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк ... ... ... ... ... толықрақ тоқталайық.
Осы ереже «Бюджетке төленетін салықтар және басқа да міндетті төлемдер
туралы» Кодексіне, «Қазақстан ... ... ... ... ... және банктік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарына
сәйкес жасалған және осы ережеде активтердің және ... ... ... мен ... белгіленеді және оларды күмәнді және
үмітсіз санаттарға жатқыза ... ... ... ... құру ... деңгейдегі банктерге және банктік операциялардың кейбір ... ... ... ... ... келеді.
Активтерді және шартты міндеттемелерді жіктеудің негізгі принциптері
жоғарыда келтірілген ережеге сәйкес, активтер деп – ... жеке және ... оның ... ... де талаптар болып табылады.
Активтерді және шартты міндеттемелерді ... және ... ... ... ... банкпен оның қарызгері ... ... ... өзгертпейді, соның ішінде банктің негізгі
сомасынан (қарыздың) және олар бойынша толық ... ... ... ... ... ... қарызгердің (дебитордың) келісімнің шарттарын бұзғаны
үшін айыппұлдар мен өсімпұлдар алу ... әсер ... ... ... ... яғни ... жеке, заңды тұлғаларға
және банктерге ... ... ... ... Республикасының
Үкіметінің, Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... мен басқада міндетті төлемдер үшін есептеулерді
ескермегендегі шартты міндеттемелер ... ... ... критерийі, бұл есептелген сыйақымен оның
толық немесе бөлшектеп өтелуі, ал шартты ... үшін ... ... орындау мүмкіндігіне байланысты болып келеді.
Активтер және шартты міндеттемелер стандартты және ... ... ... деп – ... ... ... талаптар орындалмайтын
активтер немесе олар бойынша талаптар ... ... ... тіптен
орындалмайтынын білгенде немесе анықталған талаптар болып табылады.
Жіктелген активтерге және ... ... ... ... шартты міндеттемелер стандартты болып есептелінеді.
Несиелерді жіктеу олардың қамтамасыз етілуінің сапасына байланысты ... ... ... ... оның ... ... бұрын банктерде
қарыз алушының алған несиелердің жіктеу категориясына және олардың ... ... және олар ... ... есептеуге әсер етеін
басқа факторларға байланысты жүзеге асады.
Бағалы ... ... тек банк ... бар ... ... үшін жүргізіледі, сонымен қатар бұл қарыздық ... ... ... құн ... катеровкалар немесе бухгалтерлік есеп
стандарттарында және ... ... өзге ... белгіленген
басқада амалдар) бойынша қайта бағаланбауы тиіс.
Жіктелімге банктің инвестициялары және ... ... ... эмитентінің «А» тобы рейтингінен төмен емес жеке рейтингі бар
бағалы қағаздар немесе ... ... ... ... ... және оның ... ... Республикасының егеменді рейтингінің
бір позициясынан төмен болатын жеке рейтингі бар бағалы қағаздар, ... ... ... ... ... ... ... төлемеген кезде
Қазақстандық қор биржасының «А» категориялы ресми тізіміне ... ... ... ... ... ай ... және бір уақытта айдың бірінші ... ... ... ... ... Банкінің банктік қадағалау бөліміне
активтерді және шартты міндеттемелерді жіктеу және олар бойынша провизиялар
құру туралы есептерін өткізуге тиіс және бұл есеп ... ... ... №1
Банкаралық (банктік операциялардың кейбір түрлерін жүзеге асыратын
банктер және ұйымдарға берілген) несиелерді жіктеу және ... ... ... ... деңгейдегі банктердің провизиялар құруы
[1]
«___»____________200__жыл
Банк_________________________
мың теңге
|Классифика|Негізгі|оның ішінде |Ережелерге |Нақты ... ... ... ... |сәйкес |құрылған |ішінде |з етудің |
|сәйкес ... ... ... ... |
|несиелер |ың |лизингті |қарыз |р ... ... ... ... ... |
| | |е) ... ... |барлығы |лген | |
| | ... ... | ... |
| | ... ... | |р | |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | |н | |
| | | | | ... |
| | | | | ... | |
| | | | | ... | |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... | | |0 | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | | ... өз| | | | | | ... | | | | | ... және | | | | | | ... | | | | | | ... | | |5 | | | ... 1| | | | | | ... | | | | | ... күмәнді | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... емес| | | | | | ... | | |10 | | | ... | | | | | | |
|2 | | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... және | | | | | | ... | | |20 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
|3 | | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | ... | | |25 | | | ... | | | | | | |
|4 | | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... 5 | | | | | | ... | | | | | ... ... | | |50 | | | ... | | | | | | ... ... | |100 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... да ... және жеке тұлғаларға берілген несиелерді жіктеу және
олар бойынша екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... ... |оның ... ... ... |сәйкес ... ... 2 ... ... ... ... ... |құны ... |ың ...... ... ... ... |сомасының |ен | |
| | ... ... ... | |
| | ... |(%-бен) | ... | |
| | ... | | ... | |
| | ... | | ... |
| | ... | | |ар ... |
| | ... | | | | |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... | | |0 | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... және | | | | | | ... | | |5 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
|1 | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | |10 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | |
|2 | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... өз | | | | | | ... | | | | | ... және | | | | | | ... | | |20 | | | ... | | | | | | ... | | | | | |
|3 | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | |25 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | |
|4 | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... 5 | | | | | | ... | | | | | ... | | |50 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | |100 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... №3
Бағалы қағаздарды жіктеу және олар бойынша Қазақстан Республикасының
екінші деңгейдегі банктерінің провизиялар құруы ... ... ... ... сәйкес |Нақты |
|бағалы қағаздар тобы |құны ... ... ... |
| | ... көлемі |провизиялар |
| | ... | |
| |1 |2 |3 ... ... | |0 | ... Күмәнді | | | ... ... өз | | | ... және ... | | | ... ... 1 | |5 | ... ... | | | ... | | | ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... кезіндегі 2 | |10 | ... ... | | | ... | | | ... ... өз | | | ... және толық | | | ... ... 3 | |20 | ... ... | | | ... | | | ... ... | | | ... ... ... | | | ... төлеу кезіндегі 4 | |25 | ... ... | | | ... | | | ... 5 ... | |50 | ... ... | | | ... ... | |100 | ... (1+2+3) | | | ... ... ... ... орналастырған депозиттерді (оның
ішінде банктің корреспонденттік шоттарын да), бағалы қағаздарды, ... және ... ... ... ... ... ... №4 кестеде
келтірілген.
Кесте №4
Активтерді және шартты міндеттемелерді жіктеу [4]
|№ |Критерийлер ... ... ... ... | ... |0 ... |+1 ... |+2 ... ... |+4 ... |Жіктелген актив бойынша кез-келген төлемнің өтелу мерзімінің| |
| ... ... | ... ... ... бағалы |Дебиторлық қарыз | |
| | ... және ... ... | |
| | ... ... | | |
| ... ... бойынша төлемдерді өтеу уақытысынан өтіп |0 |
| ... ... | ... күннен 30 |7 күнге дейін |14 ... ... |+1,5 |
| ... ... | | | ... ... 60 ... 15 күнге дейін |14 күннен 30 күнге |+2,5 |
| ... ... | ... | ... ... 90 |15 күннен 30 күнге дейін|30 күннен 60 ... |+3,5 |
| ... ... | ... | ... ... |30 ... ... |60 ... ... |+4,5 |
| ... | | | ... ... ... ... | ... |-3 ... |-2 ... |0 ... |+1 ... ... |+2 ... ... | ... ... |0 ... ... ... | ... саны |
| | |+1 ... |
| | ... | |і ... ... мерзімі өткен міндеттемелердің болуы (басқада | |
| ... ... ... ... жағдайда -0 балл) |+1 |
|6. ... ... ... үлесі %-бен (25 %-ға дейін| |
| |-0 ... | ... %-дан ... |1 ... %-дан ... |2 ... %-дан ... |3 ... % |4 ... ... ... алдында есептен алынған қарыздардың | |
| ... ... ... ... ... – 0 ... |+2 |
|8. |Қарыз алушының ... ... ... | ... және жоғары |-3 ... ... ... ... және «А» - ға |-2 |
| ... | ... ... ... ... |-1 ... Республикасының рейтингінен төмен және рейтингсіз |0 ... ... ... №4 кестеге сәйкес қаржылық жағдай келесідей
жіктеледі:
– тұрақты жағдайға төмендегілерді жатқызады, яғни ... ... ... ... ... жақсы бәсекелестігі, төлем
қабілеттігі бар, шығынсыз ... ... бір ... ... жұмыс істеу мерзімі аралығында қарыз алушының қаржылық
жағдайын төмендететін ішкі және ... ... ... ... ... ... ... есептесу мүмкіндігі
күмән келтірмейді; қарыз алушының активтері мен міндеттемелерінің
мерзімі ... ... ... ... ... ... әсерінен
туындауы мүмкін, яғни қарыз алушының қаржылық жағдайының уақытша
төмен болатынына анықталған белгілердің болуы, табыстардың, ... ... ... ... немесе актив
бойынша келісім мерзімі аралығында қарыз алушының қаржылық
жағдайын ішкі және ... ... ... ... ... өз міндеттемелері бойынша банкпен есептесе
алмайтынына аздаған ... ... ... ... ... ... ... жеңе алатынына және банк алдында өз
міндеттемелері бойынша есептесе алатынына мүмкіндіктердің болуы;
... ... ... айтылған факторлар әсерінен туындауы
мүмкін, яғни қарыз алушының қаржылық ... ... ... бар ... ... шығынды болуы, төлем
қабілеттілігінің төмен деңгейі, ... ... ... сонымен бірге қарыз алушының өзінің қаржылық жағдайын
тұрақтандыратындығына және ... ... ... алушының өз міндеттемелері бойынша банк алдында
есептесе алмайтынын үлкен мүмкіндіктің болуы, 1 жылдан ... ... ... жарияланған, форс-мажор және басқада
жағдайлардың әсерінен қарыз алушыға материалды шығын келтірілген,
бірақ оның ... одан ... ... ... ... баға беру үшін ... алушының несиелік досьесінің және
басқада қажетті мәліметтердің болмауы;
– өте нашар жағдай ... ... ... әсерінен
туындайды, яғни қарыз алушының қаржылық жағдайының ұдайы төмендеу
әсерінен өте нашар деңгейге алып ... ... ... ... ... нарықтық позицияны жоғалту, қарыз
алушының теріс меншікті ... ... 1 ... ... ... ... ... қарыз алушы ... ... ... және ... жағдайлардың әсерінен қарыз
алушыға материалды шығын келтірілген және/немесе оның ... ... ... ... ... ... туралы ақпарат
болмаған жағдайда оның ... ... өте ... ... ... ... келесідей жіктелінеді:
– сенімді (жоғары өтімді қамтамасыз ету) – Қазақстан Республикасы
Үкіметінің ... бір ... ... ... АА тобы
рейтингінен төмен емес жеке рейтингі бар және ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарды кепілге қою және олардың тізімін Ұлттық Банк
бекіткен кез-келген ... ... ... А ... емес ... ... бар шетел мемлекеттерінің үкіметтері
шығарған бағалы қағаздар және белгілі бір актив ... ... және ... ... ... ... ... міндеттемесін
жабатын монеталы бағалы металдар;
– жақсы – ... ... ... ... және оның құны
белгілі бір актив бойынша (негізгі қарыз және ... ... ... 90%- дық ... ... ... өтімді
қамтамасыз ету;
– қанағаттанарлық – белгілі бір актив бойынша (негізгі ... ... ... ... ... ... міндеттемесін жабатын
қамтамасыз ету немесе оның құны активтердің (негізгі қарыз және
сыйақы бойынша) 75%-ын жабатын жоғары өтімді ... ... ... - ... белгілі бір актив бойынша (негізгі
қарыз және сыйақы бойынша) құны ... ... ... толық емес қамтамасыз ету;
– қамтамасыз етусіз – ... ету құны ... бір ... ... ... және ... ... клиенттің міндеттемесін 50%-
нан азын жабатын бланктік несие немесе бөлшектеп қамтамасыз ету.
Болашақта ... ... және сол ... ... құқтары (бар
жоғары өтімді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... болып бағаланады. Егер белгілі бір актив
бойынша айналымдағы тауарлар ... ... онда бұл ... ... ... бағаланбайды. Бұл талап Қазақстан Республикасының
заңдарымен анықталатын кіші бизнес субъектілеріне қатысы жоқ, ... ... ... ... ... несиелік желінің бес
миллион теңгеден аспайтын (немесе гарантияны берген уақытта орташа биржалық
курс бойынша есептелген жоғарыда ... ... ... ... ... көлемінде жүзеге асырылады.
Кесте №5
Активтердің жіктелуі және оларға провизия құрау тәртібі [5]
|Баллдардың саны |Активтің ... ... |
| ... ... ... ... ... |%-бен) |
|1 ... ... ... |0 ... | | |
| ... | ... 2-ге ... |1 категориялы |5% - ... ... ... ... | ... ... ... кезінде|
| |2 ... |10% - ... |
| | ... ... ... |
| | ... төлеу кезінде |
|2-ден 3-ке дейін |3 категориялы |20% - ... ... ... | ... ... төлеу кезінде|
| |4 ... |25% - ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... кезінде |
|3-тен 4-ке дейін |5 категориялы |50% - ... ... ... | | ... және одан |сенімсіз |100 % - ... ... | ... ... ... ... ... бекіту үшін тәжірибе
жүзінде олардың қолданысын көрсетіп, оларға талдау жүргізейік, ... ... ... ... ... ... ... құрлымы, активтердің және шартты міндеттемелердің сапаларының
динамикасы және несиелік портфельдің сапасының динамикасы болып табылады.
Кесте №6
Банктік сектордың жиынтық ... ... ... ... ... ... ... | ... ... | | ... ... | | | |
| ... ... ... ... |
| ... |(барлығына) |теңге |(барлығына)| |
| | ... | ... | ... |45,0 |2,7 |55,0 |2,0 |22,2 ... ... |68,8 |4,1 |150,1 |5,6 |118,2 ... қағаздар |328,3 |19,6 |468,0 |17,4 |42,6 ... ... |84,6 |5,1 |85,0 |3,2 |0,5 ... ... | | | | | ... займдар |39,2 |2,3 |105,1 |3,9 |168,1 ... ... ... ... |63,1 ... | | | | | ... және ... |10,0 |0,6 |13,8 |0,5 |38,0 ... | | | | | ... ... және | | | | | ... емес |33,6 |2,0 |44,6 |1,7 |32,7 ... | | | | | ... ... |19,1 |1,1 |59,8 |2,2 |213,1 ... ... |1 676,0|100 ... |60,5 ... ... активтері мен міндеттемелері есебінде Қазақстан
Республикасының барлық екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... активтері өткен жылмен салыстырғанда 60,5%-ға ... ... ... активтер құрлымының ең үлкен үлесін 2004 жылмен
салыстырғанда басқада активтер алып жатыр, олар 213,1 %-ға ... ... ... ... алып ... олар 168,1 %-ға ... ... құрлымының тағы да үлкен бөлігін банктердің корреспонденттік
шоттары алып ... олар ... ... салыстырғанда 118,2 %-ға өскен,
клиенттердің заемдары 63,1%-ға, бағалы ... ... ... және ... ... ... ... құралдар және
материалдық емес активтер 32,7 %-ға, ... 22,2 %-ға және ең ... ... ... ... ... 0,5 %-ға ... көріп отырмыз.
Кесте №7
Активтердің және шартты міндеттемелердің сапаларының динамикасына
талдау [7]
|Активтердің және ... ... ... | | ... | | ... | | ... | | |
| ... қарыз|Қорытындыға |негізгі қарыз |Қорытындыға |
| ... ... ... млрд. |(барлығына) |
| ... ... ... |%-бен ... және | | | | ... ... |100,0 ... |100,0 ... | | | | ... | | | | ... ... |74,6 ... |72,4 ... |475,0 |24,2 |862,6 |25,9 ... |23,7 |1,2 |56,2 |1,7 ... мен шартты міндеттемелер сапаларының динамикасына талдау
жасасақ, онда жоғарыда келтірілген кестеден көріп отырғанымыздай ... ... ... барлығы 1965,9 млрд. теңгеден 3330,3 млрд.
теңгеге дейін ... оның ... ... ... 1467,2 ... 2411,5 теңгеге өскен, күмәнді несиелер 475,0 млрд. ... ... ... өскен, ал үмітсіз несиелер 23,7 млрд. теңгеден 56,2 млрд.
теңгеге өскенін көріп отырмыз.
Кесте №8
Несиелік портфельдің ... ... ... [8]
|Несиелік |01.01.04 ... ... | | ... | | ... | | |
| ... ... ... |Қорытындыға |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |%-бен |
| | | ... ... | ... ... |1 086,6 |100,0 ... |100,0 ... |660,1 |60,8 ... |56,3 ... |403,6 |37,1 |740,4 |40,8 ... |22,9 |2,1 |52,2 |2,9 ... портфельдің динамикасына талдау жасайтын болсақ, онда несиелік
портфельдің 1086,6 млрд. теңгеден 1813,4 млрд. теңгеге ... ... ... ... 660,1 ... теңгеден 1020,8 млрд. теңгеге
өскенін, күмәнді несиелердің 403,6 млрд. теңгеден 740,4 млрд. ... ... ал ... ... 22,9 ... ... 52,2 ... теңгеге
дейін өскенін көріп отырмыз.
Ал енді Ұлттық Банк Басқармасының 2002 ... 03 ... ... ... ... ... банктер үшін пруденциалдық
нормативтерді бекіту туралы» («2002 жылдың 26 қарашасынан бастап №467, 2003
жылдың 21 ... ... №97, 2003 ... 07 ... ... №151, ... 16 ақпанынан бастап №36, 2004 жылдың 24 ... ... ... ... Ұлттық Банк Басқармасының қаулыларына енгізілген
өгертулер туралы»)» Ережені қарастырып өтейік. Осы ... ... ... коэффициентпен сипатталынады:
– банктің ағымдағы өтімділік коэффициенті (k4);
– банктің қысқа ... ... ... (k5);
Банктің ағымдағы өтімділік коэффициенті келесідей анықталынады:
∑A ж.ө.
К= —————; (2)
∑О қ.у.т.е.м.
мұндағы, К – ағымдағы өтімділік ... ж.ө. - ... ... ... ... ... ... талап етілетін
міндеттемелер, депозиттер.
Жоғары өтімді активтер есебіне келесілер ... ... ... ... ... металдар;
– Қазақстан Республикасы Үкіметінің және Ұлттық Банкінің шығарған
Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ЖАҚ-мен шығарылған қарыздық
бағалы қағаздары, банктің қайта сатып алу шартымен сатқан ... ... ... ... Қазақстан Республикасының банктерінде және
Standard & Poor’s ... ... ... ... ... рейтингтік агенттіктердің «А» ұзақ ... ... бар ... емес банктердегі талап ... ... Standard & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес
деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «А» ұзақ ... ... бар ... емес ... және Қазақстан
Республикасының банктеріне «овернайт» қарызы;
– №219 2003 ... 4 ... ... Банк ... бекітілген №2428 Қазақстан Республикасының құқықтық
нормативтік актілерін мемлекеттік ... ... ... ... қағаздармен мемлекеттердің қажетті минималды
рейтингтері туралы және ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің сол мемлекеттік бағалы
қағаздармен жасалатын құқықтық мәмілелері» рейтигінен төмен емес
мемлекеттердің шетел валютасында ... ұзақ ... ... ... ... ... қысқа мерзімді өтімділік коэффициенттерін келесідей
анықтауға болады:
∑A мерзімі 3 ай
К= —————————; ... ... 3 ... К– ... ... өтімділік коэффициенті;
∑A мерзімі 3 ай – 3 ай мерзімді ... ... 3 ай – 3 ай ... ... ... ... оның ... банктің максималды тәуекел көлемі келесі
сома ретінде есептелінеді:
– банк балансында ... ... ... алушыға талаптары;
– ағымдағы жылдан жоғары соңғы бес жыл ... банк ... ... ... алушыға талаптары;
– ағымдағы және одан кейінгі екі ай аралығында ... ... ... ... ... банк ... алу бойынша үшінші
тұлғалар есебіне немесе қарыз алушыдан, сонымен қатар Қазақстан
Республикасының заң ... ... ... ... басқа да негіздемелер бойынша ... ... ... міндеттемелері бойынша қамтамасыз етілген
сомаларының ... яғни бұл ... ... ... бұл ... ... ету негізінде банктің иелігіне
ұсынылған салымдар;
– Қазақстан Республикасы Үкіметінің және ... ... ... ... ... ... ... аффинированды бағалы металдар;
– Қазақстан Республикасы Үкіметінің кепілдері;
– Standard & Poor’s ... ... ... ... ... ... ... «А» ұзақ мерзімді
қарыздық ... бар ... ... ... Standard & Poor’s агенттігінің немесе Қазақстан Республикасының
резидент емес банктерінің ... ... үшін ... ... ... ... сәйкес деңгейдегі
басқа рейтингтік агенттіктердің «ВВВ» ұзақ мерзімді ... ... емес бас ... ... ... ... деңгейі бойынша банк активтерін бағалау [9]
|№ ... ... ... | ... |
| | | |
| ... топ | |
|1 ... теңгелер |0% |
|2 ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің ... ... |0% |
|3 ... ... емес шетел мемлекеттерінің қолма-қол |0% |
|4 ... |0% |
|5 ... ... ... | |
| ... ... Үкіметіне берілген займдар |0% |
|6 ... & Poor’s ... ... ... ... |0% |
|7 ... ... рейтингтік агенттіктердің «АА-» егеменді | |
| ... ... емес ... ... ... |0% |
|8 ... ... | |
| ... ... ... ... |0% |
|9 ... & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес |0% ... ... ... ... ... «АА-» егеменді | |
| ... ... емес ... орталық банктеріне |0% ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... |0% ... |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «АА-» қарыздық |0% ... ... ... емес ... ... ... | |
| ... займдар |0% ... ... ... ... | |
| ... & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес |0% ... ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... емес ... орталық банктеріндегі |0% |
|16 |депозиттер | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес | |
| |деңгейдегі басқа рейтингтік ... ... ... |0% |
|17 |рейтингінен төмен емес ... ... ... |0% |
| ... | |
| ... ... ... дебиторлық қарызы | |
| ... және ... да ... ... ... ... | ... ... ... ... ... дебиторлық | |
| ... | |
| ... ... және ... ... ... |20% ... |шығарылған Қазақстан Республикасының бақалы қағаздары | |
| ... & Poor’s ... ... ... сәйкес |20% ... ... ... ... ... «АА-» егеменді | |
| ... ... емес ... мемлекеттерімен шығарылған |20% |
|21 |мемлекеттік бағалы қағаздары | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... |20% ... ... басқа рейтингтік агенттіктердің «АА-» қарыздық |20% |
|23 |рейтингінен төмен емес ... ... ... | |
| ... бағалы қағаздары |20% ... ... топ ... ... ... ... сыйақы | |
| ... |20% ... | | |
| ... топ |20% ... | | |
| ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес |20% ... ... ... рейтингтік агенттіктердің «АА-» егеменді | |
| ... ... емес және ... ... бағалануы жоқ |20% ... ... ... қолма-қол валютасы | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес |20% ... ... ... рейтингтік агенттіктердің «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... бар мемлекеттердің орталық |20% |
|30 ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «А+»- тен «А-»- |20% ... |қа ... ... рейтингі бар мемлекеттердің орталық | |
| ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... |20% ... |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «А+»- тен «А-»- |20% ... |қа ... ... ... бар ... қаржылық | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... органдарына |20% ... ... ... | |
| ... & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес |20% ... ... ... ... агенттіктердің «АА-» егеменді |20% ... ... ... емес ... ... ... |20% |
| |органдарына ... ... | |
| ... & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «АА-» қарыздық | |
|37 |рейтингінен ... емес ... ... ... |50% ... ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... ... |50% ... ... депозиттер | |
| ... & Poor’s ... ... ... сәйкес |50% ... ... ... рейтингтік агенттіктердің «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... ... |50% ... ... депозиттер | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... ... рейтингтік агенттіктердің «АА-» қарыздық |50% ... ... ... емес ... ... | |
| ... топтағы тәуекелге жатқызылған дебиторлық қарызды |50% |
|43 |есептемегендегі Қазақстан ... ... ... | |
| ... ... ... |50% ... ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... агенттіктердің «АА-» қарыздық |50% |
|45 |рейтингінен төмен емес ұйымдардың ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес |50% ... ... ... ... ... «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... егеменді рейтингі бар мемлекеттердің орталық |50% ... ... ... ... ... қағаздары | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес |50% |
|48 |деңгейдегі басқа ... ... «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... ... | |
| ... ... ... қағаздары |50% ... ... ... ... ... ... | |
| ... бағалы қағаздары | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес |50% |
|50 |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің ... ... | |
| ... ... емес ... ... билік | |
| ... ... ... қағаздары |50% ... ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... басқа рейтингтік агенттіктердің «АА-» қарыздық |50% ... ... ... ... ... бағалы қағаздар|50% |
| ... ... ... ... ипотекалық | |
| ... ... ... ... | |
| ... топ тәуекелдеріне кіретін активтер бойынша есептелген| ... ... | |
| | | |
| ... топ |100% ... | | |
| ... бағалы металдар | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... |100% ... |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «ВВВ+»- тен | |
| ... қа ... ... ... бар ... | |
| ... ... берілген займдар |100% ... ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «ВВВ+»- тен | |
| ... қа ... ... ... бар ... |100% ... |орталықбанктеріне берілген займдар | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес | |
| |деңгейдегі басқа рейтингтік ... ... тен |100% ... ... қа дйінгі қарыздық рейтингі бар халықаралық |100% ... ... ... берілген займдар | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «А+»- тен «А-»- |100% ... |қа ... егеменді рейтингінен төмен емес мемлекеттердің | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес |100% |
|61 |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... берілген займдар | |
| ... ... ... ... ... |100% ... |компаниясының» бекіткен сипатны және талаптарына жауап бере | |
| ... ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес |100% |
|63 |деңгейдегі ... ... ... «ВВВ+»- тен |100% ... ... қа ... ... ... бар ... | |
| ... банктердегі депозиттер | |
| ... & Poor’s ... ... ... сәйкес |100% |
|65 ... ... ... ... ... тен | |
| ... қа дйінгі қарыздық рейтингі бар халықаралық | |
| ... ... ... |100% ... |Standard & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... бар ұйымдардағы депозиттер |100% |
|67 |Standard & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... ... ... агенттіктердің «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... дебиторлық |100% ... ... |100% ... ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес |100% |
|70 |деңгейдегі басқа рейтингтік ... ... тен |100% ... |«ВВВ-»- қа дйінгі егеменді рейтингі бар мемлекеттердің |100% ... ... ... ... ... қағаздар |100% |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... тен | |
| ... қа ... қарыздық рейтингі бар халықаралық | ... ... ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес |100% |
|74 |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... төмен емес мемлекеттердің |100% ... ... ... ... шығарған бағалы қағаздары | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... |100% ... |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «А+»- тен «А-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... ... |100% ... |қағаздары | |
| ... ... ... ... ... ... ... |100% |
|78 |сыйақы | |
| | |100% ... ... топ | |
| | |100% ... ... & Poor’s ... ... ... сәйкес | |
| ... ... ... агенттіктердің «ВВ+»- тен «В-»- |100% ... |қа ... ... ... бар мемлекеттердің және ондай | |
| ... ... ... жоқ ... орталық |100% |
|82 |үкіметтеріне ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... |100% |
|83 |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «ВВ+»- тен «В-»- | |
| |қа ... ... ... бар мемлекеттердің және ондай |100% ... ... ... ... жоқ ... ... | |
| ... ұсынылған займдар | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес |100% |
|85 |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «ВВ+»- тен «В-»- | |
| |қа ... ... ... бар халықаралық қаржылық |100% ... ... және ... ... ... бағалануы жоқ | |
| ... ... ... ... займдар |100% ... ... & Poor’s ... ... ... ... |100% |
| |деңгейдегі басқа рейтингтік агенттіктердің «ВВВ+»- тен | ... ... қа ... ... ... бар ... және |100% |
| ... сәйкес рейтінгтік бағалануы жоқ мемлекеттердің | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... тен ... |
| |қа ... ... ... бар ... және ... ... | |
| ... ... жоқ ... ... займдар | |
| ... ... ... ... ... есепке алынбайтын жеке | |
| ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... агенттіктердің «ВВ+»- тен «В-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... және ондай | |
| |сәкес ... ... жоқ ... орталық | |
| ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... сәйкес | |
| ... ... ... ... ... тен «В-»- | |
| |қа ... қарыздық рейтингі бар халықаралық қаржылық | |
| ... және ... ... ... бағалануы жоқ | |
| ... ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... ... тен ... |
| |қа ... ... ... бар ... және ондай | |
| ... ... ... жоқ ұйымдардағы депозиттер | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... ... рейтингтік агенттіктердің «ВВВ+»- тен «В-»-| |
| |қа ... ... ... бар ... және ... | |
| ... ... бағалануы жоқ ұйымдардағы дебиторлық қарыз| |
| ... ... ... ... | |
| ... & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... ... тен «В-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... және ондай | |
| ... ... ... жоқ ... орталық | |
| ... ... ... беделі бар бағалы | |
| ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... сәйкес | |
| ... ... ... ... ... тен | |
| ... қа ... егеменді рейтингі бар мемлекеттердің | |
| ... ... ... ... ... жоқ ... | |
| |жергілікті ... ... ... бағалы қағаздары | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... ... рейтингтік агенттіктердің «ВВ+»- тен «В-»- | |
| |қа ... ... ... бар ... қаржылық | |
| ... және ... ... ... ... жоқ | |
| ... ... ... ... ... қағаздары | |
| ... & Poor’s ... ... ... сәйкес | |
| |деңгейдегі ... ... ... «ВВВ+»- тен «В-»-| |
| |қа дейінгі қарыздық ... бар ... және ... | |
| ... рейтінгтік бағалануы жоқ ұйымдардың шығарған бағлы | |
| ... | |
| ... ... тобына кірген активтер бойынша есептелген | |
| ... | |
| ... ... есеп айырысу | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... және сыйақы соммаларының алдын ала төленуі | |
| | | |
| ... топ | |
| | | |
| ... ... ... акциялар бөлігіне (жарғылық | |
| ... ... ... және ... ... | |
| ... ... салымдарды әділетті құны бойынша| |
| ... ... | |
| |№38 ... ... есеп беру ... ... және | |
| ... негізгі қызметінің мақсаты үшін алынған лицензиялық | |
| ... ... | |
| ... & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «В-» ... | |
| ... төмен емес мемлекеттердің орталық үкіметіне | |
| ... ... | |
| ... & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «В-» ... | |
| ... төмен мемлекеттердің орталық банктеріне берілген| |
| ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... басқа рейтингтік агенттіктердің «В-» қарыздық | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... басқа рейтингтік агенттіктердің «ВВ-» егеменді | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... басқа рейтингтік агенттіктердің «В-» қарыздық | |
| ... ... ... ... займдар | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| ... басқа рейтингтік агенттіктердің «В-» егеменді | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... & Poor’s агенттігінің немесе рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «В-» ... | |
| ... ... халықаралық қаржылық ұйымдардағы | |
| ... | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «В-» ... | |
| ... ... ... депозиттер | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| |деңгейдегі басқа рейтингтік ... «В-» ... | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «В-» ... | |
| ... төмен мемлекеттердің орталық үкіметімен | |
| ... ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... ... егеменді | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... бағалы қағаздар | |
| ... & Poor’s ... ... рейтингтерінің сәйкес | |
| ... ... ... ... «В-» ... | |
| |рейтингінен төмен ... ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... & Poor’s ... ... ... ... | |
| |деңгейдегі басқа ... ... «В-» ... | |
| ... ... ... шығарған бағалы қағаздар | |
| ... ... ... ... ... бойынша есептелген | |
| ... | ... ... ережеге сәйкес несиелік тәуекелдің ең жоғарғы
мөлшерін төменде келтірілген коэффициенттер арқылы анықтауға болады.
P
К ... 0,10 (10%); ... К- ... ... ең жоғарғы мөлшерінің коэффициенттері;
P – шартты түрде бір клиентке келетін несиелік қарыздың абсолюттік
сомасы;
К – ... ... ... ... 0,25 (25%); (5)
K
мұндағы, К - несиелік тәуекелдің ең жоғарғы мөлшерінің
коэффициенттері;
P – шартты түрде бір ... ... ... ... абсолюттік
сомасы;
К – банктің жалпы меншікті капиталы.
2. Коммерциялық банктердің портфелі және ... ... ... ... материалдарына негіздей отырып)
1. . Банктің активтері және активтер портфеліне талдау
Коммерциялық банктердің активтері ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын
орналастырумен және қолданумен байланысты болып келеді.
Коммерциялық банк активтерін мынадай төрт топқа ... ... ... және оған ... ақшалай қаражаттар;
– несиелер;
– бағалы қағаздарға жұмсалған инвестициялар;
– банк ғимараты мен жабдықтары.
Осы аталған ... ... ... ... осы ... ... толық айтылып өтеді.
Банк активтерін келесі критерийлер бойынша жіктеуге болады:
– пайдалану бағытына байланысты;
... ... ... ... ... орналастыру мерзіміне байланысты;
– субъектілерге байланысты.
Активтерді пайдалану бағытына байланысты бес категорияға бөлуге болады:
– банктің қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... әкелуге қызмет ететін (айналымды) активтер;
– болашақта табыс алуға арналған және ... да ... ... арналған инвестициялық активтер;
– банктің шаруашылық қызметін қамтамасыз ... ... ... тыс) ... ... да активтер.
Енді жоғарыда аталған активтерге толығырақ тоқталайық.
Кассалық активтер. ... ... ... да ... бірге
күнделікті қолма-қолсыз түрде ақшаларды аударуды және клиеттің ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Сондықтан банкте қаражаттың белгілі бір ... ... ... тиіс ... ... ... шотындағы қалдық
түрінде және кассадағы қолма-қол ақшалар түрінде).
Банк қаражаттарының бір бөлігі – бұл ... ... ... ... Заң ... бұл ... ... кез-келген уақытта өз
қаражаттарын банктен талап етуі ... және банк бұл ... ... ... ... ... бір ... банкке өз қаражаттарын
алуларының ықтималдылығы өте аз (бұл банкте, сонымен қатар ... ... ... жағдайында, бұл ықтималдылық жоғарлауы мүмкін). Сонымен
бірге егер де банк өз ... ... ... ... ... ұстап
отырса, онда ол өз шығындарын жабу үшін керекті табысын ала алмайды. ... әр бір банк ... ... ... орындау үшін қажетті
қаражаттар үлесін дұрыс анықтаулары ... ... ... ... өтімді
немесе кассалық активтер деп аталады. Тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... ... жалпы сомасынан 20% шамасында
болулары тиіс. Банктің тартылған қаражаттарының бөлігі ... ... ... ... ... ... ... (ақшалы және оған теңестірілген қаражаттарға)
келесілер жатқызылады:
– банк ... ... ... банкоматтардағы
қаражаттар, валютадағы төлем құжаттары;
– бағалы металдар;
– бағалы тастар;
– Ұлттық Банктегі корреспонденттік шот;
... ... ... ... ... ... қаражаттар;
– ұйымдасқан бағалы қағаз нарығындағы есептеу орталықтарындағы
қаражаттар.
Орналастырылған ... ... ... ... ... ... немесе тәуекелді активтер деп атайды. Бұл топқа активтерді
жатқызудың негізгі критерийі – оның ... ... және ... ... ... ... Бұл топқа қысқа және ұзақ мерзімді несиелер және
бағалы қағаздарға салымдар ... ... ... ... тағы да ... болып – Ұлттық Банкте немесе коммерциялық банктерде орналастырылған
банкаралық несиелер және депозиттер табылады.
Қызмет ететін активтердің құрамына келесілерді ... ... ... және ... ... ... ... Банктердегі депозиттер;
– берілген банкаралық ... және ... ... ... емес ... ... ... факторингтік операциялар;
– лизингтік операциялар;
– клиеттен ұсталмаған, бірақ банкпен төленген ... ... ... ... ... ... ... қарыздық міндеттемелерге салымдар;
– басқа да қарыздық міндеттемелерге және қайта сатуға арналған
акцияларға салымдар;
– банк ... ... ... Банк өз ... ... ... немесе
портфельді инвестициялар түрінде ұзақ мерзімді салымдарға орналастырады.
Бұндай ... ... ...... ... ... табыспен қамтамасыз ету, банктің ықпал ету аясын кеңейту және ... ... ... үлесі банктің ерешелігіне, ... ... ... ... байланысты болады. Қатардағы
коммерциялық банктердің инвестициялық активтерінің ... ... ... ... аспайды. Ал мамандандырылған инвестициялық банктерде ол
50-60 % немесе одан жоғары ... ... ... ... келесілерді жатқызуға болады:
– инвестициялауға алынған қарыздық міндеттемелер;
– инвестициялауға алынған акциялар;
– өтеу мерзімі бір жылдан жоғары вексельдер;
– тікелей ... ... және ... қоғамдарда қатысу,
банктің заңды тұлғалардың жарғылық ... ... ... Банк ... ... ... ... жүзеге асыру үшін банктер әр түрлі мүліктерді сатып алу ... ... ... ... ... компьютерлерді, ұйымдастыру
техникаларын, банктік сейфтер мен құрал-жабдықтарды және т.б.) тура келеді.
Бұл ... ... ... ... ... ... тыс активтер
дейді. Баланстың басқа баптарымен қатар ... ... ... ... жатады.
Өнеркәсіптік кәсіпорындарға қарағанда коммерциялық банктердің активтер
құрамында негізгі құралдар және ... аз ... (10-15%) ... ... ... ... ... банктердің активтер құрлымының рационалды
еместігін анықтайды және табыстылығы мен ... ... ... ... Сонымен қатар капитализацияланған активтер толығымен
банктің меншікті капиталымен жабылуы тиіс.
Капитализацияланған активтер құрамына келесілерді жатқызуға болады:
– банктің ... ... ... ... ... емес ... ... материалдар;
– аз құнды, тез тозатын құралдар.
Басқа да активтер. Басқа да активтер құрамына әдетте ... ... ... ... есеп, транзиттік шоттар, банк
шотына қатемен аударылған қаржаттар, болашақ ... ... және ... ... басқа да активтердің үлесі аз немесе активтердің жалпы
сомасының 0 %-дан 10%-ға ... ... ... ... ... да активтердің
тым жоғары үлесі банк қызметінің жағымсыз тенденциясын немесе оның қаржылық
есеп беруіндегі қателер барын ... ... ... ... ... ... банк ... төрт топқа бөлуге болады, яғни жоғары өтімді
активтер, өтімділігі орташа ... ... ... активтер, өтімсіз
активтер деп бөледі.
Өтімділігі жоғары активтер – бұл ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында, тез ... ақша ... бір айға ... конверсияланатын және ағымдағы нарықтық құнын ... ... ... ... ... ... ... немесе өтімділігі жоғары активтер деп - ... ... ... және оған ... класты өтімді қаражаттарды жатқызуға
болады. Оларға: қолма-қол ақшалар, бағалы металдар, ... ... ... ... ... резидент емес банктердегі
қаражаттар, пластикалық карточкалар бойынша есеп айырысу, банк қаражаттары,
Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар.
Халықаралық талаптар бойынша өтімділігі жоғары активтердің үлес салмағы
активтердің жалпы көлемінің 12 %-дан 15%-ға дейін ... ... ... активтер – бұл өзінің нарықтық құнын аз ... ... бір ... алты айға ... ... ... мүліктік құндылықтарының тобын білдіреді, басқаша айтқанда
өтімділігі орташа ... бұл банк ... ... және ... ақша
қаражаттарға (екінші кезектегі резервтерге немесе ағымдағы ... ... ... ... және ... етуі отыз ... ... тиімділігіне төлемдер, биржада айналыста болатын және оңай өткізілетін
бағалы қағаздар және ... да ... ... болып табылады.
Өтімділігі төмен активтер – бұл тек белгілі бір кезең өткеннен кейін
(жарты жыл немесе одан ... ... ... ... ... ... формасына конверсияланатын, мүліктік құндылықтарының тобын айтамыз.
Өтімділігі ... ... ұзақ ... ... ... ... өткен қарыздар, айналысқа түспейтін
бағалы қағаздар, сенімді қарыздар жатады.
Өтімсіз активтер – бұл жеке болып ... ... ... ... ... ғана ... мүмкін), баланста банктің мүліктік
құндылықтарының жеке ... ... ... ... активтер.
Тәуекел дәрежесі бойынша активтерді топтау. Банктің ... ... ... бағалау үшін банктің барлық активтерін бес топқа ... әр бір ... ... ... ... ... ... тиесілі
коэффициенттер белгіленген және коммерциялық банктердің активтерін тәуекел
дәрежесіне байланысты орналастыруының келесі классификациясын ... ... жоқ ...... қолма – қол ақшалар, Ұлттық
Банктің шоттарындағы ... ... ... (дефолт мүмкіндігін есепке алмағанда, бірақ
тәжірибе көрсеткендей аздаған мүмкіндік болуы ... ... ... 10 % - ды құрайтын активтер – ... банк ... ... ... ... ... 20 % - ды құрайтын активтер – аймақтық ... ... ... ... ... тәуекел дәрежесі 50 % - ды ... ...... ... корреспонденттік ... ... ... гарантиялар және тапсырыстар;
– тәуекел дәрежесі 100 % - ды құрайтын активтер – ... және ... ... мен ... ... ... кассаға ресурстарды орналастыру (яғни кассадағы қолма – қол
ақшалар), Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... жергілікті билік органдардың бағалы ... ... ... ... ... 0-ге тең болатын болса, ал
компанияларға, фирмаларға және жеке ... ... ... сонымен
қатар вексельдерге салымдар, акцептер және ақша нарығының басқада ұқсас
инструменттерінің тәуекел ... ... ... ... ... келеді. Мысалы, саудалық операциялардың төлем құжаттары
негізінде, ... ... ... ... ... ... ... кезінде. Осыған байланысты тәуекелдерді ... ... ... бір ... ... ... қажет.
Орналасу мерзімі бойынша активтерді топтау. Қазіргі бухгалтерлік есеп
шот жоспары негізінде несиелік ұйымдардың барлық ... ... ... келесі топтарға бөлуге болады:
– мерзімсіз активтер;
– мерзімге орналастырылған активтер:
– талап етілгенге дейінгі;
– 30 күнге ... 31 ... 90 ... дейін;
– 91 күннен 180 күнге дейін;
– 181 ... 360 ... ... 1 ... 3 жылға дейін;
– 3 жылдан жоғары.
Мерзімі бойынша активтер құрлымы белгілі бір көлемде банктің активтік
операцияларының тәуекелділік дәрежесін ... ... ... ... оның тартылу мерзімі бойынша ... ... ... ... ... ... Қазіргі қызмет етіп тұрған шот
жоспары бойынша банк активтерін қолданушыларына ... ... ... ... өз қолдауындағы активтер;
– басқа субъектілерге белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Министірлігіне, Қазақстан
Республикасының қаржы органдарының субъектілеріне және жергілікті
билік органдарына;
– бюджеттен тыс қорларға;
– мемлекет ... ... ... ... ... коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдарға;
– мемлекет меншігіндегі коммерциялық емес ... ... ... емес заңды тұлғаларға:
– қаржылық ұйымдарға;
– коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдарға;
– коммерциялық емес кәсіпорындар мен ұйымдарға;
в) жеке тұлғаларға:
– жеке ... ... ... ... ... мемлекеттеріне;
– банктер мен қаржылық ұйымдарға;
– қаржылық емес ... ... жеке ... ... ... ... банк экономиканың қандай секторына
өз ресурстарын және оның салымдарының диверсификациялану ... ... банк ... ... дәрежесі төмен болса,
соғұрлым ол сенімді болып саналады.
Банк активтерінің сапасы. Банктің ... ... және ... нәтижелілігін анықтау үшін капитал жеткіліктілігінің талдануымен
қатар, негізгі көрсеткішке активтер сапасын бағалау да жатады. Активтердің
сапасы коммерциялық ... ... ... ... жетуіне, яғни
оның қызметінің тұрақты пайдалылығымен анықталады.
Банктің активтер сапасы әр түрлі факторларға байланысты ... ... ... мерзім бойынша активтер құрлымының пассивтер ... ... ... ... табыстылығы;
– активтік операциялардың диверсификациясы;
– тәуекелді, сынды және сапасыз активтердің көлемі мен үлесі;
– активтер өзгерісінің ... ... өз ... ... жауап беруі үшін
коммерциялық банктің активтер құрлымы сапалы ... ... ... ... ... бұл ... байланысты банктің барлық активтерін
өтеу мерзімі ... ... ... ... топтайды. Банк
активтері өтімділігі жоғары активтер (яғни өтімділігі дәл осы ... ... ... ... ... өтімділігі ұзақ мерзімді
активтер, жалпы өтімді активтер және металдармен операциялар бойынша өтімді
активтер деп бөлуге болады (әр ... ... ... банк ... әр ... бөледі, олардың бірнешеуі осы дипломдық жұмыста аталып
өтілді).
Активтердің жоғары сапалылығы банкке ... ... ... активтерге байланысты) есебімен немесе бұл активтерді
өткізу бағасы оның ... ... ... емес ... тыс ... ... ... қарастырылған мерзімде салынған
ақша қаражаттар толық немесе мүмкіндігінше толық қайтарумен анықталынады.
Активтер сапасы ... ... ... және ... ... ... деп ... болады.
Толық емес актив деп – егер де банк ... ... ... ... ... ... ... құны бойынша ақша қаражаттарға
айналдыруға мүмкіндігі жоқ болатын жағдайда оны ... емес ... ... Сонымен қатар толық емес активтерді тәуекелді ... ... яғни ... активтерге – болашақта құнды жоғалту
мүмкіндігінін болуын, ал толық емес ... – бұл ... ... ... ... ... активтерге келесілерді жатқызамыз:
– мерзімі өткен несиелік қарыз;
– мерзімінде төленбеген вексельдер және басқа да ... ... ... ... ... бағалы қағаздар;
– мерзімі 30 күннен жоғары дебиторлық қарыздар;
– банкротқа ұшыраған банктердегі ... ... ... ... ... кәсіпорындар капиталдарына
салымдар;
– тұтынылмайтын қозғалғалмайтын мүлік;
– басқалар.
Әдетте активтердің сапасын ... үшін ... ... ...... ... ... ол табыс әкелетін активтер ... ... ... ... ... ... бойынша бұл көрсеткіш 76-83% көлемінде болуы тиіс. ... ... ... ... ... істегенін және
иммобилизацияланған қаражаттардың жоғары дәрежесін көрсетеді, ал ... тым ... банк ... тәуекелдіктің жоғары деңгейін
алғандығын көрсетеді.
А2 ... ... ... ... Ол ... ... ... мен жалпы активтер сомасының қатынасына тең.
Тәуекелділігі жоғары активтерге келесілер жатады: ... ... ... ... ... ... ... кредиторлық қарыздан артуы. Бұл коэффициентке ... ... оның мәні ... банктің активтік ... ... ... ... ... – күмәнді қарыздардың деңгейі, ол несиелер бойынша мерзімі өткен
қарыздар мен ... ... ... сомасының қатынасының
теңдігімен анықталынады. Бұл көрсеткіштің мәні 5%-дан аспау қажет.
А4 – резервтер деңгейі, ол ... мен ... ... қатынасымен анықталынады. Оптималды резервтер деңгейі 5-7% болу
керек.
А5 – активтердегі дебиторлық қарыздың деңгейі, ол табыс әкелмейді. ... ... ... сапасын бағалау үшін қажет. ... ... мәні 40% ... ... Бұл ... банк өтімділігінің төмендігін және банктің салған қаражаттарын
уақытысында ... ... ... көрсетеді.
А6 – активтердің иммобилизациялану коэффициенті, ол иммобилизацияланған
активтер мен ... ... ... ... көрсетеді. Бұл
коэффициенттің мәні 15-17% ... ... Бұл ... ... ... тиімділігінің азаюына әкеледі.
А7 – активтерді «шапалақтау» коэффициенті, ол актив-нетто сомасының
баланстық қорытындының қатынасымен ... Егер ... ... 65%-нан төмен еместігін құраса, онда ол ... ... Бұл ... ... банк ... рейтингін және беделін көтеру
үшін өзінің активтерін жасанды жоғары көрсететіндігін айтады.
Банктің ... ... ... ... ... яғни ... ... өтімділікті қолдау және банктің қызмет етуін
қамтамасыз ету мақсатында меншікті және ... ... ... ... Активті операциялар нәтижесінде банк өзінің табысының
негізгі бөлігін ... ... ... операциялары деп – табыс табу және
өтімділігін қамтамасыз ету мақсатымен банктің ... ... ... ... ... ... ... операцияларын
айтамыз.
Коммерциялық банктердің пайда болуларымен ... 1988 жылы ... ... да ... ... Яғни ... Мемлекетік
банкінің көрсеткен жалғыз активтік операциясы – ол тек қана ... және ... ... ... ... ғана
шектелген. Сонымен қатар бұл ... ... ... ... ... ... төлемділік және
мақсаттылық) сақталуын есепке алмай және ... ... ... ... ... ... жоспарлы түрде бөлу
бойынша жүзеге асырылды. Себебі ... ... ... ... ... ақша ... қайта бөлумен жүзеге асырылды.
Сондықтан мемлекеттік банктің несиелік тәуекелділікпен, өтімділікпен ... ... ... ... жоқ. ... ... ... болды. Ал қазіргі уақытта коммерциялық банктер сырттан
тартылған қаражаттарын орналастырған кезде тек нарықтық критерийлерге, яғни
өтімділікке, табыстылыққа және ... ... ... ... төрт топқа бөлуге болады:
– несие-есептеу операциялары, оның нәтижесінде банктің несиелік
портфелі қалыптасады;
– инвестициялық операциясы, ол ... ... ... ... және ... ... – банктің клиенттерге
көрсететін қызметтерінің бірі;
– басқа ... ... – ол ... ... ... ... ... беру операциясы. Банк табысының көп бөлігі осы
операцияларды жүргізуден түседі.
Коммерциялық ... ... ... ... ... қағаздармен
жүргізіледі: банк өз портфелі үшін бағалы ... ... ... ... ... ... ... ұстаушылар арасында
алғашқы орналастыру, клиенттің тапсыруы бойынша бағалы қағаздарды сатып алу
және сату ... ... ... ... ... ету), бағалы
қағаздар шығаруға қарыз беру. Ондай бағалы қағаздар жай және артықшылығы
бар акциялар, облигациялар, ... ... ... ... ... бағалы қағаздар болуы мүмкін. ... ... ... ... ... есептеу (дисконттық) және қайта есептеу
операциялары, несие ... ... ... операциялар, инкассациялау,
вексельдік кепілдік беру және т.с.с. операциялар.
Активтік операцияларды басқару және ... ... ... осы ... ... ... ... басталады.
Активтік операцияларды ұйымдастырудың мынадай негізгі принциптері бар:
– активтік операциялар коммерциялық банктердің ... ... ... етілуі керек, яғни сырттан ... ... ... ... ... ... ... активтік операцияларды ұйымдастыру барысында ... ... ... портфелімен активтер портфелінің
арасындағы сандық және ... ... ... және
қамтамасыз ету қажет;
– коммерциялық банктер ресми қадағалау органдары тарапынан жиі
бақылауда болатындықтан, олар меншікті қаражаттары мен ... ... тек қана заң ... ... ... ... ғана ... тиіс;
– коммерциялық банктер активтік операциялармен айналысу барысында
ең ... ... бірі – ... ... ... кезіде орындау, өтімділігін белгілі бір деңгейде сақтау үшін
активтік операцияларды тиімді ұйымдастыруы керек, яғни ол ... ... және ... тартылған ресурстарды мынадай
қатаң тәртіппен орналастыруы қажет:
– бірінші реттегі резервтік ... ... ... ... ... ... бойынша;
– табыс әкелетін активтері бойынша;
– тұрақты табыс әкелетін активтер бойынша;
– тағы да басқалары.
Активтік операциялардың ... ... ... активтік
портфелі қалыптасады. Коммерциялық банктердің активтік портфелі деп –
активтік операциялар арқылы ... табу және ... ... ету
мақсатында ресурстарды орналастырудың ... ... ... әр ... ... ... ... активтер портфелінің құрамы мен құрлымы, табыс
әкелу деңгейі және өтімділік дәрежсі, сол ... ... ... орны мен беделіне және нарық сегментінің белгілі бір түріне басым
қызмет ... ... ... ... активтік операциялардың құрамы
коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... активтік оперциялары, әмбебап банктердің
активтік операциялары, ... ... ... ... ... ... ... консоциум банктің активтік операциялары.
Мысалы: банк холдингтің активтік операцияларының құрамы ... ... ... ... ... ... ... де көп, ал
мамандандырылған активтік ... ... ... ... ... ... ... бір түрін кеңінен ұсынуға мамандандырылған.
«Банк ЦентрКредит» АҚ- ның ... және ... ... оған талдау жасау үшін мына төмендегі мәліметтерді келтіреміз.
Кесте №10
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ның активтер портфеліне талдау [10]
|Активтер | | | |
| ... ж. ... ж. ... ж. |
| | | | | | | |
| |∑ ... |∑ ... |∑ ... |
| |(мың ... ... ... ... |егі ... |гі ... ... |дегі |
| | ... | ... | ... |
| | | | | | ... ... ... ақшалар|1 711 |3,4 |2 953 |3,6 |3 484 |2,3 |
| | |009 | |006 | |519 | ... |ҚР ҰБ –гі | | | | | | |
| ... |1 |2,8 |2 |3,3 |5 |3,5 |
| ... және ... ... | ... |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... ... |938 |0,0 |825 |0,0 |885 |0,0 ... |Саудаға арналған | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... |0 | |1 | |2 | |
| ... алып | |0,0 |368 897 |1,6 ... |
| ... | | | | | | ... |Басқа банктегі | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... мен | | | | | | |
| ... ... |4 | |9 | |8 | |
| ... |165 290| ... | ... |
| ... | |8,2 | |11,9 | |5,9 |
| ... алып | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| |мен ... | | | | | | |
| ... (мүмкін| | | | | | |
| ... ... ... | |8 | |
| ... | | | | ... |
| ... алып | |0,4 | |0,3 | |5,6 |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... болатын |34 | |52 | |92 | |
| ... ... ... |63,9 ... |
| |резервтерін алып | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... |4 | |8 | |21 | |
| ... ... ... |10,6 ... |
| ... алып | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... ... ... |0,6 ... |
| |және | | | | | |0,5 |
| ... | | | | | |
| |н ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... |1 |2,4 |1 |2,3 |3 |2,1 |
| ... |237 637| |866 911 | ... ... емес | | | | | | |
| ... ... |146 574 |0,2 ... |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... |2 | |1 | |2 | |
| ... алып ... ... |1,7 ... |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |100 |82 |100 |148 |100 ... ... ... | ... ......... ... | | | | | | |
| ... |1 |2,5 |3 ... |3 089 033|2,2 |
| |шоттары мен ... | | | | |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... ... ... |74,6 |47 |63,6 |91 |67,1 |
| ... ... ... | ... | ... ... ... | | | | | |
| ... ... |0 |0,0 |0 |0,0 |1 ... ... ... алдындағы |3 814 |8,2 |18 880 |25,1 |26 261 |19,3 |
| ... |556 | |046 | |630 | ... ... тартылған |3 863 |8,3 |481 512 |0,6 |5 724 753|4,2 |
| ... |596 | | | | | ... ... |2 207 |4,7 |4 169 724|5,6 |7 196 303|5,3 |
| ... |968 | | | | | ... ... |20 252 |0,1 |27 845 |0,0 |109 997 |0,1 |
| ... | | | | | | ... ... |749 954|1,6 |499 634 |0,7 |630 528 |0,5 |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... |46 |100 |75 |100 |136 |100 |
| ... |090 041 | ... | |
| |19+20) | | | | | | ... ... ... |0 | |0 | |0 | |
| ... ... |0 | |0 | |0 | ... ... |3 063 |69,9 |5 063 339|68,2 |7 362 249|60,5 |
| ... капитал|339 | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| |Жай ... |3 063 | |5 063 339| |7 362 249| |
| | |339 | | | | | |
| ... бар |0 | |0 | |0 | |
| ... | | | | | | ... ... ... |22 |0,0 |104 671 |1,4 |104 671 |0,9 |
| ... ... | | | | | | ... ... капитал |603 514|13,8 |0 |0,0 |0 |0,0 ... ... ... |0 |0,0 |759 501 |10,2 |759 501 |6,2 ... |Басқада резервтер |0 |0,0 |10 576 |0,1 |8 921 |0,1 ... ... таза |715 111|16,3 |1 484 104|20,1 |3 930 195|32,3 |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... ... |4 381 |100 |7 422 191|100 |12 165 |100 |
| ... | | | |537 | |
| ... |50 968 | |82 512 | |148 511 | |
| ... (1+21+2) |764 | |232 | |135 | ... ... ... ... ... 2003, 2004, ... ... балансындағы бірінші реттегі резервтерді талдасақ, онда
бірінші реттегі резервтердің ішіндегі қолма-қол ақшалар 2003 жылы ... 2004 жылы ... ... ... ал 2005 жылы ... ... отыр,
олардың арасындағы өзгеріске қарасақ, онда 2004 жылы 2003 жылға қарағандағы
қолма-қол ақшалар 0,2 %-ға өссе, ал 2005 жылы 2004 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкіндегі корреспонденттік шоттар мен салымдарға қарасақ, онда 2003 ... ... 2004 жылы ... ... ... ал 2005 жылы 3,5%-ды құрап
отыр, бұл ... ... ... яғни 2004 жылы 2003 ... қарағанда
0,5%-ға өссе, ал 2005 жылы 2004 жылға қарағанда 0,2%-ға өсті. ... ... ... мен ... (мүмкін болатын шығындар
резервтерін алып тастағанда) қарасақ, онда 2003 жылы 8,2%-ды ... ... ... ... ... ал 2005 жылы ... құрап отыр, яғни 2004 жылы
2003 жылға қарағанда 3,7%-ға ... ал 2005 жылы 2004 ... ... 6%-ға
кеміді.
Екінші реттегі резервтерге қарасақ, онда 2003 жылы ... ... жылы ... құрап отыр, ал 2005 жылы 7,5%-ды құрап отыр, демек ... 2003 ... ... ... ... ал 2005 жылы 2004 ... 5,6%-ға жоғарлағаны көрініп отыр.
Банктің несиелік портфеліне қарасақ, онда 2003 жылы 66,8%-ды құраса,
2004 жылы 63,9%-ды құрап отыр, ал 2005 жылы ... ... ... яғни ... 2003 ... қарағанда 2,9%-ға азайса, ал 2005 жылы 2004 жылға қрағанда
1,7%-ға кемігенін көріп отырмыз.
Бағалы қағаздар портфеліне қарасақ, онда 2003 жылы ... ... 2004 жылы ... құрап отыр, ал 2005 жылы 14,4%-ды құрап ... ... жылы 2003 ... ... 0,9%-ға өссе, ал 2005 жылы 2004 ... ... ... көрініп отыр.
Кесте №11
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ның табысы мен шығыны туралы есебі [11]
|№ |Баптың аталуы ... | |, мың |мың ... |., |
| | ... |мың ... |мың |
| | | |мың ... ... |
| ... ... ... табыстар |5 042 384|7 429 987 |12 551 |
| | | | |803 |
| ... ... ... ... |2 297 ... 740 |6 701 |
| | | | |965 |
| ... ... мүмкін болатын |2 744 533|4 030 247 |5 849 |
| ... ... ... ... | | |838 |
| ... ... ... таза табыс | | | |
| ... (1-2) | | | |
| ... ... ... ТАЗА ТАБЫС |2 261 214|1 969 400 |3 466 |
| | | | |786 |
| ... ... ... таза ... |2 740 339|3 061 475 |4 280 |
| |(шығын) | | |393 |
| ... ... ... ... |2 265 ... 345 |2 787 |
| ... ... және салық салуға дейінгі | | |314 |
| ... ... | | | |
| ... салуға дейінгі пайда (шығын) |735 111 |1 399 707 |2 639 |
| | | | |226 |
| ... ... ... таза ... |715 111 |1 280 397 ... |(шығын) | | |6 |
| ... ... ... |715 111 |1 280 397 |2 444 |
| | | | |436 ... ... ... ... Таза ... ... 715 111 /50 968 764= 0,01
ROA (активтердің ... ... Таза ... ... ... = 1 280 397 /82 512 232= ... ... рентабельділігі, 01.01.05)= Таза ... ... ... = 2 444 436 /148 511 135= ... ... ... активтер рентабельділігі 2003 және 2004
жылдардың 01 қаңтарына 0,01 құраса, ал 2005 ... 01 ... 0,02 ... Бұл ... ... ... активтер рентабельділігі 2005 жылы
2003, 2004 ... ... ... яғни өсу, ... таза ... ... ... жылдарға қарағанда көбеюіне байланысты.
2.2. Банктің активтер портфелінің өтімділігі және оны талдаудың
көрсеткіштері
«Өтімділік» термині ... ... ... ... ... оны
аударғанда аққыш, сұйық дегенді білдіреді, яғни өтімділік кез-келген
объектіге ... ... ... береді. Қазақстанда «ликвидитет» термині
ХХ ғасырдың басында неміс ... ... және ол тек ... ... яғни ... деген ұғым - активтердің тез және жеңіл
шоғырлану мүмкіндігі деп ... ... С. ... және Дж. Мак-Колланың
пікірінше, активтердің өтімділігі деп – ... ... ... үшін
оптималды күтілетін уақыт.
Экономикалық әдебиеттерде банк балансының ... деп – ... ... ... егер оның ... ... тұрса, яғни бұл пассив
бойынша мерзімді ... ... ал ... ... ... ... мүмкіндігінің болуын айтамыз.
Көптеген өтімділік анықтамаларында бірнеше ортақ мәселерді қарастырады.
Олар: ... ... ... ақша категориясымен байланыстырады.
Екіншіден, өтімділікті уақыт факторымен байланыстырады. Осы ... ... ... беруге болады, яғни өтімділік деп –
уақытысында құнды ақша қаражатына айналдыру ... ... ... ... әсер етеді:
– міндеттемелерді уақытылы орындау үшін тартылған пассивтердің
және мерзім бойынша ... банк ... ... яғни ... уақыт көлемінде активтердің
орналастыруы, банк ... ... және ... ... ... да ... ... қажет. Сонымен бірге уақытқа тәуелді активтердің
өтімділігі ақша және қор нарықтарының конъюктурасының дамуымен
де ... ... ... ... ... банк өтімділігін бағалау үшін қажетті көрсеткіштер
жүйелеріне келесілер жатады:
– меншікті қаражаттардың ... ... ... асыру мерзімі және мазмұны ... ... ... ... ... көрсеткіштері;
– активтердің сапасының, бөлек активтік операциялардың
тәуекелділік деңгейінің ... ... ... ... көрсеткіштер, яғни
депозиттік операциялардың диверсификациялану дәрежесі, тартылған
ресурстардың көлемі мен сапасы және т.б.;
– табыстылық және рентабельділік көрсеткіштері.
Коммерциялық ... ... ... және ... ... үшін
жоғарыда айтылып өткен әр бір көрсеткіштердің өз мәні және ... ... бар. ... ... ... кейбір көрсеткіштер арқылы өтімділіктің
кейбір аспектілерін бағалауға мүмкіндік бар. Тек ... ... және ... ... кезде ғана банктің өтімділігін толық
сипаттауға болады.
Банк өтімділігі келесі функциялар атқарады:
... ... ... және ... алу ... қанағаттандырады;
– банк сенімділігін және өтімділік тәуекелін минимизациялауды
қамтамасыз ету;
– активтердің ... ... ... ... тартылатын қаражаттарының тәуекелі бойынша сыйақы
көлемін шектеу.
Банк өтімділігін бағалаудың ... ... ... ... жай ... көрсеткіш, ол былай анықталады:
(Ағымдағы активтер-ағымдағы міндеттемелер)*100/активтердің жалпы
көлемі;
– жетілу профиліне негізделген, яғни ... ... ... ... категориясына негізделген бөлу. Бұл қосымша
мәліметтерді жинауды талап етеді, бірақ белгілі ... ... ... графигі туралы көп ақпарат береді.
Банк өтімділігі келесі жүйе бойынша бағаланады:
– 1 рейтинг (күшті). Өтімді активтердің жеткілікті көлемі ... ... ... көздеріне ешқандай бөгетсіз жетуі
өтімділік деңгейін қамтамасыз етеді, яғни ол ... ... ... ... және клиенттердің
қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік береді;
– 2 рейтинг (қанағаттандыратын). Өтімділігі төмендеу және ... ... ... ... ... келетін, бірақ
көрсеткіштері әлі жарамды болып келетіндерге қанағаттандырылатын
рейтинг беріледі, яғни ... ... ... көлемі мен
сипатына сәйкес номалардың деңгейінде немесе одан сәл жоғары
болатын өтімділіктің ... ... ... 3 ... ... ... бар ... келесілерді
сипаттайды:
– тартылған қаражаттарының ... ... ... ... орындай алмайтын және міндеттемелер
бойынша ... ... ... ... ... ... ... оптималды пропорциясына жеткен немесе одан жоғары ... ... ... ... жағдай ақша нарығында қысқа
мерзімді қорларды алу үшін қосымша маржаны төлеуді банктен талап
етуі мүмкін.
– 4 ... ... ... ... ... қабылданған
нормалардан төмен өтімділіктің көрсеткіштері. Әдетте бұндай
банктер ақша нарығында сенімділікті ... ... ... ... ... ... банктерді нарықтан шығарып
тастауға, яғни оларды қарыздық қаражаттар бойынша үлкен маржа
төлеуге ... ... ... ақша айналуы өте аз
болып келеді, ол банктің тіршілік етуіне қауіп төнеді, ... тез ... ... ... етеді;
– 5 рейтинг (қанағаттанарлықсыз). Өтімділігі дағдарыста ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайға байланысты бұндай банктер тез арада
сауықтыруды қажет етеді, яғни ... ... ... ... ... және келісімдерін орындау мақсатында
қаржылық көмек алу.
Өтімділік тәуекелін басқару. Өтімділік саясаты өтімділік-рентабельділік
диллемасын шешумен ... ... ... банк алдында бұл шектеуді
ескере отырып өз операцияларының табыстылығын максимизациялаумен байланысты
міндеті тұр, ... ... ... ... анық өз ... тауып
отыр, себебі банк басшылығы келесі мәселерді нақты және сенімді ... яғни ... ... қашан және қандай масштабпен пайда
болады. Ал ол туындаған уақытта банк тек алдын-ала ... ... ... ... ... яғни ... алдын-ала құрылған резервтер,
активтер мен пассивтердің ерекше құрлымын немесе ... ... ... ... ... ... басқару бойынша бірнеше тәсілдерді қарастыруға
болады. Олар активтерді басқаруға, пассивтерді басқаруға немесе актив ... ... ... ... ... негізделген. Басқалармен
салыстырғанда өтімділікті ... ... әр ... ... да және ... де бар. ... басқарудың
таңдалған тәсілін қолданудың экономикалық мақсаты банктік портфельді
басқару сипатымен, банктік ... ... ... қызмет
ету ортасына байланысты.
«Өтімділік-табыстылық» диллемасын шешу, активтерді басқарудың үш түрлі
тәсілін бөліп көрсетумен байланысты болады:
– қаражаттардың ортақ қор ... ... ... осы ... ... ... ... көп болу кезеңінде
кеңінен қолданылады;
– активтерді бөлу ... ... ... Бұл ... ... ... ... жабуға негізделген;
– бұл тәсіл басқару мен талдаудың ғылыми тәсілдерін қолдануға
(әдетте, ЭЕМ ... ... ... ... қор ... негізінде барлық ресурстарды
біріктіру идеясы жатыр. ... ... ... ... сәйкес активтердің
(несиелер, Үкіметтің бағалы қағаздары, кассадағы қолма-қол ... ... ... ... ... ... қоры ... нақты активтік
операцияларды жүзеге асыру үшін, олардың орналастырылуы банктің алдындағы
мақсаттарды жетуге көмек көрсеткенге ... ... ... қаражат
көздерінен түскені онша мәнді емес болады. Оны келесі ... ... ... ... қор ... ... ... басқару
(«Банк ЦентрКредит» АҚ-ның мәліметтерін негізге ала отырып) [12]
Қаражаттар көздері
Қаражаттарды орналастыру
|Талап еткенге дейінгі | ... ... ... 67,1% | ... 11,7% ... ... ... реттегі |
|2,2% | ... 7,5% |
| ... ... ... | ... ... 5,5 % | |62,2% ... ... және | ... да ... |
|резервтер, 66,8% | ... 14,4 % ... және ... 3,7 % ... ... банк ... ... және табыстылық
принциптерін ... ... ... ... ... активтік
операциялардың келесі түрлеріне орналастырылады, яғни бұл ... ... ... ... ... ... орналастыру белгілі
приоритеттерге сәйкес жүзеге асады, яғни оперативті ... ... ... ... ... ... көрсету болып табылады. Бұл
приоритеттер табыс әкелумен байланысты банк қаражаттарында бар әр ... ... ... бірінші немесе екінші ... ... ... ... ... қолдану керек және бағалы қағаздарды
сатып алумен байланысты болуы ... бөлу ... ... ... өтімді қаражаттардың тартылған
қорлардың көздеріне байланысты болып келетінің бекітеді. Оны ... ... ... №2
Активтерді бөлу моделі бойынша активтерді басқару
(«Банк ЦентрКредит» АҚ-ның мәліметтерін негізге ала отырып) [13]
Қаражаттар көздері ... ... ... ... ... («өтімділік-
табыстылық орталықтары»)
|Талап еткенге дейінгі | ... ... ... 67,1% | ... 11,7% ... | ... ... ... 2,2%| ... 7,5% ... | ... |
|салымдар, 5,5 % | |62,2% ... ... және | ... да ... ... 66,8% | ... 14,4 % |
|Ғимараттар және ... 3,7 ... ... ... қаражаттардың көздерін міндетті резервтер нормасына
және айналыстың жылдамдығына бөлуге мүмкіндік береді. Мысалы, талап ... ... ... және ... ... және олардың
айналымдылығына қарағанда ... ... ... ... талап
етеді. Сондықтан талап еткенге дейінгі салымның әр бір ... ... ... және ... ... ... ... қажет, ал оның
кіші бөлігі инвестицияларға, яғни кепілге тұрғын ... ... ... ұзақ ... жергілікті органдардың облигациялары.
Активтерді бөлу ... ... ... ... ... олар банкпен әр түрлі көздерден тарту арқылы
қаражаттарды орналастыру үшін қолданылады. Осы ... ... ... атқа ие ... ... әр бір ... ... орналастыру
басқа орталықтардың қаражаттарының орналастырылуына байланыссыз ... ... ... ... талап еткенге дейінгі салымдар банкі,
жинақ салымдарының банкі, ... ... ... және негізгі капитал
банкі бар сияқты болады.
Бұл тәсілдің артықшылығы - ... ... ... ... ... қаражаттарды несиелерге және инвестицияларға салынуынан көрінеді,
ал бұл табыс ... ... әкеп ... ... ... осы ... де бар, яғни әр ... ... ... әр түрлі салымдардың типтері жатса да, ... ... ... және бұл ... ... жалпы сомасының
ауытқуларына байланыссыз болуы да ... ... ... осы ... тағы
да бір кемшілігі, яғни қаражаттардың көздері оларды қолдану жолдарына
тәуелсіз ... ... іс ... олай ... ... екі ... өздеріне лайықты кемшіліктері бар,
оларға: екі тәсілде міндетті резервтердің өтімділігіне және ... ... ... көңіл аударады, ал ... ... ... ... аса ... ... олар ... деңгейінен гөрі олар орташа өтімділік деңгейін есепке ала отырып
жұмыс істейді.
Ативтерді ... ... және ... ... негізін ала
отырып басқару, банк балансының баптарын және крісі мен ... ... ... талдаудың күрделі байланысын анықтау үшін қазіргі ... және ... ... ... ... ... ... асады.
Бұл тәсіл банк басшылығына шешімді қабылдаған уақытта зор ... ... ... банк ... ... ... ... қатар
банктің активтер портфеліне әсер ететін тәуекелді де қарастыру қажет.
Тәуекел деп – мүмкін болатын қауіпті ... ... ... әр бір ... ... ... ... де шығындар мен
зияндардың себептері. ... ... ... ... ... ... шығындар мен зияндардың пайда болуы және оның
нәтижесінде банктің табысының ... ... ... ... ... қары ... ... төлемдерді жүзеге асыру және т.б. нәтижесінде
мүмкін болатын қажетсіз нәтижелерге алып ... ... ... ... ... ... болса, соғұрлым жоғары табысты алу ... де ... ... әр бір банк ... ... минимумдауға тырысады және
бірнеше альтернативті шешімдерден тек ... ... ... ... ... ... жағынан қарасақ, тәуекел деңгейі мен кәсіпкерлік
белсенділіктің дәрежесінің, табыстылығының оптималды ... ... Ал ... ... тек тәуекелді басқару (тәуекелді реттеу)
процесінде ғана ... ... ... ...... тәуекелді
минимизациялауға және табыстылық пен тәуекелдің оптималды қатынасын табуға
және оған ... ... ... ... ... шара ... табылады.
Тәуекелді ішкі және сыртқы тәуекелдер деп бөлуге ... ... ... валюталық, форс-мажор жағдайлар тәуекелдері
жатады.
Мемлекеттік тәуекел – бұл банктік мекемелердің және банк ... ... ... және ... ... немесе экспортерлардың мемлекеттерінің саяси-экономикалық
тұрақтылығына тәуелді болады.
Валюталық тәуекел – бұл ... ... ... ... ... ... ... немесе ұлттық және шетел валюталарының
курстарының ... ... ... ... ... байланысты
мүмкін болатын жоғалтулар.
Форс-мажор жағдайлардың тәуекелі – төтенше және ... ... ... апаттардың: су ... жер ... ... ... ... ... ереуілдер және т.б.)
несиелік келісімнің шарттарын орындауға өз ... ... ... банктің түрі мен арнаулығына, ... ... ... ... және оның ... және ... ... ... ... болады.
Ішкі тәуекелдерге банктің құрылу формасына байланысты тәуекелдер, банктің
операцияларының сипатымен ... ... және т.б. ... ... ... ... ... деп – банктер және
банктік мекемелер мемлекеттік және мешікті (мемлекеттік ... ... ал ... ... ... банктер өз кезегінде кооперативтік
және коммерциялық болулары мүмкін. Коммерциялық банктердің үш түрі бар:
арнаулы, салалық және ... ... ... әр бір ... ... ... болады, бірақ тәуекелдердің пайда болуы жиілігі мен
ерекшелігі тек банктік мекеменің ... ... ... ... ... инновациялық коммерциялық банктерде жаңа технологияларды
несиелеумен ... ... ... болады.
Банктік операциялардың сипатымен байланысты тәукелдер деп – банктің
операцияларының сипатына байланысты тәуекелдеріне балансты немесе баланстан
тыс ... ... ... байланысты болатын тәуекелдерді
жатқызамыз, яғни аталған балансты немесе баланстан тыс ... ... және ... ... ... ... операциялардың
тәуекеліне: табыстан жарғылық капиталды ... ... ... заңды тұлғалардан алынған несиелердің көлемі, ... ... ал ... ... тәуекелі пайыздық тәуекелдің
деңгейімен байланысты болды.
Активтер ... ... ... ... онда активтер
портфеліне келесі тәуекелдер өз ... ... ... ... тәуекел;
– өтімділік тәуекелі;
– пайыздық тәуекел.
Банктің активтер портфелінің тәуекелі – бұл ... ... ... ... ... шешімдерді қабылдау кезінде мүмкін болатын
және/немесе олардан туындайтын ... ... Банк ... ... ... ... болып – банктің активтері мен
пассивтерін басқару ... ... ... пен ... ... ... ... мүмкін болатын банктік ... ... деп – бұл ... ... ... ... ... мүмкіндігін айтамыз. Орталық биржалардың айналысында болатын ... ... бұл ... аз өз ... ... Ал жаңа ... кіші фирмаларға бұл тәуекелдің түрі ... ... ... ... ... аса назар аударылу қажет. Қаржылық делдалдардың
негізгі түрлері, олардың құқықтары мен міндеттерінің ... ... ... ... әсер ... ... ... таңдауы барлық
тәукелдердің түрлерінің деңгейіне әсер етеді.
Енді пайыздық тәуекелге тоқталайық, яғни банктің ... ... ... бұл сырттан төменгі пайыздық ставкамен қаражаттарды тарту болып табылады
және несиелерді неғұрлым жоғары пайыз савкасымен берумен байланысты болады.
Пайыздық ... ... ... стакілердің нарығының өгеруі кезінде
де, банктің табыстылығына әсер ... Банк ... ... 6 айға тұрақты
пайыздық ставкімен несие беруі мүмкін және операцияларды қаржыландыру үшін
3 айға несие алу мүмкін. Сонында банк 3 ... ... ... несиесін
қайтаруы тиіс болады. Бұндай қайтару банк үшін алғашқы несиеге қарағанда
көп немесе аз ... ... Осы ... ... ... немесе
шығынды болуымен байланысты.
Пайыздық ... ... бұл ... (несиелерді және
инвестицияларды) және ... ... ... ... ... басқару банктің өтімділік деңгейіне, банк клиенттерінің
бағалы қағаздар портфеліне, сонымен қатар бар бәсекелестердің ... ... ал ... ... ... беру үшін ... ... байланысты болады.
Пайыздық тәуекелдің формуласы «Фишер моделі» деп аталады, ол келесідей
анықталынады:
i = r + p, ... i – ... ... пайызбен;
r – нақты пайыздық ставка;
p – инфляцияның күтерлік қарқындары.
Номиналды және нақты (реалды) пайыздық ставка тең: ... ... ... ... ставка + инфляцияның күтіліп отырған деңгейі +
тәуекел (мерзімдерді сақталмау тәуекелі, ... ... және ... пайыздық ставка – бұл мүдделі сатып алушының табысының ... үшін ... ... ставканың деңгейі болып табылады.
Пайыздық тәуекелді басқарудың бірнеше ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары болса, соғұрлым пайыздық
тәуекел деңгейі төмен болады. Активтерден пайыздық табысыстар мен
міндеттемелер бойынша пайыздық ... ... ... оң ... Таза ... маржа (ТПМ) келесідей анықталынады:
ТПМ = (Несиелер және инвестициялар бойынша пайыздық табыс – Депозиттер
және тартылған қаражаттар бойынша пайыздық шегерімдер) / ... ... ... ... ... = (Таза пайыздық табыс) / (Барлық табыс алып
келетін активтердің ... ... ... яғни ... ... орташа есептелген
ставка мен төленген пассивтер (міндеттемелер) бойынша орташа
есептелген ставкілердің ... ... ... ... арсындағы айырмашылық неғұрлым жоғары ... ... ... ... төмен болады. Талдауға
мәліметтер банктің статистикалық есептерінен алынады;
3. ... ... ... яғни тұрақты және құбылмалы пайыздық
ставкілері бар банктің балансталмаған активтер мен пассивтердің
талдауында болатын концепция. Құбылмалы ... ... ... ... ... ... және тұрақты ставкасы бар
пассивтер ... ... ... ... ... ... аралығы алынады.
Пайыздық тәуекелдің деңгейі келесілерден тәуелді болады:
– несиелер мен инвестициялардың ... ... ... ... ... бар активтерді, олардың нарықтағы
құнының динамикасын қоса ... ... ... өзгерістер;
– пассивтер құрлымындағы өзгерістер, яғни ... ... ... ... ... және ... еткенге
дейінгі дипозиттерінің қатынасы;
– пайыздық ставканың динамикасы.
Пайыздық ставкілердің тәуекелінің жоғарлауы ... ... ... ... ... ... активтер және пассивтер бойынша пайыздық ставкілердің жаңартылу
мерзімдерінің сәйкес келмеуі;
... ... ... бекіту;
– банк басшылығы есебінен тәуекелді бақылауы;
– қаржылық фьючерстер және басқадай құралдар арқылы хеджирлеу.
Пайыздық ставкілер бойынша тәуекелдер онша ... ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл жағдай өзгеруі де мүмкін
сондықтан пайыздық ставкілердің сәйкессіздігі ... ... есеп ... ... болып табылады. Бұндай есеп берулерде әр түрлі уақытта активтер
және пассивтер ... ... ... ... айырмашылығы
көрсетіледі. Егер бұл уақыттар бірдей болатын болса, онда ... ... ... емес ... себебі пайыздық ставкілердің
өзгеруі кез-келген уақытта активтер бойынша және пассивтер ... ... ... әкеп ... ... мерзімдерінің айырмашылығы
пайыздық ставкілердің өзгеруіне байланысты банк ... алу ... ... ... бар ... ... ставкілерді неғұрлым рационалды
басқару ... ... және ... ... ... ... ... Тәуекелді төмендету үшін пайыздық ставкілердің белгіленген
есеп жазуларын ... ... ... ... ... ұшырайтын
нарықтарда жұмыс істеп, ... ... ... ... және статистикалық мәліметтердің толық көлемі жиналмайынша,
жоғары пайыздық тәуекелге бару орынсыз болып табылады.
Пайыздық тәуекелді ... ... ... ... ... ... болжамдылығы; активтер мен пассивтердің қайтару
мерзімі мен пайыздық ставкілерді белгілеу тәсілі, яғни пайыздық ... ... ... мен ... ... ... мен
фьючерстер арқылы хеджирлеу және т.б.
Пайыздық ставканың өзгеруімен байланысты тәуекелді басқару барлық мәнді
активтер мен міндеттемелердің тәуекелділігін қарстыру және ... ... ... ... ... болып табылады.
Сонымен қатар активтік операциялардың тәуекеліне тағы портфель тәуекелі
өз әсерін тигізеді. Портфелді ... деп – жеке ... ... ... ... ... ... категориялары бойынша мүмкін болатын
жоғалтуларды айтамыз. Портфельді тәуекел ... ... ... ... және ... тәуекел болып бөлінеді.
Қаржылық тәуекелді келесідей анықтауға болады, яғни ... ... ... ... ... ... банктердің
тартылған қаражаттардың үлесі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым олардың
акционерлері мен құрылтайшыларының ... ... ... Сонымен бірге
бағалы қағаздардың қосымша тираждарының шығарылымы мен сатуларынан ... ... өте ... және ... несиелеу көзі болып табылады.
Жүйеленген тәуекел акциялар бағасының ... ... ... ... ... ... ... әсерінен
күтіліп отырған пайыздардың ағымдағы көлеміне байланысты болып келеді.
Жүйеленбеген тәуекел нарықтық ... ... және ... ... байланысты болады. Ол салалық және қаржылық болуы мүмкін.
Жүйеленбеген портфелді тәуекел деңгейіне негізгі әсер ... ... ... ... ... үшін ... сфералардың болуы, тауарлы
және қор нарықтарының конъюктурасы және т.б.
Жүйеленген және жүйеленбеген тәуекелдердің жиынтығы ... деп ... ... «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның тәуекелге өзедерінің қатынасын
және банкте тәуекелді реттеу мен ... ... ... жүргізетінің
қарастырып өтейік.
Банк үшін несиелік тәуекелді басқару негізгі болып табылады. Несиелік
тәуекелді басқару – ... ... ... ... ... ... ... овердрафттар және аккредетивтер бойынша міндеттемелерді
қарыз ... ... ... ... тәуекелі. Несиелік тәуекел займдық
(кепілдік, аккредетивтік) ... ... банк пен ... ... ... ... ... сондықтан ол қарыз алушыға да
және банкке де ... ... ... ... ... ... фактор болып – қарыз
алушының несиелік қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... әдетте, келесі факторлар ескеріледі:
– оң несиелік тарих;
– клиенттің қаржылық-шаруашылық қызметінің жағдайын динамикада
талдау;
– негізгі қарыз бен ... ... өтеу ... ... ... ... үшін қарыз алушының
жеткілікті ақша ағындарының ... ... ... ... капиталдың жеткіліктілігі және оны ... ... ... қарыз алушының нарық конъюктурасынының жағдайы және оның
саласының даму ... оның ... ... және ... мүмкіндігі
көзқарасынан тұрақты моральді және қызметтік беделі;
– өтімді ... ... ... ... қаржы
инструменттерінің (кепілдер, сақтандыру полистері, ... және т.б.) ... ... ... үшін ... ... әр бір факторды талдау
және бағалау қажет.
Несиелік тәуекелдің дәрежесіне банк жұмысының сапасын анықтайтын, яғни
несиелік процесті ұйымдастыру бөлімі де әсер ... ... ... табылады.
Банкте келесідей несиелік процесс ұйымдастырылған:
– банктің несиелік операцияларын ... ... ... ... ... несиені қарастыру және беру нақты процедурасының болуы;
– несиелік құжаттамаларды рәсімдеуге ... ... ... ... берудегі және оны өтеу көздеріне ... ... ... бақылау және жүйелі
мониторингтің болуы;
... ... ... ... ақпараттардың болуы және талдау
жұмыстарының жақсы қойлымы;
– несиелік процеске қатысатын банк қызметкерлерінің жоғары
мамандылық ... ... және ... ... оның ... мен ... қатал
сақтауларынан көруге болады.
Банктің несиелік ... ... ... ... несиелік операциялардың тәуекелін төмендетеді.
Сонымен қатар несиелік тәуекелдің дәрежесіне несиелік портфельдің
шоғырлануы мен диверсификациясы да әсерін ... ... ... – бұл мәні аз ... ... санына
несиелік салымдардың негізгі массасының ... бұл ... ... байланысты болады (бір немесе екі несиелер бойынша ... ... ... тез ... нашарлауына немесе несиелік
портфельдің түгелімен опырауына алып ... ... тыс ... ... ... ... тырысады, яғни оны банк несиелік портфелін диверсификациялау
арқылы жүргізеді. Несиелік портфельдің диверсификациясы деп - әр ... және ... ... ... ... ... арасында
несиелерді бөлу, аз сомалармен көптеген қарыз алушыларға ... ... әр ... ... ... ... ... портфельдің сапасын жоғарлатады, тәуекелдердің
жалпы деңгейін төмендетеді, ... ол ... ... және ... ... ... ... тәуекелді төмендету үшін және ... ... ... ... үшін банк жеке ... ... белгілейді:
– филиалдарға – банктің басқармасымен;
– несиелеу департаментіне – бас ... ... ... бас ... несиелік комитетіне –банк басқармасымен;
– банктің басқармасына – директорлар кеңесімен.
2.3. Несиелік портфель және оның сапасына талдау
Несиелік портфель – бұл ... ... беру ... ... яғни бұл белгілі бір уақыт ... ... ... ... ... ... ... несиелік операцияларын басқаруға келесілерді
жатқызуға болады:
– несиелік операциялардың технологияларын басқару;
– несиелік ... ... ... ... басқару мынадай мәселелерді
қамтиды:
– несиелік операцияларды ... ... ... бөлімшелерінің
және бөлімдерінің қызметтерін анықтау. Банктің ондай ... ... ... несиені беру және қайтарумен байланысты
бөлімдер, келісімшарттарды рәсімдеумен байланысты бөлімдер,
келісімшарттарды жүзеге асыруды ... ... ... ... ... қызметінің жағдайы және кепілдің
жағдайына байланысты бөлімдер және ... яғни ... ... ... ... ... болады.
Сонымен қатар бұл несиелік бөлімдердің арасынан ірі және орта
клиенттерге ... ... ... ... және ... ... көрсететін бөлімдерді ерекше бөлуге болады.
Клиенттің төлем қабілеттілігі несиелеудің ерекшелігін анықтайды,
яғни несиелердің арнаулылығы және ... ... ... ... клиенттің операциялар көлеміне байланысты
несиелік бөлімдерді бөлу, несиелік операцияларды басқаруды анық
ұйымдастыруға көмектеседі.
Дүниежүзілік банктік ... ... ... ... тәуекел
бағасына негізделеді. Олар несиелік бөлімдердің бірінші тобымен тығыз
байланыста қызмет ... ... ... сұраныс, яғни өтініш түскен кезде,
қарыз ... ... ... ... ... қарыз алушының несиелік
келісімшартты орындамауы кезінде несиелік тәуекелдің дәрежесін талдайды.
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ның несиелік ... ... ... Оның құрамына банк кеңесінің және банк басқармасының мүшелері,
несиелік бөлімдердің өкілдері және несиелік бөлімдерге ... ... да ... ... ... ... мәселелерді қарастырады:
– несиелік тәуекелге байланысты барлық сұрақтарды қарастырады;
– несиелік портфельдің сапасын талдайды;
– несиенің рейтингтік саясатын жасайды;
– сала, ... ... түрі ... ... ... бір ... алушыға берілетін несиелердің көлеміне шектеу
белгілейді;
– төленбеген несиелердің өтеу саясатын ... ... ... ... ... ... банк ... жақсарту үшін несиелерді сату саясатын
жасайды (факторинг және форфейтинг, ... ... беру ... және несиелік құжаттауға
байланысты стандарттарды жасайды;
– несиелік кепілдердің стандарттарын жасайды;
– банктің несиелік қызмет көрсетуінің ... ... ... ... жаңа түрлері, лизинг, ... ... ... ... және ... ... технологиясын басқарудың тағы бір бөлігі –
қызметтің осы аясы үшін және ... ... ... әдістік
қамсыздандыруды жасау. Бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... банкпен берілетін және несиелердің
түрлері және олардың несиелік желілердің түрлерінде қолданылатын ... және ... ... ... ... кепілге және
кепілзатқа талаптар, несиелеу кезінде банк қызметкерлерінің құқықтары ... ... ... ... ... ... ... әдістері, несиелік істі жүргізу тәртібі, яғни мерзімі,
несиелік құжаттамаларды сақтау тәртібі, банк ... ... есеп ... ... ... - бұл ... несиелермен жұмыс істеу
және несиелік ... ... ... ... ... жүйесіндегі несиелік портфельді жиі талдау ... ... ... ... банктің несиелік саясатының
бағытын, ... ... ... ... тәуекелді
төмендетуге, қызмет ету салалары бойынша, меншіктің түрі ... ... ... ... ... ... беру шешімін қабылдауға
және т.б. мүмкіндік береді.
Несиелік портфельді басқаруды ұйымдастыру келесі элементтерді қамтиды:
– несиелік ... ... ... ... ... ... ... таңдалған критерий негізінде ... ... ... ... ... және тәжірибеде қолдану үшін ... ... ... ... ... ... несиелерді жұмыс істеуін
ұйымдастыру;
– банк бойынша әр бір жіктелген несиелер тобы үшін ... ... ... ... ... ... ... қарыздардың үлесі және оны жеке несиелік
топтар көлемінде банк ... ... ... ... ... портфельдің несиелер тобының көлемінде несиелік
тәуекелдің көлемін анықтау және банк бойынша тәуекел жиынтығы;
... ... ... ... жоғалтуларды жабу үшін
құрылатын резервтің көлеміне байланысты ... ... ... ... ... ... ... бойынша
шараларға байланысты және несиелік портфельдің сапасының ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын бағалау жүйесінде маңызды орын
алатын несиелік портфельді ... және ... ... несиелік портфельдің сапасының бағасы.
Несиелік портфельдің сапасын сипаттайтын қаржылық ... ... ... тәуекелдің дәрежесінің орташа көрсеткіші:
К1 = неисиелік тәуекел жиынтығы/несиелік портфельдің көлемі;
2. Несиелік тәуекел жиынтығынан ... ... ... = ... ... ... 90 ... аса пролонгацияланған несиелер
бойынша тәуекелдің абсолютті көлемі/Жарғылық қор + Резервтік қор+ ... ... таза ... ... ... табыстылығын көрсететін көрсеткіштер:
К3 = пайыздық маржа/несиелік портфельдің көлемі;
К4 = ... ... ... ... ... = табыс әкелмейтін несиелер/неиселік портфельдің көлемі;
4. Несиелер бойынша мүмкін болатын жоғалтуларды жабу үшін резервтің
жеткіліктілік ... = ... ... табыс әкелмейтін несиелердің көлемі;
К7 = нақты резерв/ екі реттен көп пролонгацияланған ... ... ... ... = ... резерв/ несиелік портфельдің көлемі.
Жоғарыда аталған көрсеткіштер мемлекет және ... банк ... ... және ... банктердің сәйкес көрсеткіштерімен
салыстырылады. Банк бұл ... ... ... ... әр ... ... ... статистикасына негізделініп жасайды.
Соңғы кездері банктер ... ... ... ... кезінде
несиелерді ранжирлеуді жүзеге асырады, яғни ... ... ... ... ... ... ... жүйелі және объективті тәсілдерді
қолданады. ... ... ... мақсаты:
– несиелік операциялардың нәтижелілігін көтеру;
... ... ... ... ... ... және бақылауды жоғарлату арқылы,
жауапкершіліктің шегін белгілеу және ... ... ... ... жақсарту;
– басқарушылық шешімдер үшін негіз жасау.
Несиелерді ранжирлеу келесі негізгі факторларға: есеп берудің жағдайы,
клиенттің шоттары және қызметтерінің жағдайы ... ... ... ... барына негізделіп жүзеге асырылады.
Қайтарымсыз несиелерден қорғану үшін банк өз ... ... ... келесі екі аксиомаларды негізге алуы қажет:
– банк белгілі бір несиелеуде мол ... бар ... ... ... ... қызмет көрсету аймақ шегінен несиелерді бермеу.
Несиелік портфельді басқарудың маңыздыларына келесілер жатады:
– несиелік портфельдің өтімділігін бір деңгейде ұстау;
– несиелік ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп отыру;
– несиелік портфельдің тәуекелділігін ... ... ... ... ... ... ЦентрКредит» АҚ-ның несиелік саясатында белгілегендей
қаржыландыру инструментінің үш ... ... бұл ... ... ... несиелеу лимиті, үшінші түрі-бұл ... ... ... ... үш түрін ашып көрсетейік.
Қаржыландырудың бірінші түрі – бұл несие болып табылады, оның ... ... ... ешқандай айырмашылығы жоқ.
Қаржыландырудың екінші түрі – бұл несиелеу лимиті, яғни ... ... ... ... ... ... үшін және
компанияның ағымдағы қызметін кепілге ала отырып белгіленеді. Несиелеу
лимиті ... ... сома ... жаңартылатын негізде
қаржыландыруды белгілейді. Компания ... ... ... несие алуға
құқысы бар. Банк алдында өз міндеттемелерін өтеген сайын ... ... бос ... ... ... ... Берілген несиенің әр біреуі
жаңа займдық келісіммен тіркеледі, яғни әр бір займдық келісім несиелеу
лимитінің ... ... ... ... ... ... банктің сенімді және тұрақты клиенттеріне ... ... ... Бұл ... ... негізгі артықшылығы,
берілетін займның жеделдігі, жеңілдігі және ... ... ... банк ... ... ... ... қаражаттарын толтыру үшін
алады.
Несиелеу лимиті әдетте бір жылға беріледі, бірақ оның ... ... ... ... ... және ... алушысының жағымды несиелік
тарихы болған кезде ұзартылады.
Компанияға несиелеу лимитін белгілеген кезде, жеке келісім ... зат пен ... ... алу ... банк ... әр ... жобаның өтеу шарттарына өз назарын аудармауы, таныспауы мүмкін. Бірақ
ол кезде кәсіпорын құрлымының, оның қаржылық ... ... ... ... бағыты, арнаулылығы анықталынады. Компанияның жобаларын
несиелеу белгіленген лимит көлемінде әр біреуінің несиелеу мерзімі өтеудің
мерзімі мен ... ... ... ... ... лимиті
туралы келісімде белгіленген несиені қайтарудың мерзінен ... ... ... туралы есеп жеке несиелік шоттарда жүргізіледі.
Банктің қаржыландыру инструментінің үшінші түрі-бұл ... желі ... ... желі ... ... беру ... ... сома
көлемінде, компанияның құрал-жабдықтарды сатып алу, монтаждау кезінде,
өндірістің жеке кезеңдерін реттеу үшін белгіленеді.
Несиелік ... ... ... басқа түрлерінен
негізгі айырмашылығы, ол тек бір нақты ... ... ... бұл ... іске ... мерзімі және шарттарына сәйкес белгіленген
несиені алу және өтеу мерзімдерінің болуымен байланысты. Әдетте ... ... ... іске асыру мерзімімен шектеледі.
Несиелеу желісінің артықшылығы, оның ... ... ... берілуі
болып табылады, ол ... ... ... ... толық бақылауға
мүмкіндік береді, сонымен ... ... ... ... алдынғы транштың
толық өз орнын табуымен байланысты болып келеді.
Несиелік желіні ашу банк ... ... ... ... есептеуі үшін және негізгі ... ... ... ... ... ... ... желіні ашқаны үшін арнайы комиссиондық ... ... егер ... ... ... желі ... келісімде белгіленген
соманы толығымен қолданбаса, онда банк ... ... ... ... ... ... қатар қарыз алушыға тартқан қаражаттарды
орнықты орналастырмағаны үшін тікелей зиянға ұшырайды.
Жоғарыда ... ... ... ... екі түрінің көмегімен
клиент өзіне қажетті несиенің шектелмеген санын ала ... ... ... яғни ... әр ... ... мерзімі аяқталғанға дейін
өзінің алу және төлеу графигі болуы тиіс. Әр бір берілген несиеге қалыпты
немесе жеке ... ... ... болулары тиіс.
Әр бір несиелік желі және несиелеу лимиті бойынша займдық келісімнің
санынына қарамастан, несиелік досье ... және ... ... несиелеу бағыттары болып:
– қарыз алушылар типіне байланысты:
1. Заңды тұлғалар – адекватты ... ... ... менеджмент, өнімі/қызметі, беделі, несиелік
және қаржылық тарихы бар компаниялар мен ... Жеке ...... ... ... және ... ... ірі депозиттік шоттарды ашуға
мүмкіндігі бар және ... ақша ... бар жеке ... ... ... бойынша - бар бизнесті кеңейтуге, айналым
капиталын (шикі затты, ... және ... ... ... ... ... ... саудалық
қаржыландыруға (валюталық нарықтың конъюктурасына байланысты)
берілетін несиелер, бөлшекті несиелеу;
– несиені кепіл зат түрлерімен қамтамасыз етуге байланысты:
1. ... ... ... ... ... Қаладағы, аймақтардағы тұрғын үйлер;
3. Қаланың беделді райондарындағы өндірістік және
әкімшілік ... ... мен ... ... ... ... қонақ
үйлер және т.б., сонымен қатар аймақтардағы және
оларға деген сұраныстың болуымен сипатталынатын
өтімді өндірістік ... және ... ... ... кәсіпорындардың құрал-
жабдықтары;
4. Автокөлік;
5. ... ... ... ... ... ... ... несиелеу мерзіміне байланысты қысқа мерзімді (бір жылға дейін).
Несиелеу кезінде қаламайтын бағыттар:
– жаңа ... ... ... ... жаңа
пайдалы қазба байлықтар кеңдерін барлау, жаңа инвестициялар
(құрал-жабдықтарды, өндірістік алаңдарды сатып алу); ... ... ... ... ... ... беру, тұрақты
табысы жоқ кепіл берушілердің кепілдері;
– несиелерді келесі кепіл затпен беру: аяқталмаған, ғимараттар
мен қондырғылар, ... ... 40 % ... ... бар, ... ... мүліктік объектілер, зергерлік
бұйымдардағы бағалы тастар және бағалы ... өнер ... ... ... табылатын жылжымайтын және жылжитын
объектілер және ескерткіштердің жерлері, патенттер, лицензиялар
және сертификаттар.
Несиелеу кезінде тыйым салынатын бағыттар:
... ... ...... мен әскери техниканы
сату, есірткелік заттар (лицензиясы болмаған жағдайда) сату және
заңмен тийым салынған басқада қызметтер;
– несиелеу ... ...... ... ... мерзімі өткен несиелерді өтеу, кәсіпорынның жарғылық
қорына несиелер беру, ... ... ... мақсаттарға
несиелер, спекуляциялық мақсаттарға (қор нарығындағы) несиелер,
қоршаған ортаға зиян келтіретін жобаларды несиелеу;
– кепіл заттың ... ...... ... ... ... есептелмейтін депозиттік қаражаттар, алғашқы
қажеттіліктегі заттар және ... ... мал, ... ... және ... әсер ... заттар, қару жарақтар және
соғысқа арналған техникалар, азаматтық айналымнан алынған
мүліктер;
«Банк ... ... ... ... келесі кезеңдерді қамтиды:
– несиелік өтінішті қабылдау және қарастыру;
– қарыз алушының несие ... ... және ... дайындау;
– несиенің кепіл заттық қамтамасыз етілуін тексеру мен бағалау;
– заң бөлімінің қорытындысының дайындалуы;
– қауіпсіздік бөлімінің қорытындысының дайындалуы ;
... ... ... мен оның ... ... ... ... қостарлану және келісімдерге бұрыштама
қою;
– берілген несие ... ... және оның ... ... ... және проблемалы несиелермен «Банк ЦентрКредит» АҚ
келеісдей жұмыстар жасайды:
– несиелеу мониторингі ... ... заң ... ... және ол ... ... ... және қарыз алушыға
несие бойынша міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар несиені
қайтару бойынша проблемаларды тереңдетуге мүмкіндікті болдырмау
қажетті шараларды жүргізеді;
– несиенің нашарлану белгілері пайда ... ... ... ... ... және егер ол ... болса және уақытша
сипат алып тұрса, онда несиелер бойынша мониторинг қаулысы
туралы реттілікке сәйкес ... ... ... ... ... ... ... берушінің қалыптасқан жағдай және оны
жоюға мүмкін болатын жолдарға талдаулар ... ... ... ... тиіс және бұл өтініште берілген несиелер
бойынша пролонгациялар мен қайта құрулар сұранулары тиіс;
– талдау ... ... ... тек проблемалардың пайда болуы және
несиенің қайта құрулары, пролонгация ... ... ... жою үшін ақша ағындардың міндетті болжамына
қорытынды жасалынады. Сонымен қатар несиенің кепіл затының ... ... және ... ... ... ... бұл ... қолдау тапса, онда займдық келісімге қосымша
келісімдер (төлем графиктерінің ... ... және ... ... (бір ... кепіл затты тіркеген органдарға
беріледі) рәсімделінеді;
– егер банкке қарызды өтеу проблемасы ұзақ ... ... ... ... адекватсыз қызметінің әсерінен кепіл
заттың қауіпсіздігіне байланысты болса, онда ... ... ... және ол ... ... қауіпсіздік қызметіне қалыптасқан проблемалар
туралы ... ... ... ... ... мен бірге қысқа мерзім
аралығында қалыптасқан жағдайды жоюға қарыз алушының ... бар ... ... ... ... мүліктің жағдайын тексеру, ол бойынша нақты құнның
және сұраныс көлемін анықтау, басқа көздердің ... ... өтеу үшін оны іске ... мүмкіндіктері.
Жалпы несиелік портфельдің классификациясы банктің барлық берілген
несиелері, лизингтері, сонымен ... ... ... ... ... ... ... есебі арқылы және басқада қарыздық
міндеттемелердің, аккредетивті және несиелеудің басқада түрлерін қою ... және олар ... ... классификацияны жүргізу уақытысында
өтелмеуі.
Банктің берілген несиелері келесілерді ескергенде несиелердің сапасын
анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... бойынша төлемдер
(негізгі қарыз және сыйақы) мерзімдерін сақталуы, қарыз алушының қаржылық
жағдайы, несиелік ... ... ... ету және ... ... мен өтімділігі. Осы аталған ... ... ... ... ... сапасын келесі топтарға бөлуге ... ... ... ... банк ... 2002 жылы 16 қарашадағы
№465 ... ... ... ... ... ... оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға ... құру ... ... ... ... стандартты;
– күмәнді, олар өз кезегінде стандартты және жоғары тәуекелі
бар қанағаттанарлықсыз күмәнді несиелер;
... ... – бұл ... ... әлі ... сондықтан күмән
келтірмейтін несие болып табылады, ... ... ... ... ... ... жеткілікті
меншікті капиталымен қамтамасыз ете алатын және несиелердің
мерзімінде өтелмеудің ... ... ... ... ... ... сенімді және өтімді қамтамасыз етілуі. Қарыз
алушыға берілген ... ... ... ... ... ... кезде болады, яғни несие бойынша
негізгі қарызды және ... ... ... орнын
толтыру үшін қамтамасыз етілудің ... ... ... және ... ... ... қызмет істеп
тұрған заңдарға сәйкес төлету шараларын қолдануы;
– сәйкес несиелік досьенің банкте болуы.
Бұл категория ... ... ... ... мүмкіндігінің
белгілері болмайды.
Субстандартты несиеге келесі негіздемелерді ескерген кезде жатқызуға
болады:
– негізгі ... ... ... ... ... ... 30 ... дейін;
– бір реттен аспайтын пролонгация.
Сонымен қатар бұл топқа клиенттердің қаржылық ... ... ... ... бар ... ... қарыздың
ұлғаюы, тауарлардың және дайын өнімнің өтімділіксіз қорлары) ... ... ... ... бар ... міндетті болып келеді.
Қанағаттанарлықсыз несие келесі негіздемелердің біреуінің ... ... ... және сыйақы бойынша 30 күннен 60 күнге дейін
төлемдердің кешіктірулері;
– бір реттен асатын пролонгациялар;
... ... ... ... ... ... ... алушының қаржылық жағдайының аздап
немесе потенциалды төмендеуі;
– қарыз алушыға сәйкес несиелік досьенің болмауы.
Банктің ... ... ... ... ... ... несие
берген уақытынан бастап төлемдер мерзімдерін сақталуына байланыссыз бұл
топқа жатқызылады.
Күмәнді несиелер болып келесі ... ... ... ... негізгі қарызды және сыйақы бойынша 60 күннен 90 күнге дейін
төлемдердің ... ... ... және сыйақыны жабу үшін қарыз алушының негізгі
табыс көзінен қаражаттардың жүйелі (несиені берген кезден ... ... одан көп) ... бір ... аспайтын санацияның жариялануы;
– қарыз алушыға материалды шығын келтірген форс-мажор ... оның ... ... несие басқа банктерден алынған ... ... ... ... болуы.
Үмітсіз несие келесі негіздемелерді ескерген кезде танылады:
– негізгі қарызды және сыйақы бойынша 90 ... ... ... ... ... банкроттығын жариялау;
– бір жылдан асатын санацияның жариялануы;
– форс-мажор және ... ... ... ... ... ... келтірген және оның қызметінің ары қарай жұмыс
істеуіне рұқсаттың болмауы.
Бланктік ... ... ... ... өз міндеттемелері бойынша
сенімді төлеу беделі бар қарыз алушыларға беріледі және ... ... ... ... ... қажетті есептелген провизияларды және оны
толық көлемде, шығындар және сәйкес провизиялар шоттарында ... ... деп – ... ... ... ... ... төмендеуі
бойынша қажетті шығындарды жабу үшін қаражаттар сомасы болып есептелінеді.
Арнайы провизиялар – бұл нақты классификацияланған активтер бойынша
шығындарды жабу үшін және олар ... ... ... немесе
ағымдағы құны сатып алу құнынан екі есе аз болатын провизиялар.
Жалпы провизиялар – бұл банк ... ... ... ... ... ... құру үшін ... болатын жоғалтулар.
2.4. Инвестициялық портфель және оны басқару
Банк ісінде инвестициялар деген ұғымның мағынасына: салыстырмалы ұзақ
мерзім ... ... ... бағалы қағаздарына қаражаттарды салумен
байланысты болады. Активтерге бұндай салымдардың банктің қарыз ... ақша ... ... ... ... ... яғни ұзақ ... көлемінде ақша қаражаттарының ағымын қамтамасыз
ету болып табылады.
Банктердің инветициялық операциясы бағалы қағаздармен ... ... ... ... операция жүргізетін бағалы
қағаздары екі топқа бөлінеді: қор (акция, облигация) және ... ... ... ... чек, ... ... куәліктер).
Қор бағалы қағаздарының өзін екі негізгі топқа бөлеміз:
– мемлекеттің бағалы қағаздары;
– мемлекеттік емес (корпоративтік) ... ... ... ... ... ... ... қарай төмендегідей кестемен беруге болады.
Кесте №12
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттің бағалы қағаздарының сипаты [14]
|Түрі ... ... ... ... |Номинал құны|
| | ... ... | ... ... ақша ... |7 ... 90 |100 ... |
|Банктің қысқа|массасын реттеу | ... ... | ... | | | | ... | | | | ... ... ... валюта |Ноталар |35 күн |100 АҚШ ... ... ... ... | ... ... |байланысты жинақтаушы |жинақтаушы | | ... ... ... ... | | ... |активтерін қорғау |қорларымен | | |
| | ... | | ... ... зейнетақы |Мемлекеттік |5 жыл |100 АҚШ |
|валюталық ... ... ... | |доллары ... ... ... | | ... | ... | | ... | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... |Ұлттық Банкте Үкіметтің| |10 жыл |1000 ... ... ... қайта рәсімдеу | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... бюджеттің|аукцион |3, 6, 9 және|100 АҚШ ... ... ... | |12 ай ... ... ... | | | ... | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... |3 ай және |1000 ... |
|индексациялан|ағымдағы тапшылығын | ... ... | ... ... | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... |2 және 3 ... ... |
|орта мерзімді|ағымдағы тапшылығын | | | ... ... | | | ... | | | | ... | | | | ... |Республикалық бюджеттің| аукцион |3, 6, 9 және|100 ... ... ... ... | |12 ай | ... ... | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... |364 күн |1000 ... ... ... |ағымдағы тапшылығын |жолымен | | ... ... ... | | | ... | | | ... | | | | ... ... қағаздары табыстылығына қарай үш түрге бөлінеді:
– дисконттық, ... ... ... алғашқы нарықта
инвесторларға жеңілдікпен (номиналдық құнынан төменгі ... ... құны ... ... ... яғни ... құнына пайызбен бейнеленген табыс
әкелетін бағалы қағаздар;
... яғни ... және ... ... ... ... әкелетін
бағалы қағаз. Бұл жағдайда инвестор-банктің табысы екі көзден:
дисконт түріндегі және купон мөлшерлемесі ... ... ... Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің
инвестициялық операцияларға бағытталған ... ... ... ... ... ... отырғаны жасырын емес. Себебі,
мұндай бағалы ... ... ... ... ... яғни ... қаражатты тез арада қолма-қол ақшаға айналдыра алады, екіншіден,
олардан алатын табыс төмен болғанымен ... ... ... жоқ десе ... ... ... активтердің бір бөлігін өтімді корпоративтік ... да ... ... ... ... ... акциялар;
– облигациялар;
– депозиттік және жинақ сертификаттары;
– ипотекалық куәліктер;
– депозиттік қолхаттар.
Осылардың ... ... ... акциялар мен облигацияларға
байланысты көп болады. Ал қалғандарының нарығы әлі өз ... ... ... ... ... ... дивесификациялау
қажеттілігі арқылы, өтімділікті реттеу арқылы, табыстылықты ... ... ... ... ... ... деп – ... сатып алынған бағалы
қағаздарының жиынтығын айтамыз. Бұндай бағалы қағаздарға өнеркәсіптік және
басқа да компаниялардың акцияларын, ... ... ... ... билік органдарының, көбінесе, ұзақ мерзімді облигацияларын
және басқа да қарыздық міндеттемелерін жатқызуға болады.
Инвестициялық портфельге кіретін бағалы ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Бұл ... ... ... активтер, яғни бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... қиын техниканы қолданады.
Олардың ішінде ең көп ... - бұл ... ... өтеу ... құрлымын белгілеу арқылы жүзеге асады, яғни өткізілген ... ... ұзақ ... жаңа ... ... ... Бұл техника арқылы банк әдетте тұрақты табысын ... ... оңай ... ... ... бұл ... ең басты
кемшілігі болып – ол ... ... ... ... өзгерістер
еңгізудің мүмкіндігінің болмауы, сәйкесінше ... ... ... ... ... ала ... техниканың тағы да басқа кемшілігі бар, яғни банк ... ... ... ақша ... ... ... ... Егер
белгілі бір уақыт мерзімінде банктің қолма-қол ақшаға деген қажеттілігі
туындаса, ол ... ... ... ... ... яғни ... мерзімі өтетін бағалы қағаздардың қажетті ... ... ... Егер ... ... орындалмаса, онда бұл кезең аралығында
пайыздық ставкілердің жоғарлауы кезінде банктік қордың ұзақ ... ... ... байланысты банк шығын шегуі мүмкін.
Инвестициялар екі бір-бірімен қиыспайтын мақсатты көздейді, яғни бұл
табыс және өтімділікті ... ... Бұл екі ... арасында балансты
сақтау банктің басшылығының үлкен күш салуын ... ... ... ... ... сонымен бірге банктік баланстың өтімділік
деңгейі бойынша нақты саясатты қажет ... ... ... резерв салымдарды алуға байланысты және ... ... ... ... ... таусылса, онда банктің
өтімділігін қалпына келтіру үшін оны қысқа мерзімде ... ... ... сырттан тартылған қаражаттар есебінен жүзеге асыруға мүмкіндік жоқ
болатын болса, онда банк инвестициялық портфельден бағалы қағаздарын ... ... ... сату ақша ... ... ... және ... ставкалар жағдайында, бағалы қағаздарға деген сұраныс ... ... ... ... жағдайда банк өз бағалы қағаздарын банктің
өзіне біршама шығынды етіп өткізеді, бірақ ол бұл ... ... ... ... ... ... ... бағамен сатуды және тәуекелдің
орнын толтыруын пайыздар арқылы жабуды сенімі мол болады.
Банктің инвестициялық ... – банк ... ... ... нәтижелілігін немесе пайдалылығын, сондай-ақ өтімділігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және іске ... бағытталатын шаралар жиынтығы.
Банктің инвестициялық саясатының негізгі мақсаттарын келесі негізгі
факторлар анықтайды - бұл ... ... және ... ... банк ... банктің толық өтімділік сенімі үшін
табыстылығын жұмсау және керісінше.
Банктің инвестициялық саясатының басты ... ... ... ... ... басты мақсаты;
– баланс активі мен ... ... ... (үлесін) анықтау;
– инвестициялық операциялардың сапасы үшін ... ... ... инвестициялардың құрамы мен құрлымы;
– бағалы қағаздардың сапасының ... және өтеу ... ... портфелінің диверсификациялануына ... ... ... ... ... енгізу механизмі;
– сақтау тәртібі және сақтандыру механизмі;
– пайдалар мен зияндардың есебі;
... ... ... ... ... саясатының бағыты болып - өтімді активтер
бойынша және ... ... ... ... баланстанған бағытын ұстау қажет.
Осыған орай «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның 2005 жылдың 01 қаңтарына берілген
инвестициялық портфелін көрейік.
Диаграмма №1
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ның 01.01.2005ж. инвестициялық ... ... ҰБ-ң ... ... % 10 ... ... ... бағалы қағаздар
22,03 % 9,17 % 38,36 %
3. ... ... ... ... ... жетілдірудің
жолдары
Жақында ғана отандық банктердің шаруашылық ... ... ... яғни ... ... ... ... байланысты сынға
алынды. Қазақстандық экономикаға айналмалы және инвестициялық қаражаттар
жетпеді, яғни бұл ... ... ... де ... Бұл ... ... болды, бірақ бұл жылдары банктердің саясатын объективті
жағдайлармен түсіндіруге болады, яғни ... ... бұны ... ... ... және несиелеу үшін дәлелденген, анық жобалардың
жеткілікті көлемдерінің болмауымен байланыстырады.
Шындығына келетін болсақ, банктер мен нақты сектор ... ... ... ... жоғарыда аталып өткен себептермен ғана
шектелмеді, яғни бұл ... ... ... қызметтерінің
шектеулі болуы негізінен нақты секторды несиелеудің жоғары ... ... ... сонымен қатар несиелердің пайыздарының
жоғары ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушылардың қаржылық жағдайларының тұрақсыз болуы да өз әсерін
тигізді. Банктердің ... де ... ... ... ... табысты
мемлекеттік бағалы қағаздар нарығында да алуға да болатын, ал ... ... ... ... болатын. Сонымен бірге қаржылық сектордан
нақты ... ... ... шектеулігі басқада себептерге де
байланысты болатын.
Бұл жағдай 2000 ... ... ... ... және бүгінгі таңда банк
активтерінің 60%-ы экономиканы ... ... ... ... ... ... қаржылық нарықтың тұрақты дамуымен байланысты
және ресурстық базаның өсуімен ... ... ... ... байланысты өз қызметтерін қарқынды жоғарлатты. Банктердің
несиелік портфелі 2004 жылы 1 086,6 ... ... ... ал 2005 ... ... ... құрап отыр. Яғни банктердің несиелік портфелінің
қарқынды өсуімен қатар, банктердің нақты секторды несиелеуі де өте ... ... ... ... ... ... тағы да бір әсер еткен фактор-
бұл банктердің ресурстық базаның ... ... ... ... ... жеке және ... тұлғаларға арналған депозиттерінің көбеюіне
байланысты болып ... ... ... және ... ... көбеюі
банктерге экономиканы несиелеуге және инвестициялауға үлкен мүмкіндік
туғызды. Сонымен қатар несиелеу көлемінің ... тек банк ... ... ... ғана емес, сонымен бірге банктердің өздерінің
несиелік белсенділігіне де ... ... ... ... құрлымының
несиелік портфельге қарай өсу өзгерісі, бұл қаржылық нарықтың өзгеруіне
байланысты болып отыр. Яғни ... және ... ... емес ... негізгі қаржылық инстументтердің табыс деңгейінің
төмендеуіне алып ... ... ... ... ... қағаздар
нарығында және валюталық нарықта жоғары табыс алуынан айырылды, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... етті,
яғни негізгі табыс көзі ретінде енді несиелік операциялар ... ... ... несиелерінің негізгі бөлігі саудалық операцияларды
қамтамасыз ету үшін ... бұл ... ... ... ... ... ... құрап отыр. Несиелеу көлемі ... ... ... ... ... яғни ... негізгі көлемі қарыз
алушылардың айналым капиталын толықтыру үшін алынады, яғни ... ... ... ... көлемінің үштен екі бөлігін құрайды.
Негізгі қорды алу үшін, жаңа құрылыс жүргізу үшін, тұрғын үй ... алу ... ... ... ... ... нақты бұл мақсаттарға несиелер
көлемі салыстырмалы өсті. Сонымен ... ... және ... ... ... байланысты несиелер көлемі жоғарлады.
Сонымен қатар осы өткен жылдарда болған ... ... ... ... несие құрлымындағы экономиканың салалары және объектісі
бойынша несиелеуді өзгерткен жоқ деуге ... және ... беру ... ... жағдайдың сақталуын көруге болады, яғни қысқа мерзімді
несиелердің ... ... ... ... 50% ... ... ... өсуге байланыссыз айырбастау курсы өзегеріссіз қалуда, берілген
шетел валютасындағы несиелер көлемі 50%-дан аса ... ... ... ... ... сыйақылар үлкен өзгерістерге ұшырады, яғни өткен
жылдарда қаржылық инструменттер бойынша табыстылық деңгейінің төмендеуіне
байланысты, ... ... ... ... ... ... ... жылдары несиелеу көлемінің жоғары өсімі нақты секторды ... ... ... ... ... ... және қызметі әлі
де болса экономиканың ... ... жоқ, яғни ... ... ... әлі де ... шешкен жоқ. Экономиканың несиелік
қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін банктердің ... ... ... ... ... ... ... Бұл қазіргі уақыттағы Қазақстанның
экономикасының дамуындағы жағымды тенцияларының сақталуы банк ... ... ... ... Бұл тек банк жүйесіне ғана тәуелді емес,
сонымен қатар экономиканың ... және т.б. ... да ... ... ... ... банк ... шектеулі мүмкіндіктеріне қарамастан
соңғы жылдарда несиелеуге ... ... ... яғни ... қарқанда өсуі, бұл экономиканың нақты секторын ... ... ... болады. Егер алдымыздағы бірнеше жылдарда бұндай
тенденция сақталатын болса, яғни ... ... ... ... ... ... және банк ... қаржылық тұрақтылық деңгейі
сақталатын болса, онда отандық банктер өзінің негізгі қызметін, ... ... ... ... және ... мақсаттарын
қаржыландыру көрсете алды, мақсатқа жетті деп айтуға болады.
Активтерді орналастырған кезде банк ... ... әсер ... ... есепке алулары қажет, яғни табыстылық, тәуекел,
өтімділік және т.б. Банк активтерін орналастырған кезде ... ... ... орналастыруына аса назар аудару қажет. Егер банк өз активтерін ... онда банк ... ... ... ала алмайды және қиын
жағдайларға ұшырауы мүмкін.
Тәуекел дәрежесі бойынша активтерді келесідей топтауға ... ... ... ... ... ... ... үшін банктің барлық
активтерін бес топқа бөледі және әр бір ... ... ... ... өзіне тиесілі коэффициенттер белгіленген және коммерциялық
банктердің активтерін ... ... ... орналастыруының келесі
классификациясын қарастыруға болады:
– тәуекелі жоқ активтер – кассадағы қолма – қол ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін есепке алмағанда, ... ... ... ... ... мүмкін);
– тәуекел дәрежесі 10 % - ды құрайтын активтер – шетел банк –
корреспондент шоттарындағы ... ... ... 20 % - ды ... ...... және
жергілікті бағалы қағаздарына ақшалай салымдар;
– тәуекел дәрежесі 50 % - ды ... ...... банктердің корреспонденттік шоттарындағы
қаражаттар, банкпен ... ... және ... ... ... 100 % - ды құрайтын активтер – қысқа және ұзақ
мерзімді несиелер мен банктің басқада инвестициялары.
Бірақ тәуекел деңгейі ... ... ... соғұрлым жоғары табысты алу
мүмкіндігі де ... ... ... әр бір банк ... дәрежесін
минимумдауға тырысады және бірнеше альтернативті шешімдерден тек тәуекел
дәрежесі төмен ... ... ... ... жағынан қарасақ, тәуекел
деңгейі мен кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... Ал оптималды қатынасқа тек тәуекелді
басқару (тәуекелді реттеу) процесінде ғана жетуге ... ... ... ... ... минимизациялауға және табыстылық пен ... ... ... және оған ... ... ... болжамына,
сақталынуына бағытталынатын шара болып табылады.
Өтімділік банктің табыс ... ... ... келеді, бірақ
өтімділік көрсеткіштеріне талдау жүргізген уақытта жоғары өтімді қамтамасыз
ету ... ... ... ала алмауына алып келеді.
Өтімділікті басқару кезінде коммерциялық ... ... ... ... ... кездеседі. Бұл банктің активтік және
пассивтік операцияларды жүргізу саясаты (бұл ... ... ... ... және жүргізілетін операциялардың ерекшеліктерін ескеру арқылы
жүзеге ... ... ... ... Яғни ... ... және пасситік
операцияларды басқарудың сауатты саясатын жасаулары тиіс.
Мәліметтер базасы негізінде ... күн ... ... ... және өтімділіктің мәнін ашулары ... және ... пен ... ... ... ... операцияларының
даму болашағына талдау жүргізулері қажет. Бұл қаражаттарды орналастыруға,
банктің меншікті қаражаттарын ұлғайтуға, басқа кәсіпорындар мен ... ... ... яғни ... ... ... іздестіруге және
коммерциялық банктердің төлем ... және ... ... ... қатар жаңа операцияларын дамытуға мүмкіндік ... ... ... ... төлем қабілеттілік пен өтімділік
деңгейінің өзгерісін көруге ... ... және олар ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік береді.
Шетел тәжірибесінде банктің өтімділігін басқару проблемасын шешуге
байланысты менеджерлер бұл ... ... ... ... ұсыныстарын берді. Біріншіден, өтімділікті ... ... ... ... ... бақылаулары қажет, яғни тартылған
және орналастырған ... ... ... тиіс және осы ... ... қызметтерін бағыттауы, үлестірулері қажет. [16]
Екінші ұсыныстары – бұл ... ... ... ... ... мен ... ... шоттан қаражаттарды алу немесе
салымдардың көлемін ұлғайтуға байланысты өздерінің болжамдарын жасаулары
қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... немесе қаражаттардың молшылығы туындаған кезде ... ... ... ... көмектеседі.
Үшінші ұсыныста өтімділікті басқаратын ... ... және ... ... өтімді қаражаттарды басқару
мақсаттары және приориттеттері анық екенін ... ... ... орналастыру кезінде банктің өтімділігі жоғары приоритетті
болды. Ал бүгінде өтімді қаражаттарды басқару тек ... ... ... ... банктің №1 приоритеті клиенттердің барлық
категорияларына ... беру ... ... ұсыныстың мәні – бұл банктің өтімді қаражаттарға қажеттілігі
және ... ... яғни ... пен ... болдырмау
үшін әрқашан талдаулар жүргізулер қажет. Өтімді қаражаттардың молшылығы сол
күні қайта инвестицияланбаса, ол банк табысының жоғалтуларына алып ... ... ... ... жағымсыз жағдайлар (несилер алу,
активтерді сату, табыстарды жоғалту және т.б.) ... үшін тез ... ... ... әр бір ... банк жеке ... өтімділіктің қажетті
белгілі деңгейін ... ... яғни оның ... ... ... ... ... болжау және болашақта ғылыми ... ... ... ... ... ... қаражаттарды
тартуда, қарқынды несиелік операцияларды жүргізуде) жүргізу арқылы жетуге
болады.
Қорытынды
Коммерциялық банктердің активтерінің, ... ... ... ... мен ... ... отырып, жүргізілген
зерттеулер және алынған тәжірибелік мәліметтер негізінде келесі қорытындыны
жасауға болады:
1. Коммерциялық банктердің ... ... ... баланстың
баптарында көрініс ... ... ... ... және ... байланысты болатын активтерді айтамыз.
Коммерциялық банк активтерін мынадай төрт ... ... ... ... және оған теңестірілген ақшалай қаражаттар;
– несиелер;
– бағалы қағаздарға жұмсалған инвестициялар;
– банк ... мен ... ... активтік операциялары – бұл ... ... ету үшін және ... ... ... алу үшін банктің
иелігінде бар ... ... ... ... болады.
Активтік операцияларды келесідей жіктеуге болады:
– кассалық операциялар;
– несиелік операциялар;
– инвестициялық операциялар;
– басқада операциялар.
3. Банктердің активтік ... ... түрі ...... ... ... қатар несиелеуге ... ... ... ... ... көбейгенін көреміз. Бұл тәуекел көлеміне және
т.б. факторлардың әсерінен болып ... ... ... ... белгілеріне байланысты жіктеуге болады (мерзіміне байланысты,
қамтамасыз етілуіне ... ... ... және т.б.).
4. Банктің активтер портфелі деп – активтік операциялар арқылы табыс
табу және өтімділікті қамтамасыз ету ... ... ... ... банк балансындағы әр түрлі активтердің жиынтығы.
5. Активтердің өтімділігі деп – ... ... ... ... ... уақыт. Банк балансының өтімділігі деп – баланс өтімді
болып есептелінеді, егер оның жағдайы келіп ... яғни бұл ... ... ... ... ал ... бойынша қаражаттарды
тез айналдыру мүмкіндігінің болуын айтамыз. Банк ... ... ... ... ... ... орналастыруына байланысты
және активтер мен пассивтердің мерзімдеріне ... ... ал ... ... ... мен ... ... болады.
Банктер үшін өтімділік түсінігі өте маңызды болып табылады, себебі банктер
алдына максималды табыс алу қажеттілігі және ... ... ... ... диллемасы әрқашан бантердің алдында болып келеді,
бұл диллеманы тек жақсы ұйымдастырылған ... ... ... ... және ... ... басқару саясатымен шешуге
болады. Осы дипломдық жұмыста қарастырылған өтімділікке ... ала ... және ... ... ... банк ... өтімді қаражаттардың үлесін дәл анықтай алады. ... ... ... ... банк ... өтімді резервін құруы мүмкін, ал
бұл резерв қауіпті, ... ... ... ... ... ... береді.
6. Тәуекел деп – мүмкін болатын қауіпті жағдайлардың әсерінен немесе
нәтижесінен әр бір ... ... ... ... де ... мен
зияндардың себептері. Тәуекел берілген ... ... ... ... ... мен ... ... болуы және оның
нәтижесінде банктің табысының болмауы, ресурстық ... ... ... қары ... ... төлемдерді жүзеге асыру және т.б. нәтижесінде
мүмкін болатын қажетсіз нәтижелерге алып келуі мүкін. Бірақ тәуекел деңгейі
неғұрлым төмен болса, ... ... ... алу ... де төмен
болады. Сондықтан әр бір банк тәуекел дәрежесін минимумдауға тырысады және
бірнеше ... ... тек ... ... ... ... ... басқа жағынан қарасақ, тәуекел деңгейі мен кәсіпкерлік
белсенділіктің дәрежесінің, ... ... ... ... Ал ... қатынасқа тек тәуекелді басқару (тәуекелді реттеу)
процесінде ғана ... ... ... басқару – сәйкес тәуекелді
минимизациялауға және табыстылық пен тәуекелдің оптималды қатынасын табуға
және оған ... ... ... ... ... шара ... ... Несиелік портфель – бұл банктің несиелерді беру бойынша қызметінің
нәтижесі, яғни бұл белгілі бір ... ... ... ... барлық
несиелерінің жиынтығын айтамыз.
8. Банктердің инветициялық операциясы бағалы қағаздармен жасалатын
операцияларды сипаттайды. Банктің ... ... ... ... екі топқа бөлінеді: қор (акция, облигация) және коммерциялық
бағалы қағаздар (коммерциялық вексель, чек, қоймалық, ... ... ... ... ... ... орталығы болып табылады,
олар үкіметтің салымдарын, заңды және жеке ... ... ... тиімді орналастырады. Сонымен қатар банктердің
операциялары өндірушіден тұтынушыға ... ... мен ... ... ... ... ... қаржылық қызметтерінің
айналымдылығын жеңілдетеді.
Банктің активтерін басқаруда келесілерге аса назар аудару қажет:
– қолма-қол ... ... ... нәтижелі болуы тиіс, яғни
қолма-қол ақшалардың түсуі мен кетуін, ағымын болжау және
төлем ... ... ... орналастырған қаражаттар мерзімдері тартылған ресурстар
мерзімімен сәйкес ... ... ... ... қаражаттардың пассивтер шоттарындарындағы ақшалай
қаражаттардан аспаулары қажет.
– кешенді ... ... ... және ... ... аса ... ... қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Ұлттық банк Басқармасының 2002 жылы 16 қарашадағы №465 қаулысымен
бекітілген «Активтердің, ... ... ... ... ... және ... санаттарға жатқыза отырып, оларға
қарсы провизия құру туралы» ереже.
2. Ұлттық банктің ... 2002 жылы 3 ... ... ... «Екінші деңгейдегі банктер үшін бектілген
пруденциалды ... ... ... ... дело/Под ред. Г.Н. Белоглазовой и Л.П. Кроливецкой. –
СПб. : Питер, 2002 г.
4. Банковское дело: Учебник/Под ред. д-ра ... ... ... ... – М. : ... 2004 ... Банковское дело: Учебник. – 2-е изд., перераб. и доп. / Под ред.
О.И. Лаврушина. – М.. : ... и ... 2000 ... ... ... ... руководство. Под ред. Владимира
Планова, Майкла Хиггинса. – М. : Издательство АО «Консалтбанкир»,
1998 г.
7. Банковское дело/ Под ред. д-ра ... наук Г.С. ... ... ... ... 1998 г.
8. Бланк И.А. Управление активами. – К. : «Ника-Центр», 2000
9. Денежное ... и ... ... ... Под ред. ... Г.В. ... – М. : ... и статистика, 2000
г.
10. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. ... ... ... - ... ... 2000 ж.
11. Коммерческие банки/ Рид Э., Коттер Р., Рилл Э. И пер. с англ. Под
ред. В.М. Усоскина. – 2-е изд. – М. : ... 1991 ... ... С.Б. ... банктер операциялары. Оқу құралы. 2-ші
басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ... ... ... ... ... Учебное пособие. Под общ. Ред.
О.И. Лаврушина. – М. : ИНФРА-М, 1995 г.
14. Роуз Питер С. Банковский ... Пер. с ... Со 2-го изд. ... : ... ... 1995 ... ... Э.А. Банковский маркетинг. – М. : ИНФРА-М, Метаинформ, 1994
г.
-----------------------
[1] Ұлттық Банк Басқармасының 2002 ... 16 ... №465 ... ... ... ... жіктелуі және оларды
күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизия ... («2003 ... 01 ... ... №327 Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банк Басқармасының қаулысына енгізілген өгертулер туралы»)» Ережеге
№1 қосымшаның №1 кестесі.
(№1 кестенің жалғасы келесі бетте)
[2] Ұлттық Банк Басқармасының 2002 ... 16 ... №465 ... ... ... ... ... және оларды
күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизия құру
туралы («2003 жылдың 01 қыркүйегінен батап №327 Қазақстан ... Банк ... ... ... өгертулер туралы»)» Ережеге
№1 қосымшаның №2 кестесі.
(№2 кестенің жалғасы келесі ... ... Банк ... 2002 ... 16 қарашасында №465 қаулысымен
бекітілген «Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды
күмәнді және үмітсіз санаттарға ... ... ... ... ... ... («2003 ... 01 қыркүйегінен батап №327 Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банк ... ... ... өгертулер туралы»)» Ережеге
№1 қосымшаның №3 кестесі.
[4] Ұлттық Банк ... 2002 ... 16 ... №465 ... ... шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды
күмәнді және үмітсіз ... ... ... ... ... ... құру
туралы («2003 жылдың 01 қыркүйегінен батап №327 Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банк Басқармасының қаулысына енгізілген өгертулер туралы»)» Ережеге
№2 қосымшаның №1 ... ... ... ... ... ... Банк Басқармасының 2002 жылдың 16 қарашасында №465 қаулысымен
бекітілген «Активтердің, шартты ... ... және ... және ... ... жатқыза отырып, оларға қарсы провизия құру
туралы («2003 жылдың 01 қыркүйегінен батап №327 Қазақстан ... Банк ... ... ... ... ... Ережеге
№2 қосымшаның №2 кестесі.
[6] Қазақстан Республикасының қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын ... ... ... ... ... ... 2005, №2 (2). – 45 ... Қазақстан Республикасының қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау ... ... ... ... 2005, №2 (2). – 45 ... ... Республикасының қаржы нарығы және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау жөніндегі агенттігінің қаржы хабаршысы. 2005, №2 (2). – 46 ... ... Банк ... 2002 ... 03 ... №465 қаулысымен
бекітілген «Екінші деңгейдегі банктер үшін пруденциалдық нормативтерді
бекіту туралы» («2002 жылдың 26 ... ... №467, 2003 ... ... бастап №97, 2003 жылдың 07 маусымынан бастап №151, 2004 жылдың 16
ақпанынан бастап №36, 2004 жылдың 24 ... ... №149 ... ... Банк Басқармасының қаулыларына енгізілген өгертулер
туралы») Ереженің екінші деңгейдегі банктер үшін пруденциалды нормативтер
туралы ережеге №1 қосымша.
(№9 ... ... ... ... www. ... Kz
(№10 кестенің жалғасы келесі бетте)
[11] www. centercredit. kz
(№11 кестенің жалғасы келесі бетте)
[12] Сызбадағы сандық көрсеткіштер www. centercredit. kz сайтынан ... ... ... ... ... ... www. centercredit. kz сайтынан алынған
баланс арқылы есептелінді.
[14] Коммерциялық банктер операциялары. Оқу ... 2-ші ... ... және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004 жыл, 102 бет.
(№12 ... ... ... ... www. ... ... Стельхман В.С. Достаточность банковского капитала: критерии и
определения// Банки ... 2004, №8. – С. -45-52.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктің инвестициялық қызметінің теориялық аспектілері мен маңызыдылықтары86 бет
Коммерциялық банктердің бағалы қағаздарменен операциялары61 бет
Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы депозиттер: болашағы мен проблемалары туралы65 бет
Коммерциялық банктердің несие саясаты84 бет
Коммерциялық банктердің несиелік cаясатын қалыптастыру72 бет
Қазіргі жағдайда коммерциялық банктердің несиелік саясатын талдау75 бет
Банктің өтімділігін және тәуекелділігін басқару3 бет
Бағалы қағаздар портфелін басқару30 бет
Коммерциялық банктердің несие портфелінің сапасын басқару мен бағалау70 бет
Компанияның қаржылық активтер портфелін басқару75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь