Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру («Қазақстан Халық Банкі» АҚ тәжірибесінен)

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру
кезеңдері мен ерекшеліктері
1.1. Несиелік процесс, оның негізгі кезеңдері мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Несие беру жөнінде шешім қабылдау және несиені беру тәртібі ... ... ... .13
1.3. Клиенттердің алған несиені қайтару тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2. Несиелік процесті коммерциялық банктерде ұйымдастыру тәжірибесі («Қазақстан Халық Банкі» АҚ тәжірибесінен)
2.1. Несиелік құжаттамаларға талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.2. Қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.3. Несиелік шарт және оны жасаудың құқықтық негіздері,
несиелік мониторинг және несиенің мақсатты пайдалануын бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
2.4. Несиелік процесті сапалы ұйымдастырудың несиелік портфельді басқарудағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ...66
3. Несиелік процесті ұйымдастыру ды жетілдіру жолдары
3.1. Жеке тұлғаларды несиелеу процесін ұйымдастыруды жетілдіру ... ... ... .71
3.2. Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу процесін жетілдіру ... .72
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..78
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 83
.
Коммерциялық банктердің экономиканың нақты секторын және де сауда фирмаларын несиелендіруі – ұлттық экономиканың өсуіне олардың қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда банктердің атқаратын өзінің қызметтері қаржылық сектордың, яғни экономиканың ажырамас бөлігі. Олардың дамуы мемлекеттің, экономика агенттерінің шаруашылық өмірі үшін әрі тиімді, әрі пайдалы.
Бүгінгі таңда капиталды жұмсау бәсекесінің артуы көрініс табады. Отандық банктер қарыз алушылар үшін несиелерді алуды жеңілдете бастады, несие беру процесі ықшамдалып, проценттік ставкалардың төмендеу тенденциясы байқалуда. Сонымен қатар коммерциялық банктер ұзақ мерзімді несиелерді бөліп отыр. Себебі, әдеттегі қысқа мерзімді, айналым капиталының толықтыру мақсатына бөлінген несиелер несиелік портфелінің көлемінің ауытқуына әсерін тигізеді. Банктер өздерінің ішкі несиелік саясаттарына сай несиелік талдаудың методикасын жасап, оны маркетингтік жоспарға сәйкес несиелендіретін салалардағы кәсіпорындардың несиелік қабілеттіліктерін сауатты анықтауда қолдануы қажет.
Диплом жұмысының өзектілігі.Біздің еліміздің банктік саласы – жоғары қарқынмен дамып келе жатқан экономикадағы салалардың бірі болып табылады. Банктік жүйе көпфункционалды – ол ақша-несие саясатын жүргізеді, тәуекелдерді бағалайды, есеп айырысуларды жүзеге асырады, клиенттерге көптеген дәстүрлі және дәстүрлі емес қызметтерді ұсынады. Соның ішінде халыққа несие ұсынады. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында несие алу деген халықтың ойына кіріп-шықпаған болса, қазір керісінше несиесіз жұмыс жасау қиын. Кез келген кәсіпорын өзінің жұмысын бастау үшін немесе айналым-қаражаттарын толықтыру үшін банкке келіп, қорықпастан қарыз алады. Сондықтан несиені ұсынбастан бұрын банк дұрыс стратегия құруы қажет, яғни ол дегеніміз – біріншіден, дұрыс менеджмент; екіншіден, жалпы несие процесін дұрыс ұйымдастыру. Несиені қарыз алушыға ұсынған күннен бастап, сол несиені қайтару күніне дейін бақылау. Міне, осы жағдай маған осы тақырыпты таңдауға септігін тигізіп отыр.
1. «Банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар Жарлығы, 1995 жыл 31 тамыздағы № 2444(өзгерістер мен толықтырулар 01.12.2005ж. берілген)
2. «Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы» Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
3. «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы» ҚР-сы Президентінің Жарлығы № 220-1 22.04.98 ж. (өзгерістер мен толықтырулар 01.04.2004ж. берілген).
4. Положение о кредитной политике АО «Народный Банк Казахстана». Утвержденный Постановлением Советом директоров АО «Народный Банк Казахстана» № СД-8/02-04 от «18» февраля 2004г.
5. «Народный Банк Казахстана» АҚ-ның «Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу» ережесі.
6. Банковское дело: Учебник/ Под редакцией Г.С. Сейткасымова. - А.: Қаржы-қаражат, 2005. - С. 159-174.
7. Банковское дело: Учебник / Под редакцией О.И. Лаврушина. - М.: Финансы и статистика, 1998. - С. 256-305.
8. Банки и банковские операции: Учебник для вузов / редакцией Е.Ф. Жукова. - М.: РДЛ, 1997. - С. 471.
9. Давлетова М.Т. кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное
пособие / КазГАУ.- А.: Экономика, 2001.-196с.
10. Банковское дело. Учебник / Под редакцией В.И.Колесникова. -
М.: Финансы и статистика, 1995.
11. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк: управление и
операции. М.: ИКЦ, Визер Ферро, 1994 г.
12. Лебедов Е.А. Кредитный механизм и его роль в становлении
рыночной экономики. СПб.: СПбУЭФ, 1992 г.
13. Мақыш С. Коммерциялық банктердің операциялары. А.: ИздатМаркет,
2003.
14. Банковское дело / Под редакцией Коволева. - М.: РДЛ, 2001.
15. Ларионова И.В. Оценка кредитоспособности предприятия,
Бизнес и банки, 2004. № 11.
16. Лобанов А. Кредитная деятельность банка, Деньги и кредит,
2003. № 12.
17. Абалкин Л.И. Зарубежный опыт оценки кредитоспособности
заемщика,
Финансы и кредит, 2004. № 3.
18. «Қазақстандық Ипотекалық Компания» АҚ-ның ипотекалық
тұрғын-үй қарызына қойылатын негізгі талаптар, № 24.
19. Козлов А.А., Хмелев А.О. Качество кредитной организации,
Деньги и кредит, 2005. № 1.
20. Дауранов И. Кредитование субъектов малого предпринимательства,
Банки Казахстана, 2000 г. №11.
21. Банковсое дело / Под ред. Белоглазовой Г.Н., Кроливецкой Л.Н. –
СПб.: Питер, 2002
22. Көшенова Б.А. Ақша, Несие, Банктер, Валюталық қатынастар. –
Алматы: Экономика, 2000.
        
        Диплом жұмысы
тақырыбы: “Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру”
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1. Коммерциялық банктерде несиелік ... ... мен ... ... ... оның ... кезеңдері мен
мазмұны.............................5
1.2. Несие беру ... ... ... және ... ... ... алған ... ... ... ... ... банктерде ұйымдастыру
тәжірибесі («Қазақстан Халық Банкі» АҚ тәжірибесінен)
2.1. ... ... ... ... ... ... қабілетін
талдау...................................30
2.3. Несиелік шарт және оны жасаудың құқықтық негіздері,
несиелік мониторинг және несиенің ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Жеке ... несиелеу процесін ... ... және орта ... ... ... процесін
жетілдіру.....72
Қорытынды...................................................................
.......................................78
Пайдаланылған ... і р і с п ... ... ... ... ... және де сауда
фирмаларын несиелендіруі – ұлттық экономиканың өсуіне олардың қосқан үлесі,
басқа ... ... ... атқаратын өзінің қызметтері қаржылық
сектордың, яғни ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық өмірі үшін әрі тиімді, әрі пайдалы.
Бүгінгі таңда капиталды жұмсау бәсекесінің ... ... ... ... қарыз алушылар үшін несиелерді алуды жеңілдете бастады,
несие беру процесі ықшамдалып, ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер ұзақ мерзімді несиелерді
бөліп отыр. Себебі, әдеттегі қысқа мерзімді, ... ... ... ... несиелер несиелік портфелінің көлемінің ауытқуына әсерін
тигізеді. Банктер ... ішкі ... ... сай ... ... жасап, оны маркетингтік жоспарға ... ... ... ... ... ... қолдануы қажет.
Диплом жұмысының өзектілігі.Біздің еліміздің банктік саласы – жоғары
қарқынмен дамып келе жатқан экономикадағы ... бірі ... ... жүйе көпфункционалды – ол ақша-несие саясатын жүргізеді,
тәуекелдерді ... есеп ... ... ... ... ... және ... емес қызметтерді ұсынады. Соның ... ... ... ... ... ... несие алу деген
халықтың ойына кіріп-шықпаған ... ... ... ... ... ... Кез келген кәсіпорын өзінің жұмысын бастау үшін немесе айналым-
қаражаттарын толықтыру үшін ... ... ... қарыз алады.
Сондықтан несиені ұсынбастан бұрын банк дұрыс стратегия құруы қажет, яғни
ол ...... ... менеджмент; екіншіден, жалпы несие
процесін дұрыс ұйымдастыру. ... ... ... ... күннен бастап,
сол несиені қайтару күніне дейін бақылау. Міне, осы ... ... ... ... ... тигізіп отыр.
Диплом жұмысының негізгі мақсаты – несие процесін ұйымдастыруды талдап,
оның артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау.
Осы мақсатқа жету үшін алдыма мынадай міндеттер ... ... ... ... ашып көрсету;
✓ Несиелік процестің кезеңдерін толығымен ашып көрсету;
✓ Несиелік процесті сапалы ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру жолдарын қарастыру.
Диплом жұмысында зерттеу объектісі ретінде Қазақстан ... ... ... ... ... ұйымдастыру.
Ал зерттеу мәселесі – несиелік құжаттамаларды талдаудан бастап, несиені
қайтару тәртібіне ... ... ... ... ... ... ... ретінде Қазақстан, Ресей және шетел
экономистерінің жазған ғылыми еңбектері және Қазақстан Республикасының
банкке ... ... ... ... ... құрылымы үш тараудан құрылған. Кіріспеде жұмыстың
өзектілігін дәлелдей келе, мен, ... ... ... несие процесінің
маңызын зерттеп, несиелеудің қызмет етіп жатқан механизмінің элементтерін
қарастырадым.
Екінші тарауда несиелік процестің кезеңдерін ашып көрсетуге ... ... ... ... ... несиелік қабілетіне талдау
жасадым. Несиелік шарт және оны ... ... ... ... және ... ... ... бақылау сияқты мәселелерді
көрсеттім.
Екінші деңгейлі банктердің несиелік ... ... ... даму ... ... тарауда қарастырылып, бірқатар ұсыныстар
жасалған.
1. Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру ... ... ... ... оның ... кезеңдері мен мазмұны
Екінші деңгейдегі коммерциялық банктер Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкінен банкті ашу ... ... пен ... операцияларды жүгізуге
лицензия алған жағдайда ғана қызмет ете алады. ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі туралы»,
«Қазақстан Республикасында бантер және банктік қызмет ... ... ... кезінде, нарықтық қатынастардың орнығуына,
қоғамдық ... ... ... ... экономикасы мен
қаржысының тұрақталуына, айналымдағы ақша массасының ... ... ... инфляциялық процесті тежеуге сонымен қатар, ұлттық ... үлес ... ... ... ... ... яғни оның ғылыми-техникалық деңгейін
арттыруға, өнімнің жаңа жоғарғы сапалы түрлерін шығаруға, халыққа түрлі
қызметтерді көрсетуге, халыққа және ... ... ... ... ... ... ... үшін берулері қажет.
Осыған қоса, банктер нарықтық инфрақұрылымның ... ... ... ... қолдап отыруы керек. Қарызды жоспарлауға, алуға,
өтеуге байланысты сұрақтарға ... ... ... өзі ... ... ... таба ... Яғни несиені бермес ... банк ... ... жасасады. Бұл келісімшартта несие процесі жайлы ақпарат толық
әрі ... ... ... ... ... ... ... сияқты
мәліметтер келтіріледі.
Несиелеу мерзімділік, қайтарымдылық, төлемділік және ... ... ... ... ... ... қарызды өздерінде бар
ресурстар шегінде ұсынулары қажет.
Қысқа мерзімді несиелеудің ... етіп ... ... ... ... ... ... несиенің жоспарланған көлемі және оның мақсатты бағыттылығы;
- қарызды беру және өтеу шарттары, олардың қарыз ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелер, олардың төмендеуі немесе ұлғаюы;
- қарыз алушының несие ... ... ... ... кепілдігі
(кепіл, кепіл зат, өкілділік және т.б.);
- несиелеуге қажетті ... мен ... ... ... қарыз
алушыға ұсыну мерзімі және басқа да шарттары;
- несиелік ... ... ... ең ... ... ... ... жазалау шаралары.
Жалпы несие ұзақ, орта, қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... қызметін ұлғайту үшін беріледі.
Несиелеу процесі мынандай кезеңдерді қамтиды:
• несиеге деген өтінішті қарау;
• несиелік қабілетін талдау;
• несиелік келісімшарт ... ... ... ... ... ... ... жасау.
1 кезең. Банкке келіп түскен несиеге деген өтінішті қарау
Кез ... ... ... ... ... ... ... алушы мен сұралатын несие туралы негізгі мәліметтер: ... ... ... ... ... ... ету ... көрсетіледі.
Банктің қоятын талаптарына байланысты өтінішке ... яғни ... ... ... ... ... Клиенттердің әр түрлі
топтары үшін әр түрлі ... ... ... мүмкін. Мысал ретіндегі
құжаттар пакетінің құрамына кіретіндер:
1) ... ... ... ... алу ... ... немесе патенттерінің; ... ... ... пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар;
азаматтардың төл құжаттары және ... ... ... ... ... да ... көшірмесі;
2) соңғы екі жылдық қарыз алушының балансы және оған қосымша беттер;
3) несиеленетін шаралардың ретабельділік деңгейін және оның қайтарылу
мерзімін сипаттайтын ... ... ... мәмілелерді растайтын келісімшарттар ... ... ... және ... ... ... құндылықтар шотының көшірмелері және
т.с.с.);
5) басқа банктерден алған несиелер туралы мәліметтер (шоттар бойынша
көшірме);
6) қамтамасыз ету мақсатында кепілге ... ... ... ... құқығын растайтын құжаттар;
7) несиені қайтаруға байланысты міндеттемені куәландыратын құжат;
8) қызметін жаңадан бастаған, яғни ... ... және ... ... жоқ ... ... ... жағдайларда банк қарыз алушыдан несиені қайтаруын қамтамасыз
ететін басқа да ... мен ... ... ете ... ... ... ... несиелік қатынаста болатын қарыз алушылар үшін кейбір
құжаттар тізімі қысқаруы мүмкін. Қарыз ... ... ... ... өтініш
жасаған уақытта, банк несиелеудегі оның мүмкіндігін алдын ала бағалау үшін
есеп карточкасын толтыруы ... ... ... жетекшісі мен қарыз
алушының аты-жөні; қызметі және меншік ... ... ... ... және ... шот ... банктің аты және реквизиттері; негізгі
құрылтайшылары: ол сұрайтын несиенің ... ... және ... ... күнге берілетін баланс құрылымы және басқа да көрсеткіштер.
Тапсырылған ... оқып ... ... банк ... алушының алған
несиесін қайтару қабілетін бағалаудың шешім қабылдау үшін аса маңызы ... ... есеп ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі
Қарыз алушының несиелік қабілеті – ... ... ... ... ... ... және ... көлемде қайтару ... ... ... ... алмау тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен
болуы мүмкін, сондықтан да банк клиентке ... ... ... ... оның ... қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне
ықпал етеді.
Қарыз алушының несиелік қабілетіне ... ... ... мынандай
факторлар есепке алынады:
1) несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз ... ... бере ... алушының атынан шығатын тұлғаның құқықтық қуатын анықтайтын
Жарғысы және ... ... ... ... ... ... ... Несиелік мәмілеге тиісті беделі
деп қарыз алушының қарызды қайтаруға дайындығын ғана ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі;
3) табыс алу қабілеті. Банк ... ... ... ... ... табу ... баға беруі қажет.
Қарыз алушының табыс алу қабілетін ... ... сату ... ... ... әсер ... факторлар есепке алынады. Бұл
факторларға: қарыз алушы кәсіпорынның орналасқан жері, оның ... ... ... ... құны, қызметкерлерінің біліктілігі жатады.
Несиелеудегі шетелдік ... бұл ... қоса ... ... ... ... ескеріледі.
3 кезең. Несиелік және кепіл туралы келісімшарт жасасу
Қазіргі несиелеудің басты ерекшеліктері бойынша банк ... ... ... ... ... ... ... шарт жасасу үшін
несиелеу субъектісімен қатынасқа түседі. Несиелеуге ... ... банк пен ... ... ... ... ... екі жақтың өзара міндеттемелерін ... ... Онда ... ... ... мақсаты және объектісі;
- несиенің мөлшері;
- несиені беру мерзімі және ... ... ... ... ету ... ... үшін ... сыйақы мөлшерлемесі;
- несиенің қозғалысын және клиенттің қаржылық жағдайын бақылау үшін
қарыз алушының беретін құжаттарының тізімі;
- несиелеу процесіндегі банктің бақылау қызметі.
Несиелік ... ... ... ... ... анықтайды.
Несиелік қатынастарды ұйымдастыру тәжірибесінде ... ... орны ... ... туралы шарт кепіл затына байланысты
ажыратылады.
Кепіл затына: заттар, ... ... ... да ... және ... ... ... қарай кепіл заттары мынандай ... ... ... ... құндылықтар кепілі:
1.1.1. шикізаттар, материалдар, жартылай өнімдер кепілі;
1.1.2. ... және ... ... кепілі;
1.1.3. валюталық бағалылар (нақты валбталар), ... ... ... ... да тауарлы-материалдық құндылықтар кепілі;
1.2. бағалы қағаздар кепілі;
1.3. сол банктегі депозиттер ... ... ... ... ... құқықтар кепілі:
2.1. жалгерлік құқық кепілі;
2.2. авторлық құық кепілі;
2.3. жерге құқық кепілі.
Кепіл туралы келісімшартта мынандай мәселелер ... ... ... ... туралы мәліметтер;
• келісімшарт заты;
• кепіл берушінің құқықтары мен ... ... ... ... мен ... ... ету құқықтары;
• кепілге қойған мүлікті қайта рәсімдеу, басқа мүлік есебінен;
• кепілге қойған мүліктің бұзылуына байланысты тәуекел ... ... ... ауыстыру;
• тараптардың жауапкершіліктері;
• ерекше шарттар;
• дауларды шешу;
... ... ... туралы келісімшарт жасасудың заңды мекен-жайы мен өзге де
мәліметтер.
4 кезең. Несие беру кезеңі
Бұл кезең ағымдық шот ашу, ... ... ... ... (қосымша
құжаттар толтырылуы мүмкін), несиені беру тәсілін анықтайтын несиелеуді
ұйымдастыру және ... ... ... ... ... әр ... ... тәсілдері болады.
Біріншісі – ... ... ... ... аударылып, қажет болған
жағдайларда жұмсалынады. Екіншісі – несие алу құқығы қосымша қаражаттарға
деген қажеттіліктің туындауына ... ... іске ... Үшінші –
белгілі бір соманы алуға клиенттің құқығы бола ... ол оны ... ... ... артық сыйақы төлегісі келмейді).
Несиенің мөлшері оны беру барысында ... ... ... ... ... ... және оған сыйақы төлеуіне бақылау жасау –
несиелік операцияның маңызды кезеңі
Несиелер бойынша қарызды қайтару тәсілі банк ... ... және ... төлем айналымын құраудағы рөліне байланысты.
Несиенің берілуі сияқты несиені ... ... ... ... ... жүзінде несиені қайтарудың төмендегідей көптеген варианттары болады:
1) мерзімді міндеттемелер негізінде эпизодтық қайтару;
2) ... ... ... және ... ... есеп
айырысу шотына қажеттіліктің азаю шамасына қарай қайтару;
3) алдын ала белгіленген сома ... ... ... ... ... ... бірден несиелік қарызды жабуға есептеу;
5) несиенің қайтарылу мерзімін созу;
6) мерзімі ... ... ... өткен несиелер» шотына аудару;
7) банк резерві есебінен мерзімі өткен ... ... ... ... ... ... ... бұл процесті
мынандай белгілеріне байланысты жіктейді:
Қайтаруына қарай:
1) ... ... ... ... ... қайтару.
Қайтару жиілігіне қарай:
1) несиені бірден қайтару;
2) несиені бөліп-бөліп қайтару.
Қайтарудың жүзеге асырылу уақытына қарай:
1) несиені жүйелі түрде ... ... ... ... ... қарай:
1) несиені мерзімді қайтару;
2) несиенің уақытын созып қайтару;
3) несиенің мерзімін өткізіп барып қайтару;
4) несиені мерзімінен бұрын қайтару.
Қайтару көздеріне қарай:
1) ... ... ... жаңа ... пайдалану;
3) кепіл берушінің шотынан шегеру;
4) басқа кәсіпорын шотынан түскен қаражаттар;
5) бюджеттік түсім және т.б.
Несиенің қайтарылуын арнайы ... ... ... да, жасамауға да
болады. Несиенің қайтарылуын негіздейтін құжаттарға: клиенттің жазбаша
үкімі, ... ... ... ... ... жатады. Клиенттің өзінің
шотынан ақшалай қаражаттарды шегеру туралы берген үкімі жазбаша да ... да ... ... ... ... яғни байланыс каналдары
арқылы да жүзеге асырылады.
Несиенің қайтарылуына ... ... үшін ... ... ... міндеттемелердің картотекасын жүргізеді. Банк қызметкерлері
күнделікті ... ... ... ... ... отырып, қарыз
алушының есеп айырысу шотынан қаражаттарды ... ... ... ... ... ... уақыты жеткен кезде мерзімді
міндеттеменің келесі ... ... ... ... Егер де ... ағымдық шоты басқа банкте ашылған болса, несие бойынша ... ... ... қарыз алушының төлем ... ... ... ... ... алушының уақытша қаржылық
қиындықтарға кезігуіне байланысты банк қайтару мерзімін кейінге қалдыруға
рұқсат етуі ... ... бұл ... жоғарғы сыйақымен құжатталады.
Сыйақы мөлшері оны төлеу ... және ... ... ... механизмі несиелік келісімшартта анықталады. Сыйақы ай сайын,
тоқсан сайын және т.б. есептелуі және қайтару кестесіне ... ... ... ... ... түрде айдағы күндер саны – 30, ал
жылдағы 360 күнмен алынады.
Банк несиелік келісімшарттың орындалуына, қарыз алушының ... ... және оны ... ... бақылау жасайды. Осы мақсатта қарыз
алушының шаруашылық ... оның ... ... ... жасап, қажет
болған жағдайларда, орнында ақшалай және есеп ... ... ... есептік материалдарды тексереді. Осы ... ... ... ... ... ақпараттар түрлері мен басқа да ақпараттар,
сондай-ақ басқа да көздер ... ... ... ... ... ісін ... ... болады.
Несиелік келісімшартқа байланысты өз міндеттемелерін орындамаған қарыз
алушыларға қатысты банк ... ... әрі ... ... тоқтату туралы
ескерту жасауға; несиелік шартында қарсатырылғандай беруді тоқтатуға құқығы
бар. Қарыз алушы ... ... ... ... ... ... банк несиені мерзімінен бұрын қайтаруды талап етуге құқылы.
Несиелеу процесіне ... ... ... ... ... ... ... отырумен де толықтырылады. Өйткені банктің несиелік
портфелі оның ... көзі және ... ... ... ... көзі ... ... Несие беру жөнінде шешім қабылдау және несиені беру тәртібі
Кез келген банктерде сияқты, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-да да клиентке
қарызды беру ... ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады. Өнімді өткізуден түскен түсім және басқа да ақшалай
қаражаттар ... ... ... ... ... ... Несие несиелік
келісімшартта көрсетілгендей қарыз алушының тауарлы-материалдық құндылықтар
мен ... ... ...... ... ... жүргізуге,
аккредитивтерді ашу және ... ... ... да ... үшін есеп-айырысу шотында қаражаттар таусылған жағдайда
беріледі. Ал кейбір жағдайларда, есеп-айырысу шотында қаражаттар ... ... ... ... ... ... құндылықтар мен
көрсетілген қызметтер үшін шоттар бойынша ... ... ... Несиені
ұсыну процесі несиелік келісімшартта көрсетілгендей бір ... күн ... ... ... ... ... Бір жолғы несиелер бір ... пен ... үшін ... ... ... ... ... қамтамасыздандырылмаған несиелерді толық алмау мақсатында ай
сайын несиені ... ... ... ... Егер ссудалық
қарыздан қамсыздандыру қалдығы асып ... яғни ... ... ... ... қамсыздандырудың артықшылығы байқалса, онда банк
қарызды ең алдымен кешіктірілген ... жабу үшін ... ал ... есеп-айырусу шотына түседі.
Несиелік келісімшартта көрсетілген несиені беру және өтеу ережелері мен
шарттарына сәйкес, банктің несиелік бөлімшесі ... беру ... ... Егер ... ... ... ... бірінші рет келіп тұрса,
ол кәсіпорын атынан жұмыс істеуге рұқсат ... ... ... ... қолма-қолсыз түрде беріледі. Алайда банк басшылығының шешімі бойынша
кейбір жағдайларда, мысалы жеке тұлғаларды несиелендіру кезінде, сонымен
қатар ... ... ... ... қарыз қолма-қол түрде берілуі
мүмкін.
Қазіргі кездегі несиелендіру тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... Бұл ... түсім арнайы ссудалық шотқа
келіп түседі, өткізілген тауар мен өнім бойынша шаруашылық ... ... ... ... Бұл тәртіппен сауда, ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық
құндылықтар айналымы тез жүріп отырады.
Несиелеу процесі кезінде банк қарызды қамтамасыздандыруды, қорлар ... ... ... ... және кредиторлық берешектерді
қадағалап отыру қажет. Егер банк қарыз алушының қорлар ... ... ... ... ... онда ол қоймалық немесе
бухгалтерлік есепті тексереді.
Несиені ... ... ... ... мерзімдері
бойынша міндетті түрде тексеру өткізуі қажет. Осында бір мәселені айта кету
керек, банк басшысының рұқсатына ... ... ... ... ... жағдайы тұрақты болмаған жағдайда да жүргізіле береді.
Несиені қаматамасыз етуге ... ... ... ... ... өндіріс, баланстық құн бойынша дайын өнім. Тауарлы-
материалдық құндылықтар қамтамасыздандыру ретінде ... ... ... ... ғана ... ... ... ережелеріне сәйкес қамтамасыздандыру
ретінде келесілер қабылданбайды:
• несиелендіруге арналған мерзімнен жоғары ... ... ... ... ... ... қамтамасыздандырмайтын тауарлы-
материалдық құндылықтар;
• сақтау мерзіміне байланыссыз өндірісте қолданылмайтын және сұранысқа
ие бола алмайтын тауарлы-материалдық ... көп ... ... ... ... құндылықтар және
шектеулі көлемі ғана өткізілген материалдық ... ... ... ... ... ... мен
өндірістік шығындардың сомасынан несиелік берешек алынып тасталынады.
Қамтамасыздандырылмаған берешек ... ... ... шотынан
төленеді, ал егер есеп-айырысу ... ақша ... ... онда ... ... ... ... ауыстырылады. Сонымен қатар, банк ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру сомасы артық болса, онда бірінші
бөлігі несие бойынша ... ... ... қалған бөлігі қарыз алушының
есеп-айырысу шотында қалады.
1.3. Клиенттердің алған несиені қайтару тәртібі
Несиенi қайтару және оған ... ... ... жасау – несиелiк
операцияның маңызды кезеңi. Несиелер бойынша қарызды қайтару тәсiлi банк
қаражаттарының пайдалану ... және ... ... айналымын
құраудағы рөлiне байланысты.
Іс жүзінде ... ... ... көптеген варианттары
болады:
1) мерзімді міндеттемелернегізінде эпизодтық ... ... ... ... және ... деген есеп айрысу
шотына қажеттіліктің азаю шамасына қарай қайтару;
3) ... ала ... сома ... ... түрде қайтару;
4) түскен түсімді бірден несиелік қарызды жабуға есептеу;
5) несиенің қайтарылу мерзімін созу;
6) мерзімі өткен қарызды «мерзімі өткен несиелер»шотына аудару;
7) банк ... ... ... ... ... ... қарызды қайтару туралы қарастырылған варианттар бұл
процесті мынадай белгілеріне байланысты жіктейді:
Қайтаруына қарай:
1) несиені ... ... ... ... ... ... қарай:
1) несиені бірден қайтару;
2) несиені бөліп-бөліп қайтару;
Қайтарудың жүзеге асырылу ... ... ... ... түрде қайтару;
2) несиені эпизодтық қайтару;
Қайтару мерзімдеріне қарай:
1) несиені мерзімді қайтару;
2) ... ... ... ... ... ... ... барып қайтару;
4) несиені иерзімінен бұрын қайтару;
Қайтару көздеріне қарай:
1) клиенттің меншікті қаражаттары;
2) жаңа ... ... ... ... ... шегеру;
4) басқа кәсіпорын шотынан түскен қаражаттар;
5) бюджеттік түсім және т.б.
Несиені қайтару мерзiмi беру ... ... ... ... несие тұтас қайтарылатын болса, онда бiр ғана
мерзiмдi мiндеттеме толтырылады, ал несие ... ... ... әр ... әр ... мерзiмдi мiндеттеме толтырылады. Несиенің
қайтарылуына бақылау жасау үшiн банкте несиелер ... ... ... жүргiзедi. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың
қызметкелерi күнделiктi қайтарылатын мерзiмi ... ... ... ... ... есеп ... ... қаражаттарды шегеруге үкiм
ордерiн бередi. Жартылай қайтаруға байланысты ... ... ... ... ... ... ... тиiстi белгiлерiн жасайды.
Егер де қарыз ... есеп ... шоты ... ... ... болса,
несие бойынша қарызды және сыйақыны кайтару қарыз алушының ... ... ... ... жағдайларда қарыз алушының
қаржылық қиындықтарға кезігуiне байланысты банк қайтару мерзiмiн кейiнге
қалдыруға рұқсат етуi ... ... бұл ... ... сыйақымен
құжатталады. сыйақы мөлшерi оны төлеу мерзiмi және тәртiбi, сондай ... ... ... ... ... шартта анықталады. сыйақы ай
сайын, тоқсан сайын есептеледi және қайтару кестесiне сәйкес iздестiрiлуi
мүмкiн. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың ... ... ... жай
және күрделi сыйақы есептеу формулалары қолданылады.
Жай проценттер бiрiншiден қысқа мерзiмдi несиелеу үшiн ... ... ... ... және төлеу келiсiм шартта көрсетiледi:
S=P(1+n*i),
мұнда: S - ... ... ... ... ... - бастапқы қарыз
i - пайыздық мөлшерлеме
n - мерзiмi
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың тәжiрибесiнде күрделi ... ... ... ... ... мүмкiн. Мұнда мәмiле
аяқталғанға дейін немесе алушыға есептелген сома төленбейдi, ал ... ... өсiп ... Оны мына ... ... ... ... етілген сома; n- айлар саны; і- проценттік ставка;
Ескерту – автормен құрастырылған: Мақыш С. Коммерциялық банктердің
операциялары. – А. : ... 2003. 144-145 б. ... ... келiсiм шарттың орындалуына, қарыз алушының алған несиенi
пайдалануына және оны ... ... ... ... Осы ... ... ... қызметiне, оның қаржылық жағдайына талдау жасап, ... ... ... және есеп ... құжаттарын, бухгалтерлiк
жазуларын, есептiк материалдарын тексередi. Осы жерде қарыз ... ... ... ақпараттар түрлерi мен басқадай ақпараттар, сондай ақ ... ... ... Әрбiр банктiң өзiнiң клиентiнiң несиелiк iсiн
(несиелiк ... ... ... ... несиелiк келiсiм шартқа байланысты
өз мiндеттемелерiн орындамаған қарыз алушыға әрi қарай несиелеудi тоқтату
туралы ескерту жасауға; ... ... ... несиенi берудi
тоқтатуға құқығы бар. Несиелеу процесiне жасалатын бақылау «Қазақстан Халық
Банкі» АҚ-тың несиелiк ... ... ... ... ... де
толықтырылады. Өйткенi, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың несиелiк ... ... көзi және ... ... ... ... ... болып табылады. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың тұрақтылығы, өтiмдiлiгi
және репутациясы көбiне оның несиелiк портфелiнiң құрылымы мен ... ... ... де несие сияқты белгілі бір нақты моделі жоқ. ... ... ... ... ... ... ... варианттары
қарастырылуда. Қарызды өтеу оның табиғатына ... ... ... және ол ... пайызды өтеу графигін несие маманы қарыз алушымен
келісе отырып, несиенің критерийлеріне қарап жасайды. Сонымен ... ... ... Халық Банкі» АҚ-қа да тиімді болуы қажет.
Қарыздың негізгі көлемін және ол бойынша пайызды өтеу «Қазақстан Халық
Банкі» АҚ-тың Несиелік ... ... ... ... АҚ несие бойынша негізгі қарызды өтеудің түрлі
схемасын қолдана алады, соның ішінде:
✓ Несиелеу ... ... ... тең ... ... ... ... формуласымен өтеу
✓ Несиелеу мерзімінің соңында бір уақытта өтеу
✓ Өтеудің бастапқы кезеңінде кейінге қалдыру арқылы өтеу
✓ Өтеудің жүйелі тәсілі
✓ Талап еткенге ... ... ... ... ... ... ... шешімі бойынша
қарыз алушыға қарызды өтеу мерзімін кейінге қалдыру рұқсат етілуі ... ... ... үш ... ... онда ... өз ... несиелеу
мерзімінің төрттен үш бөлігінен аспайтындай қарыз алушыға өтеу мерзімін
ұзарта алады. ... ... ... ... өтеу мерзімі несиені ... деп ... ... соңғы үшінші бөлігінде жүргізілетін өтем несие
бойынша негізгі қарыздың жартысынан аспауы қажет. Егер ... ... ... асса және ... бойынша негізгі қарызды өтеу ... ... ... үш ... ... онда өтем «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-
тың Несиелік Комитетімен шешіледі.
2. Несиелік процесті коммерциялық банктерде ұйымдастыру
тәжірибесі («Қазақстан ... ... АҚ ... ... ... ... ... экономикалық, соның ішінде несиелік келісімшарт белгілі бір
құжаттық рәсімделуді қажет ... ... ең ... ... ... несие
алмастан бұрын банк қызметкерімен ауызша сұхбат өткізеді, алайда ... бұл ... ... бетіне түсіп, заңды ... ... ... ... ... анықтайтын барлық қажетті материалдар болу
тиіс. Сондықтан ... жыл ... ... баланс болуы қажет. Отандық
және ... ... 2-3 ... ... ... ... уақытысында айлық
мерзімдік баланс сұралады. Баланспен қоса кәсіпорын – клиент банкке пайда
мен шығындар ... есеп ... ... қажет.
Клиент несиені қандай да бір анық мақсатқа, белігілі бір ... ... ... алады.
Кейбір елдердің банктерінде қарыз алушыға арналған арнайы ... ... ... Яғни ... ... ... міндеттері анық
жазылып көрсетілген.
Бұл өтініш-міндеттемемен қоса мерзімдік міндеттемелер де қолданылады.
Мерзімдік міндеттемеде қарыз ... ... бір ... ... ... және ... бір сомаға алған несиені өтеу міндеттемесі
қарастырылады.
Мұндай міндеттемелердің ... ... ... ... Ол ... байланысты болады, яғни шартты мерзім бе, жоқ әлде нақты ... ... ... клиенттің қарызды қайтару мерзімі көрсетілетін. Ал егер
несиені қайтару мерзімі қайта ... ... онда ... ... (бұл ... ... міндеттеме ауыстырылатын, оның орнына
жаңа міндеттеме құрылатын). Көптеген ... ... ... ... ... талап етпейді, өйткені қарызды өтеу ... ... ... ... алу үшін ...... ... банкке ұсынатын
құжаттаманың құрылымы
1-суреттің жалғасы
Ескерту – автормен құрастырылған: Банковское дело: учебник / Под
редакцией Коволева. - М. РДЛ. , 2001. с. 74-75 ... ... ... ... ... ... ... маңызды сатыларының
бірі болып табылады. Бұл сатының барысында жобаның экспертизасы, жобаны
қаржыландыру қажеттілігі ... ... жоба ... қорытынды
жасалады. Жобаны талдау үшін қарыз алушы банкке бегілі бір ... Бұл ... ... ... ... ... белгілейтін (правоустанавливающие) құжаттар:
1. Мемлекеттік тіркеуден өткендігі туралы ... ... ... ... ... ... шарты) құжаттардың
нотариалды куәландырылған көшірмесі;
3. Статистикалық карточка;
4. Белгілі бір қызметпен ... ... ... патенттердің, рұқсаттардың көшірмесі;
5. Салықтық органдардан тіркелгені туралы құжат (РНН);
6. Банктік несиені алу және ... бір ... ... ... ... (ЖШС) ... акционерлер (АҚ)
жиналысының протоколының нотариалды ... ... ... ... ... үшін «ірі» еместігі туралы
жазбаша куәлігі;
8. Егер мәміле акционерлік қоғам үшін ... ... ... ... ... ... осы мәміленің іске асуына
келісім бергені ткралы акционерлер жиналысының ... ... ... ... ... ... – шартқа қолдарын қоятын
тұлғалардың лауазымын растайтын құжаттар;
10. Акционерлер реестірінен жасалатын көшірме (АҚ);
11. Қол қоюға ... бар ... ... ... ... ... РНН, т.б. жеке ... құжаттар,
• Қаржылық құжаттар:
1. Несие алу туралы арыз;
2. Соңғы үш ... және ... ... ... ... ... банктен қарыздың жоқтығын
растайтын және №2 картотеканың анықтамасы;
4. ... ... ... ... ... ... анықтамасы (Акт сверки из НИ);
5. Соңғы 12 ай ішіндегі барлық қызмет ... ... ... қаражаттардың
қозғалысын растайтын анықтама (теңге/валюта);
6. Дебиторлық және кредиторлық қарыздың ... ... ... ... және ... пайда болу
мерзімі көрсетілуі керек;
7. Негізгі құралдардың ... ... ... ... Бизнес – жоспар (несиені пайдаланудың және
қайтарудың технико-экономикалық негіздемесі).
Бизнес – жоспарда ... ... ... ... ... негізінде жасалады:
➢ Тауарды жеткізу және өткізу мерзімі;
➢ Тауарды сатып алу және өткізу шығындары;
➢ Кедендік баждар;
... ... ... ... және ... да бюджеттік
аударымдар;
➢ Тауарды өткізуден түсетін жоспарланған пайда
және несиені қайтарудың көздері,
➢ Берілген несие ... ... ... ... ... төлемдерді қайтарудың
графигі;
9. Орындалуына несие алынатын келісім – ... ... ... ... ... ... Тауарды сатып алуға дайын контрагенттердің
келісімшарттарының көшірмесі;
12. Несиенің қамтамасыз етілуін ... ... ... ... және ... ... хаттары: кепілді
беретін тұлғалардың төлем қабілеттілігі;
• Кепіл заты бойынша: қарыз алушының кепілге беретін ... ... ... ... құқықтық құжаттардың оригиналдары, осы
игіліктердің ... ... ... ... ... Ғимараттарды және құрылғыларды кепілге бергендегі құжаттар:
a) Жекешелендірілген кезде:
- кепілге берілетін объект бойынша ... ... ие ... ... ... ... территориялық комитетінің мемлекеттік
актісі (куәлігі) (түпнұсқасы);
- сатып-алу – сату (жекешелендіру) туралы келісім (түпнұсқасы);
- жер учаскісін ... – сату ... ... ... ... жағдайларда:
- кепіл берушінің кепілзатқа меншік құқығын растайтын құқық белгілейтін
құжаттар: сатып-алу – сату ... ... ... ... ... актісі, қозғалмайтын мүлік бойынша Орталықтың
тіркеу куәлігі және т.б.;
- жер учаскісіне меншік құқығын растайтын мемлекеттік акт, ... ... ... ... ... басқа жерлерде кепілге берілмегені туралы және ... ... ... ... ... ... анықтамасы;
- ғимаратты немесе жер учаскісін сатып алғанын растайтын ... ... ... ... ... ... туралы құжаттар:
- техникалық паспорт (түпнұсқа);
- көлік құралын сатып алғанда меншік иесі ... ... ... ... ... ... ... (күйеуінің) нотариалды куәландырылған
келісімі;
- сақтандыру полисі (азаматтық-құқықтық жауапкершілік);
- көлік құралын толықтай ... ... ... ... ... құралдарына салынатын салықты төлегендігін растайтын төлем
құжаттары
• Айналысты ... және ... ... бергендігі
құжаттар:
- сатып алу – сату, ... ... ... ... ... ... үстемесі, инвойс, кедендік декларация;
- техникалық құжаттама;
- кепіл беруші қоймасында кепілге ... ... бар ... ... ... бұл құжатта бірінші жетекшінің, бас бухгалтердің,
қойма меңгерушісінің қолдары тұруы керек;
- ... ... болу ... ... ... ... төленгендігін растайтын төлем құжаттары
13. Штаттағы жұмысшылар саны туралы анықтама.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... талдау бөліміне (егер ондай бөлім банкте бар болса, кейбір банктерде
жобаны талдаумен ... ... ... ... береді.
Банк маманы үшін несиелік жобаны талдаудағы ақпараттардың көзі болып
клиент тапсырған құжаттар, клиенттердің ... және ... ... болып табылады. Анкета әртүрлі мәселелерді қамтиды, әр
банк анкетаның құрылымын өзіне сай құрайды. Көп жағдайда ... ... ... ... ... (экономикалық мәселелер):
• Қарыз алушының жеке мәліметтері (аталуы, меншік формасы, РНН, мекен-
жайы, ... ... ... ... мен Бас бухгалтердің анкеталары ... ... ... ... ... РНН, ... тәжірибесі);
• Жобаны қаржыландыру көздері (банк несиесі, басқа тартылған
қаражаттар, ... ... ... ... ... ... ... түрі – кепіл заттың аталуы, мөлшері,
нарықтық ... ... ... ... ... кепілдің
орналасқан жері, сақтандырылуы, сақталу ... ... ... мерзімі);
• Қарыз алушыға немесе онымен аффилирленген тұлғаларға берілген
несиелік ... ... ... өнім ... ... ... қамтамасыз етілуі, берілу мерзімі, қайтарылу ... ... ... ... ... ... ... өткен сомасы);
• Өндірістік циклдың қысқаша баяндалуы:
- өндіріс (технологиясы, өндірістік цикл, ... ... ...... жағдай және жоба (шығындар, табыстар, жоба бойынша
төлем шарттары, басқа да шарттар);
- маркетинг (бағалар, бәсекелестердің бағалары, нарықтық ... ... ... ... ... нарыққа шығару);
- менеджмент (басқару құрылымы, шешім қабылдау прерогативасы, компанияны
басқару ... ... ... ... ... ... бойынша көрсетіледі);
• Басқару сапасы (акционерлер аталуы, олардың үлестері, пакеттің
ұстаушысы, қатысу ... ... ... ... тұрақтылығы);
• Нарықтығы орны (нарық, нарықтағы уақыт, ... ... ... ... сатып алушылары (қарыз алушының айналымындағы үлесі,
байланыс тұрақтылығы, төлем құралы);
• Негізіг ... ... ... ... ... ... төлем құрамы);
• Дебиторлық қарыз;
• Банктердегі шоттар бойынша айналымдар;
• Кредиторлар;
• Қарыз алушының шаруашылық ісінің ... ... ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік;
• Қарыз алушының инвестициялары және т.б.
Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін, сонымен қатар ... ... ... жобаны талдау бөлімінің маманы банктің келесі
құрылымдық бөлімшелерінің оң ... алуы ... ... ... ... ... Кепіл бөлімі (отдел залогов);
➢ Банктік тәуекелдер бөлімі (отдел рисков);
➢ Экономикалық қаіпсіздік бөлімі ... ... ... ... ... ... және өзі ... жұмыстарының қорытындылары негізінде жобаны талдау бөлімінің маманы
өзінің қорытындысын жасайды. Бұл қорытынды ... ... ... жоба ... қорытынды мынандай болуы мүмкін:
❖ Жоба оң бағаланады. Жобаның тиімділігі, оның барлық талаптарға
жауап бере ... ... Жоба ... ... ... Комитетіне жіберіледі;
❖ Жоба теріс бағаланады. Жобаның экспертиза барысында айтарлықтай
жетіспеушіліктерді, қойылатын ... ... ... тиімсіздігі анықталынып, жоба басқа қарастырылмайды;
❖ Жоба қосымша жұмысты қажет етеді. Қарыз алушы ... ... ... үшін ... ... жоба бойынша кейбір
жетіспеушіліктер бар.
Оң бағаланған жоба ... ... ... ... ... Комитетте қарастырылатын жоба осы жобаның талдаумен айналысқан
маманмен қорғалады. Жобаны қаржыландыру немесе қаржыландырмау мәселесі ... ... ... ... ... ... ... түрде
шешіледі. Егер Несиелік Комитеттің мүшелерімен қабылданған шешім оң ... ... ... ... ... ... ... кіріседі. Несиені
тікелей беру екі жақтың да өздеріне міндеттемелер ... ... Бұл ... мен ... ... шартта көрсетіледі, яғни
екі жақ несиелік шартқа ... ... Онда екі ... да ... ... жауапкершіліктері жазылады.
2.2. Қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін ... ... ... қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау
әдістеріне де ... Айта кету ... ... ... ... бұл – коммерциялық банк балансының өтімдіігін қолдау әдісі болып
табылады.
Несиелеу ... ... ... ... қайтарылмай қалуға
себепкер болатын көптеген тәуекел факторлардың іс әрекетімен байланысты
болып келеді. Сондықтан да, банк ... ... ... ала ... ететін
факторларды оқып үйренуге жағдай жасайды.
Қарыз алушының несиелік ... – бұл ... ... ... ... ... толық және уақытылы есеп айырысу қабілеті.
Қарыз алушының несиелік қабілетінің, оның төлем ... ... – онда ... ... ... ... да бір ... есепке алмайды, ал ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының ... ... ... ... ... бағалау барысында
иек артатын ең бір формальді көрсеткіш болып табылады. Егер де ... ... ... ... ... ал ... өтімді және меншікті
капиталдың мөлшері жеткілікті болса, онда ... ... ... бір рет ... ... несиелік қабілетсіздігі туралы
қорытынды үшін негіз болып табылмайды. Несиелік қабілеті бар клиенттер
банкке, жабдықтаушыларға, ... ұзақ ... ... ... ... ... деңгейі, банктің нақты қарыз алушыға
беретін нақты несиесімен байланысты қарапайым ... ... ... алушының қаржылық тұрақтылығын объективті бағалау және несиелік
операцияларға байланысты мүмкін ... ... ... алу ... ... ... басқаруға және пайда табуға мүмкіндік береді.
Әлемдік және отандық ... ... ... ... ... ... критерийлерін бөліп қарайды: ... ... ... ... алу қабілеті; ағымдағы қызметі ... өтеу үшін ... ... табу ... ... ... несиенің қамтамасыз етілуі, несиелік мәміле жасалатын жағдай,
бақылау (қарыз алушының ... ... ... банк ... ... ... несиенің сипатының дәл келуі).
Қарыз алушының мінездемесі деп оның заңды ... ... ... ... ... ... қайтарудағы жауапкершілігі және несиенің
мақсатының ... ... ... сай ... түсіндіріледі.
Қарыз алушының заңды тұлға ретіндегі беделі оның сол аяда ұзақ уақыт
қызмет етуінен, экономикалық көрсеткіштерінің ... ... ... ... оның ... ... оның серктестерінің
(жабдықтаушылары, сатып алушылары, несие берушілері) іскерлік әлеміндегі
беделінен ... ... ... ... ... ... жұмыс тәжірибесі), моральдық сапасына, жеке ... ... ... оның ... ... мен банк ... ... нәтижесіне байланысты негізделеді.
Қаражатты қарызға алу қабілеті қарыз алушының несиеге ... ... ... қол ... ... ... ... құқының
болуын, яғни кәсіпорынның немесе фирманың өкілдеріне белгілі ... ... ... ... ... қабілетінің ең негізгі критерийлерінің бірі –
оның қарыз өтеу үшін ағымдағы қызметінің жүргізілу барысында ... ... ... ... ... ... оның несиелік қабілетінің біршама маңызды
критерийі болып табылады. Оны бағалауда мынандай екі шарттың маңызы зор:
1) оның ... яғни ... ... ... ... ... капиталдың) ең төменгі мөлшеріне қойылатын
талабы және қаржы левераж коэффициенті негізінде талданады;
2) несиеленетін ... ... ... жұмсау дәрежесі,
яғни ол банк пен ... ... ... ... ... Қаншалықты меншікті капитал жұмсалымы көбірек болса,
соғұрлым қарыз ... ... ... ықпал ететін
факторларды қадағалап отыруға мүмкіндік туады.
Несиенің қамтамасыз етілуі – қарыз алушының активтерінің құны ... ... ... ... ... ... қосымша
көздерінің (кепіл, кепілхат, кепілдеме, ... ... ... ... ... қарыз алушының басына қаржылық ... ... ... банк ... ... уақытылы орындауына
кепілдік береді. Кепілдік сапасы, ... ... ... ... тұрақты болуы, қарыз алушының ақшалай қаражатының
жеткіліксіздігі жағдайында аса маңызды.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... болжанған экономикалық жағдай, саяси факторлар
жатады. Бұл жағдай банктің ... ... ... ... ...... бұл мынадай сұрақтарды ескереді: қарыз
алушының қызмет етуі және несиелік шаралардың жүзеге асырылуы үшін ... ... ... бар ма? ... ... өзгерістер (мысалы:
салық заңы) қарыз алушының қызметінің нәтижесіне қалай әсер ... ... ... ... ... және ... ... мәліметтер, банктің
несиелік саясаты туралы құжатта белгіленген банктің ... ... ... ... бақылап отырып, банктік қадағалау
ұйымдарының стандарттарына қаншалықты сәйкес келеді?
Аталып өткен, банк клиентінің ... ... ... критерийлері
несиелік қабілетті бағалау тәсілдерінің мазмұнын анықтайды. Ондай тәсілдер
қатарына жататындар:
• іскерлік тәуекелді бағалау;
• менеджментті ... ... ... ... ... ... қаржылық коэффициенттерді бағалау;
• ақша тасқынын талдау;
• қарыз алушы ... ... ... ... ... бару арқылы қарыз алушының жұмысын қадағалап
отыру.
Отандық банктік тәжірибеде ... ... ... ... басты факторға оның қаржылық жағдайы жатады. Ол қарыз алушының
қызметін көрсететін ... ... ... ете отырып, меншікті және
заемдық қаражаттарды орналастыру және ... ... ... алу, бөлу және ... ... ... ... кәсіпорынның несиелік қабілетін бағалау оның қаржылық
жағдайына баға беруді сипаттайды. Қаржылық жағдайына баға ... ... ... қолданылады.
Қарыз алушының кәсіпорынның қаржылық жағдайы оның ... ... ... ... ... ... төлем талаптарын уақытылы
қанағаттандыру;
2) несиені ... ... мен ... жалақы төлеу;
4) бюджетке төлемдерді және салықтарды төлеу.
Қарыз алушының қаржылық жағдайы жақсы болса, ол барлық міндеттемелері
бойынша есеп айырыса алады.
Қарыз ... ... ... ... талдау шектеулі және кең
көлемде жасалады. Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау үшін ... ... ... ... ... ... ... беретін көрсеткіштер жүйесін ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер орталығы дайындап, Қазақстан Республикасының
Ұлттық банк Директоратының 27 қыркүйек 1994 жылғы мәжілісінде № 26 ... ... ... ... ... ... ... байланысты
банктердің әдістемелік нұсқауы», сондай-ақ АҚШ-та және басқа да елдерде
пайдаланылатын әдістемелер де ... ... ...... ... ... үшін ... көздер
ретінде Қаржы министрлігі бекіткен мынандай жылдық ... ... ... ... ... ... (№ 1 форма); «Қаржы нәтижелері
және оларды пайдалану ... ... (№ 2 ... ... ... бет (№ 3 ... ... Қазақстан Республикасының статистикалық
есеп формасы «Кәсіпорынның (ұйымның) ... ... ... ... ... (№ 1-Ф – ... – тоқсандық формалары) және
«Кәсіпорынның (ұйымның, мекеменің) өнімнің (жұмыстар, қызмет) ... ... ... (№ 5-з – ......... формалары).
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалауда мынандай ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері
| |Көрсеткіштер атаулары |Есептеу алгоритмі |
|1 ... ... ... активтер / ағымдағы міндеттеме |
| ... | |
|2 ... ... ... ...... / ағымдағы |
| |коэффициенті ... |
|3 ... ... ... / ... ... |
|4 ... сауда |Өнімді сатудан түскен пайда / Өнімді |
| | ... ... ... |
|5 ... ... мен ... / негізігі құралдар + айналымнан тыс |
| |айналымнан тыс активтер |активтер |
| ... | |
|6 ... ... ... / ... капитал |
| ... | |
|7 ... ... ... |Пайда / ұзақ мерзімді несие және займдар |
| |рентабельділігі | |
|8 ... ... ... ... / ... қаражаттар |
|9 |Тіркемелі активтерді өтеу |Тіркемелі активтер (ғимараттар және |
| ... ...... / ... |
| | ... ... ... ... ... ету ... / қарыз бойынша шығындар |
| ... | ... |Қор ... ... ...... / активтер |
|Ескерту – ... ... ... И.В. ... ... ... ... и банки, 2004. № 11 мәліметтер |
|негізінде ... ... ... ... аса көңіл аударатыны бұл баланс өтімділігіне
байланысты көрсеткіштер.
өтімділік деп кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... алу ... түсіндіреді. өтімділік жалпы қарыз және
өтімді қаражаттар ... ... ... ... ... көлеміне
байланысты болып келеді. Баланс өтімділігі актив баптарындағы ақшалай
қаржаттарға ... ... ... ... ... ... төлеу мерзіміне қарай топтастырылған ... ... ... ... баптары олардың өтімділік дәрежелеріне қарай үш топқа
бөлінеді:
1) ақшалай қаражаттар (есеп айырысу шотындағы және банктегі басқа да
шоттардағы ... ... ... ... да ... арнайы қорлардың ... ... ... ... ... қалдықтары);
2) жеңіл іске асатын талаптар (төлейтін мерзімі жетпеген,
жөнелтілген ... және ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардан оларға қаржылай
көмек ретінде берілген қаражаттар бойынша есеп айырысу; банк
несиелері және кәсіпорынның ... ... ... ... жұмысшылармен және қызметкерлермен есеп айырысу). Жеңіл
іске асатын талаптар қатарына ... ... ... мен ... ... ... есеп ... құрамында үш айға дейінгі қарыздар есепке
алынбайды. Мұнда «өзінің ... ... ... ... көмек
ретінде берілген қаражаттар бойынша есеп айырысу» бабында жақын арадағы үш
ай ішінде қайтарылатын ... ... ... ... іске асырылатын тауарлы – материалдық ... ... тез ... ... ... ... ... қорлар;
аяқталмаған өндіріс; алдағы уақыт шығыстары; дайын өнім; басқа да ... ... ... ... ... ... біршама оңтайлы мәні 1,2 мен 1,5 ... ... ... 1-ден ... ... ... Өтімділік коэффициенті
қарыз алушының қарызды алушының қарызды өтеу үшін жедел түрде ... ... ... ... сипаттайды. Қаншалықты бұл
коэффициенттің мәні жоғары болса, соғұрлым қарыз алушы тұрақты келеді.
Бірақ та алашақ қарыздың ... ... ... ... туралы есеп
аталған шоттардың қарыз алушының жағдайына әсер етуіне баға ... ... ... ... саясаттың нәтижелігін бағалауға мүмкіндік
береді.
Өтімділік ... ... ... ... ... ... алыну
қажет:
➢ қызметінің көлемі (қаншалықты өндіріс және өнімді сату көлемі
үлкен болса, соғұрлым ... ... қоры ... ... және ... саласы (өнімге сұраныс және оны сатудан
түсетін төлемдердің жылдамдығы);
➢ өндіріс циклінің ... ... ... ... ... ... ... үшін қажетті уақыт (өтімді
қаражаттардың айналысы);
➢ жұмыстың маусымдылығы.
Өтімді қаражаттардың ... ... ... ... ... ағымдағы қызмет зияндары;
b) өткен жылдары және төтенше оқиғалардың ... ... ... ... бағасының төмендетілуі;
d) күрделі қаржы жұмсалымдарға иммобилизациялануы.
Өтімді қаражаттарды артық болғаны қажет емес. Егер де ол ... ... ... жұмыс тиімділігі азаяды. Өтімді ... ... ... күрделі қаржы жұмсалымдарды кеңейтпей-ақ пайданың
жинақталуы; ... ... ... ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалау.
Қазіргі кезде екінші деңгейдегі банктердің жеке тұлғаларға ... ... және ... несиелер жатады.
Тұтыну несиесінің мынандай түрлері қолданылуда:
- автомобильдік несие;
- ұзақ ... ... ... ... алуға берілетін несие;
- тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына берілетін несие;
- кейінге қалдырылмайтын қажеттіліктерге (оқу, емделу, демалу және
т.с.с.) ... ... ... ... ... жаңа және ... автомобильдерді
банк несиесі көмегімен алуға болады.
Ұзақ мерзімде ... ... ... ... ... ... аудио – видео және тұрмыстық техникалар;
• компьютер және оргтехника;
• басқа да тұтыну тауарлары.
Тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына: үйдің ... және ... ... ... да ... ... жүргізу жатады.
Мысалы, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның тұтыну несиесін беру ... ... ... ... ... ... ... асқан, Іле ауданында тұрғылықты тұратын, ... ... 9 ... аса ... ... ... ... Банкінің”
пластикалық карточкасымен 6 ай мерзім бойы айлық алатын тұлғалар ғана
несие ала алады.
Ең алдымен ... ... ... ... қалай алу процесін
түсіндіру, сұрақтары туындаған жағдайда жауап беруге ... ... ... ... ... ... ай ... төлейтін ақша көлемін
айту. Келіскен жағдайда келесідей құжаттарды жеке куәліктің көшірмесі,
СТҚ (РНН) көшірмесі, әлеуметтік жеке коды бар ... (СИК) ... ... ... мөр ... және қай ... ... туралы,
жұмысқа орналасқаннан бері осы күнде дейін деген анықтама, ... ... ... ... ... ... клиенттің
өз қолымен толтырылатын келесідей Арыз, Келісім, ұзақ ... ... ... ... ... ... атына жазылады және 7 пунктерден тұрады:
1. Толық аты-жөні, сұрайтын соманың мөлшері ... ... ... және ... мерзімге алғандығы жазылады. Егер клиент
гарантпен болса, онда ... ... ... ... нөмірі, тұрғылықты мекен-жайы, байланыс телефондары
жазылады;
2. Клиенттің тұрғылықты мекен-жайы және сол мекен-жай бойынша ... ... ... тұратын жерінің мекен-жайы және сол мекен-жай бойынша
үйдің, ұялы ... ... ... ... ... ... Жұмыс орнының заңды мекен-жайы, мамандығы, телефоны жазылады;
5. Клиенттің пластикалық карточкасының ... және оның осы ... ... ... жазылады. Кітапша болмаған жағдайда 100
(жүз) теңге мөлшерінде ақы төлеп ашылады. Кітапша арқылы ... ... ... ай ... есеп ... ... Әйелінің/жолдасының толық аты-жөні;
7. Клиент басқа заңды/жеке тұлға алдында ешқандай ақшалай міндеттемесі
жоқ не бар екендігін және айдың 5,10,15,20,25 күні құю ... Қол ... ... ... ... 2 бөліктен тұрады:
1-бөлікте: Жеке тұлғаның аты-жөні, РНН нөмірі, СИК ... және ... ... ... және ... ... мерзімі. Осы
сияқты Банктің де реквизиттері.
Қай күні толтырылғаны, қол үлгісі қойылады;
2-бөлікте: Осы деректер қайталанады;
Ұзақ уақытқа ... онда ... ... аты-жөні, РНН нөмірі,
жеке куәліктің нөмірі және қай күні ... қай ... ... яғни не ... ... не ... Ішкі Істер Министрлігі.
Қол үлгісі, толтырылған күні. Қалған пунктерге ... алу ... ... ... ... ... құжаттарға қарай отырып клиентке резюме жазылады. Резюме 7
пунктен тұрады:
Ең алдымен резюмеге нөмір ... ол ... ... ... ... ... ақпараттар беріледі;
2. Клиенттің сұраған сомасы, мерзімі, қанша пайыздық ... әр ... ... күны есеп ... ... Клиентің/гаранттың несиелік тарихы, яғни егер клиент несиені екінші
немесе үшінші рет алатын болса алдыңғы ... ... ... ... ... база бойынша тексереді, яғни клиент/гарант
басқа банктен несие алды ма, біреуге қосымша гарант па. ... ... ... ... та ... оң ... жағдайда
оң нәтижелі клиент/гарант деп жазылады.
5. клиенттің/гаранттың қай банктен несие алатыны, несиенің атауы,
бағдарламаның ... ... ... Банкінің” пластикалық
карточкасының нөмірі, 3 ай бойы карточкаға келіп түскен ... ... ... ... Берілетін зайымның максималды ... EXCELL ... ... бойынша есептеледі.
Егер, клиент гарантсыз/гарантпен болса:
|2-сурет. Несиеге берілетін зайым сомасының |
|максималды мөлшерін есепту кестесі |
| ... ... ... ... ... курсы |* ... |2 ... 1 ... ... |* ... ... ... ету заты |Болашақта келіп |
| ... ... |
| ... жеке тұлғанаң |
| ... ... ... ... ... ... ... |23,00% ... | ... ... ... ... ... ... |* ... ... | ... | |
| |
| ... ... |* ... көлемі | ... ... ... |* ... сайынға төлем мөлшері| |
| ... – АҚ ... ... Банкі” |
|тәжірибесі мәліметтері негізіндежасалған |
| | ... ... ... ... ... ... саны;
і- проценттік ставка;
7. Эксперттің шешімі. Мұнда клиентке рухсат етілген ғана сома, айлар
саны, проценттік ставканың мөлшерлемесі, ... ... ... және қол ... қай күні резюме толтырылғаны жазылады
Арнайы программада несиені төлеу графигі қалыптасады. Ол 3 ... ... ... ... Біріншісі, зайымды беру үшін ссудалық
шот ашылатынын растайтын, ал екіншісі баланстан тыс ... ... да ... ... ... ... ... беріледі.
Зайымды беру үшін ссудалық шот ашылатынын растайтын распоряжениеде
ссудалық шоттың ... ... ... күн мерзімі, бірінші рет несиені
өтейтін мерзім, ең соңғы ... ... ... ... ... ... сомасы, клиенттің қолына берілетін таза сома мөлшері
көрсетіледі.2 данада болады.
Несие 23 процентпен беріледі. Гарантсыз ... 9 ... ... және 1 ... ... тыс шотқа аударылады. Егер, клиент
гарантпен ... онда 2 ... ... ... және 1 теңге баланстан
тыс шотқа аударылады.
Баланстан тыс шот ... ... ... шарт ... ... шот нөмірі және график 1 теңгеге бағаланғандығы көрсетіледі. Ал,
айлық ақшаны кепілге қойғандығы туралы ... ... ... ... шот ... және клиенттің қолына берілетін сома жазылады. 2
данада.
Осы ... ... ... ... 2 ... келісім шарттар
толтырылады 3 данадан. Клиент ... ... ... ... ... ... айлық ақшаны кепілге қойғандығы туралы келісім шарт. Клиент гарантпен
болса, банктік ... ... ... және ... ... ... ... кейін Банктің басшысына қол қоюға
жіберіледі. Олар мынандай құжаттар: ... ... ... ... 2 ... ... шартқа.
Клиентке: график, банктік зайым келісім ... және ... ... ... ... келісім шарт. Егер, гарантпен олса, гарантқа
гарантия данасы беріледі.
Несиелік ... ... беру үшін ... шот ... растайтын
распоряжениенің 1 данасы беріледі.
Клиент туралы мәліметтер жиынтығы:
1. Арыз
2. Жеке куәліктің көшірмесі/гарантқа да
3. РНН көшірмесі/гарантқа да
4. Банкоматтың выпискасы/гарантқа да
5. ... ... ... ... ... График
8. Банктік зайым келісім шарты
9. Айлық ақшаны кепілге қойғаны туралы келісім шарт
10. СИК көшірмесі/гарантқа да
11. Келісім
12. Ұзақ уақытқа тапсырма
13. Үй ... ... ... ... ... ... №3 анықтамасы/гарантқа да
1-конвертке: сыртына Іле аудандық ... ... ... келісім
шарты, сомасы 1 теңге, менеджердің қолы қойылады да ішіне банктік
зайым келісім шарты және графиктің бір ... ... ... Іле ... ... айлық ақшаны кепілге
қойғандығы туралы келісім шарт, сомасы (сұраған сома минус комиссия),
менеджердің қолы қойылады да ішіне ... ... ... ... ... ... ... конверт те несиелік кассирге табысталады. Кассир тексергеннен кейін
олардың сыртына Банктің мөрін басып, өртенбейтін шкафқа салады.
Осындай процедуралардан ... ... ... ... ... жасалып, арнайы шкафқа жүйе бойынша өткізіледі.
Егер, клиент несиені мерзімде өтемеген ... ... ... ... ... ... ... хаты жіберіледі. Егер,
несие мүлдем ... ... ... ... ... түсіріліп
сотқа тапсырылады.
Егер, клиент несиені мерзімінен бұрын ... ... онда ... ғана ... ... Банк басшысының атына арыз жазып, 2000
(екі мың) теңге көлемінде айыппұл төлейді.
Жеке тұлғаның төлем қабілетін анықтау техникасы әр ... әр ... Яғни ... айтқанда барлығына бірдей әдіс жоқ. Сондықтан да
«Қазақстан Халық Банкі» ... ... ... мысал келтірсем:
Қарыз алушының төлем қабілетін анықтау үшін мынадай көрсеткіштер
қолданылады:
3-кесте.Қарыз алушы жеке ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|1 ... ... ... ... ... мөлшері / несиенің мерзімі |
| |мөлшері (НҚАТ); | |
|2 ... ... ... ... ... * сыйақы |
| ... ... ... ... ... / 12 ай |
|3 ... қарыз және сыйақы |НҚАТ + СМАТ |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
|4 ... ... (ТТ) ... ...... және ... ... | ... |
|5 ... ... ... (ННҚ) |НҚСАТ / ТТ (мәні жобамен 35-45%-дан |
| | ... ... ... |
| ...... ... Мақыш С. Коммерциялық банктердің |
|операциялары. – А. : ... 2003 ... ... ... |
Несиелік қабілетті және тәуекелді бағалаудағы шетел тәжірибесі
Шетелде клиенттің несиелік қабілеті ... ... ... және олар ... ... ... ... фирмалар немесе
агенттіктер жұмыс жасайды. Бұл тәуелсіз ұйымдар банктерге келісімшарт
негізінде ... ... ... ... «Дан энд Брэд форд» 3 млн. Жуық
АҚШ-тың, Каналаның, Данияның ... ... ... ... ... және ... ... жариялайды.
Несиелер бойынша банктердің зиянға ұшырауының өсуіне біршама ... ... ... ... батыстың банкирлеріне мынадай қорытынды
жасауға мүмкіндік берді. Дүниежүзілік ... ... ... бойынша банктердің мәліметтеріне ... ... ... зиян шегуінің басты себебіне 67% - ішкі факторлар, ал ... ... ... ... ... барысындағы банктің зиян шегуіне әкелетін факторлар
|Ішкі факторлар |67% ... ... |33% ... ... ... |22% |Компанияның |12% |
| | ... | ... ... ... оқып ... |21% ... қарызды |11% |
|барысында ақпаратты дұрыс ... | ... ... етуі | |
|Алдын ала ескерту белгісіне кеш көңіл |18% ... / ... |6% ... және ... ... | ... | ... | | | ... ... ... нашарлығы |5% |Ұрлық / Алдау |4% |
| ...... ... Лобанов А. Кредитная деятельность |
|банка, Деньги и кредит, 2003. № 12 мәліметтер ... ... ... ... ... зиян ... себеп болатын сыртқы факторлар
қатарында бірінші ... ... ... тұруы тегін емес.
Банктің кез келген ... ... ... ... ... ... ... да қарыз алушының несиелік қабілетін талдай ... ... ... ... оның ... ... ... анықтап білуге
тиіс. Банкроттықтың басты себептеріне басқарудағы жетіспеушілік, тиімді
басқаратын ақпараттар жүйесінің болмауы, нарық ... ... ... ... алмауы, өз мүмкіндіктерінің шамадан тыс көбейіп кетуі,
яғни ресурстардың жоқтығына қарамастан ... ... ... ... ... жоғарылығы жатады.
Қарыз алушының сәтсіздікке ұшырауын куәландыратын белгілерге: шоттағы
айналым қаражаттарының қысқаруы, алдында мерзімі ... ... ... ... ... ... (екінші рет мерзімі ұзартылғаннан
кейін несие проблемелық несиелер ... ... және ... ... қамтамасыз ету құнына, барлық ... ... ... ... ... ... ... жіктейді:
• Ең төменгі тәуекелі бар несиелер (жіктеуге жатпайтын ... Ең ... ... бар несиелер;
• Шектеулі тәуекелі бар несиелер;
• Ережеден шығу барысында берілген несиелер ... ... ... ... ... тәуекелдер үшін, өтелмеген несиелердің
өзіндік үлесі белгіленеді.
Несиелік тәуекелді төмендетудің ең басты тәсіліне – потенциалды ... ... ... Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдауда және
оның алған ... ... ... қайтаруына байланысты сенімділігін
бағалауда көптеген әдістер қолданылуды.
Шетелдік банктердің тәжірибесінде қарыз ... ... ... ... ... ... ... басты шара болып табылады.
Қарыз алушыға кандидатты бағалау жүйесінде ағылшынның ... ... ... ... ... ... PARSER ... әдістерін жатқызуға болады.
PARSER:
P – Person – потенциалды қарыз алушы туралы ақпарат, оның беделі;
A – Amount – ... ... ... ...... – несиені қайтару мүмкіндігі;
S – Security – қамтамасыз ету құралы;
E – Expediency – ... ......... беру ... үшін банктің пайыз
мөлшерлемесі.
CAMPARI:
C- Character – ... ... ... – Ability – ... ... бизнесін бағалау;
M – Means – несиеге деген қажеттілігін талдау;
P – Purpose – несиенің мақсаты;
A – Amount – несие ... ... - ... – несиені қайтару мүмкіндігі;
I – Insurance – несиелік тәуекелден сақтандыру әдісі.
Американдық банктер ... ... ... ... дұрыс
таңдай білуде «алти СИ ережесі» қолданылады:
• Character ... ... ... Capacity (қаржылық мүмкіндігі)
• Cash (ақшалай қаражаты);
• Collateral (қамтамасыз етуі);
... ... ... жағдай);
• Control (бақылау).
Ескерту – автормен құрастырылған: Абалкин Л.И. Зарубежный опыт оценки
кредитоспособности заемщика, Финансы и ... 2004. № 3 ... ... ... ... бұл оның беделін, жаупкершілік дәрежесін, қарызды
өтеуге дайындығын білдіреді.
Қарыз алушының қаржылық жағдайы оның ... ... ... Ол оның ... мен ... және олардың алдағы
уақыттардағы өзгеру перспективаларын нақты талдау көмегімен анықталады.
Ақшалай ... ... ... ... ... несиені қайтарудың үш көзі
болады:
1. нақты ақшалар тасқыны;
2. активтерді сату;
3. қаржыларды тарту.
Көрсетілген көздердің кез келген несиені қайтаруға ... ... ... ... ете ... ... та банктер несиені қайтарудың
негізгі көзі ретінде нақты ақшалар ... ... ... ... сату ... ... балансын нашарлатып жіберуі мүмкін деп
санаса, ал ... ... ... ... ... ретіндегі позициясын
бәсеңдетеді.
Нақты ақшалардың жетіспеуі қарыз алушының ... ... ... ... ... болып табылады.
Нақты ақшалар тасқыны мынандай түрде анықталады:
Нақты ақшалар = Таза пайда + Амортизация
тасқыны + ...... қоры ... қарыз
Бұл формуланың артықшылығы – оның көмегімен несиелік қызметкер қарыз
алушының менеджерлерінің біліктілігін және ... сол ... ... ... ... ... ... анықтай алады.
Қамтамасыз етуі. Сондай-ақ банк қарыздың қамтамасыз етілуі, яғни оның
жеткіліктілігіне, сапасына және ... ... ... ... ... мән ... ... Несиеге деген өтінішті қарау барысында банк жалпы
шарт ретінде елдегі іскерлік жағдай және оның банк ... сол ... ... ... ... ... ... экономикалық
коъюнктуралық жағдай, бәсекелестерінің болуы, салық, баға және ... ... ... ... ... ... ... факторға
бақылау жатады. Мұнда өзгерген заңдылықтар, құқықтар, экономикалық және
саяси жағдайлардың ... ... ... ... ... ... сияқты
сұрақтарға жауап іздейді.
Әлемдік банктік тәжірибеде несиелік ... ... ... ... Активтер сапасындағы коэффициенттер:
а) к1 – несие бойынша зияндар / несие бойынша қарыздың орташа сомасы;
б) к2 – ... ... ... / ... ... сомасы.
Екі коэффициент те банктердегі активтердің сапасын бағалау үшін
пайдаланылады. К1-дің критериалды ... ... ... ... 0,5-1,0%, ал к2-кі 0,7-1,5%. Оңтүстік Американың банктерінде (үмітсіз
қарыздар бар болса) к1 коэффициентінің ... ... ... 1980 ... басы мен ... жылжымайтын мүлікті несиелеу
сферасындағы дағдарысқа байланысты ипотекалық несиелер бойынша көптеп
шығындануы ... ... мәні 1%- ға жуық ... Ал ... ... банктерде к1 шамамен 0,45-0,6%-ды құрайды.
Тәуекелге, шағылған маржа = Таза пайыздық табыс – ... ... зиян ... шағылған маржа бұл – несиелік тәуекелге жалпы ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші
болмағанмен де шетелдік банктер оны несиелік тәуекел деңгейін бағалауда
кеңірек қолданылады. Бұл ... ... ... оның ... 3-3,5% -ды ... куәландырады.
Таза пайыздық маржа = Таза пайыздық табыс / Активтер
Жалпы пайыздық маржа = Таза ... ... + ... да ... ... ... несиелер / Несиелердің жалпы сомасы.
3. Бір қарыз алушығакелетін несие / Банктің меншікті капиталы.
Халықаралық ... ... ... бір ... ... ... ... банктің меншікті капиталының 25% - нан ... ... ... ... ... мөлшерін білдіреді.
4. банкпен тығыз байланысты қарыз алушыларға берілетін ... ... ... ... ... байланысты қарыз алушыларға банктің құрылтайшыларын,
директорларын, акционерлерін және ... ... ... ... ... ... жеңілдіктерді пайдаланатын басқадай қарыз алушылар жатады.
Несиелерді сапасына қарай топтау және ... ... бар. ... деп сол ... ... ... ... дәрежесі айтылады. Несие
сапасының ... ... ... ... ... кері
пропорционал (несие сапасы қаншалықты жоғары болса, ... ... ... және ... болып келеді. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің айырмашылығы – бұл банктің берген несиелері
бойынша анықталатын нақты шамасында. ... ... ... ... ... құрылымын және несиенің әр категориясы (соның
ішінде: тұтыну, ипотекалық және басқа) бойынша проблемалық, мерзімі ... ... біле ... банк ... операциялар бойынша зиындарды
төмендетуге бағытталатын шаралар қатарын жүзеге асыруға мүмкіндікке ... ... ... ... ... әдістеріне мыналар
жатады:
• несиелік портфельді диверсификациялау;
• қарыз алушының төлем қабілетін алдын ала ... ... ... ... ... резерв құру;
• несиелік портфельді оңтайлы (банк үшін) құрылымын ... ... ... ... ... және олардың мақсатты пайдалануын
талап ету.
Несиелердің қайтарылмауын зиян шегу – кез келген банк қызметінен қашса
құтылмайтын ... ... ... жою мүмкін емес, бірақ ең төменгі мөлшерге
жеткізуге болады. ... ... ... ... ... болу себептерін айқындауға көмектесетін, сол ... ... ... ... ... жүйе ... жасайды. Бұл жүйеге сәйкес
күмәнді несиелердің пайда болуына әсер ... ... ... ... емес ... келтіріледі. Бірінші факторларға несиелік
процеспен байланысты, яғни несиелік өтінішке, несиелік ... және ... ... ... ... ... жатады. Екінші факторларға
қолайсыз экономикалық жағдай және төтенше оқиғалар жатады.
Американдық банктік тәжірибе ... ... ... ... 25 ... ... ... тарихына байланысты белгілер:
• таяу арадағы қарыз алушының қаржылай тұрақсыздығы;
• қарыз алушы туралы ақпараттардағы алшақтық және ... ... ... мен ... ... ... ... алушының серіктестерінің тұрақсыздығы;
• Басшыларының моральдық сапасының төмендігі;
• Серіктестер арасында, компанияны ... ... ... билік үшін күрестің болуы;
• Басшылардың жиі ауысуы;
• Басшылардың салмақсыздық мінезі;
• Қарыз ... ... ... ... ... ... ... жасауға ынталы болуы.
Қарыз алушының өндірістік қызметін көрсететін «белгілер»:
• Қарыз алушының жабдықтаушылары мен ... ... ... болуы;
• Қарыз алушының өз алашақтарына жасайтын бақылауының әлсіздігі;
• Қарыз алушы саласының сол уақыттарда проблемалық салаға жатуы;
• Балансты жүргізудің қысқаруы, яғни ... және ... ... ... ... ... «белгілер»:
• Қарыз алушының несиені сұраудағы нақты мақсаты болмауы;
• Қарыз алушыда ... ... анық ... болмауы;
• Несиені өтеудегі резервтік көздерінің болмауы;
• Несие берілетін мақсатына қарыз алушы ... ... ... ... ... ... ... негізсіздігі;
• Қарыз алушы несиені акционерлік капиталын кепілге бере отырып
сұрауы;
• Несиенің ең бастысы, өндіріске емес, ... ... ... ... ... мерзімі жекілікті негізделмеуі.
Белгіленген нормалардың ауытқу белгілері:
• Қарыз алушының шарушылық қызметі ... есеп беру ... ... Банк шоттарын жүргізу тәртібінің нормалардан ауытқуы;
• Несиелеу шартының қайта қаралуы; несиенің қайтарылу схемасындағы
өзгерістер; несиенің мерзімінің мерзімін созу ... ... ... алушының шаруашылық-қаржылай көрсеткіштерінің жоспардағы
немесе күтілетін көрсеткіштерден ... ... ... есеп және ... ... ... ... «белгілер» банкті сақтандыра отырып, мерзімі өткен
несиелердің алдын алуға ... ... ... ... ... ... береді. Егер де банк күмәнді несиелерді анықтап білсе, онда
несиелердің ... ... ... ету бағдарламасын қолданады.
Көптеген жағдайда қарыз алушы әлі де болса, өз ... ... ... ... жоғалтпаған жағдайда банк несиелік келісімшарттарды өзгерту
туралы сұрақтарды қарастырады.
Жаңа шарт несиені қайтару кестесіне бағытталып, банк пен ... ... ... ...... ... жою ... өзара
келісілген іс-әрекеттерді қарайды. Сонымен қатар, американдық коммерциялық
банктердің күмәнді несиелерді анықтау және жою ... әр ... ... ... банк және ... ... нағыз серіктестер ретінде әрекет
етеді. Олар жаңаша келісім жасай отырып, қарыз ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Егер қосымша жасалған келісім нәтиже бермесе, яғни қарыз алушының
қаржылық жағдайы ... және ... ... көз жеткізу мүмкін
болмаса, онда банк келесі кезеңге – қамтамасыз ... ... ... ... етілген мүлікті сату – бұл несиенің қамтамасыз ету
туралы келісімшартына байланысты банктің ол ... ... ... ... ... ... етілген мүлікті аукцион және басқа да
жолдармен сату ... ... ең ... ... ... ... Бірақ
бұл жерде көптеген кедергілер де болуы мүмкін. ... ... ... сату ... ... жағдайына сәйкес ауытқуы мүмкін.
Бұл жерде бағалау нарықтық перспективаларды есепке алып жүргізілуге
тиіс. Егер ... ету ... ... несиені қайтаруға толық
мүмкіндік бермесе, үшінші кезең – несиені сот ... ... ... Сот ... ... ... міндеттемелері бойынша жауап беруін
талап ету ... ... ... Сот ... ... қарыз алушының
қандай табыс көздері мен ... ... ... ... ... шешімінің орындалуын банк әр түрлі формада таңдап жүзеге ... Бұл ... ... жұмысжасаудың төртінші кезеңі болып
табылады. Сонымен, таңдау ... ... ... ... ... туралы сот шешімінің орындалу жолында
қарызды қайтару.
2. Тіркелген мүлікті баспасөз беттеріндегі ауциондар арқылы сату.
3. Борышқордың үшінші бір тұлғадағы ... ... ... ... ... ... ... басқарушы тұлға ретінде мәртебе
беріледі.
Мерзімі өткен несиелермен жасалатын банк жұмысының нәтижесі борышқордың
банкроттығы болып ... Бұл ... ... ... – бұл ... қолданылатын соңғы шешім құралы.
2.3. Несиелік шарт және оны жасаудың құқықтық негіздері, несиелік
мониторинг және несиенің мақсатты пайдалануын ... ... ... ... ... құқықтары мен
міндеттерін көрсететін маңызды құжат. Бұл келісімде екі жақтың экономикалық
және заңи ... ... ... ... ... ... ... нақты талаптары жоқ. Германия және Австрия сияқты елдерде
заңды және жеке тұлғаларға арналған нақты келісімнің ... бар. ... ... ... үлгі тек ғана жеке ... ... ... банктік тәжірибе көп жақты болғандықтан барлық клиенттерге арнап
бір үлгіні шығару ... ... ... ... аты – ... мекен – жайы, келісімшарт
құралы, сомасы, мерзімі, өтеу тәртібі, пайыздық ставкасы, қамсыздандыруы
және ... ... ... ... бұл келісімшартта кездесетін негізгі
түсініктемелерге анықтама беріледі және ... ... ... ...... ... ... мақсатты қолдану
қағидаларына сәйкес жеке тұлғаға қозғалмайтын мүлікті алу үшін
беретін Банктің ақшасы.
• Алғашқы салым – ... ... ... ... төленетін
қаражаттың алғашқы бөлігі ретіндегі ақша.
• Кепіл – міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету тәсілі, егер
қарыз алушы жағынан ... ... орын ... ... қойылған мүлікті өз иелігіне алуға құқылы.
• Банктік күн – Қазақстан Республикасының банктері ... ... ... ... ... ... ... қарызды ұстану шарттары мен ... ... ... Банк ... алушының № _______ банктік шоты арқылы береді.
2. Қарызды қолданғаны үшін Қарыз ... ... ... ... ... ... екі) пайыз көлемінде төлеп отырады. Пайыз сомасы календарлық күндердің
нақты санымен есептеледі (бір айда 30 (отыз) күн, бір ... 360 (үш ... күн). ... ұсыну күні есептелмейді, қарызды өтеудің соңғы күні
толық жұмыс күні ретінде есептеледі.
3. Қарыз алушы қарыз ... ... ... «22» ... 2006ж. ... Осыдан бастап әр айдың өтеу күні «22». Қарызды өтеудің ең соңғы
күні «22»тамыз 2008 жыл. Егер «22» күн ... ... ... ... төлем
келесі жұмыс күні өтелуі тиіс.
4. Қарыз ... ... ... ... «22» ... 2006 ... ... тиіс.
5. Қарыз алушы қарызды және ол бойынша пайызды осы ...... ... ... ... Егер ... алушы қарызды алдын ала өтесе, өтеу графигі осы
Келісімшарттың ... ... ... Егер негізгі қарызды және ол бойынша пайызды өтеу кешіктірілсе, онда
Қарыз алушының осыдан кейінгі төлеген ... ... ... ... бойынша Банк Қарыз алушының міндетін орындауға кеткен
шығындары;
2) Айыппұл санкцияларның сомасы;
3) Кешіктірілген пайыз сомасы;
4) ... ... ... ... Қарызды қолданғаны үшін есептелінген пайыз сомасы;
6) Негізгі қарыз сомасы.
Үшінші бөлімде екі ... ... ... ... ... тек келісімшарт түзілгеннен және рәсімделгеннен ... ... ... және ол ... ... ... ... келгенде
төлемді қабылдау.
3. Келісімшарт бойынша Қарыз ... өз ... ... ... алушыға қажетті жазалау шараларын қолдану.
4. Несиелік ресурстардың құрылу шарттарының, Банктің ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің шешімдері бойынша ақша және
несиелік нарықтардың жағдайларының ... ... ... ... ... ... бір ... тәртіппен осы Келісімшарттың
шарттарын соның ішінде, баланстық шоттарды, қарыз валютасын, пайыз көлемін
және санкциялардың көлемін өзгертуге ... ... ... бұл ... ... күн ішінде хабардар болуға тиіс.
5. Келісімшарт бойынша ... ету ... ... ... ... ... тұлғаға өткізуге құқылы.
6. Несиелік процесс барысында Қарыз алушының қаржылық жағдайын тексеріп
отыруға.
7. Келісімшарттың бөліміне сәйкес кешіктірілген ... ... ... алу.
8. Келісімшарт бойынша Қарыз алушы өз міндеттемелерін ... ... ... ... жағдайда бір жақтық тәртіп бойынша
санкцияларды ... ... ... ... ... ... ... көлемде, сомада талап
етуге.
2. Қарыз бойынша төлемдерді қолма – қол және қолма – ... ... ... ... өтеу графигі өзгертілсе, бес күннің ішінде қарызды
және ол бойынша пайызды 5 (Бес) күн ішінде төлеу.
Екі жақтық міндеттері де ... ... ... ... бойынша құрылған келісімшарт негізінде ... ... ... сомада ұсынуға міндетті.
2. Қарыз алушы Келісімшарт бойынша өз міндеттемелерін толық орындап
болғаннан ... ... ... ... ... ... ... етуге.
Қарыз алушы міндеттері:
1. Банкте қарыз валютасымен банктік шот ... ... ... ... келісімшартты рәсәмдеу және тіркеу.
3. Қарызды алуғы байланысты шығындарды төлеуге.
4. Қарызды мақсатымен қолдануға.
5. Қарыз бойынша ... ... және ... ... ... «Mercur Reward ... компаниясында» қамсыздандыру ретінде
берілетін қозғалмайтын мүлікті 12 (он екі) айға сақтандыру және ... ... ... ... ... ... «Mercur Reward Сақтандыру компаниясында» ... ... ... ... және ... 12 (он екі) ... Әр ... «22» шілдесінен кешіктірмей ... ... ... ... ... жаңа нұсқасын көрсетіп отыруға.
9. Әр жылдың «22» шілдесінен кешіктірмей еңбекқабілеттілігін күтпеген
жағдайдан және аурудан ... ... ... ... ... ... отыруға.
10. Сақтандыру жағдайы туған уақытта 1 (Бір) күннен кешіктірмей Банкті
хабардар ету.
11. Сақтандыру келісімшартына Банктің жазбаша келісімінсіз ... ... ... ... ... ... орындалу, қамсыздандыру
және Қарыз алушының қаржылық жағдайын көрсету бойынша ... ... ... Банк ... ... рұқсатынсыз белгілейді.
15. Жұмысберушімен еңбек келісішарты бұзылған немесе тоқталған уақытта
Банкке 5 (бес) күн ... ... ... ... қызмет етуіне әсер ететін оқыс оқиғалар пайда
болса, 5 (Бес) ... ... ... ... беру
17. Келісімшарттың көрсетілген талапқа сай Банктің бақылау ... ... ... ... түрде басқа банктерде ашылған шоттар туралы Банкке хабар
беру.
18. Келісімшарттың орындалуы ... ... ... келісімінсіз:
• Басқа банктермен келісімшарт құруға, кепіл, кепілдеме беруге
сонымен қатар мүліктік міндеттемені қажет ететін басқа да ... ... да ... ... ... ... төлемдерді,
мемлекет алдындағы барлық міндеттемелерді уақытылы және ... ... ... ... ... ... өзгерістен кейін 5 (Бес) күннен кешіктірмей
жаңа өтеу графигіне қол қою.
20. Келісімшартқа қосымша келісім түзу керек болса, ... ... ... өз ... ... Сот процесіне кезігіп қалса Банкке жазбаша түрде хабар беру.
Қарыз алушының жауапкершілігі:
1. ... ... ... ... қарыз сомасын немесе қарыздың бір
бөлігін төлемеген жағдайда, төленбеген мерзім үшін пайыздың екі ... ... ... ... уақытысымен негізгі қарыз сомасын немесе қарыздың ... ... ... ... ... үшін пайыздың бір пайыз
көлемінде пеня төлейді.
3. Қарыз алушы ... ... ... сол ... ... 25
(жиырма бес) пайыз көлемінде айыппұл төлейді.
4. қамтамасыздандыруды ұсыну бойынша міндеттемені уақытылы ... ... ... ... ... 0,1 (нөл ... оннан бір) пайыз
көлемінде штраф төлейді.
6. Міндеттемені орындаудың ... ... ... ... ... ... ... бастап саналады.
7. Қарызды уақытына дейін орындағаны үшін:
• несиелеудің алғашқы жылы Қарыз алушы Банкке қарызды уақытына дейін
өтеу мерзіміне 2000 теңге мөлшерде ... ... ... алғашқы жылы өткеннен кейін қарыз бойынша қарыз өтем
шотына түседі.
8. Жоғарыда келтірілген щтрафтармен қоса ... ... ... да ... негізделген талаптарын орындамаса сәйкес жазалау шараларына
тап болады.
9. Егер екі ... ... осы ... келтірілген талаптарды
бұзса, онда Қазастан ... ... ... жауапкершілікке
тартылады.
Арнайы шарттар:
1. қозғалмайтын мүлікті, ... және ... ... және ... сақтандыру бойынша сақтандыру полисінің ... ... ... ... жаңартуға тиіс.
2. Алғашқы сақтандыру сомасы қарызға алатын қозғалмайтын ... ... ... ... Егер ... ... кезінде нақты сома
белгіленбесе, онда бұл сома алғашқы сақтандыру ... тең ... ... күтпеген жағдайдан және аурудан сақтандыру бойынша алғашқы
сақтандыру сомасы осы Келісімшарттың ... ... ... ... ... ... ... қол қойылған күннен бастап жұмысына кіріседі. Қарызды
өтеу мерзімі ... өтеу ... сай ... ... ... күні немесе
алдын мерзіміне дейін өтелген күні саналады.
2. Қарыз алушы келесілерді кепілдендіреді:
• Келісімшарт қол қойылған күннен бастап Қарыз ... ... ... қатынастар осы Келісімшартқа кедергі болмайтын;
• Келісімшарт бойынша төлемдерді жүргізуге кедергі болатын ... ... ... егер ... міндеттемелер қалыптасса
Қарыз алушы Банкке 2 (Екі) күн ішінде хабар беруі тиіс.;
• Барлық төлемдер Қазақстан Республикасының заңымен бекітілгендерден
басқалары ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелер Қарыз алушыға осы
Келісімшарттың талаптарын орындауға кедергі бола алмайды;
3. Келісімшартта орындалатын барлық өзгерістер екі жақтың келісімімен
орындалуы тиіс.
4. ... ... өз ... ... ... ... тұлғаларға
өткізе алмайды.
5. Келісімшарт бойынша пайда болған келіспеушіліктердің шешімдері екі
жақтың қолдаумен жасалады.
6. Егер ... ... ... Қазақстан Республикасының сот
органдарына жүгінеді.
7. Екі жақ та ... ... ... тез ... бір ... етуі ... Келісімшарт екі экзэмплярда жасалып, біреуі Банкте, біреуі Қарыз
алушыда ... ... ... ретінде қарызды өтеу графигі беріледі. Бұл
графикте: қарыз алушының ... ... ... пайыз мөлшері; несие мерзімі;
пайыздың саналатын мерзімі; ... ... ай ... бір ... ... ... ... жүргізілетін ай беріледі.
5-кесте. Алғашқы он айдағы төлем
|Айлар |Кешіктірілмей |Айлық |Соның ішінде |Ай ... |
| ... тиіс ... | ... |
| | | ... ... қарыз | |
|1 ... |356,45 |297,00 |59,45 ... |
|2 ... |356,45 |296,41 |60,04 ... |
|3 ... |356,45 |265,20 |60,64 ... |
|4 ... |356,45 |295,81 |61,25 ... |
|5 ... |356,45 |294,59 |61,86 ... |
|6 ... |356,45 |293,97 |62,48 ... |
|7 ... |356,45 |293,34 |63,11 ... |
|8 ... |356,45 |292,71 |63,74 ... |
|9 ... |356,45 |292,07 |64,38 ... |
|10 |22/05/2006 |356,45 |291,43 |65,02 ... ...... ... ... тәжірибесіндегі мәліметтер негізінде |
|жасалған ... ... ... бірдей көлеммен, яғни аннутеттік әдіспен
есептелінеді:
Айлық төлем сомасы = ... * R / 100 / ...... ...... мерзімі (ай)
Тоқсандық төлем сомасы = Қарыз * R / 100 / 4
1-
(1+R/100/4)-m
R - жылдық пайыз;
m - қарыз ... ... ... ... операцияларды бақылау) – несиелік
ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... проценттерді төлеу сияқты мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... несиелік шарттағы көрсетілетін ... ... ... ... ақша – ... құжаттарды, бухгалтерлік тіркеулерді,
бухгалтерлік және статистикалық есеп берулерді тексеру арқылы іске ... қоса ... ... ... қолданылады.
Орындарына барып инспекциялық тексеруді жүзеге асыру келесі сұрақтар
бойынша жүреді:
• Банктік несиені ... ... ... ... қамтамасыз ететін кепілдің қоймада болуы;
• Бухгалтерлік есептің ахуалы;
• Тауарлы – ... ... ... ... ... алушылардың өз қаражаттарын пайдалануы.
Осыған байланысты несие бөлімінің маманы несиелік іске ... ... ... ... мен бак ... ... алушының қаржылық
жағдайына байланысты хаттасуы (переписка);
2. Кепіл зат ретінде берілген меншікті түгендеу акті;
3. Меншікті орындарынка ... ... ... ... мониторинг – несиені қайтаруды бақылау жүйесі, сонымен қатар
осы мақсатқа жету барысында шаралар ... ... ... ... ... ... сүйеніп жасалады:
a) Несиелердің барлық түрлерін кезең бойынша ... ... 60, 90 күн ... ірі ... және ... ұсақ
несиелер тексеріледі;
b) Несиелік бақылаудың сатыларын жасау. Бұл шара ... ... ... ... үшін ... ... мәліметтерге нақты түрде жасалатын
несиелік төлемдердің сәйкес ... ... ... ... жағдайы және
сапасы;
▪ Құжаттардың толық болуы;
▪ Қаржылық жағдайдың өзгеруін ... ... ... ... деген қажеттілігін
бағалау;
▪ Берілген несиенің ... ішкі ... ... ... Проблемалық қарыздарды жиі тексеру;
d) ... ... және банк ... ... ... пайда болуы кезінде берілген несиелерді жиі тексеру.
Несиелік мониторингтің маңызды элементі – несиелеудің ішкі ... ... ... банк бақылаушысына бағынатын бөлімімен іске асады.
Аудиторлық тексерудің мақсаты:
• Мерзімі өткен несиелер бойынша банктік ... ... ... ... ... ... байланысты нақты жағдайды анықтау;
• Несиелік процесті ұйымдастырудың жағдайын анықтау.
Аудитор несиелік істің дұрыс жүргізілуін, ұсталуын тексереді және т.б.
Аудиторлық тексерудің нәтижелеріне мынандай ... ... ... ... және ... қайтарылуының жалпы жағдаййы;
- несиелік төлемеушіліктердің негізгі себептері;
- үмітсіз несиелерді есептен шығару мәселесі;
- несиелер ... ... ... ... қорлардың жағдайлары;
- несиелік есеп беру және басқа да құжаттамалардың жағдайы.
Банктік бақылау және ... ... ... банк ... дайындығы, ұйымдастырушылық, кәсіби дағдысына байланысты болады.
Бұл мәселеге де үлкен мән беру керек. Несиелік ... ... ... ... есептемелердің ауыртпашылығы түседі.
Несиелік талдаумен айналысатын мамандар экономикалық конъюнктураны ... ... ... ... жағдайына терең талдау жүргізе алатын,
алдағы уақытты таладу арқылы болжамдайтын жоғары ... ... ... Несиелік жобаның іске асуы немесе аспауы мәселесі оларға тиеді.
2.4. Несиелік процесті сапалы ұйымдастырудың несиелік портфельді
басқарудағы маңызы
Несиелік портфель – белгілі бір ... ... ... және ... ... ... Шетел және отандық тәжірибеде
қолданылатын осындай критерийлердің бірі ... ... ... ... ... ... ... талдау мен бағалау
көмегімен банк менеджері қарыз операцияларын дұрыс басқара алады.
Несиелік портфельді басқару бірнеше этаптан ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің пайызына байланысты қарыздарды топтастыру;
• Таңдалған критерийлерге қарай отырып, банктің берген әрбір несиеге
жеке – жеке бағалау, яғни несиені ... ... ... ... ... несие портфелінің құрылымын анықтау;
• Бүкіл несие портфелінің сапасын ... ... ... ... динамикасының өзгеруіне әсер ететін
факторларды талдау;
• Банктің несие портфелінің жиынтық ... ... ... ... ... Несиелік портфель сапасын жақсарту бойынша шараларды жасап шығару.
Несиелік портфельді басқаруда, негізгі орын, жекелеген қарыздың сапасын
бағалау критерийлеріне, беріледі. Ол ... екі ... ... ... ... деңгейі және ерте берілген несиелердің
нақты жағдайы.
Несиені қайтаруды қамтамасыз ету ... алып ... ... онда
несиені тәуекел деңгейіне байланысты үшке топқа бөлуге болады:
Бірінші топ «қамтамасыздандырылған қарыздар» деп аталады. Егер несиенің
қамтамасыздығы ... ... құны ... ... тең ... одан ... ... қойылса, онда бұл несие түрін біз осы ... ... топ ... ... ... ... ... несиелер (құны бойынша несие көлемінің 60%-нан төмен
емес), бірақ оның ... ... құны ... топ ... қарыздар». Яғни бұл топқа мүлдем
қамтамасыздандырылмаған немесе құны ... ... ... 60%-нан төмен
несиелер.
Ал екінші критерий бес ... ... ... ... қарыздар;
- Кешіктірілген мерзімі 30 күнге дейін;
- Кешіктірілген мерзімі 30 күннен 60 күнге дейін;
- Кешіктірілген мерзімі 60 ... 180 ... ... Кешіктірілген мерзімі 180 күннен жоғары.
Тәуекелдің бірінші тобына ... ... ... а) негізгі
қарыздар сонымен қатар, екі реттен көп емес пролангацияланған ... ... ... уақытылы өтелетін несиелер; б) кешіктірілген мерзімі
30 күннен аспаған несиелер. Бұл топ ... ... ... 2 % -нан кем
емес мөлшерде несиелік тәуекелден мүмкін болатын жоғалтуларға ... ... ... жататындар: а) кешіктірілген мерзімі 30 күнге дейін және
жеткіліксіз қамтамасыздандырылған; б) кешіктірілген ... 30 ... ... ... ... ... Бұл топ ... берілген
қарыздың 5%-ы мөлшерде несиелік тәуекелден ... ... ... резервтер құрылады.
Үшінші топқа жататындар: а) кешіктірілген мерзімі 30 ... ... ... ... б) кешіктірілген мерзімі 30 ... ... ... ... ... в) ... ... 60
күннен 180 күнге дейін қамтамасыздандырылған қарыздар. Бұл топ ... ... 30%-ы ... ... ... ... ... арнап резервтер құрылады.
Төртінші топқа: а) кешіктірілген мерзімі 30 күннен 60 ... ... ... б) ... ... 60 ... 180
күнге дейін жеткіліксіз қамтамасыздандырылған ... Бұл топ ... ... 75%-ы ... несиелік тәуекелден мүмкін болатын
жоғалтуларға арнап резервтер құрылады.
Бесінші топқа: а) кешіктірілген мерзімі 60 ... 180 ... ... ... б) 180 ... ... барлық
қарыздар; в) Бұл топ бойынша берілген қарыздың 100%-ы мөлшерде ... ... ... ... ... резервтер құрылады.
Несиелік портфельді басқару – бұл банк ... ... ... ... түрлерінің барлығын айқындауға және олардың ең ... ... ... ... ... жоғарғы жетекшілер қызметі болып табылады.
Несиелік портфельді басқаруды іске ... ... ... ... ... алушылар мен олардың топтары үшін несиелеудің ішкі банктік
лимитін белгілеу;
• несиелік рейтингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз ... ... ... ... тәуекелді талдау формасын жасау;
• әр түрлі салалар бойынша ... ... ... ... ... бар ең ... ... анықтау;
• жоғарғы тәуекел деңгейі бар салаларға қатысты несиелік саясатты
қатаңдату;
• несиеге баға ... ... ... ... белгілеу – несиелік портфельді құруға бақылау
жасауда тәуекелдерді төмендету және ұзақ ... ... ... үшін ... ... ... ... несиелік келісімшартта көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген және ... ... ... несиелер;
• сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемемен қамтамасыз ... ... ... компанияларының, кепілхатты және
кепілдеме берушінің банк алдындағы ... ... ... ... ... ... ... күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер
жатады.
3-сурет. Несиелік портфель динамикасы, 2006 жыл ... ... ... ... ... ... ... АҚ-ның несие
портфелі құрылымында стандартты несиелер үлесі 60,8%-тен 63,5%-ке дейін
өсті, ... ... ... 34,0%-ке дейін кеміді. Соның ішінде:
төлемдерді толық және уақытылы төлеген ... яғни ... ... несиелер үлесі 26,1%-тен 25,9%-ке, төлемдерді кешіктірген немесе
толық төлемеген кездегі, яғни екінші санатты күмәнді несиелер ... ... ... ... біраз уақытқа кешіктірген ... яғни ... ... ... ... 3,5%-ке төлемдерді көп уақытқа
кешіктірген уақытта, яғни төртінші санатты несиелер үлесі ... ... ал ... өте көп ... ... уақытта, яғни бесінші
санатты несиелер 1,8% өзгеріссіз қалған. Үмітсіздердің үлесі 2,5%-тен 2,1%-
ке ... ... Яғни бұл ... ... Банкі» АҚ-ның несие портфелі
сапасының жоғарлап келе жатқанын білдіреді. Несие портфелінің тұрақталуы
бүкіл банк ... ... ...... Халық Банкінің” несиелік портфелінің көрсеткіштері
Банктің алға қойған мақсаттарының бірі – банк ... ... ... ... жылға осы мақсатқа жетуде. «Қазақстан Халық ... АҚ ... ... ең ... банктердің қатарына жатады. Бес-алты жылдың
ішінде Банк үлкен жетістіктерге жетті. Бірақ Банк өз ... ... әрі ... ... ... ... ұйымдастыруды жетілдіру жолдары
3.1. Жеке тұлғаларды несиелеу процесін ұйымдастыруды жетілдіру
Қазақстан Республикасында қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық жағдайға
және халықтың әлауқатының жақсаруына ... ... ... несиені
ұсыну процесі жетілдіріліп отыруы тиіс. Еліміздегі алдыңғы қатарлы банктер
сияқты «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның да ... ... ... ... Банк жеке және ... тұлғаларға несиені ұсынуды жеке-жеке
қарастырады.
Жеке тұлғаларға несиені ұсынардан алдын Банк қоғамның осы топ мүшелерін
бөліп алғаны, яғни ... ... ... ... ... VIP – ... аса көп ... қояды. Өйткені осы клиенттер
несиенің көп бөлігін алып жатыр. Осы сегменттің қарыз ... ... ... ... көзқарасты талап етеді.
Әр клиент үшін несиелеудің лимит сомасына қарай отырып, Банк Директоры
клиентті осы категорияға жатқызуды шешеді. ... ... бұл ... ... ... ... осы категорияға жатқызудың негізгі талаптарын қарастырайық:
• Банкке деген жауапкершілікті сезіну;
• Банкте 50 000 АҚШ долларынан асатын сомада депозиттің ашылуы;
• Ағымды және ... ... ... айына 5000 АҚШ долларынан
асатын немесе жылына 60 000 АҚШ ... ... ... болуы;
• Банк шығаратын Gold–тан немесе Банк тарататын карточкалардан
төмен емес карточкалардың болуы;
• Клиенттің Банк ... 50 000 АҚШ ... ... ... ... Клиент бір үлкен компанияның иеленушісі немесе топ-менеджменттің
құрамында болуы;
... ірі ... ... (чиновник) болуы және Банкте
шотының болуы;
• Клиент ірі саяси қайраткер болса.
VIP-клиенттерге несиені ұсыну Банк директоры қойған несиелеу ... ... ... ... ... рұқсатымен жүргізіледі:
- Филиалдық желінің сатуды қолдау департаментінің директорының немесе
бөлшек сауда ... ... ... ... ... Департаментінің Директорымен;
- Корпоративтік бөлім Директорымен.
3.2. Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу процесін ... ... ... несиелік бюроны құру жоспарына екінші
деңгейдегі банктер, шағын және орта бизнес және ... ... ... ... кеңінен қолдау көрсетуде. Барлығына белгілі
несиелік бюро:
... ... ... әсер етеді;
• Тұтынушылардың несиені алу мүмкіншілігін кеңейтеді;
• Банктерде тәуекелдерді басқару жүйесін жақсартады;
• Активтердің әртараптануына және жаңа ... ... ... болуына
әкеледі.
Сонымен қатар орта таптың мүмкіндіктерін кеңейтеді, несиелеу кезінде
тұрғындарға объективті қарым-қатынас орнатады және ... және орта ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің
ұстанып отырған стратегиясына ... ... ... ... ... ... және ... қалыптастыру туралы заңы Қазақстан Республикасында несиелік тарихты
қалыптастырудың құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық ... ... ... және оны пайдалану жүйесіне қатысушылардың
құқықтық ... ... ... ... құруға, олардың қызметін
жүзеге асыруға және ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу, бақылау мен қадағалау ерекшеліктерін реттейді.
Барлығына мәлім, несиелік бюроның кез-келген ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және ақпаратты
пайдалану мынадай принциптерді ескере отырып жүзеге асады:
1. несиелік тарих ... ... ... ... ... ... ... теңдігі;
3. ақпаратты, несиелік тарихтың деректер базасын және ақпараттық жүйені
мақсатты ... ... ... ... ... ... базасын және тиісті ақпараттық ... ... ... ... жеке ... қол ... ... және ұйымдардың
құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғау.
Несиелік бюролардың қызметін және ... ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асырады. Жалпы
уәкілетті органның құзыретіне мыналар кіреді:
1. несиелік бюролардың қызмет мәселелері ... ... ... ... ... бюролар қызметін жүзеге асыру құқығына лицензиялар беру;
3. Қазақстан Республикасының несиелік бюролар және ... ... ... ... ... ... бойынша несиелік
бюролар қызметіне тексерулер жүргізу;
4. Қазақстан Республикасының несиелік бюролар және ... ... ... ... ... бұзушылықтарын жою туралы
несиелік бюроларға жазбаша ұйғарымдар ... ... ... ... ... ... ... қызметіне, соның ішінде несиелік тарихты
қалыптастыруға байланысты мәселелер бойынша жеке және заңды ... ... ... ... уәкілетті орган осы несиелік ... ... ... ... мен ең ... талаптары туралы, несиелік бюроларды
лицензиялаудың және тексерудің шарттары мен тәртібі туралы ... ... ... ... бюролар Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес
құрылатын және ... ... ... ... ... табылады.
Несиелік бюролар қызметінің негізгі түрлері несиелік тарихты
қалыптастыру және есептер беру ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және оны пайдалану жүйесіне
қатысушылардың ... ... үшін ... ... ... етуді өткізу;
• несиелік тарихты қалыптастыру және оны ... ... ... ... ... ... бюроның қызметіне қатысты арнаулы әдебиетті және өзге де
ақпараттық материалдарды өткізу;
• несиелік ... ... және оны ... жүйесіне қатысушыларды
ақпараттық қамтамасыз етуге байланысты консультациялық ... ... ... ... ... ... олар ... негізінде жүзеге асырылатын бағалау;
• маркетингтік және статистикалық зерттеулер жатады.
Несиелік бюроның негізгі құқықтарының бірі ол ақпарат ... беру және ... ... алу ... ... ... Ақпарат
берушілердің қатарына банктер, ломбардтар және банк ... ... ... асыратын ұйымдар жатады. Несиелік тарих ... ... ... ... ... және банк ... жеке
түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар несиелік бюроларға ақпарат ... ... ... ... ... ... ... асыруға;
• несиелік тарих субьектісінің келісімін алғаны туралы растау ... ... ... ... ... ... ... жол бермеуге;
• егер алушыға берілген несиелік есепте, несиелік бюро қызметкерлерінің
әрекеті немесе әрекетсіздігі салдарынан банктер несиелік бюроға берген
ақпаратқа ... ... ... ... ... бюроның
ішкі құжаттарында көзделген тәртіппен несиелік тарих субъектісіне
түзетілген несиелі есепті беруге;
• несиелік тарих ... ... ... оған ... ... даулап отырған ақпаратты банк туралы ... ... ... ... беру ... сауал Қазақстан Республикасының заңдарында
белгіленген талаптар бұзыла отырып жасалған болса, несиелік ... бас ... ... ... ... ... өз ... туралы есеп
жүргізуге және есептілік табыс етуге;
• Тиісті негіздемелер болған кезде қайта рәсімделуге ... ... ... түскен ақпаратты түзету, толықтыру туралы талаппен банкке
өтініш жасауға;
• Ақпараттық ресурстармен ақпараттық ... ... ... сәйкес пайдалануға;
• Ақпарат беру және несиелік есептерді алу туралы ... ... ... ... жібергені үшін шығындарын өтеуге.
Тауарларды және көрсетілетін қызметтерді ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес субъектілері несиелік
бюроға беретін ақпаратта мынадай мәліметтерді көрсетеді:
• несие бойынша борыш сомасы;
• несиелерді беру ... өтеу ... ... ... қамтамасыз етудің құрамы мен тәсілдері туралы
ақпарат.
Сонымен қатар заңды тұлға туралы берілетін ақпаратта ... ... ... ... жері, заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркеу
нөмірі және күні, салық төлеушінің тіркеу нөмірі, ... ... ... ... төлеушінің тіркеу нөмірлері болуға тиіс. Ақпаратты және
несиелік есептерді пайдалану негіздемелері мен ... ... ... ... ... ... неселік есептер беру үшін несиелік тарих
субъектісінің келісімі негіздеме болып табылады.
2. Несиелік есепті алушылар несиелік ... ... ... ... ... мониторинг жасау және несиелердің мерзімін ұзарту кезінде
тәуекелдерді бағалау;
• Несиелік шарттардың талаптары өзгерген тәуекелдерді бағалау;
• Несиелік есептегі ақпараттардың дұрыстығын ... ... ... ... ... берушілерден алған мәліметтерді маркетингтік
және статистикалық зерттеулерді жүзеге асыру үшін пайдалануға құқылы.
Жалпы банктің ... және орта ... ... ... ... ... болуы заем операцяларын жүргізу тәжірибесінің, қаржы
құралдарымен ... ... ... ... мен
міндеттемелерді басқару тәжірибесінің болуын, ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Қазақстан Республикасының Президенті атап өткендей несиелік бюроны
қаржы секторының он басымдықтарының бірі болып саналады.
Қорытындылай ... ... бюро ... автонарықтың, несиелік
карта және бөлшек сауда нарығының алғашқы ... ... ... Ол
шағын және орта бизнес субъектілерінің ... ... ... мәліметтерге қоса несие процесін жетілдіру жолдарына ... ... ... және ... ... бағалау арқылы да
шығаруға болады.
Қарыз ... ... ... және ... ... ... ақпарат көзі болып қарыз алушының анкетасы, менеджер мен қарыз
алушы арасында болатын әңгіме, ... ... және ... ... ... ... құқығын растайтын құжат, қарыз алушының қаржы ... ... ...... ... жеке мінез құлқына және оның
әлеуметтік статусына негізделген сенімділігін бағалау.
Төлем қабілеттілігі – қарыз ... ... және ... ... ... ... есепке алынатын, қарыз алушының Банк алдында
қарызын өтей алатындай дәрежедегі қаржылық мүмкіншілігі.
Несие қабілеттілігін және ... ... ... ... таблицада келтіріледі.
Қарыз алушының несие қабілеттілігін және төлем қабілетілігін бағалау
алдында ... ... ... келесілерді тексереді:
• Қарыз алушының «Ұсынылмайтын қарыз алушылар тізімінде» болуын
тексеру;
• Банктің операциондық ... (IBS, ... ... ... Way BWIII) қарыз алушының ағымды ссудалық ... ... ... ... кестеге негізделіп табылады
Қарыз алушының несие қабілеттілігінің рейтингісі:
• 5-бен 8 балл ... А - ... 9-бен 12 балл ... В – ... ... 19 балл ... С – ... 20-мен 24 балл арасында D – ... ... ... Е ... ... несиелеуді ұйымдастырудың негізі, несиелеу кезеңдері,
несиелік талдау сияқты өзекті ... ... ... ... ... таңдап алуы, қандай несиелік
саясат жүргізетіндігі әртүрлі факторларға ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері, банк орналасқан
мемлекетт егі экономикалық саяси конъюнктура және ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
Отандық банктер қарыз алушылар үшін несиелерді алуды жеңілдете бастады,
несие беру процесі ықшамдалып, ... ... ... ... ... ... ... банктер ұзақ мерзімді несиелерді
бөліп отыр. Себебі, ... ... ... ... ... ... ... несиелер несиелік портфелінің көлемінің ауытқуына әсерін
тигізеді. Банктер ... ішкі ... ... сай ... ... ... оны ... жоспарға сәйкес
несиелендіретін салалардағы кәсіпорындардың несиелік ... ... ... ... несиелеуді ұйымдастыру көріп отырғанымыздай оңай процесс емес.
Ол банктің ... ... ... саясатымен ұштаса жасалынуы
қажет. Банктің несиелік саясаты, банктердің жасаған ... ... ... ... ... Сонымен қатар банктің экономиканың ... ... ... несиелік саясаты мен несиелік ... ... Осы ... ... ... ... ... істеудің
алгоритімін жасап, қайсібір факторлардың шешуші болатынын анықтайды.
Бірінші тарауда жалпы несие процесінің маңызын ... ... етіп ... ... ... ... несиелеу процесі кезінде, нарықтық қатынастардың орнығуына,
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... айналымдағы ақша массасының артылып ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның
тұрақталуына үлес қосулары керек.
Банктік қарыздар өндіріс тиімділігін яғни оның ғылыми-техникалық деңгейін
арттыруға, ... жаңа ... ... ... ... ... түрлі
қызметтерді көрсетуге, халыққа және экспортқа ... ... ... байланысты қызметтерді несиелеу үшін берулері қажет.
Осыған қоса, ... ... ... ... ... қарым-
қатынастарының кеңейуін қолдап отыруы керек. Қарызды ... ... ... ... жауапты қарыз алушы өзі қызмет етіліп жатқан
банктен таба алады. Яғни ... ... ... банк ... алушымен келісім-
шарт жасасады. Бұл келісім-шартта несие процесі жайлы ақпарат ... ... ... ... ... мерзімі, пайызы, сомасы сияқты мәліметтер
келтіріледі.
Жоғарыда айтылып кеткендей, екінші бөлімде несиелік процестің кезеңдері
көрсетілген.
Кез келген экономикалық, соның ішінде ... ... ... ... рәсімделуді қажет етеді. Әрине ең ... ... ... ... бұрын банк қызметкерімен ауызша сұхбат өткізеді, ... ... бұл ... қағаз бетіне түсіп, заңды түрде тіркеледі.
Қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетіне талдау жасадым. ... ... оны ... құқықтық негіздері, несиелік мониторинг және несиенің
мақсатты ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау және несиені беру тәртібі және клиенттердің алған
несиені қайтару ... ... ... ... ... ... орныдалуын бақылауды несиелік моинторинг маңызды роль атқарады.
Несиелік мониторинг ... ... ...... ... падалануы, несиелеудің лимитін (несиелік ... ... ... ... сияқты мәселелерді бақылау, сонымен
қатар клиенттің несиелік қабілеттілігін ... ... ... несиені ұйымдастыру процесі өте қиын процесс.
Сондықтан ол банк менеджерлері тарапынан ... ... ... ... ... қалыптасқан әлеуметтік – ... және ... ... ... ... банктер тарапынан
несиені ұсыну процесі жетілдіріліп отыруы тиіс. Еліміздегі алдыңғы қатарлы
банктер сияқты «Қазақстан ... ... ... да несиені ұсыну процесі
жетілдіріліп отырады. Банк жеке және ... ... ... ... ... қарастырады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. «Банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар
Жарлығы, 1995 жыл 31 ...... мен ... берілген)
2. «Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау
туралы» Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
3. ... ... ... ... ... ... Президентінің
Жарлығы № 220-1 22.04.98 ж. (өзгерістер мен толықтырулар 01.04.2004ж.
берілген).
4. Положение о ... ... АО ... Банк ... ... ... директоров АО «Народный Банк
Казахстана» № СД-8/02-04 от «18» февраля 2004г.
5. «Народный Банк ... ... ... және орта ... ... ... Банковское дело: Учебник/ Под редакцией Г.С. Сейткасымова. - А.: Қаржы-
қаражат, 2005. - С. 159-174.
7. Банковское дело: Учебник / Под ... О.И. ... - ... и ... 1998. - С. ... ... и банковские операции: Учебник для вузов / ... ... - М.: РДЛ, 1997. - С. ... ... М.Т. ... ... банков в Казахстане:
Учебное
пособие / КазГАУ.- А.: Экономика, 2001.-196с.
10. Банковское дело. Учебник / Под редакцией В.И.Колесникова. ... ... и ... ... Лебедов Е.А. Кредитный механизм и его роль в становлении
рыночной экономики. СПб.: ... 1992 ... ... дело / Под ... ... - М.: РДЛ, 2001.
15. Ларионова И.В. Оценка кредитоспособности предприятия,
Бизнес и ... 2004. № ... ... А. ... деятельность банка, Деньги и кредит,
2003. № 12.
17. ... Л.И. ... опыт ... кредитоспособности
заемщика,
Финансы и кредит, 2004. № 3.
18. «Қазақстандық Ипотекалық Компания» АҚ-ның ипотекалық
тұрғын-үй қарызына қойылатын негізгі талаптар, № ... ... А.А., ... А.О. Качество кредитной организации,
Деньги и кредит, 2005. № 1.
20. Дауранов И. Кредитование субъектов малого предпринимательства,
Банки Казахстана, 2000 г. №11.
21. ... дело / Под ред. ... Г.Н., ... Л.Н. ... ... 2002
22. Көшенова Б.А. Ақша, Несие, Банктер, Валюталық қатынастар. –
Алматы: Экономика, 2000.
-----------------------
Қол мен мөр үлгісі
бар карточка
Кепілзат туралы ... ... ... ... ... ... ... сақтандырк полистері
Басқа банктермен келісімдер
Тауарды жабдықтау құжаттары
Технико – экономикалық негіздеме
Өндірістің және басқарудың маркетинг жоспары
Эксперттік жабдықтауға берілген лицензия
Бизнес - ... ... ... ... мәлімет
Ақша ағынының болжамы
пайда мен шығындар туралы есеп берулер
Баланс және оған қосымшалар
Тіркеу туралы куәлік
Құрылтайшылық келісімшарт
II топ
Клиенттің экономикалық ... және ... ... материалдық
кепілдігін сипаттайтын құжат
Жарғы
I топ
Қарыз алушының заңи құқығын растайтын құжаттар
Өнімді жабдықтау келісімшарты

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру79 бет
Коммерциялық банктің лизингтік қызметі, оның инвестициялық тәжірибесі формаларының бірі ретінде86 бет
Windows-та виртуальді жадымен жұмыс істеу9 бет
Ақпарат, ақпарат түрлері, қойылатын талаптар3 бет
Білім беруді ақпараттандыру10 бет
Білім мəні мен маңызы10 бет
Болондық процесс5 бет
Гидротазалау25 бет
Дизель отынын гидротазалау қондырғысының жобасы32 бет
Заңдылық принципі11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь