Лизингтік бизнес. Қазақстан Республикасында лизингтік бизнесті басқару жүйесін талдау

Кіріспе 3
1. Лизингтік бизнестің қалыптасуының теориялық
негіздері
1.1 Лизингтік бизнестің экономикалық мәні 6
1.2 Отандық нарықтардағы лизингтік бизнестің
қалыптасуы мен даму ерекшеліктері 16
1.3 Лизингтік қатынастарды ұйымдастыру аспектілері 20
2. Қазақстан Республикасында лизингтік бизнесті басқару жүйесін талдау
2.1 Қазақстандағы лизингтік қатынастардың дамуының ағымдық
жағдайын талдау 32
2.2 Лизингтік қатынастарды басқаруды реттеу жолдарын дамыту 46
2.3 Лизингтік қатынастардағы тәуекелділіктерді басқару мәселелері. 58
2.4 Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару тетіктерін
жетілдіру жолдары 68
Қорытынды 82
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 85
Қосымша 90
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан экономикасының барлық салаларында нарықтық қатынастарға негізделіп жүргізілген реформалар тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз етуге бағытталғандықтан, қазіргі уақытта ҚР-ның экономикасының алдындағы маңыздылығы өте жоғары міндеттердің бірі соңғы жылдары өз уақытында жасалынған құрылымдық реформалардың және тиімді жүргізілген экономикалық реттеудің арқасында қол жеткізілген макроэкономикалық көрсеткіштерге тұрақтылық және жаңа сапалық сипат беру. Сондықтан да Ел басшысының Қазақстан халқына дәстүрлі Жолдауында «экономиканы әртараптандыруға бағытталған Индустриалды-инновациялық стратегияны іске асыру қажет» деп айқындалып берілуі бекер болмаса керек [1, 156].
Қазіргі кезде біздің мемлекетіміз бәсекеге қабілетті экономиканың үлгісін таңдай отырып, бәсекелестікке қарымы мол басым салаларды, яғни отандық өндірісті дамытуға кірісе бастады. Ал отандық өндірісті, сол арқылы отандық өнімдердің ішкі және сыртқы нарықтардағы бәсекелестік қабілеттілігін дамытудың маңызды шарттарының бірі өндіріске ғылым мен техниканың соңғы жетістіктерін енгізу негізінде оған қызмет көрсететін негізгі қорлардың сапалық жағдайын жоғарылату болып табылады. Себебі, нарықтық экономика жағдайында жұмыс істейтін кәсіпорындардың бәсекелестік қабілеттілігі және өндірілген өнімдері мен көрсетілген қызметтерінің сапасы, көбінесе олардың пайдаланатын негізгі қорларының технологиясы қаншалықты деңгейде қазіргі заман талаптарына сай екендігіне байланысты. Сондай-ақ, бізге ұзақ мерзімді тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз етудің классикалық факторларының бірі өндірістік база немесе өндірістік аппарат болып саналатындығы да белгілі. Сондықтан да, бүгінгі күнгі мемлекеттің ұзақ мерзімді болашақтағы стратегиялық мақсаты ҚР-ның тиімді және тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз етуге қабілетті өндірістік аппаратты құру болып табылады. Осы арада Қазақстанның барлық негізгі қорларының шамамен 50-70%-ға дейінгі мөлшерінің ескіргенін және жақын уақыт аралығында айырбастауды талап ететінін ескере кеткен жөн. Пайдаланылуда жүрген негізгі қорлардың өте көп бөлігінің ескіруі және өнеркәсіптің өңдеу салаларына жұмсалып отырылған инвестициялар көлемінің өте төменгі деңгейі отандық өнімдердің бәсекелестік қабілеттіліктерінің төмендеуіне әкеліп соғады. Қазіргі кезде еліміздің ұлттық банктік жүйесінің экономика салаларының несиелік ресурстарға деген қажеттіліктерін қанағаттандыру мүмкіндіктері жылдан-жылға жоғарылағаны-мен, банктік несие есебінен кәсіпорындардың негізгі қорларын жаңарту қажеттіліктерін толық қанағаттандыру мүмкін емес. ҚР Қаржы министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек еліміздегі кәсіпорындардың негізгі қорларын жаңарту үшін қазіргі таңда 800 млрд. теңгеден аз емес мөлшерде инвестициялар талап етіліп отыр [2, 66]. Бүгінгі күні бұл көрсеткіш барлық коммерциялық банктерден бөлінген несиелер көлемінен шамамен екі есеге жуық жоғары. Осындай тығырықтан шығудың негізгі жолы, біздің ойымызша, лизингтік қатынастарды негізгі қорларды инвестициялаудың тиімді, ыңғайлы құралы ретінде дамыту болып табылады.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
3
1. Лизингтік бизнестің қалыптасуының теориялық
негіздері
1.1 Лизингтік бизнестің экономикалық мәні
6
1.2 Отандық нарықтардағы лизингтік бизнестің
қалыптасуы мен даму ерекшеліктері ... ... ... ... аспектілері 20
2. Қазақстан Республикасында лизингтік бизнесті басқару жүйесін
талдау
1. Қазақстандағы ... ... ... ... ... 32
2. Лизингтік қатынастарды басқаруды реттеу жолдарын дамыту 46
3. Лизингтік қатынастардағы тәуекелділіктерді басқару мәселелері. 58
4. Қазақстандағы лизингтік ... ... ... ... ... 82
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 85
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға негізделіп жүргізілген реформалар тұрақты
экономикалық дамуды қамтамасыз етуге бағытталғандықтан, ... ... ... ... алдындағы маңыздылығы өте жоғары міндеттердің бірі соңғы
жылдары өз уақытында жасалынған құрылымдық ... және ... ... ... ... қол ... ... тұрақтылық және жаңа сапалық сипат беру.
Сондықтан да Ел ... ... ... ... ... ... ... Индустриалды-инновациялық
стратегияны іске асыру қажет» деп айқындалып берілуі бекер болмаса керек
[1, 156].
Қазіргі ... ... ... ... ... ... таңдай отырып, бәсекелестікке қарымы мол басым салаларды, яғни
отандық өндірісті дамытуға кірісе ... Ал ... ... сол ... өнімдердің ішкі және сыртқы ... ... ... ... шарттарының бірі өндіріске ғылым мен
техниканың ... ... ... негізінде оған қызмет көрсететін
негізгі қорлардың сапалық ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін кәсіпорындардың бәсекелестік
қабілеттілігі және өндірілген өнімдері мен ... ... ... ... ... ... ... технологиясы
қаншалықты деңгейде қазіргі заман талаптарына сай екендігіне ... ... ұзақ ... ... ... ... ... етудің
классикалық факторларының бірі өндірістік база немесе өндірістік ... ... да ... ... да, ... күнгі мемлекеттің
ұзақ мерзімді болашақтағы стратегиялық мақсаты ҚР-ның тиімді және тұрақты
экономикалық дамуын қамтамасыз етуге қабілетті ... ... ... ... Осы ... ... барлық негізгі қорларының шамамен 50-
70%-ға дейінгі мөлшерінің ... және ... ... ... ... ... ескере кеткен жөн. Пайдаланылуда жүрген негізгі
қорлардың өте көп бөлігінің ... және ... ... ... ... ... көлемінің өте төменгі деңгейі отандық
өнімдердің бәсекелестік қабілеттіліктерінің төмендеуіне әкеліп ... ... ... ... ... жүйесінің экономика салаларының
несиелік ресурстарға деген қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ... қорларын жаңарту қажеттіліктерін толық қанағаттандыру мүмкін емес.
ҚР Қаржы министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек еліміздегі ... ... ... үшін ... таңда 800 млрд. теңгеден аз емес
мөлшерде инвестициялар талап етіліп отыр [2, 66]. ... күні ... ... ... ... ... ... көлемінен
шамамен екі есеге жуық жоғары. Осындай тығырықтан шығудың негізгі ... ... ... ... ... қорларды инвестициялаудың
тиімді, ыңғайлы құралы ретінде дамыту болып табылады. Қазіргі кезде әлемдік
тәжірибеде, лизингтік қатынастар экономиканың ... ... ... ... ... бірі бола ... прогрессивті технологиялар
негізінде ескірген өндірістік базаны жаңартуға және ... ... ... ... ... өндірістік қорларды сатып алуга мүмкіндіктер
беретін инвестициялық қызметтің ерекше түрі ретінде кең түрде ... ... ... ... салыстырғандағы артықшылықтарына
қарамастан, экономикалық қатынастардың бұл нысаны ҚР-да өте баяу ... және бұл ... ... ... ... ... зерттеулер
объектісіне айнала қойған жоқ. Инвестициялардың жалпы көлеміндегі лизингтік
операциялардың үлесі ... ... тек 1,9% ғана ... ... ал ... бұл көрсеткіш 15-30% аралығында ... және ... ... ... ... үшін лизингтік қатынастарды
дамытудың өте өзекті болып табылатындығын ескерсек, сол қатынастарды дамыту
жолдарын ... және ... ... ... ... ... ... туындайтыны түсінікті. Осы мақсатта ... ... ... ... ... ... және
қазақстандық экономика үшін лизингтік бизнесті басқару тетіктерін зерттеу
объектісіне айналдыру қажет. Дипломдық ... ... ... осы
объектіні алуымыз да сондықтан.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты
Қазақстан ... ... ... ... ... ... негізінде
оларды басқару тетіктерін жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау болып табылады.
Көрсетілген мақсатқа қол жеткізу үшін келесідей ... ... ... ... экономикалық мәнін зерттеу және теориялық
тұрғыдан негіздеу арқылы, оның өзіне тән ... ... ... «лизингтік қатынастар» түсінігін нақтылау;
- әлемдік тәжірибедегі лизингтік қатынастардың қалыптасуы мен ... жете ... ... ... ... тиімді жақтарын
қазақстандық тәжірибеде қолдану мүмкіндіктерін анықтау;
- лизингтік қатынастарды ... ... ... артықшылықтары мен іске асырылу ерекшеліктерін жан-жақты
зерделеу;
Қазақстандағы лизингтік қатынастардың дамуының ағымдық жағдайына талдау;
инвестициялаудың бір ... ... ... ... түрде көрсету арқылы, лизингтік қатынастардың экономикалық
тиімділігін бағалау;
- ... ... ... ... ... ... негіздеу арқылы, оларды реттеуді ұдайы жетілдіріп отыру
керек екендігін дәлелдеу;
* лизингтік келісімдегі тәуекелділіктерді ескере ... ... ... мәселелерін зерттеу;
* Қазақстандағы лизингтік атынастарды басқару тетіктерін жетілдіру жолдарын
анықтау.
Зерттеу пәні ретінде ҚР-ның экономикасының әртүрлі ... ... ... ... жетілдіру жолдары қарастырылады.
Зерттеу объектісіне лизингтік операцияларды іске асыру нәтижесінде ҚР-
ғы ... ... ... ... болатын лизингтік қатынастар және оларды
басқару үдерістері алынды.
1.ЛИЗИНГТІК БИЗНЕСТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... уақыт аралығында пайда болған, бірақ
коммерциялық қызметтің ... ... ... ... мен ... ... өте кең ... қатынастар
қатарына жататындықтан, біз ең алдымен экономикалық әдебиеттерде әлі де
болса пікір-талас ... ... бірі ... ... негіздеріне тоқталайық. Лизингтік қатынастардың ... ... ... ... оның экономикалық мәнін дұрыс
түсіну және ішкі қозғалысы мен даму заңдылықтарындағы қарама-қайшылықтарды
айқындау арқылы ғана қол ... ... деп ... ... ... қатынастардың экономикалық мәнін дұрыс түсіну үшін, ең алдымен
оның қалыптасуына қандай алғы-шарттардың әсер еткенін ... алу ... ... В. ... ... бойынша «лизинг» туралы
түсінік оған деген көзқарастардың әртүрлі болуына байланысты өзіне ... аша ... жоқ. ... ... ... ... салыстыру
кезінде қол жеткізілген жақсы нәтижелер және лизингтік қатынастардың
артықшылықтары ... ... ... ... ... оған
экономикадағы тануды қамтамасыз етті [4, 1106]. ... ... ... кең таралуына әсер еткен себептердің қатарына ... тез ... ... табыстарға қол жеткізген сайын, ... ... ... да ... ... ... қайтадан айналысқа қосылып отырғанына қарамастан, қосымша
капиталдарға деген ... ... ... ... [5, 71-726] ... өсу қарқыны төмендеген сайын, ... ... ... өндірісті жақсарту, ... ... ... ... ... орны толтырылуы қажет, бұл
болашақта ... ... ... үшін жаңа ... ... ... ... бірге, жаңа технологияларды ... ... ... жоғарылап отыруы, өз кезегінде ... ... ... ... ... ... заңдарын мысал ретінде келтіруге болады [6, 196].
Қазіргі уақытта шетелдік және ... ... ... түсінігі өте кең мағынада түсіндіріледі. Бір ... ... ... ... ... ... де байланысты. Сондықтан,
бүгінгі таңда жақын шетелдік және отандық экономикалық ... ... ... өте көптеген анықтамалары кездеседі.
Себебі, лизинг әртүрлі экономикалық қатынастарға қатысты болғандықтан, ... мен ролі ... және ... ... әртүрлі қарастырылады.
Соған байланысты, бүгінгі күні әдебиеттерде «лизинг» түсінігінің бірыңғай
және оның барлық белгілерін толық ... ... жоқ ... болады.
Оған себеп осы жаңа қаржылық құралдың барлық ... мен ... ... бір анықтамада қамту мүмкін ... ... ... ... ... қаржылық-коммерциялық, сервистік және қүқықтық аспектілерді де
қамтиды. Міне, осыған байланысты лизингтің кез-келген анықтамасы ... ... ... ... толық келісуге болады [7, 336].
«Лизинг» термині «to lease» делінетін ... ... ... «жалға алу», «жалға беру» немесе ... ... ... ... ... ... байланысты, жалпы бүгінгі күні қоғамда
«лизинг» түсінігімен байланысты түсініспеушіліктер өте көп ... ... ... осы екі термин белгілі-бір мағынада бір-бірінен
бөлініп қарастырылады, яғни жеке нормативтік құжаттарда «жал» және ... жеке ... ... ... айтқанда, жал операцияларының бір
бөлігі «лизинг» деген шетел сөзімен аталған. Сондықтан жалпы ... ... ... ... және ... деп ... бір-бірінен
ерекшелінетін екі операция бар деген пікір қалыптасқан. Бірақ олай емес.
Себебі, ... ... ... ... «лизинг» деп аталатын
ерекше операция енгізілгенімен, ол жал қатынастарының жеке ... ... ... «lease» делінетін ағылшын тілді терминнің мәні көптеген
елдерде жалпы ... жал ... ... ал ... ... жал қатынастарының белгілі-бір бөлігін көрсету ... Оған ... ... ҚР ... ... ... ... мүлік жалдау шартының жекеленген түрлеріне және ... ... ... шартына лизингтің де жататыны көрсетілгенін айта
кетуге болады [10, 1766].
Жал қатынастары, ... ... ... ... теориялық
сұрақтарды алғаш рет 1970 жылдардың басында американдық экономист М. Гордон
зерттеген. Ол «жал - бұл ... ... яғни ... ... иесі ... ... анықталған мерзім аралығында және екі ... ... жал ... ... беру туралы келісім» ... ... [11, 45]. ... ... жал операцияларының өте
көптеген ... ... айта ... оның ... кең тараған үш
түрін атап көрсеткен. Олар:
1) тікелей жал ;
2) сату типі ... жал ;
3) ... ... ... ... жал ... жалға берушінің меншігі болып табылатын
активтерді жалға алушыға пайдалануға ... ... Бұл үшін ... жалға берушіге жарналар төлейді. Тікелей жал туралы ... ... ... ... ... ... де қарастырылады.
Бұндай келісімдерді қызмет көрсетумен байланысты жал деп ... ... ... тағы бір ... ... ... ... туралы шарт
болып табылады, яғни, жалға алушыға келісілген кезеңде жалдан бас ... ... ... ... ... типі ... жал кезінде компания көп жағдайда өзі сатып алған
активті ... ... ... ... ... олар сол ... сатушының
қайтадан жалға алатыны туралы келісім-шарт бекітеді. Активтің жаңа иесі
меншік ... және ... ... ... ... иеленеді. Ал,
жалға алушы өзіне қажетті активті қайтадан пайдалануға алады және ... ... ... да ... ... жал кезінде жал операцияларының басқа екі түрінде
кездеспейтін ... ... ... ... жақ - ... -жалға
берушіге жалға беру үшін сатылып алынатын ... ... алу үшін ... ... көп бөлігін береді. Жал қатынастары ... ... 85% көбі осы ... ... жал ... ... ... Бұл жерде кредитор ролін коммерциялық банктер орындағандықтан,
көптеген банктердің баланстық есептерінде лизинг ... ... ... жаңа жол пайда болды [13, 1216].
М. Гордонның жал теориясын негізгі ала отырып және жал ... ... ... ... ... ... ... жал операцияларының жалпы түрде қабылданған екі ... ... ... және ... ... жал операцияларының алғашқысы операциондық жалға,
ал қалған екеуі қаржылық жалға ... ... ... жал - бұл ... ... ... ... келісім» дегенді білдіреді. Ал, осы тәуекелділіктердің және
жалға алынған мүліктерді пайдаланудан түскен ... ... ... ... ... анықтау үшін бірқатар белгілер анықталған. Мысалы,
АҚШ-та қаржылық есепті стандарттау басқармасы 1977 жылдан ... ... іске ... ... алу операцияларын шектейтін қаулы шығарды. 1977
жылға дейін фирмалар әртүрлі құрылғыларды лизингке ала ... ... өз ... көрсетпеуге құқылы болған, яғни, қарыз сомасы
баланстан тыс ... ... ... жал туралы келісім осы шарттардың ең аз ... ... ... онда ... ... міндеттемеге
корреспонденцияланып актив ретінде жалға алушының ... ... ... ... ... «қаржылык жал» бойынша міндеттеме деп
көрсетілуі қажет болды. Егер лизингтік келісім ... ... ... ... онда ... ... ... қосымша ретінде керсетілуі (есепке алынуы) қажет болды, яғни ... жал деп ... [15, 216]. ... ... ... көптеген елдерде қолданылатын «қаржылық жал» ... ... ... ... ... болады. Сондықтан да, біз өзіміздің
алдымызға ... ... жеке ... категория ретінде
экономикалық қатынастардың белгілі-бір ішкі құрылымын, яғни оның басқа
ұқсас категориялардан ... ... ... ... ... ашуды
міндет етіп қойдық.
Соңғы он бес жыл ішінде әртүрлі отандық және ... шет ... ... қатынастардың экономикалық табиғатын көрсететін
көптеген теориялардың құрылғаны белгілі. Лизингтік қатынастарға байланысты
пікірлер мен ... ... ... айтатын және соған байланысты өзіндік
көзқарастарын ... ... өте жиі ... ... ... үлкен тобы лизингтік қатынастарды мүліктерді уақытша
пайдалануға, яғни ... беру ... ... ... ... ... ... қатынастар - бұл машиналарды, құрылғыларды
және ... ... т.б. ... ұзақ ... ... беру
кезінде лизингке беруші мен лизингке алушының ... ... және ... берілген мүліктерге деген меншік құқығы жалгерлік
мерзім аралығында лизингке берушіде сақталады» десе [16, 146], ... тағы бір тобы ... ... - бұл мүліктерді уақытша
пайдалануға беру үшін өз ... ... алу ... экономикалық
қатынастар жүйесі деп қарастырады. Ал оқымыстылардың тағы бір тобы ... ... үзақ ... жалға беру кезінде қалыптасатын қатынастар
деп тұжырымдайды.Осы ... ... ... ... іске
асыру бойынша экономикалық қатынастар екі бағытта көрінеді: сатып-алу-сату
бойынша қатынастар және ... ... ... ... ... бір-бірімен өте тығыз байланысты. Бірақ лизингтік ... ... ... уақытша пайдалануға беру бойынша қатынастар маңызды
болып саналады» деген ойлармен ... ... ... ... ... ... ... келтірілген анықтамалар дұрыс болып саналғандығымен, олар толық
болып табылмайды. Себебі, көрсетілген анықтамалар ... ... ... ... мен ... ... ашып ... Соған
байланысты лизингтік қатынастарды жалға беру ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
келмейді. Өйткені, мұндай түсініктер лизингті өте тар шеңберде түсіндіреді
және де бүгінгі шаруашылық қатынастарының ... ... ... ашпайды.
Сондықтан да, жалға беру және лизинг түсініктеріне ортақ және олардың бір-
бірінен өзгешеліктерін көрсететін белгілерін қарастырғанды жөн санаймыз.
Жалға беру - бұл ... ... ... ... өз ... белгілі-бір ақы төлеу шарттарымен жалға ... ... ... деп ... [21]. Бұл жағдайда жалға берілетін
актив жалға берушінің меншігі болып табылады. Осы ... ... ... беру және ... ... ... ... белгілер
бар:
- Екі жағдайда да міндетті түрде, бір жақтың - ... ... ... ... тілектері болса, ал екінші жақтың -
осы ... ... ... және мүмкіндіктері болады.
- Екі келісім-шарттың кез-келгені тек ақы төлеу шартымен ғана іске
асырылады, яғни ... ... ... ... ... ... ... төленеді.
- Лизинг ретінде де жалға беру ретінде де жылжымалы (көлік құралдары,
қүрылғылар және т.б.) және жылжымайтын ... жер, ... ... ... берілуі мүмкін.
Міне, жалға беру мен лизингтік қатынастарды ... ... ... де ... жалпы белгілерді бөліп көрсетуге болады. Бірақ біз үшін
неғұрлым маңыздысы оардың араларындағы ... ... ... ... ... ... ... болады:
- Жалға беру туралы келісім-шартта меншік қатынастары мүлдем
көрсетілмейді. Керісінше, лизингтік қатынастар ... осы ... ... ... міндетті түрде кездеседі.
- Лизингтік қатынастар ... ... ... және ... ... ... ... мүліктерді сатушы тұлға да қатысады.
- Лизингтік қатынастар кезінде лизингке ... өте ... ... бұл ... ... беру ... тән ... Яғни, лизинг
кезінде лизингке алушыға мүлікті және оны ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, лизингке беруші
міндетті түрде мүліктің белгілі-бір тұлғаға ... беру үшін ... ... ... ... ... етуге тиіс. Жалға беру
қатынастары кезінде мүлікті сатушы тұлға қатыспайды.
- Лизингтік ... ... ... ... ... ... тән құқықтары мен міндеттемелері ... бұл оның ... ... бір ... көрсетеді. Классикалық лизингтік сызба
кезінде мүлікті сатушы лизинг объектісін лизингке ... ... ... ... яғни ... ... ... берілмейді.
- Жалға беру және лизингтік қатынастар кезінде тәуекелділіктерді бөлу
әртүрлі түрде жүзеге асырылады. Жалға беру ... ... ... ... мүлікті пайдалануға кедергі жасайтын барлық кемшіліктері үшін
жалға алушының ... ... ... Ал лизингтік қатынастар кезінде
лизингке ... ... ... ... ... үшін ... алмайды. Тек лизингке ... ... ... ... беруші таңдаған жағдайларда ғана жауапкершіліктер
алуы мүмкін. Сонымен бірге, лизингке беруші лизингтік келісім объектісінде
табылған ... ... ... ... ... толық
босатылған. Бұндай міндет мүлікті өндірушіге жүктеледі және лизингке алушы
ақауларды жөндеу ... ... ... мүлікті өндірушіге қоя алады.
- Лизингтік келісім-шарт мерзімі аралығында лизингке берушінің лизинг
объектісінің меншік иесі болып қалатындығына қарамастан, көбінесе ... ... ... байланысты міндеттемелерді өзіне алады ... ... ... бүліну қауіпі, техникалық қызмет көрсету және
т.б.). Жалға беру қатынастарына ... ... ... ... осылай бөлу толық негізделген, себебі лизингке беруші
мүліктерді лизингке алушының сұрауы және сонын мүддесі үшін ... ... ... беру ... барлық тәуекелділіктер жалға берушіде қалады,
сондықтан егер жалға алушыға байланыссыз себептермен ... ... ... онда ... ... ... ... бұрын бұзуды
талап етуіне болады.
- Жалға беру ... ... ... ... ... міндетті түрде арнайы ұйымдар құру талап етіледі. Яғни, жалға
беруші ретінде өз мүлкін ... ... ... ... заңды және жеке
тұлғалар да бола алады. Ал лизингке беруші арнайы құрылған фирма ... ... ... кәсіпкерлік негізде айналысады және бұл қызмет
оның табысының негізгі көзі, қызметінің негізгі түрі болып табылады
Осы жоғарыда айтылғандарды негізге ала ... ... пен ... ... ... белгілі-бір қорытынды шығаруға болады. Яғни, жалға ... ... ... ... объектіні тек уақытша иеленуге
және пайдалануға берумен ғана шектелетін неғұрлым қарапайым шаруашылық
тетігі болып табылады. ... біз ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді талап ететін, дамыған
инфрақұрылымы бар және ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндіктер беретін өте күрделі түрі ретінде
қарастыруды ұсынамыз. ... ... ... ... ... белгілі-бір экономикалық жағдайларда жал қатынастарымен өте ұқсас
болғанымен, бірақ ол жал қатынастары болып табылмайды.
Лизингтік қатынастардың ... ... ... ... ... бір кезеңі кейбір экономистердің еңбектерінде кездесетін «несие»
және «лизинг» сияқты түсініктерді ... ... ... ... болып табылады.
Кез-келген лизингтік келісімнің негізін қаржылық нақтырақ айтқанда
несиелік операция құрайтыны белгілі. ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді: лизингке беруші мүліктерді ... ... ... да оны лизингке беру арқылы лизингтік төлемдер
есебінен мүліктің толық немесе соған ... ... ... ... ... лизингтік қатынастарды қаржылық тұрғыдан негізгі ... ... ... яғни ... ... деп ... ... оны тауарлық
несие ретінде жіктейді [22, 196]. ... ... ... бір ... ... болмайды. Себебі, жалпы экономикалық ... ... ... бұл жеке және ... ... ... ... сонын ішінде негізгі қорларды да ... алу үшін ... ... ... және ... ... қызметті белгілі-бір
кезең аралығында төлеуге мүмкіндіктер беретін қаржылық ... ... ... ... біз ... мен ... ... айырмашылықтарды
көреміз:
- несие бұл оның көмегімен белгілі-бір объектілерге меншік құқығын
алуды ... ал ... бұл ең ... сол объектіні пайдалану құқығын
алудың бір құралы болып табылады. Кейбір ... ... ... ... ... ... ... кейін меншік құқығы лизингке
берушіден лизингке алушыға өтуі мүмкін;
- несиелеу үдерістеріне ... ... ... ... бар екі жақ, яғни кредитор және қарыз алушы болып табылады.
Ал, лизингтік қатынастарға келісімге қатысушылардың көп жақтылығы тән, ... ... ... ... ... да және қаржылық
қолдау көрсетуші ретінде әртүрлі инвесторлар да қатысуы мүмкін.
Бірақ осындай бір-бірінен айырмашылықтарын көрсететін ... ... пен ... ... жалпы белгілер жоқ деп айтуға болмайды.
Өйткені осы ... ... іске ... ... ... ақылылық, қамтамасыз ету қағидалары қолданылады. Мысалы,
лизинг ... де ... ... қайтарымдылық негізде қаржыландыру
көзделеді. Белгілі-бір уақыттан кейін лизингке алушы мүлікті кері қайтарып
алады, яғни осы жерден несиенің ... және ... ... ... Осындай көрсеткен қызметтері үшін лизингке беруші лизингтік
төлемдер түрінде сыйақы алады. Сол ... ... ... ... ... ... ... бірге екі жағдайда да осы қызметтерді
негізгі тұтынушылардың мақсаты - бұл өзіне ... ... қол ... ... және ... мүмкіндіктер кредитордың немесе
лизингке берушілердің көмегінсіз іске ... ... ... Осы екі
нұсқаның біреуін, яғни несиені немесе лизингті нақты ... бұл ... ... тұрғысынан екеуінің экономикалық тиімділіктеріне және
осы қүралдарға қол ... ... ... ... ... ... ... айналысатын авторлардың бірі «лизинг
- бүл өндіруші күштер және өндірістік қатынастармен өзара ... ... ... ... жағдайын көрсететін меншік қатынастарын ... ... ... ... ... ... [23, 86]. В.А. Горемыкин
лизингтің қазіргі түсінігі мүліктің меншік иесі және оны пайдаланушы деген
түсініктерді шектеу ... ... ... ... ... шыққан
айта отырып, лизингтің пайда болуы және оның бизнестің ерекше түрі ретінде
көрінуі ... ... екі ... ... ... ... және ... кұқықтарына бөліп көрсету мүмкіндіктеріне негізделеді
деп көрсетеді және өз ойын «лизинг бұл бір ... ... ... жеке ... қалыптасуына әсер ететін, ал екінші ... ... ... ... көрсететін экономикалық қатынастардың ерекше бір
түрі, себебі, лизинг объектісін пайдалану құқығы лизингке ... ... ... ... ... басқару қүқығы қалады деп негіздейді [23, 86].
Яғни, лизингтік қатынастар кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... және осы құжат негізінде лизингке алушы
мүлікті пайдалану мүмкіндігін алады. ... - бұл ... ... ... алу, яғни ... ... ... көмегімен
натуралды және т.б. нысандарда табыс алуды білдіреді. Осы үдерістердің
барлығында лизингке ... өз ... ... иесі болып табылады. Яғни,
ол өз келісімі негізінде лизингке алушыға мүлікті ... ... ... және оның ... ... лизингке алушының лизингтік
төлемдерді іске асыруы арқылы көрінеді. Бірақ ... ... ... ... лизингке алушы лизингке берілген мүліктердің
«экономикалық меншік иесі» ... ... ... ... ең ... нәтижесіне қол жеткізу үшін өндірістік қорларға деген меншік құқығы
емес, керісінше табыс табу үшін ... ... ... ... болып
саналды. Міне лизингтік қатынастардың логикасы осында.
Лизингтік қатынастардың экономикалық ... ... ... берумен байланысты қалыптасатын мүліктік қатынастар кешені
ретінде қарастыру арқылы кейбір зерттеушілер лизинг - бұл ... ... ... беру ... сатып алу негізінде пайда болатын мүліктік
қатынастар кешені деп тұжырымдайды. Осы кешен ... ... ... ... және т.б. қатынастарды да қамтиды. Сөйтіп,
лизингтік қатынастар үшін осы ... ... және ... тән. Осы ... ... отырып, Л. Прилуцкий да лизингтік
үдерістің барлық ... ... ... ... ... ... ... пайдаланумен байланысты пайда болатын қатынастар сатып-
алу-сату келісім-шарты іске асқаннан кейін ... ... яғни ... орындалуы келесілерінің пайда болуына ықпал етеді, ал лизингтік
қатынасқа қатысушы тұлғалар ... ... ... ... бір-
бірімен өзара тығыз байланысты болады деп негіздейді [27, 56]. Бірақ осы
аталған элементтердің барлығы өз беттерінше ... ... ... олар ... ... күрделі құрылымын көрсетететін біртұтас жиынтық
ретінде ғана іске ... ... да, ... ойымызша лизингтік
қатынастарды жалға беру, ... және ... ... ... ... ... ... қызметтің ерекше
түрі ретінде қарастыруға болады.
Лизинг саласында өте ... ... ... В.Д. ... В. ... ... ... лизингтік қатынастарды инвестициялық, қаржылық
қызметтерге жатқыза отырып, олар өз пікірлерін ... ... ... ... ... жатқызатын тұжырымдарды өте жиі пайдаланады
[28, 156], [29, 626]. Бұны осы ... ... ... ... жаңа инвестициялық қажеттіліктерін қанағаттандыру
үшін құрылған қатынастардың неғұрлым жетілдірілген нысаны ретінде ... ... де, ... да ... ... ... ... Соған байланысты, лизингті несиелік немесе қаржылық қатынастар
қатарына да жатқызуға болмайды, себебі, лизингтік қатынастар кезінде осы
элементтерді ... ... өте қиын ... табылады. Лизинг - ... ... ... ... ... ... ішінде,
біздің көзқарасымыз бойынша «лизингке екі жақтылық тән» деп тұжырымдағандар
лизингтің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... екі жақтылықты мынадан көруге болады: біріншіден, лизинг
мазмұны бойынша негізгі капиталға қайтарымдылық негізде ақша қаражаттарын
салуды көрсете ... ... ... ... ... және ... мәнін сақтайды, ал екінші жағынан лизинг ... ... ... өте ұқсас, себебі, қарыз беруші мен қарыз алушы
ақша нысанындағы емес ... ... ... ... ... осы ... ... қорытындылайтын болсақ, онда
лизингтік қатынастарды ғалымдардың бір тобы ... ... ... ... ... ... ал басқалары оны ұзақ мерзімге
жалға беру түсініктерімен толық сәйкестендіреді не болмаса оның бір ... ... ал ... ... ... ... ... түрдегі нысаны немесе басқаның мүлігін пайдалану құқығын көрсетеді
деп санайды. Лизингтік қатынастардың мәні ... осы ... ... ... ... осындай әртүрлі пікірлер осы
экономикалық құбылыстың көп ... және ... тағы да ... Оған ... ... ... мамандардың лизингті зерттей келе,
оның анықтамасының өте ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы, лизингтік бизнес саласында терең
зерттеулер жүргізген алғашқы ресейлік ... бірі Е.Н. ... ... ... оның мәні мен ... ... ... көзқарастарды тудырады» десе [30, 46], ал лизингтің даму тарихына
алғашқылардың бірі болып жалпы сипаттама берген П.А. Андреев: ... - ... жеке ... ... және ... ... ететін экономикалық қатынастардың күрделі нысаны» деп жазады
[18, 46]. Отандық ... ... ... ... ... мен ... алғашқы терең ғылыми талдаулар жүргізген ... ... ... үшін ... келісім-шарттарды үйлестірудің және
оларды бекіту кезінде ... ... ... байланыстырудың
күрделілігі тән» деп көрсетеді [26, ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің бір-біріне қарама-қайшы мүдделері әсер ... ... ... ... ... мен ... ... үшін
негізгі капиталға қаражаттар салуды көрсетеді, сол ... ... ... болады. Екіншіден, лизингтік қатынастардың
қаржылық жағы лизингке алушы үшін оны ұзақ мерзімді ... ... ... нысаны, яғни дәстүрлі банктік несиенің альтернативі ретінде
қарастыруға мүмкіндіктер ... ... ... ... ... нысаны бойынша лизингке алушы үшін оның ... ... ... ... ... ... ... тауарлық несие сияқты
саудалық және несиелік келісімдердің ... ... ... ... мен коммерциялық банк арасында несиелік қатынастар пайда
болады. Соған байланысты, лизингтік қатынастардың мәні ... ... ... ... ... ойларымызды қорытындылай келе, біз ... ... ... және жеке категория ретіндегі мәнін
ашып көрсететін және ... ... ... ескеретін өзіндік
концепциямызды ұсынамыз. Яғни, ... ... - бұл ... ... ... өндіріс құралдарымен дер кезінде және
тиімді түрде қамтамасыз етуге бағытталған жалға беру, несиелік, саудалық
қатынастардың жиынтығы ... ... ... және ... бір түрі және лизингке беруші мен лизингке алушының, сонымен
бірге лизингке беруші мен сатушының арасындағы серіктестік ... ... ... ... ... келісім-шарттарға
қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін тереңірек қарастырайық.
Лизингтік қатынастар үшін лизингке алушы мен лизингке ... мен ... ... ... ... өте ... лизингке беруші мүлікке деген меншік құқығын алады;
* лизингке беруші мүліктің толық ... ... ... ... мүлікті сатушыға оның сапасына байланысты талаптар қоюға
құқық алады;
* сатып алу-сату туралы келісім-шарт лизингке алушы мен ... ... ... ... жағдайда және солардың қалаулары бойынша өз
күшін жоюы мүмкін.
Ал, лизингке беруші мен ... ... мен ... ... лизингтік қатынастар үшін маңыздылығы бар келесілерге ерекше
көңіл бөлу керек:
* лизингке беруші мүлікке деген меншік ... ... ... беруші лизингтік төлемдер алып отырады;
* лизингке беруші лизинг туралы келісім-шарт ... ... ... ... құқық алады;
* сатушы лизингке алушының ... ... ... ... ... алады.
Сондықтан да, лизингтік қатынастар кезінде қолданылатын келісім-
шарттардың барлығы бір-бірімен өзара өте ... ... ... ... ... ... ... мен лизингке алушының және
сатушы мен лизингке берушінің араларындағы ... ... ... ... ... болып табылады.
Сонымен, қазіргі кездегі лизингтік қатынастарға жеке алынған кейбір
елдердегі лизингтік қызметтер нарығының ... мен даму ... ... ... беру ... емес. Себебі, осы ақпараттарды
негізге ала отырып, ҚР-дағы лизингтік ... ... ... даму болашағына болжамдар ... және оның ... ... анықтауға мүмкіндіктер туады.
1.2 Отандық нарықтардағы лизингтік бизнестің қалыптасуы мен ... ... ... ... ... қатынастардың
қалыптасып, дамуымен байланысты экономикалық тәжірибеге жаңа қаржылық
құралдар ене ... Сол ... ... бірі ... 1989 ... Қазақстанда экономикалық ... бір ... ... ... белгілі. 1990 жылы Қазақ КСР үкіметі елімізде прокат
және лизинг қатынастарын ... ... ... және ... деп
аталатын 6 жылдық бағдарлама жасады, ... орай бұл ... ... іске ... ... осы ... қабылданғаннан кейін
"Крамдс-Лизинг", "Казтехлизинг", "ТуранЛизинг", ... ... және т.б. ... ... ... компаниялар құрыла
бастады. 1992 ... ... ... ҚР экономикасының мемлекеттік емес
секторында 20 лизингтік компания жұмыс істеген [26,1166].
1992 жылдан басталған еліміздің ішкі ... ... ... мен ... ... лизингтік бизнестің қарқыны
баяулай бастады. Еліміздегі инфляция қарқыны мен ... ... күн ... ... ... ... нақты қаржылық
қолдау болмағандықтан Қазақстандық лизингтік компаниялардың ... ... ... өз ... ... ... бастап лизингтік бизнесті ... ... ... ... толығымен немесе жартылай ... ... ... ... ... ... 1996-2000 жылдар
аралығында мемлекет лизингтік операцияларды жүзеге асыруға ... ... ... 4,5 млрд. теңгеден көп ақша қаражаттарын жұмсаған. 1999
жылы Қазақстанда 11 ... ... ... ... [52, 886], соның
жартысынан көбі мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылып отырылған.
2000 жылдың екінші жартысынан бастап ... ... ... ҚР ... күшіне енгеннен кейін еліміздің коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... туралы" ҚР Заңы
елімізде лизингтік қызметтер ... ... ... ... ... ... ... барлық лизингтік компаниялар өздерінің дамуының
алғашқы кезеңдерінде мынандай қиыншылықтармен кездесті:
осындай өте күрделі бизнесті ... ... үшін ... ... немесе
жеткіліксіздігІ;
тәуекелділігі өте жоғары несиелік саясат, осы ... ... ... ... ... түрақсыздылығы, бұл жағдай болашақ туралы сенімділікпен айтуға
мүмкіндіктер бермеді.
2003 жылдың желтоқсан ... ... ... ... және даму ... ... ... болып өткен халықаралық
"дөңгелек столда" болған пікір алмастырулар нәтижесінде ... ... ... және ... 15 жылдық тарихының кезеңдері
шартты түрде ... Осы ... ... ... түрінде
көрсетуге болады.
Кесте 1. Қазақстандағы лизингтік қатынастардың қалыптасу және даму
кезеңдері
|Жылдар |Кезеңдердің аты |Қысқаша ... ... ... болу ... ... компаниялар құрылды жэне |
|1992-1994 |кезеңі ... ... ... ... |
| | ... аз көлемде іске асыра бастады.|
|ІІ-кезең |Баяулау кезеңі |Қазакстанның ішкі нарығындағы экономикалык |
|1995-2000 | ... ... ... ... |
| | ... баяулай бастады. ... ... ... ... қатынастарды мемлекеттік қолдау |
|2000-2003 |даму кезеңі |жэне ынталандыру дами бастады, сондықтан ... | ... ... ... кезеңі деп те |
| | ... ... ... ... ... ... компаниялардың құрылуымен |
|2003-2006 |кезеңі ... ... ... коммерциялық|
| | ... өте тез ... дами ... ... - 5 ... ], [55, 66] мәліметтері негізінде жасалған. ... осы ... біз ... ... ... ... ... кезең ретінде 2004-2010 жылдар аралығымен толықтыруды ұсынамыз.
Себебі, 2004 жылдың қаңтар айында ... ... ... ҚР-ның Заңына
өзгерістер мен толықтырулар енгізілгені белгілі. ... ең ... бірі ... алушылардың лизинг бойынша есептелінген сыйақы
сомаларын толық көлемде салық салынатын ... ... ... берілуі
және лизингке беру мақсатында сырттан әкелінетін құрылғылардың импорты
кезінде ҚҚС ... ... ... ... салық салу
тәртібі бойынша енгізілген жеңілдіктер еліміздегі лизингтік қатынастардың
дамуына оң ықпал ететіндіктен, біз оны ... ... ... мен ... ... және ... қатынастардың қарқынды
дамуы мен лизинг саласы бойынша ... ... ... ... кезеңі» деп атауды ұсынамыз.
Бүгінгі күні ТМД, соның ішінде Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... қатысушы барлық
тұлғаларға көп мөлшерде табыс және әлеуметтік-экономикалық тиімділіктер
әкелуге қабілетті ... ... ... ТМД елдеріндегі күрделі
қаржылардың ... осы ... үшін ... ... ... ... ... түрлерін тәжірибеде пайдаланудың
экономикалық ... ... ... ... түрлерімен
салыстырғанда лизинг бастапқы инвестициялық салымдарды азайтуға, өзара есеп
айырысулардың сенімділігін ... ... ... ... шетелдік тәжірибеден көруге болады.
Сонымен, жалпы шет елдерде және ... ... ... ... ... ... әсер ... себептердің біріне, лизингтің
қаржы-несиелік құрал ретіндегі артықшылығын жатқызуға ... ... ... ... де атап ... болады: 1. ҒТП-ң заңдылықтары
мен ерекшеліктеріне байланысты факторлар. Олар:
- ... мен ... ... ... ... құрылғылардың моральдық тозу ... ... ... ... жаңа ... пайда болу қарқыны жоғарғы болған сайын,
машиналар мен құрылғылардың моральдық және ... ... тозу ... ... ... ... ... моральдық жағынан ескірген
құрылғылардың меншік иелері олардың құнын ... ... ... ... төменгі бағаға сату ... ... де ... ... ... бас ... өндірістің тиімділігін төмендетуге
және кейбір жағдайларда банкроттыққа ұшырауға әкеліп ... ... жаңа ... тиімді пайдалану мәселесін талап
етеді. Бұл мәселені шешу ... ... ... ... ... және
жөндеуге байланысты. Бірақ техникалардың құрылымының күрделіленуі және ... ... ... ... мұндай жұмыстарды меншік иелерінің өз
күштерімен іске асыруға мүмкіндіктері жоқ. Ал, лизингті пайдалану лизингті
пайдаланушыларды ... ... ... ... ... ... ... құрылғыларды жөндеу жұмыстары толығымен лизингке
берушінің ... ... ... ... ... ... ... және құндық параметрлері бойынша ұқсас
машиналар мен ... ... ... ... ... өз ... өндіру үшін неғұрлым жақсы келетін, тиімді
құрылғыларды ... ... ... ... және сонымен ... ... ... қажеттіліктері арта бастады.
Лизингтік қатынастардың пайда болып дамуына әсер еткен маңызды факторлардың
бірі қаржы нарығындағы капиталдардың жеткіліксіздігі. Бұл жағдай орта ... ... ... ... ... жағдайына неғұрлым
кері әсер ... ... ... мемлекеттердің өзіндік өндірістік
инфрақұрылымы жеткілікті деңгейде дамымаған жағдайларда, ... ... тез ... өсу және валюталық дағдарыстар кезінде өзіндік
қаражаттар ... ... ... алу ... ... дамыған елдердегі шаруашылық бірліктерінің көбеюі бизнесті
әртараптандыру үшін ... ... ... Бұл ... ... ... соның ішінде лизингтік ... ... және ... итермеледі,
Лизингтік қатынастардың қалыптасып дамуына әсер еткен себептердің бірі
ретінде ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың негізгі қағидасына, яғни, қаражаттарды өз атынан
емес ... ... ... ... ... ... атауға
болады. Мұндағы негізгі мақсат - жауапкершіліктер мен тәуекелдіктерді ... ... ... ... ... дамуына төлем
қабілеттілігі бар ... пен ... ... ... әсер ету ... ... экономикалық факторларды қоса кеткен
жөн.
Сонымен жоғарыда айтылғандырды ... ... ... ... ... ... ... пайда болып, даму шарттарының бір-
бірінен ерекшеленетінін көруге болады. Бұрынғы Совет Одағы құрамындағы
елдерде ... ... ... ... негізгі факторы ретінде
қаржылық қатынастармен бірге ... ... да ... ... ... да, біз үшін ... және отандық экономикалық
нарықта лизингтік қатынастардың ... және даму ... ... өте ... ... лизингтік қызметтер нарығы әлемнің шамамен барлық
аймақтарында ... деп ... ... ... көптеген елдеріндегі
инвестицияның ... ... ... алатын үлесіне байланысты
лизингті инвестициялаудың болашағы бар бір нысаны деп толық санауға болады.
Бірақ осы ... ... ... ... ... даму деңгейлері
жоғары елдерде байқалады (АҚШ, Батыс Еуропа елдері), яғни ... ... ... нарықтың дамуы үшін қажетті шарт болып табылады.
Егер дамыған шетелдердегі лизингтік нарықтың қазіргі жағдайы ... ... онда ... ... әлемдік лизингтік нарықтың даму
тенденциялары сақталуда, ... ... осы ... ... ... ... ... күн үшін де өзекті болып қалады.
Біз енді кез-келген сала бойынша лизингтік бизнестің жетістікке жетуі,
көбінесе, ... ... ... ... ... болып келеді. Сондықтан біз үшін лизингтік қатынастарды
басқарудың ... ... ... ... қажеттілігі бар.
1.3 Лизингтік қатынастарды ұйымдастыру аспектілері
Қоғамдағы және ... ... ... ... ... ... ... даму сатысына байланысты жалпы экономика
салаларындағы әртүрлі шаруашылық субъектілерінің арасындағы ... ... ... анықтау мүмкіндігі туады. Ол үшін
отандық ... ... ... ... ... шетелдік
тәжірибені ескеру және негізге алу қажет деп ойлаймыз. Экономикасы дамыған
елдерде шаруашылық субъектілері арасындағы ... ... ... операциялар санының көбеюі бизнестің осы түрінің құрылымының
күрделіленуімен, лизингтік ... ... ... ... маманданған оның жеке секторларының ... ... да, ... ... ... дамуының негізгі тенденцияларын
ескере отырып, жалпы экономика салаларындағы лизингтік ... ... төрт ... нысаны бөліп қарастырылады. Олар:
I. Лизингтік қатынастарды басқарудың өндірістік нысаны;
II. Лизингтік қатынастарды банктік ... ... ... ... ... ... арнайы құрылған дербес ... ... ... ... ... ... холдингтер құру арқылы басқару нысаны [56,
326].
Енді, ... ... ... ... осы ... ... талдаулар жүргізейік.
/ Лизингтік қатынастарды басцарудың өндірістік нысаны мынандай екі
әдіспен ұйымдастырылуы мүмкін:
- ... ... ... бөлімдері арқылы ұйымдастыру;
- Өндірушілердің ... ... ... ... ... терең бөлінісі жоқ ... және ... ... ... ... және ... ... іске асыру жұмыстары ... ... ... ... ... Бұл ... ... жаңа
техникаларды сату, оны жөндеу бойынша қызметтер көрсетуді іске асыруды
жақсартуға ... ... ... осы ... фирмаларда
техникаларды шығару және оларға қажет қызмет ... ... ... ... өте ... ... жұмыс істейді. Лизингтік қатаныстарды
басқарудың бұл ... ... ... кредитордың және
лизингке берушінің қызметтері біріктіріледі. Осындай ұйымдастыру ... мен ... ... ... ... ... ... орнатуға
мүмкіндіктер берумен сипатталады. Яғни, лизингке алушы тұлғаның нақты бір
жағдайларда лизинг объектісін неғұрлым ... ... үшін ... аздаған өзгерістер енгізуге мүмкіндіктері болады. ... ... ... ... жетіспеушіліктері туралы тікелей
ақпараттар ала отырып, олардың конструктивтік ерекшеліктерін түзетуге алады
және сол ... ... ... ... ... қол ... Бірақ, лизингтік қатынастарды басқарудың бұндай
ұйымдастырушылық ... ... ... ... жүргізу кезінде
ғана тиімді. ... ... ... және даму ... байланысты бұндай ... ... екі ... ... ... ... қанағаттандырмайды және белгілі-бір
кезеңде лизингтік қатынастарды басқарудың жаңа, ... ... ... қажеттілігі туады. Осы қажеттілік лизингтік ... ... ... ... - ол ... ... ... лизингтік
компанияларын құру. Осындай компанияларды құру шығарылған ... ... ... ... ... ... ... жасауына
мүмкіндіктер тудырады. Лизингтік қатынастарды басқаруды ұйымдастырудың
жоғарыда көрсетілген сызбадан бір ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Бірақ өндіруші фирма еншілес
лизингтік компанияның кредиторы болып саналады.
Тауар өндірушілердің ... ... ... ... ... ... лизингтік қызметтер нарығындағы бәсекелестік
қабілеттілігін анықтау үшін ... ... ... ... ... және ... ... талдау жасайық.
Лизингтік қатынастарды ұйымдастырудың осы нысанының артықшылық-тарына
төмендегілерді ... ... ... тұрақты контигенті құрылады және олар неғұрлым
алдыңғы қатардағы техникалармен қамтамасыз етіледі.
- ... ... ... ... ... көрсетуді
оларды пайдалану орнында тауар өндірушілердің өзі және сол арқылы ... ... ... ... ... ... ретінде келесілерді атауға болады:
- Тұтынушыларды техникалық құрал-жабдықтардың қажетті
барлық ... ... ... ... мүмкін еместігі. Себебі, бұндай
лизингтік компаниялар өздерінің ... ... ... ... объектілерді ғана лизинг ... бере ... ... ... ... өте ... Лизингтік келісімдерге бөлінетін айналым қаражаттарының
көлемі өте тез өседі, сәйкесінше, капитал айналымдылығы ... ... ... ... ... ... ... өндірушілердің тауарларына деген сұраныс ұсыныстан
жоғарлаған кезде, олардың ... ... ... ... азаяды.
- Тауарларды тікелей сату операцияларымен салыстырғанда лизингтік
қатынастар кезіндегі тәуекелділіктің ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық
нысаны кез-келген тауар өндірушілер үшін тиімді емес. Бұл нысан ... өте ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар
үшін өз тауарын өткізудің өте қолайлы әдіс болып табылады. ... ... ... еншілес лизингтік құрылымдарының ... ... сай ... өндіретін кәсіпорындардың жоқтығымен
түсіндіруге ... ... ... ... коммерциялық банктер мен лизингтік
компаниялар арасындагы несиелік ... ... ... ... ... ... лизингтік компанияларға олардың жүргізетін әрбір
операциялары ... ... ... және ... ... толық
талдау жасалғаннан кейін кепілдендірілген несиелер береді және бұндай
несиенің ... ... ... ... ... толық сәйкес
келеді.
- Банктер лизингтік ... ... ... ... ... ... қарапайым банктік несиелер береді.
Осыған байланысты тәжірибеде банктік капиталдың лизингтік ... екі ... ... әдіс;
жанама әдіс.
Көптеген лизингтік компаниялар өз қызметтерін іске ... ... ақша ... жинақтаудың сыртқы көздеріне, соның ішінде,
әсіресе, банктік несиеге көп мөлшерде тәуелді болады. ... ... ... ... ... толық түрде дәлелденген. Мысалы, шетелдердегі
лизингтік компаниялардың жалпы ресурстарының ішіндегі банктік ... 75%-ға ... ... ... компаниялардың өз қызметтерін жүзеге асыру барысында сырттан
тартылған ... ... ... несиені көп мөлшерде пайдалануы ақша
нысанында лизингтік компанияға берілетін банктік несие мен тауар нысанында
лизинг алушыға ... ... ... бір нысаны болып ... ... ... тығыз байланысты куәландырады, яғни несиенің бір
нысандан басқа бір ... ... ... Сонымен бірге, лизингтік
фирманың банктік несиені көп ... ... сол ... осы ... ... көп ... ... Сондықтан банктер
мен лизингтік фирмалардың қызметтері бір-біріне байланысты болады. Міне,
осындай жағдайларда ... ... ... тиімділігі банктен несие
алу мүмкіндігіне, қарыздық ... ... ... және ... ... тағы ... жалпы белгілеріне тәуелді болады.
Лизингтік компаниялардың несиелік қажеттіліктерін қанағаттандыра
отырып, коммерциялық банктер лизингтік ... ... ... және оның ... ... ... әсер етуге мүмкіндіктер
алады.
Американдық экономист X. Хеймел лизинг сұрақтары ... өз ... ... лизингтік несиелеуге тікелей қатысуды қаламайды, ол тек
банктің қолы ретінде қызмет етуді ... - ... [30, 416]. ... ... өзін ... банктік мекемелерге
тәуелділігінің нәтижесінде банктік капиталдың лизингтік бизнеске қатысуының
жанама әдісі пайда болады.
Сонымен, лизингтік ... ... жаңа ... ... ... ... әкеліп соғады. Осы жерде
лизингтік компаниялардың ұйымдастырушылық құрылымы нарық ... ... ... ... ... ... прогресті қамтамасыз
етуге ұмтылуы қажет деген жалпы ... ... ... ... ... ... ... байланысты лизингтік келісімдерге
қатысушы субъектілердің құқықтық қатынастары өзгеруі мүмкін.
Коммерциялық банктер үшін ... ... ... осы
операцияны іске асыру кезінде нақты материалдық қамтамасыз етудің бар
екендігімен түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... өз ... санын ұлғайтуға, клиенттерге
қызмет көрсету сапасын жоғарылатуға, клиенттер ... ... ... ... дәстүрлі байланыстарын тереңдетуге
және өзара тиімді байланыстар орнатуға мүмкіндіктер бередІ.
Банктік қызметтер ... ... ... ... ... ... ... іске асыруы банктік әсер
ету аясын ұлғайтудың ... ... ... ... ... ... сатып алуға өз қаражаттарын сала отырып және сол арқылы лизингке
беруші қызметін атқару ... ... ... қорларды жаңарту
стратегиясы мен тактикасын қалыптастыруға, лизингтік ... ... ... ... нарықтағы жалпы жағдайды бақылауға өз
үлесін қосады.
Банктер үшін лизингтік операцияның ... оның ... ... ... ... ... лизингтік төлемдер
арқылы банк комиссиондық ақы ... ... жаңа ... иеленеді.
Сонымен бірге, лизингтік операция тәуекелділігі өте ... ... ... ... ... [60, 2386]. ... негізгі
түрлерінің бірі, оперативті лизинг кезінде банк тәуекелділігі жоғарылайды.
Себебі, бір лизингтік келісім-шарт мерзімі ... ... ... ... сұраныс болмаған жағдайда лизинг ... ... өте көп ... ... толтыру қажеттілігі туады. ... ... ... алып ... ... ... ... қаржылық лизинг жоғары деңгейде жауап береді.
Сонымен, бүгінгі таңда лизингтік операциялар кез-келген елдің ... үшін ... ... ... отыр деп айта ... ... көлемі коммерциялық банктердің потенциалды мүмкіндіктеріне ... ... ... атқара отырып коммерциялық банктер
лизингтік қатынастардың дамуының негізгі басым бағыттарын анықтайды. ... ... ... ... күні олар ең ... ... қызмет
көрсету саласын дамытуға және сапасы өте жоғары халық тұтынатын тауарларды
шығаруды ұйымдастыруға арналған лизинг ... көп ... ... деп ... да ... ... операцияларды клиенттерге
несие беру бойынша қарапайым активті операциялар ретінде де ... ... ... ... ... ... үшін ... беру
және оны өтеудің ерекше тетігін жасауды да қарастырады. Яғни, ... ... ... ... баға ... және ... ... анықтаудың ерекше қағидалары көрсетілуі мүмкін.
Бүгінгі таңда біздің елімізде лизингтік бизнестің дамуы лизинг
шартымен ... беру ... ... ... алу үшін ... қаражаттарын жинақтау мәселесіне келіп тірелуде. Кейбір Қазақстандық
экономистердің ... ... ... ... ... ... біліктілік деңгейлері неғұрлым жоғары ұйым болып табылады [57, ... де осы ... ... қосыламыз. Себебі, коммерциялық банктер
айналыстағы бос ақша қаражаттарын жинақтаумен айналысатын мекемелердің бірі
болып табылатындықтан, лизингтік операцияларды ... ... ... ... ... ... дамуы үшін тиімді әдістердің ... ... ... ... ... ... лизингтік компанияларға
қарыз беруші ретінде емес, тікелей лизингке беруші ретінде көріну ... ... ... ... ... тікелей қолдануға болады.
Яғни, бұл әдіс лизингтік келісімдерді қаржыландыру бос ақша қаражаттарын
іздестіру мәселелерін ... ... ... ... коммерциялық
банктер ҚР ҰБ арнайы лицензиясы ... ... ... ... асыруға құқықтары бар. Бұл норма «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет
туралы» ... ... ... ... ... банктердің қатысуымен басқару сызбасы лизингке
беруші мен кредитордың қызметтерін бір субъектіге ... [59, ... ... ... ... ... ... 1. ... ... ... ... басқару сызбасы
1-суреттен көріп отырғанымыздай, ең алдымен лизинг алушы тұлға банкке
өтініш жасайды және лизингтік жоба ... ... ... ... мен банк арасында келісім-шарт жасалынады (1), содан кейін өндіруші
зауыт пен банк арасында мүлікті сатып ... ... ... ақша ... ... (2), содан соң мүлік лизинг ... (3). ... ... банк пен сервис орталығы арасында
келісім-шарт жасалынады (4), ... ... ... ... ... (5), ... қызметтер үшін ақша қаражаттары аударылады
(6), ... ... ... берушіге лизингтік төлемдер ... ... ... ... беруші тұлға ретінде лизингтік
операцияларды тікілей іске ... ... ... ... нысандарымен (мысалы, лизингтік жобаны тауар өндірушілердің тікелей
ұйымдастыруы немесе ... ... ... ... ... ұйымдастыруы және т.б) салыстырғанда мынандай артықшылықтары
бар:
- ... ... ... ... құрылған, ұйымдастырылған
құрылым;
- Лизингтік операцияларды жүргізу үшін банк ... ... өлім ... топтар құру ғана талап етіледі;
- Банктер өз клиенттеріне ұсынатын қызмет түрлерінің санын ... ... ... ... ... есебінен қаржылық нарықтағы алатын
үлесін ... ... ... ... ... үшін ... беру ... салыстырмалы түрде төмен болады;
- Бәсекелестік ортада банктердің қаржылық жағдайының неғұрлым
тұрақтылығы;
- Клиенттер үшін банк ... ... ... банк ... жаңа ... спектрін ұсынады;
- Лизингтік операция банк үшін қосымша табыс көзі;
- Мемлекеттік деңгейде маңыздылығы бар мәселелерді шешуде ... ... ... ... тиімді шарттарын ұсыну мүмкіндігі.
Коммерциялық банктердің қаржылық операцияларындағы лизингтік ... ... ... ... ... лизингтік компанияларды
бөліп шығару қажеттілігіне алып келеді. Бұл лизингтік қызмет эволюциясының
одан әрі қарай тереңдеуін ... ... ... ... ... қызмет бір ғана қызмет түрі болып табылады. Сондықтан лизингтік
келісімдерді ... ... ... ... типтегі контрактілер
саны көбейеді. Лизингтік қатынастарды ұйымдастырудың ... ... банк ... ... лизингтік компаниясына лизингтік
келісімдерді жүзеге асыру үшін тек несиелік ... ғана ... ... ... ... үшін қажетті басқа мәселелердің барлығымен,
яғни, тауар өндіруші зауыттармен сатып алу-сату ... ... ... көрсету және т.б. сұрақтармен еншілес лизингтік компания
айналысады. Лизингтік үдерістерді ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
келісім-шарттар бекіту;
қаржылық ағымдар;
материалдық ағымдар;
сыйақымен қайтарылған қаржылық ... 2. ... ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, лизингке алушы тұлға лизингтік
компанияға өтініш жасайды, өтініш ... ... ... пен банктің еншілес лизингтік компаниясының арасындағы келісім-шарт
бекітіледі. ... ... ... банк пен ... ... ... ... және лизингтік компания мен лизинг ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары алынады да, ол сома өндіруші-зауытқа ... ... ... лизинг алушыға жіберіледі. Кейбір жағдайларда сервистік
орталық пен лизингтік ... ... ... ... және ... жағдайларда лизинг алушыға сервистік қызметтер көрсетіледі,
сәйкесінше ... ... үшін ақша ... ... ... лизингке алушының лизингтік компанияға ... ... ... ... банк ... қарыздар
қайтарылады.Лизингтік келісімдердің ұйымдастырудың бұндай ... ... ... ... ... ... қызметтерін қатаң
орындалуымен сипатталады. ... банк ... ... ... ... еншілес лизингтік компания лизингке беруші тұлға ретінде
қызмет атқарады. Осы сызба бойынша ... ... ... ... ... ... Еншіліс лизингтік компания үшін лизингтік операциялар -
негізгі ... түрі ... ... ... ... ... өте жоғары
болады;
- Лизинг бойынша туындайтын барлық сұрақтарды шешумен бір ғана
ұйым айналысады;
- ... мен ... ... ... ... алу
мүмкіндігі;
- Банк пен еншілес лизингтік компания арасында төлемсіздік
тәуекелділігінің ... ... ... лизингтік келісімдердің көлемі жылдан-
жылға өсіп отырған жағдайда лизингтік қатынастарды басқаруды ... ... ... тиімді қызмет етуге қабілетсіз. ... ... ... заңына сәйкес лизингтік қызмет тауар ... және ... ... ... ... ... шыға
отырып, оларға тәуелсіз әртүрлі жеке, дербес лизингтік компаниялардан
тұратын ... ... ... ... ... ... бұл сызбасы лизингтік ... ... ... жақын келеді. Бұл жағдайда лизингтік келісімге ... ... ... ... нақты анықталады. Осындай арнайы
құрылған лизингтік компаниялардың ... ... ... ... үшін ... ... ... осындай
нысанының артықшылықтары мен ... ... ... Ол үшін
төмендегі ... ... 2. ... ... ... ... ... қабілеттілігі
|Артықшылық жақтары ... ... ... ... ... ... |1. Лизингтік келісімдер ... ... ... ... ... ұзақ ... ... |
|байланысты қызмет көрсету сапасы өте |болғандықтан тәуекелділік |
|жоғары. ... де ... ... ... ... ... ... барлық |2. Клиенттерді іздестіру ... ... ... ... ... ... |
|нарықтық ... ... | ... және т.б.). | ... ... ... немесе |3. Ақша қаражаттарының ... ... көп ... ... ... ... ортадағы |
| ... ... ... ... ... ... |4. ... көздерін |
|пайдалануы үшін бақылау ... ... ... ... ... ... бар. ... - [62, 160-1616.,], [63,236.,] мәліметтері негізінде |
|жасалынған ... ... ... ұйымдастырудың тағы бір нысаны
өндірістің мамандану және шоғырлану заңдарынан туады. ... ... ... ... ... ірі ... ... машиналар мен
құрылғыларды өндіруші және сервистік қызмет көрсетуші кәсіпорындармен
біріге отырып ірі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық аудандар мен одан тысқары жерлердегі клиенттерді
қамтуға мүмкіндіктер береді. Бұл ... осы ... ... ... ... ... қабілеттілігін жоғарылатуға және
соның арқасында елдегі ... ... ... ... ... ... туғызады. Осы жерде айналысқа шығарылған акциялардың
бақылау ... ие ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыс
істейтін, яғни, холдингтік типтегі компанияларды құруға көшу қажеттілігі
туады. Бұл жағдайда ... ... ... ... берушінің, кредитордың,
сервистік орталықтың, сақтандыру компанияларының және лизинг объектісін
өндірушілердің немесе ... ... ... ... ... ... істейді. Осы қызметтердің барлығын холдингтің
ішіндегі әртүрлі шаруашылық ... ... ... ... ... ... деңгейдегі сапалылығы қамтамасыз етіледі.
Жалпы әлемдік тәжірибеде лизингтік холдингтік ... ... ... ... Соған байланысты, елімізде лизингтік
холдингтік компаниялардың қызметтерін ұйымдастырудың келесідей екі сызбасын
ұсынамыз. Бірінші ... - ... ... ... ... ... нәтижесінде жаңа лизингтік компания құру ... ... ... ... ... арқылы, бас компания құрылымынан
тәуелді компанияларды бөліп ... ... ... ... ... ... 3. ... холдинг құрудың бірінші сызбасы
Холдингтерді ұйымдастыру кезінде акциялар пакетін ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің әртүрлі түрлерімен
айналысатын (банк, ... ... ... ... орталық) және
олар лизингтік келісімге тікелей қатысатын жағдайда ... ... ... ... осылай ұйымдастыру лизингтік операцияларды іске
асырудағы уақытты үнемдеуге, жиынтық шығындарды азайтуға және ірі көлемдегі
операцияларды жүзеге асыруға мүмкіндіктер ... ... - ... холдинг лизингтік ... ... ... ... ... және ... белгілі-бір
саласының мүдделерін қорғау мақсатында нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... (сурет 4).
Лизингтік
холдинг
- қаржылық ағымдар;
- тауарлық ағымдар;
Сурет 4. Лизингтік холдинг құрудың бірінші сызбасы
Лизингтік қатынастар аясындағы болашағы бар нысандардың ... ... ... ... ... ... бөліп қарастыру сызбасы
болып табылады. Холдинг құрылымында тәуелді компанияларды ... ... ... ... ... ... лизингтік келісімдер санын көбейту мақсатында әртүрлі
региондарда лизингтік компанияларды құру;
лизингтің нақты бір ... ... ... ... ... ... капиталдарын шоғырландыру.
Бас холдингтік лизингтік компания бақылау, басқару, қаржы-несиелік
қызметтер атқара ... ең ... ... ... ... ... ... басқа нысандарына қарағанда өзіндік
артықшылықтары бар. Олар: ... ... ... ... тұрақты,
клиентке кешенді түрде қызмет көрсету мүмкіндігі, несиелеу көздерін
іздестіру ... ... ... банк-кредитор холдингтің
құрамына кіреді), басқару қызметтерінің жеке бөлімдеріне бөлініп ... ... ... ... ... ... ... бірге
холдингтік компаниялардың әлсіз жақтары да кездеседі, яғни көп ... ... ... ... және ... ... да өте ... типтегі лизингтік компаниялардың құрылымы тек республика
көлемінде ғана орналаспауы мүмкін. Яғни, холдингтік ... ... ... ... қатыса алады. Сондықтан да болашақта
елімізде шетелдік инвестицияларды тарту жолымен холдингтерді ұйымдастыру
нысанын ... ... өте ... Бірақ қазіргі ... ... ... нарықтың даму деңгейіне байланысты жақын уақыт
аралығында онда холдингтік типтегі ... ... ... ... істеуі туралы айту әлі ертерек.
Лизингтік компаниялардың клиенттерге ұсынатын қызметтерінің жаңа
аяларының пайда ... оның ... ... ... ... ... Сондықтан да лизингтік компаниялардьң
ұйымдастырушылық құрылымы ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін ескеруге бейімделуі қажет деп ойлаймыз.
Жалпы лизингтік қатынастарға қатысушы субъектілердің лизингтік
келісімге ... ... және ... ... ... нысанына
байланысты қатысушы жақтардың арасындағы құқықтық ... ... ... Біз осы ... лизингтік қызметтер нарығын басқарудың негізгі
концепцияларына және ... ... ... ... ... ... үшін ... лизингтік қызметтер нарығының даму деңгейін
анықтау неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... лизингтік нарықтың қазіргі жағдайын талдау болып
табылады.
2.ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы лизингтік қатынастардың дамуының ағымдық жағдайын
талдау
Қазіргі уақытта елімізде бәсекеге қабілетті ... ... жаңа ... ... ... ... және
ғылыми-техникадағы әлеуетін дамыту басты стратегиялық міндеттердің бірі
болып отыр [61, 56]. 2003 жылы ҚР ... ... ... жылдарға арналған стратегиясының қабылданғаны ... ... ... ... ... ... қол ... ықпал ететін
экономика салаларын әртараптандыру жолымен ... ... ... ... ұзақ ... ... ... экономикаға өту
үшін жағдай жасау болып табылады.
ҚР соңғы үш жылдағы экономикалық өсуі жыл сайын 10% жоғары ... ... ... және ... ... даму ... мақсаттарға қол жеткізу үшін қазіргі кездегі экономиканың басты
мақсаты ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы өсу қарқынына қол жеткізу болып отыр. Себебі, елдегі көптеген
әлеуметтік, экономикалық ... ... осы ... ... байланысты екендігі белгілі. Ал, ол үшін ең ... ... ... ... ... белгілі. Бұл жерде Қазақстанның барлық
құрылғыларының шамамен 60-80% дейінгі мөлшерінің ... және ... ... ... талап ететінін ескере кеткен жөн. ҚР-ң 1998-
2003 жылдар аралығындағы ... ... ... ... ... көруге болады.
|Көрсеткіштер |Жылдар |
| ... 3. ... ... ... жағдайы
Осы 3-кесте мәліметтерінен көріп отырғанымыздай, 2000-2003 жылдар
арасындағы негізгі қорлардың ... ... өсуі ... 2,5 трлн. теңгені
құраған немесе 2000 жылмен салыстырғанда 65,6% көбейген. Негізгі қорларды
жаңарту коэффициентінің 2002 жылға ... өсіп ... ал ... ... бұл ... ... ал 2005 жылы 14,2%
құрағаны байқалады. Бұл көрсеткіштер бүгінгі таңда отандық өндірісті дамыту
үшін өте ... ... ... 2006 ... ... ... жаңарту
коэффициентін халық шаруашылығының салалары бойынша сурет 5 ... 5. ... ... ... ... ... біз, ... қорларды жаңарту коэффициентінің ауыл
шаруашылығы саласында ең төменгі ... ... ... Ал, ... еліміздегі көптеген кәсіпорындардың, соның ішінде ауыл шаруашылық
және өнеркәсіп мекемелерінің ... ... ... ... ... екендігімен, яғни оларды жаңартуға қажетті ақша
қаражаттарының жеткіліксіздігімен түсіндіруге болады.
Мұнда елдегі экономикалық өсу экономикадағы сапалық өзгерістермен ... ... ... ... ... кеткен жөн. Соған байланысты, ең
алдымен тозған ... ... жаңа және ... ... ... алмастыруға көп көңіл бөліну қажет. ... ... ... ... ... экономикалық мәні бойынша
ескірген еңбек ... ... ... ... бұл оларды
өндіріске енгізу үдерісін көрсетеді. Сонымен ... ... ... ... істен шығару коэффициенті де өте төмен екендігін ... ... ... ... ... оның ... ... 1,77% ғана
құрағанын және жылдан-жылға төмендеу тенденциясын байқаймыз. Сондықтанда
бүгінгі таңда ҚР-да негізгі қорлардың тозу ... ... ... ... ... 2000 жылы ... тең болса, ал 2006 жылы 32,2% құраған. Бір
қарағанда негізгі қорлардың тозу деңгейінің ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптің ірі салаларының бірі
өңдеу, тау-кен, құрылыс салаларында осы ... ... ... жоғары, яғни сәйкесінше 39,2%, 44,4%, 40,5% құрап отыр, ал ... және ... ... ... ... ... ... тозуы
35,1% құрайды [62, 1606.]. Сонымен, ҚР-ғы 2006 жылдағы негізгі қорлардың
істен шығу коэффициентін халық ... ... ... ... ... ... ... қорлардың тозу деңгейін бағалау ... ... ... ету ... ... ... Ал, негізгі қорлардың нарықтық құнын бағалаудың жаңа ... ... ... ... ... жағынан ескіруді де ескеретін болсақ,
онда қазіргі кезде пайдаланылып жүрген машиналар мен ... ... ... өте ... ... Осы пайдаланылуда жүрген негізгі қорлардың
өте көп бөлігінің ескіруі және өнеркәсіптің өңдеу салаларына ... ... ... өте ... деңгейі отандық өнімдердің
бәсекелестік қабілеттіліктерінің төмендеуіне әкеліп соғады.
Сурет 6. Негізгі қорлардың істен-шығу коэффициенті [62]
Қазіргі кезде еліміздің ... ... ... ... ... ... деген қажеттіліктерін қанағаттандыру мүмкіндіктері
жылдан-жылға жоғарылауда. Оны төмендегі 7-суреттен көруге болады.
Сурет 7. Қаржыландыру ... ... ... ... ... ... [62]
Осы 7-суреттен көріп отырғанымыздай, негізгі капиталға ... ... ... ... ... ... үлес
салмағы жылдан-жылға біртіндеп ұлғаюда. Яғни, бұл ... 2001 жылы ... ал 2004 жылы оның ... 39,3% жеткен. Бұл өсу жалпы экономика үшін
оң тенденция болып саналғанымен, ... ... өте ... ... ... Енді ... ... бойынша еліміздегі ЕДБ-ден жалпы
экономикаға бөлінген несиелік салымдарының құрылымына талдау жасайық. ... ... ... ... пайдаланайық. Осы 8-кесте мәліметтерінен
көріп отырғанымыздай, ... ... ... ... ... ... несиелік ресурстардың 2003 жылы 11,9%, 2004 жылы 12,4%, ... ... ... ... ... ... 12,3% ғана ... қорларды
сатып алуға жұмсалынған.
|ЕДБ несиелік салымдарының құрылымы ... 4. ... ... ... ЕДБ ... салымдарының
құрылымы
Сонымен бірге, бізге өнеркәсіптік кәсіпорындардағы құрылғылардың тозу
деңгейі 40-70% ... және жыл ... ... негізгі өндірістік
қорлардың 0,8-1,2% ғана жаңартылып отыратындығы ал, ... ... бұл ... ... 6-8% ... және ... өндірістік қордың
сапасының төмендеуі экономикалық өсуге кері әсер ететіндігін ескерсек, ... күні осы ... шешу үшін ... ... ... ... етіліп
отырылғаны дау тудырмайды. Осындай тығырықтан шығудың бір көзі біздің
ойымызша, лизингтік ... ... ... инвестициялауды
қаржыландырудың құралы ретінде дамыту болып табылады.
Қазақстандағы лизингтік қатынастар 2000 жылдан ... ... ... ... Егер 2000 жылы ... ... 5 ... компания жұмыс
істесе, бүгінгі күні олардың саны 20 жуық, солардың ішінде 18 ... ... ... ... ... [54, 296], [65, 36]. ... туралы ҚР заңына сәйкес банктік операциялардың жекеленген түрлерін
жүзеге асыратын ұйымдардың лизингтік қызметтерін лицензиялауды ҚР ҰБ ... [66]. ... ... осы ... жеке кәсіпкерлерге де лизингтік
операцияларды ... ... ... мүмкіндіктері көрсетілген.
Қазақстандық лизингтік қызметтер нарығының негізгі операторларын,
олардың қызметтерін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... (кесте 9):
мемлекеттік лизингтік компания;
коммерциялық банктердің еншілес лизингтік компаниялары;
құрылғылардың белгілі-бір түріне маманданған лизингтік компаниялар;
аймақтық лизингтік ... 5. ... ... ... ... ... ... |Лизингтік |Ұйымдаст|кұрылға|Несиелік саясатарына |Лизингтік ... ... жылы ... ... |операцияларды |
| |р ... | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |ы | | | ... ... компания |
|1 ... |АҚ |1999 ... ... ... ... ... | | ... ... |
| | | | | ... | | | | ... орда |
| | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... компаниялары |
|2 |БТА ... |2000 ... ... |Акмола,Алматы,А|
| | | | ... ауыл ... |
| | | | ... ... ... | | | ... |ай, ... |
| | | | | |БҚ, ШҚ, ОҚ, СҚ |
| | | | | ... |
| | | | | |мен |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
|3 ... |2000 ... ... және ... |
| | | | ... шаруашылық |Алматы, |
| | | | ... ... СҚ, |
| | | | | |БҚ, ШҚ |
| | | | | ... |
|4 ... |2001 |Жүк пен ... ... |
| | | | ... және ... мен |
| | | | ... техникалар |Алматы қаласы |
| ... |АҚ |2002 ... ... ... |
| ... | | ... емес ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |облыстары мен|
| | | | ... ... ... |
| | | | |т.б. | |
|6 ... |2002 ... ... |Акмола,Алматы,А|
| |нг | | ... және т.б. ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | |мен ... |
| | | | | ... |
|7 ... |жшс |2002 |ҚР-ң ... |ОҚ, ШҚ |
| ... | | ... ... ... жэне |
| | | | ... негізгі |Алматы, |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
|8 ... |2003 |ҚР-ң ... |Алматы |
| |нг | | ... ... ... мен |
| | | | ... негізгі |Алматы қаласы |
| | | | ... ... | |
| | | | ... | |
|9 ... |жшс |2003 ... жүк ... |
| ... | | ... ... мен |
| ... | | ... жэне ... ... |
| | | | ... мен | |
| | | | ... мүліктер | ... ... ... ... ... ... |
| ... |1997 |Ауыл шаруашық ... |анс | | ... ... |, ... |
| | | | ... авто ... СҚ |
| | | | |мен Ваз, Уаз ... |облыстары |
| | | | ... ... | |
| ... |жшс |2001 ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... | | | ... |
| ... |2003 ... жүк және |Актөбе, Алматы,|
| |нг | | ... ... ... |
| | | | | ... жэне |
| | | | | ... ... |
| ... |жшс |2003 ... ... ... |Лизинг | | ... ... |
| | | | | ... ... |жшс |2003 ... ... ... |
| |Лизинг | | |мен ... ... мен |
| ... | | | ... ... |
| ... |жшс |2003 |Жеңіл және жүк ... ... |
| ... | | ... |мен Алматы |
| | | | | ... |
| | ... ... ... ... ... |жшс |2002 ... шаруашылык |Қарағанды аймағы|
| |лизингтік | | ... ... | |
| ... | ... ... | |
| | | | ... ... | |
| | | | ... ... | |
| | | | ... және т.б. | ... |Көкшетау |жшс |2003 ... ... ... ... |
| ... | | ... және | |
| ... | ... | ... ... СК |жшс |2003 ... жук жэне ... |
| | | | ... ... ... облысы|
| | | | |мен ... ... |
| ... ... зерттеулері негізінде жасалынған| ... ... ... ... ... ... ... компания ретінде жеке топ ретінде бөліп ... бұл ... ... ... ... ... компания және ол ҚР-ның аграрлық секторындағы лизингтік қатынастарды
дамыту бойынша ауыл шаруашылық министрлігінің ... ... ... ... ... ... - ауыл шаруашылық саласындағы тауар
өндірушілердің қосымша қаржылық қаражаттарға ... ... ... техникаларын лизингке беру ... ... ету ... ауыл ... ... ... қолдау. Бүгінгі күні компания
330-дан артық лизингке алушылармен және 600-ге жуық ірі жобалармен ... ... ... ... ... ... жатқан лизингтік
компаниялардың 44,4% ... ... ... ... ... ... банктердің еншілес лизингтік компанияларының санының
көбеюіне «Қаржылық лизинг» туралы заңға «банктік лизинг» деген ... ... әсер ... ... ... ... ... құрған лизингтік компаниялардың саны жыл сайын көбейе бастады.
2000 жылдың тамыз айы мен 2003 жылдың ... ... ... 9 банктік
лизингтік компания құрылған [54, 296]. Олар ... ... ... ... ... ... ... компаниялар
болып табылады. Коммерциялық банктер ездерінің ... ... ... ... ... өздеріне қажетті негізгі
қорларды сатып алуға несие сұрап, өтініш жасап ... ... ... ... ... отырады. Құрылтайшы банк арқылы
клиенттерді таңдау лизингтік компаниялардың жұмыстарын ... ... ... ... ... тарихы бар клиенттерге жол ашады.
Ал, құрылғылардың белгілі-бір түріне маманданған лизингтік компаниялар
халық шаруашылығының белгілі-бір ... ... ғана ... ... кесте мәліметтерінен көріп отырғанымыздай, еліміздегі салалық
лизингтік компаниялар көбінесе, ауыл ... ... ... ... ... ... Мұны негізгі қорлардың осы
түрлерінің нарықтағы өтімділіктерінің өте ... ... ... ... ... ... ... лизингтік
компаниялардың қызметтерін лизингтік қызметтердің өте көптеген түрлерін
көрсететін лизингтік ... ... бір ... - ... ... ... ... сұрақтарға, атап айтқанда, техникалық
сипаттама беруден бастап клиенттің ... мен ... ... ... ... ... ... құрылғылардың белгілі-
бір түрлерін өндіріске енгізу шарттары бойынша жұмыс жобаларын құрастыруға
дейінгі сұрақтарды қамтитын толық ... бере ... Бұл ... ... ... ... ... қалаулары жоқ клиенттер
үшін өте тиімді болып ... ... ... ... ... ... ... консалтингтік қызметтер көрсету
мүмкіндіктері өте шектеулі. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... жеткізу және төлемдер жүргізу
шарттарын алдын-ала анықтау үшін ... ... ... Соған байланысты клиенттер көбінесе өздерінің ... ... ... ғана ... ... ... Сондықтан да біздің ойымызша, лизингтік қызметтер нарығындағы
операторлардың бірі ... ... ... ... ... өте ... ... осындай компаниялар құрылғылардың белгілі-бір
түрлері бойынша алғашқы және ... ... ... ... ... ... клиенттерді қамтамасыз ете алады. Сол арқылы
олар өздерінің потенциалды тұгынушыларының базасын үнемі толықтырьш отыруға
мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ғана лизингтік
қызметтер көрсетумен айналысады. Аймақтық лизингтік компаниялар еліміздің
солтүстік аймағында құрылған. Болашақта осы ... жэне ... ... ... ... ... ... жүйесінің
бір құрылымы ретінде дамытудың маңыздылығы бар деп ойлаймыз.
Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, 2002 жылы ... ... ... құны ... 22 млн. АҚШ ... ... Яғни, 2004
жылы бекітілген лизингтік келісімдердің құны 2002 жылмен салыстырғанда ... ал 2003 ... ... 63 ... жуық ... ... қызметтер нарығы осындай қарқынмен дамыса, ... ... қол ... ... ... ... болады.
Кесте 6. Облыстар бойынша лизингтік қызметтер көлемі, млн. теңге
|Облыстар ... |
| |2005 |2006 ... | |_ ... |_ |25,9 ... |_ |_ ... |4,0 |137,1 ... |30,3 |42,0 ... |19,8 |9,2 ... |2838,0 |1491,6 ... |27,7 |45,5 ... |111,3 |18,3 ... |6,6 |381,1 ... |63,0 |73,2 ... |2,1 |4,5 ... |615,7 |201,0 ... ОҚО |15,0 |16,5 ... ... |94,9 |3683,0 ... Алматы қаласы |2534,3 |271,2 ... ... ... |6364,3 |6400,1 ... - 8 [641] ... ... жасалынған ... ... ... лизинг саласындағы бәсекелестікке ең
алдымен қаржылық ... ... ... да әсер ... ... ҚР-ң ... облыстарында көрсетілген лизингтік қызметтердің
көлемдері бойынша сәйкессіздік байқалады. Оны келесі ... ... ... Осы ... мәліметтерінен көріп отырғанымыздай, ҚР-сы
бойынша бір жылдың ішінде көрсетілген ... ... ... ... ... яғни 0,6% ғана көбейген. ... ... 2005 жылы ... ... ... ... ... 44,6% БҚО, 39,8% Алматы
қаласында жүргізілгенін, ал кейбір облыстарда ... ... ... ... 2006 жылы ... ... қызметтер
көлемінің 57,5% Астана қаласына, 23,3% БҚО келген.
Ал, 2006 жылы лизингтік операциялардың өте көп үлесі Алматы ... ... ... ... ... 8). ... осы ... лизингтік
қызметтерге деген сұраныстың жоғары болуы әсер еткен деп айтуға болады.
Сурет 8. ... ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген еліміздегі ірі ... ... ... ... ... Ол үшін келесі қосымша
В кестесін қарастырайық.
-----------------------
Өндіруші-зауыт
Сервис орталығы
Банк
(лизинг ... ... ... ... ... ... ... лизингтік компаниясы
Лизингке алушы
Коммерциялық банк (кредитор)
Сақтандыру компаниясы
Бас компания
Өндіруші ... ... ... ... ... ... ... Филиал №
Лизингтік компания Филиал №2
Лизингтік компания Филиал №1
Бас компания
Сервистік орталық
Сақтандыру компаниясы
Коммерциялық банк
Лизингтік холдинг құру
мумкіндігі

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы лизингтік бизнестің даму тәжірибесі24 бет
Қазақстана шағын және орта бизнесті несиелендіруді талдау35 бет
Лизинг бизнесі11 бет
Лизингтің теориялық негіздері. Қазақстандағы лизинг бизнесі62 бет
Қазақстан Республикасындағы лизинг бизнесі21 бет
Қазақстан Республикасындағы лизинг бизнесінің даму күйі мен перспективалары33 бет
Қазақстан Республикасының лизинг бизнесі30 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдау46 бет
Алматы облысының экологиялық туристік бизнесті дамыту перспективалары77 бет
Аудит және бизнесті категориалдық талдау34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь