Қоршаған ортаның жағымсыз факторларына өсімдіктердің бейімделу механизмдері (адаптация)

I. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.Өсімдіктердің қолайсыз жағдайларға бейімделуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.1. Өсімдіктердің жарыққа және көлеңкеге бейімделуі ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
II.Топырақ тұздылығының өсімдікке әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.1.Тұзды ортаға бейімдеушілік топтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
III.Өсімдіктердің экологиялық факторларына бейімделуі ... ... ... ... ... ... ... ... 22
3.1. Абиотикалық факторларға өсімдіктердің бейімделуі ... ... ... ... ... ... ... .24
3.2.Өсімдікке адамның әсер етуінің негізгі формалары ... ... ... ... ... ... ... ... 25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
Бейімделгіштік - адаптация дегеніміз тірі ағзалардың ағзалардың қоршаған ортаның нақтылы жағдайларында құбылысында, мінез-құлқы мен физиологиясында тірі қалуды жоғарылататын ерекшеліктерді иемдену қасиеті.
Эволюция нәтижелерінің бірі – тірі ағзалардың қоршаған орта жағдайларына бейімделгіштік.
Қорек талғауға бейімделу. Көптеген жануарлар қорек тапшылығынан және тіршілік үшін күрестің түр ішінде шиеленісуінен пайда болып, дарақтардың бір бөлігі қоректенудің жаңа көзіне ауыады.
Климаттық бейімделу. Ағзалардың төтенше табиғи жағдайларындағы тіршілікке байланысты қандай бейімделу пайда болды.
Қорғаныш рең. Қорғаныш реңді 3 негізгі типке бөлуге болады. Олар: қорғаныш реңі, еліктеу реңі және көрнекілеу реңі.
Қорғаныш реңінің мынадай түрлері бар: бүркемелену реңі – қоршаған ая түсіне ену; бөлшектену реңі – денедегі рең тұтастығы жойылады; көлегейлену реңі – жарық пен көлеңкенің құбыла көрінуі.
Еліктеу рең – қорғанышсыз жануарлар немесе өсімдіктердің біреуі екінші бір едәуір қорғанышы бар немесе жеуге жарамсыз түрге ұқсас болу нәтижесі.
Көрнекілеу реңі – бұл қарсыласын үркіту немесе абдырату жолы.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қоршаған ортаның жағымсыз факторларына өсімдіктердің бейімделу механизмдері (адаптация).
Курстық жұмыстың міндеттері:
-Өсімдіктердің қолайсыз орта жағдайларына бейімделуін анықтау.
-Суықтың өсімдікке әсері мен оған бейімделуі.
-Өсімдіктердің қоректік ортаға бейімділуі
1.Лебедев, С. И. Өсімдіктер физиологиясы, 1982 ж. - 464 б.
2.Либберт, Э. Өсімдіктер физиологиясы, 1976 ж. - 584 б.
3.Лир, Х. Өсімдіктер физиолгиясы, 1974 ж. - 424 б.
4.Өсімдіктер физиологиясы, 1979 ж. - 72 б.
5.Өсімдіктер физиологиясы, Гуняженко, И. В., 1974 ж. - 69 б.
6.Физиология устойчивости растений (морозоустойчивость, засухоустойчивость и солеустойчивость), .: И. И. Туманов, П. А. Генькель, Б. П. Строганов; 1960 ж. - 776 б.
7.Фотосинтез физиологиясы , А. А. Ничипорович; 1982 ж. - 317 б.
8.Физиология и биохимия зимостойкости древесных растений, Л. И. Сергеев 1974 ж. - 159 б.
9.Кобак, К. И. Өсімдіктер физиологиясы, 1977 ж. - 72 б.
10.Веретенников, А. В. Өсімдіктер физиологиясы, 2006 ж. - 480 б.
11.Попова, В. Т. Өсімдіктер физиологиясы. Фотосинтез бөлімі, 2006 ж. - 32 б.
12.Коновалов И. Н.Физиология интродукцируемых растений, 1963ж. - 64 б.
13.Өсімдіктер физиологиясы , К. И. Кобак, М. В. Барчукова, И. И. Погорелова; 1962 ж. - 296 б.

14.Кәдімгі қайынның физиологиясы, монография / Н. Е. Судачкова, Г. И. Гирс, С. Г. Прокушкин, Г. Ф. Антонова, Т. Н. Вараксина;1990 ж. - 248 б.
15.Физиология растений, журнал / 1977-1983(Т.Т. 24-30, № 1-6), 1984-1990(Т.Т. 31-37, № 1-6), 1991-1997(Т.Т. 38-44, № 1-6), 1998-2004(Т.Т. 45-51, № 1-6), 2005(Т. 52, № 1-6), 2006(Т. 53,1-6), 2007(Т.54, № 1-6), 2008(Т. 55, № 4-6), 2009(Т. 56, № 1-6).
        
        Курстық жұмыс
Қоршаған ортаның жағымсыз факторларына өсімдіктердің бейімделу механизмдері (адаптация)
282067051816000
Мазмұны
I. Кіріспе...................................................................................................................3
1.Өсімдіктердің қолайсыз жағдайларға бейімделуі..........................................4
1.1. Өсімдіктердің жарыққа және ... ... ... ... ... ... ... топтары........................................................19
III.Өсімдіктердің экологиялық факторларына бейімделуі................................22
3.1. Абиотикалық факторларға өсімдіктердің бейімделуі.............................24
3.2.Өсімдікке адамның әсер етуінің негізгі формалары................................25
Қорытынды............................................................................................................26
Әдебиеттер тізімі...................................................................................................27
285940546355000
Кіріспе
Бейімделгіштік - ... ... тірі ... ... ... ортаның нақтылы жағдайларында құбылысында, мінез-құлқы мен физиологиясында тірі қалуды жоғарылататын ерекшеліктерді ... ... ... бірі - тірі ... ... орта ... бейімделгіштік.
Қорек талғауға бейімделу. Көптеген жануарлар қорек тапшылығынан және тіршілік үшін күрестің түр ішінде шиеленісуінен пайда болып, ... бір ... ... жаңа ... ... бейімделу. Ағзалардың төтенше табиғи жағдайларындағы тіршілікке байланысты қандай бейімделу пайда болды.
Қорғаныш рең. Қорғаныш реңді 3 ... ... ... ... ... ... реңі, еліктеу реңі және көрнекілеу реңі.
Қорғаныш реңінің ... ... бар: ... реңі - ... ая ... ену; бөлшектену реңі - денедегі рең тұтастығы ... ... реңі - ... пен көлеңкенің құбыла көрінуі.
Еліктеу рең - қорғанышсыз жануарлар немесе өсімдіктердің біреуі екінші бір едәуір қорғанышы бар немесе жеуге ... ... ... болу ... реңі - бұл ... үркіту немесе абдырату жолы.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қоршаған ортаның жағымсыз ... ... ... механизмдері (адаптация).
Курстық жұмыстың міндеттері:
-Өсімдіктердің қолайсыз орта ... ... ... ... ... мен оған бейімделуі.
-Өсімдіктердің қоректік ортаға бейімділуі
1.Өсімдіктердің қолайсыз жағдайларға ... ... ... өсіп ... ... қолайлы әсер ете бермейді. Қатаң климат жағдайлары өсімдіктердің тіршілігіне қауіп төндіреді. Солтүстік және қоңыржай ендіктерде өсімдіктер ... ... ... пен ... ... зардап шегеді. Мұндай кезеңдерде күздік астық тұқымдастар мен жеміс ағаштары үсікке шалдығады. Тұзды топырақты жерлердің өсімдіктері ... ... ... ... Алайда, барлық топырақ - климат жағдайларында да өсімдіктер орта жағдайларына бейімделеді. Аязға төзімділік. Қыста өсімдіктер көбіне төменгі температура мен ... ... ... күрт ... ... ... Н.А. Максимов өсімдіктерде төменгі температураның әсерінен өтетін үрдістерді мұқият зерттеді. Ол 1912 жылы ... ... ... аязға төзімділігі жөніндегі болжамының негізгі мәнін анықтады. Өсімдік жасушаларында мұз қатып, протоплазманың коллоидтық құрылымы бұзылатындықтан, өсімдік аяздан ... ... ... ... ... ... су қанша аз болса, мұзда соншама аз қатады, яғни ... ... ... шегуі соншама кемиді. Өсімдіктің сусыздануымен қатар, онда қорғаныш заттары - қант пен ... ... ... ... ... артуына себепші болады. Л.И. Сергеев тұжырымдаған келесі көзқарас аязға төзімділік механизмін өсімдіктердің өзгеріп тұратын ... ... зат ... тез ... ... ... ... түсіндіреді. Өсімдіктердің зат алмасуы мен орта жағдайлары арасында үйлесімді байланыс бар. Бұл үйлесімділіктің бұзылуы Л.И. Сергеевтің пікірі ... ... ... мен ... ... себебі болып табылады. Сондықтан, ортаның аса қиын жағдайларында ағзаның тіршілікке қабілеттілігін оның ... ... ... ... Ағаш ... ... төзімді болуында транспирация зор роль атқарады. Ағаш ... ... ... да көптеген мөлшерде суды буландырып отырады. Мұнда транспирация ... ... ... ... ... Суды көп ... ағаш ... суыққа төзімсіз болады. Қысқы транспирация неғұрлым төмен болса, өсімдік соғұрлым аязға төзімді келеді. ... ... мен өсу ... дер кезінде тоқтатудың зор маңызы бар. Ағаштың өсуін аяқтамаған өркендері ... ... ... онда көп ... су ... Қысқы аяз түскенде мұндай өркендер үсіп кетеді. Өсімдіктердің ... ... ... тыныштық күйінің ұзақтығы мен тереңдігіне де байланысты. Шабдалы ағашы желтоқсан айында терең ... ... ... бүршіктері өспей тұрғанда -20° аязға шыдайды. Қаңтарда бүршіктері ісіне бастағанда -17-19°, наурызда бүршіктері шашақ түзе ... - 7-8° ... ... да, ал ... бүршіктері гүл жара бастағанда ол -2-3° аяздан-ақ үсіп кетеді. Вегетация дәуірінде азот тыңайтқышын кеш ... және жиі ... ... ... ... ... мен өсу мерзімдерін ұзарта отырып, өсімдіктердің аязға төзімділігін кемітеді. Ал вегетация дәуірінің соңында ... ... ... ... ... ... және бір ... өркендердің тез өсіп жетілуіне жағдай жасай отырып, өсімдіктердің аязға төзімділігін арттырады. ... ... ... топарықтың ылғалдылығын реттеу жолымен өсімдіктің төзімділігіне әсер етуге болады. Егер, топырақ қыста ылғалды жеткілікті сіңіріп, өсімдіктер қысқы құрғақшылықтан зардап шекпеген ... ... ... ... төзімділігі артады. Өсімдіктердің аязға төзімділігін арттыру бағытында да зерттеу жұмыстары жүргізілетінін атап өткен жөн. Өсімдіктердің аязға төзімділігін арттыру. И.И. Туманов ... ... ... ... мәселесін зерттеп, аязға төзімділік ұзақ та күрделі даярлықтың нәтижесінде қалыптасатынын көрсетті. Ол аязға төзімді түрлерде ... ... ... ... ... үрдістерін зерттеу негізінде, өсімдіктердің төзімділігін одан әрі арттыруға мүмкіндік беретін ... ... ... Ол үшін ... шарттар орындалуы тиіс. Қажетті генетикалық табиғаты бар өсімдіктерді ғана аязға төзімді етуге болады. Жылу сүйгіш өсімдіктерді қолдан аязға ... ... ... шарт - ... күйінің немесе ұзақ мерзімді яровизация сатысының болуы. Өсімдіктерде өсу үрдісі тоқтап, олар ... ... ... ғана ... ... болады. Өсу және аязға төзімділік бір-біріне сиыспайтын ұғымдар. Өсу үрдісі жүріп жататын вегетациялық ... ... ... ... ... ... ... де нашар шынығады. Қарағайдың, қайың мен жөке ағашының ... ... олар ... ... тұрған кезде аязға төзімділігін -36°, тыныштық кезеңінен өткен соң -15 градусқа дейін ғана ... ... ... анықталған. Тыныштық кезеңінде тұрған өсімдікті шынықтыру екі фазадан өтеді. Шынықтырудың ... ... ... он температурада өтеді. Бұл жағдайда жасушаларда қорғаныш заттары - қант жиналады. ... ... ... ... ... ... ... тоқтататын үрдістер жүреді. Шынықтырудың бірінші фазасы аяқталған соң екінші фазасы ... ... фаза ... температурамен баяу салқындату жағдайында өтеді. Бірінші және екінші фазаның барысында протоплазманың су ... ... мұз ... ... бейім судың бәрі жасуша аралығына ағып барады. Барлық суынан дерлік ... ... ... ... ... ... температура бұл құрылымның сақталуына мүмкіндік береді. Шынықтырудың екі фазасынан ойдағыдай өткен өсімдіктерді аязға төзімді етіп шынықтыруға болады. Өсімдіктердің ... ... ... ... ... қатар, тек қана +3°, +5°С суыққа төзімді өсімдіктер де бар. Мұндай температура байқалатын көктемгі үсік кезінде қиярдың, қызанақтың, қауын мен ... және ... да жылу ... өсімдіктердің жас өскіндері зақымданады. Өсімдіктердің суықтың әсерінен зақымдануы оның әсер ету дәрежесі мен ұзақтығына ... ... әсер ... ... ... температура ұзақ уақыт әсер ететін төменгі температураға қарағанда қауіпті емес. Көктемгі және күзгі үсіктің қауіптілігі мынада: олар суыққа ... ... ... ... ... ... келтіреді. Салқын температурада ұстаудан екі-үш күн өткен соң қиярдың зақымданатыны байқалады. Алдымен оның тұқым ... мен ең ... ... жапырақтары, одан соң жас жапырақтары солып қалады. 3-6 тәулік бойы салқын температурада ұстау ... ... ... ... ... ... пен ... суыққа едәуір төзімді, соя бұдан да гөрі ... ... ... ... ... ... ... түрі мен сорттарының географиялық шығу тегіне, даму фазаларына байланысты. Ұзақ уақыт бойы суық температурамен әсер еткенде өсімдіктердегі ыдырау ... ... ... ... ... өсу мен ... ... жапырақтардың сумен қамтамасыз етілуі кемитіні дәлелденген. Өсімдіктерді шынықтыру және ... ... ... ... ... ... белгілі. Қызанақ тұқымын 12 сағат сумен ылғалдап, бұдан соң оған бірде жылумен, бірде суықпен әсер ... ... ... 6 ... +15° температурада, 18 сағатын 0°С температура суықта өткізеді. Тұқымды осылайша шынықтыру 1 айға ... ... ... ... ... ерте ... жедел жетіледі, үсікке ойдағыдай төзіп, солтүстік жағдайында жақсы түсім береді, ал ... ... ... үсіп кетеді. Шынықтыру әдісі басқа да өсімдіктерге қолданылады. Алайда, бұл жағдайда сорттың ерекшелігін, оның ерте пісетіндігін, географиялық шығу тегі мен ... да ... ... қажет. Өсімдіктердің ыстыққа төзімділігі. Табиғатта құрғақшылық жоғары температурамен ұштасады. Мұндай кезде өсімдіктер су тапшылығына ғана ... ... ... ... да ... шегеді. Сондықтан құрғақшылыққа төзімділікпен қатар, өсімдіктердің ыстыққа төзімділігін де ... ... ... үшін ... ... ... шегінде болады. Аптап ыстықтың зақымдаушы әсері жасуша цитоплазмасының коагуляциялануында болып табылады, бұл құбылыс температура ... ... және одан ... ... ... ... зат ... барысында үрдістердің бұзылуы бұдан ертерек, температура 40-45°С-ге жеткенде-ақ басталады. ... аса ... ... де бар. ... су ... ... бактериялар мен көкжасыл балдырлар тобы 70°С және одан да жоғары температураға бейімделген. ... ... ... ... ... мен ... тұқымдастар ыстыққа аса төзімді келеді, олар 50-60°С температураны да көтереді. Ал мәдени өсімдіктерден сорго, мақта, күріш және үпілмәлік ыстыққа айтарлықтай ... ... ... ... ... өсімдіктерге ыстықтың әсерінен қорғануға мүмкіндік береді. Мәселен, суды көптеген мөлшерде буландыра отырып, гемиксерофиттер жапырақтардың қызып кетуін бәсеңсітеді. Суккуленттердің ыстыққа төзімділігінің ... ... бар: ... мен ... мұндай қасиеттері олардың ыстыққа төзімділігін қамтамасыз етеді. Өсімдіктерге жоғары ... әсер ... зат ... ... ... ... улы ... жиналуына әкеліп соғады. Ақуыздар мен амин қышқылдарының ыдырауы нәтижесінде ... ... ... заттардың бірі болып табылады. Өсімдіктердің ыстыққа төзімді түрлерінде түзілетін аммиакты органикалық қышқылдар байланыстырады.
1.1. ... ... және ... ... ... ... ... өсімдіктер - күн сәулесі жақсы түсетін ашық кеңістікте ... ... ... үшін оларға көптеген шабындық, дала, шөл және шөлейт өсімдіктері, орманның биік ... ... ... ... ... ... мезофилл және эпидермис клеткалары майда болып келеді. Бұған құрғақ аймақтарда (шөл, дала, саванна) өсетін астық тұқымдастары, амаранттар, ... ... ... және т.б. ... ... Фактор ретiнде жарықтың өсiмдiкке әсерiнiң маңызы өте зор және алуан түрлi. Жарық ең алдымен фотасинтез үшiн ... ... ... өмiрi ... ... ... ... басым бөлiгi үшiн жарық ортаның ең қажеттi факторы. Өсiмдiктiң тiршiлiк үрдiсiне жарықтың интенсивтiлiгi, тәулiк бойындағы ... ... ... ... ... ... ... әсер етедi. Әрине барлық өсiмдiктер жарықта ғана өседi деген түсiнiк болуы тиістi емес, кейбiр ... ... ендi ... ... ... ... ... жарық ырғағына бейiмделуi бiздiң планетамыздағы жарықтың жағдайларының алуан түрлi: биiк ... ... ... ... ... ... жарықтандырылған мекен ету орталарынан бастап үңгiрлер мен терең ... ... ... ... ... ... болуына байланысты. Әртүрлi мекен ету орталарында тек қана ... ... ғана ... олардың спектральдi құрамы, өсiмдiкке жарық сәулесiнiң түсу ... ... ... ... ... және уақыттың таралуы және т.б. факторлар ескерiледi. Соған сәйкес өсiмдiктердiң әртүрлi жарық ырғақтарына ... де ... ... Дегенмен өсiмдiктер жарық жағдайларына бiркелкi емес бейiмделген, яғни ... ... ... ... З категорияға жiктеуге болады: а) ашық, күн сәулесi жақсы түсетiн жерлерде ... ... - ... ... шөл, ... ... биiк таулардың басында өсетiн өсiмдiктер); ә) күн сәулесi толық түсетiн жерлерде де, сондай-ақ көлеңкенi ұнататын өсiмдiктер - ... ... ... ... ашық алаңдарында өсетiн өсiмдiктер жатады). Мұндай өсiмдiктер жарықты әртүрлi кезеңде түрлiше қажет етедi; б) табиғатта ашық жерлерде мүлде өсе ... ... - ... ... сциофиттер (орманды жерде өсетiн емен желайдары, бойқалақай, күзгi шырыншөп т.б. жатады). Жарық сүйгiш, көлеңке сүйгiш және көлеңкеге төзiмдi деп ... ... ... ... тек толық, ашық жарық жағдайында қалыпты дами ... және ... ... ... дала ... ... және ... (Pinus) - қарағай тұқымдасына жататын, мәңгі ... ... ... ағаш ... ... ... ... аймақтарында бірнеше түрі кездесетін қылқанжапырақты мәңгіжасыл өсімдік. 500-600 жылға дейін өмір сүреді. ... (лат. Lárix) -- ... ... ... қылқан жапырақты биік ағаш. Қазақстанда Алтайда, Тарбағатай және Сауыр тауларында өсетін бір ғана түрі -- Сібір ... (Lárix ... ... ... ... ... ... кеңінен таралаған. Бұрынғы КСРО-ның Европалық бөлігінде Батыс Сібірде, Батыс Европада, Жерорта теңізі аймағы Балканда, солт Африкада, Алдыңғы және ... ... ... ... ... ... мысалы жалпы сырт сілемдері, Тобыл-Есіл, Ертіс, Семей, Көкшетау, Мұғалжар, Ембі, Батыс және Шығыс Сарыарқа жотасы, Зайсан, Алтай, Тарбағатай, Жетісу ... ... ... ... ... т.б. 15 түрі ... Ең көп ... түрі - Сүйелді қайың (лат. Bétula péndula)
00Қарағай (Pinus) - қарағай тұқымдасына ... ... ... ... ... ағаш ... бұта. Еліміздің таулы аймақтарында бірнеше түрі кездесетін қылқанжапырақты мәңгіжасыл өсімдік. 500-600 жылға дейін өмір ... ... (лат. Lárix) -- ... ... ... қылқан жапырақты биік ағаш. Қазақстанда Алтайда, Тарбағатай және Сауыр тауларында ... бір ғана түрі -- ... ... (Lárix ... ... тұқымдасының Солтүстік жарты шарда кеңінен таралаған. Бұрынғы КСРО-ның Европалық бөлігінде Батыс Сібірде, Батыс Европада, Жерорта теңізі аймағы Балканда, солт ... ... және ... ... ... Қазақстан-ның жазық даласында: мысалы жалпы сырт сілемдері, Тобыл-Есіл, Ертіс, Семей, ... ... ... ... және Шығыс Сарыарқа жотасы, Зайсан, Алтай, Тарбағатай, Жетісу Алатауы, Қырғыз Алатауы, Батыс Тянь-Шань т.б. 15 түрі ... Ең көп ... түрі - ... ... (лат. Bétula ... ... көлеңке сүйгіш өсімдіктер - жарық аз түсетін жерде өсетін ... ... ... төменгі ярусында өсетін саумалдық (Oxalis acetosella), құсықшөп (Asarum europaeum), жасыл мүктер, плаундар жатады. Жарықтың ... тек ... мен ... ... Плаундардың өсуі үшін күндізгі жарықтың 0,25-0,5% қажет. Ал гүлді өсімдіктер әдетте аспан бұлт ... ... ... 0,5-1% кем ... ... ... ... тек көлеңкелену, шашыраңқы жарық жағдайында қалыпты дамиды. Ормандағы төменгi ярустағы өсетiн өсiмдiктердiң көптеген топтары осы топқа жатады, әсiресе ... ... ... ... ... ... және т.б). Көлеңке сүйгiш ағаш өсiмдiктерi толық ... ... ... ... де ... қалыптасқан (самырсын, жөке, вереск және т.б). Бұл экологиялық топтағы өсiмдiктер жапырағының анатомиялық құрылысымен ерекшеленедi. Жарық ... ... ... ... ... қатты жақсы жетiлген бағаналы паренхималы пластинка және механикалық ұлпалар құрайды. Кейде өте ... ... ... ... ұлпа жапырақтың тек жоғары жағында ғана емес, төменгi ... де ... ... ... түзедi. Эпидермис ұсақ қалың қабырғалы жасушадан тұрады, кейде көп қабатты, мықты кутикула қабатымен қапталған. Ондай өсiмдiктердiң жапырағының төменгi бетiнде көптеген ... ... ... буын ... қысқарған. Көлеңке сүйгiш өсiмдiктердiң жапырақ алақаны жұқа, себебi бағаналы паренхима өте әлсiз дамыған немесе мүлдем болмайды. Борпылдақ ұлпа iрi ... ... ... ... ... тұрады. Эпидермис бiрқабатты, iрi жасушалы, жиi хлоропласт болады. Эпидермис жасушаларының қабаты жұқа, кутикуласы ... ... ... ... ... ... ... жарықсүйгiш өсiмдiктердiң эпидермисінен iрiлеу, бiрақ олар недәуiр аздау. Сабағы ұзарған, буынаралықтары ұзын. Бұл топқа жапырақты орман шөптерi және ... ... және т.б. ағаш ... ... ... өсiмдiктерде аздаған интенсивтi транспирация өткiзгiш шоқтары нашар дамыған. Оларға тағы да механикалық ұлпалардың әлсiз дамуы тән.
-4610103810Қазiргi кезде ... ... ... астам түрлерi белгiлi. Суда өсетiндерi де бар. Австралия мен Жаңа Зеландияда өсетiн ағаш тәрiздi түрлерiнiң биiктiгi 20 м ... ... ағаш ... папоротниктердi тек ботаникалық бақтардан ғана көруге болады.
00Қазiргi кезде папоротник тәрiздiлердiң 10000-нан астам түрлерi белгiлi. Суда ... де бар. ... мен Жаңа ... ... ағаш ... ... ... 20 м жетедi. Қазақстанда ағаш тәрiздi папоротниктердi тек ботаникалық бақтардан ғана көруге болады.
2. Топырақ тұздылығының өсімдікке әсері
Біздің ... ... ... 25% ... ... келеді. Топырақ ерітіндісінде болатын тұздылықтың артықшылығы өсімдіктерге токсинді болады. Әсіресе тез ерігіш тұздар зиянды, олар цитоплазмаға оңайлықпен енеді: NaCl, MgCl, CaCl2; ... ... ... CaSO4, MgSO4, CaSO3 аз токсинді. Көптеген тәжірибелерде ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Сульфатты тұздылықтың аз токсинділігі, Cl¯ ионына қарағанда SO4¯ ... аз ... ... өсімдіктердің минералды дұрыс қоректенуіне қажет болып, артып кеткен кезде ғана ... ... ... асқан концентрациясы осматикалық әрекет ретінде болып, өсімдіктердің қалыпты сумен қоректенуінің бұзылуына әкеліп, ... ... ... әсер ... Көбінесе, улану азот айналымының лезде бұзылуы нәтижесінде және ақуыз ыдырауынан түзілетіндердің жиналуынан пайда ... ... ... ... ыдырауын ақырындатып, өсу үрдісін басады. Топырақтың тұзды болуы топырақ микроағзаларының өлуіне (сонымен қатар, жоғары сатыдағы өсімдіктердің тіршілігінде пайдалы ... әсер ... ... және ... ... жер асты ... болатын жерлердің басым болуынан үлкен аймақтарда (дала және жартылай дала территориялары, шөл ... ... жиі ... Бұл ... ... ... ... жер асты суларының тұздары ғана емес сонымен қатар минрералды тұздар аз мөлшерде болатын атмосфералық жауын-шашын ... ... Бұл ... тұздалану суландырудың дұрыс жүргізілмегенінен де болады. Ылғалды климатта топырақ ... ... ... ... және ... топырақ тұнбасындағы құрамы жүздік немесе мыңдық пайыз бөлігінен аспайды. Теңіз және жер асты суларының қатты тұздылығымен болатын үнемі ылғалдылық ... ... ... (ол Балтық, Белое Солтүстік теңізі) жағалаулары тағы бір тұздардың кездесуі - теңіз тұздарының желмен ... ... ... ... ... ... жағдайда жағалау өсімдіктерінің орташа құрамы мен орналасуына әсер ... Әр ... ... ... ... ішінен негізгісі - тұзды және сулы реттелуі бірдей емес болып келетін сор (солончак) және сортаңдар (солонцы). Сор - ... ... ... ... сулармен үнемі және қатты ылғалданған топырақтар ( солончактар, тұзды батпақ) мысалы, ... ... ... ... ... беті кеуіп, тұз қабыршығымен жамылады да топырақ ерітіндісінде концентрациясы бірнеше ондық пайызға жетеді. Натрий ... ... ғана ... ... топырақтың сіңіру комплексінің коллоидтарын да қанықтырады. Сортаңдар - беті тұздаланбаған, беткі қабаты сілтілі, құрамсыз. Төменгі ... Na¯ ... және ... кепкен кезде жолақтар мен түзулерге таралған болады. Су ырғағы лезде өзгерулермен сипатталады (көктемде су өткізбеушілік әсерінен ылғалдылық ... ... жиі ... ал ... ... ... Топырақ түрлерінің аралық қатарында солончакты, солонецты топырақ. Жиі олар арасында кішірек жерлерде, солончакты-солонецты комлексін құрайды (Каспий ... ... т.б.). ... ... ... ... ... өсімдіктер тіршілік етеді - галофиттер. Олар спецификалық түрлермен ерекшеленеді. Осылайша толық галофитті тұқымдастар кездеседі (алаботалылар, свинчактылар, иттабандылар, ... ... ... аридті зоналарда әртүрлі және бай болады. Галофиттерден басқа тұзды емес жерлерде тіршілік ететін өсімдіктер - ... деп ... ... ... және ... ... байланысты бірнеше галофит топтарын бөлуге болады. (Генгель П.А.) 1) Эугалофиттер (солянки). Бұл басым көпшілігі солончак пен тұздалған комплексті сор жерлерде ... ... ... ... бүршікті сарсазан, Salsola, Petrosimonia, Suaeda, Obione туыс түрлері т.б. Осы өсімдіктердің сырт пішіндері сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... ассимиляциялық ұлпа болатын - 2 қабатты бағаналы (полисадты) паренхима, ортасында шырынды ылғалды ... ... ... ... ... ... сабақтары. Басқаларында (obione, suacta) жапырақтары әдетте пластикалық, бірақ пішінді құрылым: қатты тығызданған және суккулентті ... ... ... ... жасушалы болады. Топырақ тұздылығында осы белгілердің байланысы, өткен ... да ... ... мен ... ... ... анатомды-морфологиялық тездете өзгерістерінің тәжірибелерінде көрсетілген әлде де кейінгі жұмыстарда (мәдени өсімдіктерге де) ... ... ... ... ... жуандауы устицалар көбеюінен: жапырақ суккуленттене бастап, ал жапырақ пластинкасының көлемі кішірейеді. Бұндай ... ... әр ... байқалады.Цитоплазманың тұздылыққа жоғары тұрақтылығына байланысты эугалофиттер тұздардың көп мөлшерде сіңіріп және жинауға қабілетті (күлінің массасының 45-50%). Қазіргі көзқарастар бойынша ... тек ... ғана ... ... жиналатын орын ретінде алынатын жасушарардың құрамында жиналады. ... ... ... болса, тұз жинаушы өсімдіктер соғұрлым құрамында тұз көп ... ... ... ... ... ... топырақ құрамындағы тұзға сәйкес, бірақ таңдамалы түрде жинаудың ... - ... ... мен қияқөлеңдер натрийдан гөрі калийді көп жинақтайды, алаботалылар - NaCl, органикалық анион (бастысы оксолат) крестгүлділер - Na мен SO4. ... ... ... тіпті жапырақта тұз мөлшері аз болса да, тұзды көп мөлшерде жинақтайды. Жалпылама өсіп шығуда кейбір галофиттер - тұз ... ... сода мен ... алуда қоры ретінде табылған. (Бұл олардың латынша ... әсер ... salsola kali, s.soda. kalidium ... Орта ... ... ... қабыршықты цементтелген тұздарының түзілуі жақсы мәлім. Ал Австриялық жартылай далаларында atriplex туыс түрлері топырақты ... ... ... ... ... ... ... жүреді. Криногалофиттер (тұз шығарушылар). Бұл өсімдіктер тұзда ерітінді ретінде арнайы жапырақтарындағы бездері арқылы артық тұзды сыртқа шығаруға қабілетті. Бұларға ... ... ... ... ... (ботаниктер жақсы біледі, кеппе шөп (гербарий) жинауда ... ... ... бар ... ... сорғалаушы жапырағын кептіру қиынға түседі). Тұздың құрғақ ұнтағы жел көмегімен жапырақтан ұшып кетеді, жерге түседі ... ... ... ... ... ... ... көптеген криногалофиттер мезофиттерге жақын келеді. Гликогалофиттер бұған ксерофильді өсімдіктер жатады (мысалы, дала мен жартылай далада тіршілік ететін көпшілігі ... ... ... ... тұздарды өткізбейді. Сондықтан қатты тұзды топырақта өсетін өсімдіктер ұлпаларында тұз жиналмайды. Бұл жұмысы белгісіз. Бір ... ... ... ... ... мән береді, басқалары - зиянды тұздың тоқталуын қамтамассыз ететін биохимиялық үрдістер, үшіншілері - өсімдіктердің су ... аз ... ... ету және ... аз сіңіру қабілеттілігіне ие болады. Терең тамыр жүйесі арқасында тұздалудан қашатын ... ... еске ... болады. Бірақ олар қатты тұздалған жерде тіршілік етеді, олардың сору тамырлары терең аз ... ... ... ... ... ... ... өсетін тростниктің химиялық сараптамасы тұздалуды әртүрлі дәрежелі және құрамды болуы жер асты мүшелері мен ... ... ... ... Сол ... осы жерде өсетін біржылдық сораң (солянка) онша терең емес тамырымен жоғары деңгейдегі ... ... ... ... ұқсас сібір кендірі т.б. түрлер. Бұларды кейде псевдогалофиттер деп те атайды. Галофиттерде зиянды тұздарды және басты ... ... ... ... ... Бұл ... және ... қышқылдар ақуызымен иондарды таңдаулы байланысы және де қорғаныш функциясын атқаратын заттардың (кейбір көміртегі, аминоқышқылдар, пигменттер т.б.) ... ... ... Көптеген галофиттерде тұздар үшін цитоплазма өткізгіштігі төмен, ол көбінесе гидрофильді тұзды аз ... су ... аз ... ... ... - ... суы көп ... Галофиттің жасуша шырынындағы тұз концентрациясы жоғары осматикалық қысымға шамамен 5000 кПа және одан да ... ... (ал ... өсімдіктерде жоғары осматикалық қысымы - ксерофиттер- ол қант көмегімен ... ... ... ... концентрлі топырақ ерітіндісінен тамырлардың суды сіңіруіне мүмкіндік береді. Көптеген галофиттерге топырақта тұздардың концентрациясының жоғарылығы - қажетті әрі ... ... ... табылады. Солерос және теңіз жолжелкені өсімдіктерімен әртүрлі топырақ ерітінділерінде ... ... ... ... тұздардың 2-3% концентрациясы қолайлы, ал осы өсімдіктерді тұрақты суға өсіргенде солуы байқалған. Осындай жағымды сарсазан, алабота ... ... Ол ... ... де өсіп келе ... тұқымдарда да байқалады. Тәжірибе жүзінде көрсетілгендей галофиттердің әртүрлі физиологиясына тұздылықтың аз мөлшерінің жағымды әсер етуі (әсіресе галофиттермен салыстырғанда байқалады). ... ... ... хлор ... қоректік ортада өсіргенде, тұздың айналымына жауап беретін ферменттер белсенділігі 12 г/л қатарлы ... ... да ... болып қала береді (ал гликофиттерде 3 г/л болғанда ақ түседі). Топырақтың қорында келесі өзгерістер болады: галофиттерде ... ... ... рН 8-9 болғанда максимальді және Na иондарымен реттеледі, ал гликофиттерде бұл үрдіс үшін рН 5-6 болғанда оптимальді, Na ... оған кері ... ... ... ... ... келесі көріністе болады: жапырақшаларымен тұзды ерітіндіге малынған ... ... ... ... ал сол ... ... жапырақтарында фотосинтез бәсеңдеуі, хлорофильдің бұзылуы (жапырақ тақтасының бөліктерінің ... ... ... ... төзімді галофиттерде тұздылыққа төзімділігінің шегі бар: тұздылық лезде артқан кезде олар зардап шегеді. Бұл солерос пен ... ... ... ... ... ... ... жақсы көрінеді. Салыстырмалы ылғалды солончакта өсетін көптеген галофиттер құрғашылыққа төзімсіз болады. Көбінесе құрғақ топырақта (мысалы, ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар галофиттер өседі: көкпек, қотыр көкпек - түкті жапырақты және терең тамыр жүйесі бар, биүргін - ... екі ... ... бар. ... ... тәрізді солонецтарда ксероморфты ерекшеліктері көрінген түрлері басымдырақ болады. Қатты түптенген және жүйкеленген жапырақтар (жусан - ... бас ... және ... ... ... немесе ұсақ ине тәрізді жапырақты болады (camphorosma monspeliacum). Осы топырақтарда кейбір ... ... дала ... осы ... ... ете ... ... типчак. Осыдан қазіргі галофиттерді галоксерофитпен ксерофитке ауысу қатарын байқауға болады. Басқада аралық топ бар - ... Бұл ... ... ... аз ... ... дала және дала ... қоймаларындағы және тұзды жер асты суларының топырақтарында ... Сырт ... мен ... ... ... ... мезофиттерінен еш айырмасы жоқ. Бұлар түлкіқұйрық, бытыраңқы ақмамық, теңіз түйнекөлеңі, бессер сәбізшөбі т.б. Олардың кейбіреулері ... ... ... ие (осы ... шөптеріне тұзды дәм беріп жануарларды еліктіреді) және гутация кезінде оның артығын бөлуге қабілетті. Ерекше топты теңіз жағалауы галофиттері және галомезофиттері ... - ... ... ... өсімдіктері), литорал, дюндер мен дюндарға қатысты аймақтар, теңіз жартастары өсімдіктері. Осы тіршілік ету орталарында теңіз суынан топыраққа ... ... жер асты ... ... ... ... ... артықшылығы кейбір түрлерге ылғалдылықтың көп болуымен сәйкестенеді (құйылу кезінде уақытша анаэробиоздану), басқаларына биік және ... ... - ... ... ... ... ... келеді. Теңіз жағалауы флорасының түрлік ерекшелігі (Европа көлемінде) біртекті болып ... Бұл ... ... ... - ... және ... түрлері - суккулентті жуан жапырақты (Honkenya peploides, Glaux maritima, Mertensia maritima т.б.) және тұздылынған құмда өсетін осындай ... бар ... (Фин ... кездесетін кесек астық тұқымдастарының ірі қияқкөкшіл балауызды жамылғысы бар ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктерінде зерттеулерде көрсеткендей, жасуша шырынының асқан концентрациясымен жоғары осматикалық қысымы бар (2200-5300 кПа дейін) және жер үсті ... ... ... ... ... (күл ... 12-22%). ... кездерде теңіз жағалауы галофиттерімен бірге тұздылыққа шыдамды ... ... ... тұщы сулар жағалауында өсетін түр - ... ол ... рН - 2,0-12,0 ... және ... ... 3% ... көтереді. Тұзды жерлерде тіршілік ететін өсімдіктер арасында ерекше топта мангралы орманды және мангралар - ... ... ... ... теңіз сулары аймақтарында немесе тропикалық өзендер эстуарияларында өсетіндері кездеседі. Бұл аймақтардың аса тұздылануы теңіз сулары арқасында ... тұз ... ... ... ... ... әсер ... Мангралық ағаш түрлері ретінде Aviccenia, Rhizphora т.б. туыс түрлері таралған. ... ... ... ... физиологиялық механизмдерінде иондарды таңдаулы сіңіруін орындауда байқалады. Мысалы, улы натрий калийға ... аз ... ... ... лептесіктерден бөліну арқылы белсенді бөлініп азаяды, сондықтанда астыңғы эпидермис тұзды қабыршықпен жабылған болады. Бұл тұздар басқадан қонған емес, шынымен, жапырақтан ... ... ... ... ... тұзды қабыршықтың қайта пайда болуынан байқауға болады, әсіресе, , тұзды шаңның қонуы мүмкін емес болғанда байқалған. Мысалы: Шығыс ... ... ... оның ... ... ... хлор, калий, натрий иондары болады және осы ерітіндіде олардың концентрациясы жоғары екендігі зерттеулерде дәлелденіп, көрсетілген. Мангралық ағаштар мухитті тұщы суды ... ... ... ... ... ... қабілетті. Осмотикалық қысым мангралық ағаш түрлерінде жоғары шамамен 5000-7000 кПа болады. Оның ... ... ... Ява ... ... су ... ... осматикалық қысымы 16300 кПа, ал су келуі кезінде 200 кПа жетеді. ... ... ... ... ... ... ... фотосинтезі қалыпты жүреді, ал гликофиттерде оны бәсеңдетеді. Тіршілік ету ортасының тағы бір түрі белгілі, тұздылыққа өсімдіктердің бейімделуінің қажеттілігі - ол ... мен ... ... ... ... сулары 3-4 % тұзды сақтайды. Ол біздің планетамыздың ... 97% ... еске ... ... теңіз өсімдіктерінің тұздылыққа бейімделуі әлі де аз кездеседі. ... ... ... ... ... көп мөлшерде тұздарды жинақтауға қабілетті болатыны байқалады (құрғақ салмақтың 60% дейін). Көптеген түрлер тұщыланған ортада ... ... түсу ... ... болады. Сөйтіп, галофильді балдырларға NaCl 3-12% концентрация ерітіндісі қолайлы, тұщы суда тіршілік ету бұзылып, олар өлімге ... Осы ... ... ... теңіз өсімдіктері облигатты галофиттер деп санайды, ал жер үсті өсімдіктері - тек факультативті, себебі олар ... жоқ ... ... қабілетті. Су немесе жер үсті өсімдіктерде тұздың концентрациясына қатысты анатомиялық-морфологиялық өзгерістері ұқсас болып келеді. Содан, тұщы су балдырлары тұз ерітіндісіне ... ... ... ... ал ядро мен ... да ... ... суккуленттерде сияқты). Теңіз суынан гөрі концентрациясы жоғары ... ... ... ... ... ... ... М: галофиль гүлді өсімдіктер ұлпаларының борпылдақ құрылымымен, механикалық элементтер аз дамуымен, жүйеленуінің аздығымен өзгешеленеді. ... 10 ... жаңа ... ... ол ... ... ... - көше бойларында топырақта тұздардың ... ... жылы ... АҚШ ... ... ... көшелерінде 6 млн. т тұз (95% NaCl + 5% KCl) қолданылған.Жаңа ... ... ... ... шамамен 6 кг тұз әр метр екі жаққа қалады. Осыдан көрші аймақтың тұздылануы ... осы ... көше бойы ... ... ... ... қажеттілігі туындайды. АҚШ-та тұздылықтан қантты үйеңкі, Канада тсугасы, қарағайлардан шегеді (өсудің нашарлауы, сарғаю, өлу). Ал цитрустармен алмалар төзімді ... ... ... шөптесін өсімдіктер төзімдірек. Тұздыланған топырақты арнайы мелиорация арқылы жақсартады.(дренажбен, шаюмен, сіңген ... ... ... ... Өсімдіктерді қолдануға да болады, ол фитоелиорация оның ... жер асты ... ... азайып, топырақ тұзсызданады.
2.1 Тұзды ортаға бейімделушілік ерекшеліктеріне байланысты галофиттер негізгі төрт топқа ... ... ... ... Бұл ... ... төзімділігі өте жоғары сораң өсімдіктері, мысалы, шөптесін бұзаубас сораң жатады. Бұл өсімдіктердің плазмалары тұзды оңай өткізеді, ұлпаларындағы ... ... өте көп ... Мысалы бұзаубас, сораң ұлпаларында суына есептегенде 10% тұз болатындығы (NaCl, Na2SO4) анықталды. Осыған байланысты осы ... ... ... ... қысымы бірнеше ондаған атмосфералық деңгейге дейін көтеріңкі болады да, тұздылығы өте ... ... суды ... ... ... ... ... галофиттер (криногалофиттер) күшті және шамалы тұзды топырақтарда өніп-өседі. Бұлардың органдарындағы тұздар арнайы бөлгіш ... ... ... ... саны ... ... ... сайын көбейе береді. Сонымен қатар, бұл өсімдіктердің жапырақтары тұзға әбден толғаннан кейін өзінен өзі түсіп қалады. Бұл ... ... ... да тұздар сыртқа бөлінеді.
3.Тұзды сіңірмейтін галофиттер (гликогалофиттер) тұздылығы төмендеу топыраққа өніп-өседі. Олардың клеткаларындағы осмостық күш, негізінен, фотосинтез өнімдеріне - ... ... ... ... ... ... сіңбейді. Олардың нағыз өкілдеріне жусан (Artemisia salina), изен (Kochia) түрлері жатады.
4.Тұзды ... ... ... ... ... ... тұздар арнайы тұз жинағыш, көпіршік тәріздес түкшелерге жиналып сақталады. Олар жапырақтың ең бетінде де қалың болып ... . ... осы ... ... ... өссе, онда түкшелер пайда болмайды. Бұндай өсімдіктерден алабұтаның біраз түрлерін атауға болады.
right756920--------------------------------------------------------------------------------
Ресей, Сібір, Қазақстан дала және шөлейт жерлерінде ... ... ... ... ... ... Қазақстан дала және шөлейт жерлерінде таралған.
--------------------------------------------------------------------------------
Тұзды жерлерде өсетін өсімдік.
Керме́к Гме́лина
(лат. Limónium gmélinii)
319024015875Жер шарына кең тараған ... ... ... Азия және
Австралияда кездесетін 80-ге жуық түрінің Қазақстанда 9 түрі кездеседі. Сор, сортаң, тасты, ... дала мен ... ... Бұл ... республикамыздың шөл және шөлейт аймақтарында өседі. Жамбыл, Алматы, Талдықорған облыстарының құмды жерлерінде жиі кездеседі. Дәрілік шикізат ретінде жаз, күз ... ... ... ... ... шөп көлеңкеде кептіріліп, құрғақ жерде сақталады.
00Жер шарына кең тараған Солтүстік Америкада, Еуропа, Азия және
Австралияда ... 80-ге жуық ... ... 9 түрі ... Сор, сортаң, тасты, құмды дала мен шөлдерде өседі. Бұл өсімдік республикамыздың шөл және шөлейт аймақтарында ... ... ... ... ... ... жерлерінде жиі кездеседі. Дәрілік шикізат ретінде жаз, күз кезінде сабақтары орылып алынады. Орылған шөп көлеңкеде кептіріліп, құрғақ жерде ... ... (лат. ... - астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық, кейде бір не екі жылдық шөптесін өсімдіктер тегі, көбіне шала бұта.
Қазақстанның ... ... - ... ... ... ... ... 81 түрі бар.
--------------------------------------------------------------------------------
00Жусан (лат. Artemisia) - астралылар ... ... көп ... ... бір не екі жылдық шөптесін өсімдіктер тегі, көбіне шала ... ... ... - ... ... ... жерлерде өсетін 81 түрі бар.
--------------------------------------------------------------------------------
Жусанның биіктігі 10 - 60 см, кейде 1,5 - 2 ... ... ... тік ... жерге жайылып өседі. Жапырағы кезектесіп орналасқан, қауырсын тәрізді, шеті тілімденген, кейде ... ... Ұсақ гүлі қос ... сары ... ... көп, ... піскен кезде шашыраңқы иіліп келген сыпыртқы гүлшоғырын құрайды. Шілдеден қыркүйекке дейін гүлдейді.
Жемісі - тұқымша. Жусанның 17 түрі - ... ... ... ... ... ал ... ғана ... бір түрі - дәрмененің дәрілік шөп ретінде ерекше мәні бар. Шырғалжын жусанның жапырағы мен сабағын жеуге болады, құм ... құм ... үшін ... ... улы түрі ... ... де кездеседі, оны мал жемейді. Жусан - құнарлы мал азығы, ... ... ... ... эфир ... ... Жусанды қолдан (мысалы, тамыржусан) да өсіреді.
3. Тіршілік ортасы - ол, табиғаттың тірі ағзаны ... ... және ... ... ... ... ... ағзалар өте күрделі және ауыспалы өмірде тіршілік етеді, олар сол ... ... ... ... ... ... үнемі өзгертіп отырады.Ағзалардың ортаға бейімделушілігі - адаптация деп аталады.
Ортаның ағзаға әсер етуші жекеленген бөліктері мен ... - ... ... деп ... факторлар табиғаты жағынан және ағзаға әсер ету әрекеттері жағынан әртүрлі ... ... ... өлі ... ... ... радиоактивті сәулену, қысым, ауаның ылғалдылығы, судың құрамындағы тұздар, жел, ... ... жер ... және ... ... - бұл тірі ... бір - біріне тигізетін әсерлері.
Антропикалық факторлар - ... ... ... әсер ... ... ... немесе теріс әсерлер).
Тірі ағзаларға экологиялық факторлардың әсер етуші жалпы заңдылықтары:
1.Оптимум ... ... ... ... ... әсерінің бір жақты болмауы. 3.Өзгергіштік, вариабелділік және ... жеке ... орта ... ... ... қайтару реакциясының әр түрлі болуы.
4.Әсер етуші әр ... ... әр ... жолдармен бір - бірімен байланыссыз, өз бетінше бейімделуі.
5.Жеке түрлердің экологиялық спекторы төмендемейді. Әр ... ... ... ... ... ... өзара байланысы.
7. Факторларды шектеу ережелері.
Негізгі абиотикалық факторды және ағзаның оған адаптациялануын қарастырайық.
Жарық . Күн ... ... ... ... ... ағзаға әртүрлі жағдайда әсер етеді:
Көрінетін жарық өсімдіктерге оларда жүретін ... ... үшін ... ... ... және көлеңкесүйгіш (фотофобтар) деп бөледі.
Ұзынтолқынды ультрокүлгін сәулелерге (УКС) өте белсенділік тән. Олардың көп ... ... ал аз ... ... ... - өте ... өте ... бактерицидті әсер етеді, антирахитік дәрумен Д түрінде қабылданады, терінің күюін (терінің қорғаныштық реакциясы) қамтамасыз етсе, инфрақызыл ... ... 750 ... ... ұзын толқындар ағзаны жылулықпен қамтиды.
Жасыл өсімдіктер өміріндегі жарықтың ролі:
1).Хлорофиллдің ... ... ... жұмысын қалыптастырады (газ алмасу және транспирация), ферменттердің белсенділігін арттырады,ақуыз және ... ... ... ... бөлінуі мен созылуына, өсуіне және өсімдіктің ... әсер ... ... мен ... ... ... ... бірге өсімдіктердің формасының қалыптасуына да әсер етеді.
3.1. Абиотикалық факторларға өсімдіктердің бейімделуі
Абиотикалық факторлар (гр. 'a' -- теріс және bіotіkos -- ... ... -- ... ортаның тірі организмдерге жасайтын тікелей немесе жанама әсерлерінің жиынтығы; сыртқы ортаның бейорганикалық, физикалық және ... ... Ол ... ... ... ... ... қысымы, ағыстар,радиациялық деңгей,радиоактивті сәуле шығару т.б.),химиялық Абиотикалық фактор (атмосфера, су, қалдықтар,топырақ,шөгіндіқұрамы және олардағы қоспалар т.б.),климаттық ... ... (күн ... ... ... ... ... т.б.) болып бөлінеді. Өсімдік пен жануарлардың ыстыққа, суыққа, ауа қысымына, су тереңдігіне, ... ... ... ... ... ... қысқы, жазғы ұйқыға кетуі т.б. Абиотикалық факторға байланысты. Жер бетінің, ауаның, судың ... және ... ... ... тірі ... де әсер ... ... 20 ғасырда Арал теңізінің тартылып, ауада тұз концентрациясының көбеюіне байланысты, миллиондаған тонна тұзды шаң тірі ... ... ... ... ... ... ... теңіздің, тұщы судың құрамы және тағы да басқалары) және физикалық(климат, орография) деп екіге ... ... ... биоталық және антропогендік факторларменқосылғанда экологиялық факторлар құрайды.
3.2.Өсімдікке адамның әсер етуінің негізгі формалары
Соңғы жылдары адамның бүкіл ... ... ... ... Адам ... ұдайы өсуінен және ғылыми-техникалық прогресс ыкпалының қарқындылығынан адамзат ... ... ... кең өріс ... ... ... ... кезінде, жыл сайын ғаламшарда 4 трлн т-дан астам заттардың орны ... ... ... ... ... ... шығарылады. Көптеген химиялық қосылыстар табиғатта болатын зат айналымына қосылмай, биосферада жинақталып, оны ... ... ... улы ... ... географиялық аймақтарда Күн радиациясының кемуі,озон қабатының жұқаруы,қышқыл жаңбырдың ... т.б. ... Адам өз ... ... жүретін табиғат заңдылықтарына сай жүргізуі тиіс. Сонда ғана биосферадағы зат айналымы бұзылмайды әрі ғаламшар биомассасы азаймайды. Биосфераны ... ... өзін ... ... ... ... естен шығармау керек. Адам баласы өзі пайда болған алғашқы кезде табиғатқа тәуелді ... ... ... алғашқы қауымдық қоғамда басты орын алды. Бірте-бірте халық санының артуы, шаруашылық салаларының дамуы,өнеркәсіптің өркендеуі адамның табиғатқа ... ... ... ... ... кәсіптік мәні бар жануарлар санының азаюы (тіпті жойылуы) адамның ойланбай жасалған ... ... Бір ... ... ... қазына" деп есептеп, "табиғаттың бермесін тартып алу" деген теріс көзқарастардың әсерінен табиғат талан-таражға түсті. Табиғат ... ... ... ... табиғат тепе-теңдігі бұзылды. Бұл казіргі кезде адамның өз тіршілігіне де зор қауіп ... ... ... ... анықталды.
Курстық жұмыстың төмендегі міндеттері толығымен орындалып шықты:
Жарыққа байланысты болатын ... ... ... ... (жарықтағы) - гелиофиттер.
2. Көлеңке сүйгіштер (көлеңкедегілер) - ... ... ... ... ... ... төзімсіздер. 3.Мұзға төзімділер (аязға төзімділер).
Жоғарғы температураға :
1.Салқынға төзімділер. 2.Ыстыққа төзімді эукариоттар. 3.Ыстыққа төзімдіпрокариоттар.
Суға байланысты өсімдіктердің экологиялық топтары.
Гидатофиттер - суда ... ... ... ... ... ... ... - құрлық - су өсімдіктері, олардың ... ... суда ... су тоғандарында, шалшық суларда, балшықтарда өсетін өсімдіктер.
Гигрофиттер - құрлықтағы ... ... ... ... ... бар ... ... топырақта өседі.
Мезофиттер - аздаған және өте шөлді жерлерде өсетін өсімдіктер.
Ксерофиттер - ... ... ... ... - ... шырын жинаған шырынды өсімдіктер, оларда суды паренхималары мен ... ... ... қабілеттері бар.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Лебедев, С. И. Өсімдіктер физиологиясы, 1982 ж. - 464 б.
2.Либберт, Э. Өсімдіктер физиологиясы, 1976 ж. - 584 ... Х. ... ... 1974 ж. - 424 б. ... физиологиясы, 1979 ж. - 72 б.
5.Өсімдіктер физиологиясы, Гуняженко, И. В., 1974 ж. - 69 ... ... ... ... засухоустойчивость и солеустойчивость), .: И. И. Туманов, П. А. ... Б. П. ... 1960 ж. - 776 ... физиологиясы , А. А. Ничипорович; 1982 ж. - 317 б.
8.Физиология и биохимия зимостойкости древесных растений, Л. И. ... 1974 ж. - 159 ... К. И. ... ... 1977 ж. - 72 ... А. В. ... ... 2006 ж. - 480 б.
11.Попова, В. Т. ... ... ... ... 2006 ж. - 32 б.
12.Коновалов И. ... ... ... 1963ж. - 64 ... ... , К. И. ... М. В. ... И. И. Погорелова; 1962 ж. - 296 б.
14.Кәдімгі қайынның физиологиясы, монография / Н. Е. ... Г. И. ... С. Г. ... Г. Ф. ... Т. Н. ... ж. - 248 ... растений, журнал / 1977-1983(Т.Т. 24-30, № 1-6), 1984-1990(Т.Т. 31-37, № 1-6), 1991-1997(Т.Т. 38-44, № 1-6), 1998-2004(Т.Т. 45-51, № 1-6), 2005(Т. 52, № 1-6), 2006(Т. 53,1-6), ... № 1-6), 2008(Т. 55, № 4-6), 2009(Т. 56, № 1-6).

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тіршілік ортасының экологиялық факторлары11 бет
Экологиялық факторлар жайлы ақпарат6 бет
Антропогендік фактор4 бет
Вирустардың организмге таралуы, енуі, орналасуы.Инфекцияның түрлері және оларға сипаттама. Иммунитеттің механизмдері7 бет
Тұқым қуалаушылықтың молекулалық негіздері8 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь