Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының пайда болуы: негізгі элементтері мен реттеуші жүйелер

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2
I БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫ ШЫҒАРУ МЕХАНИЗМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Бағалы қағаздарды шығару және оның элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Жекеменшіктендіру . бағалы қағаздар нарығын дамытудың негізі ... ... ... 7
1.3 Бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.4 Бағалы қағаздар нарығына қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАғы БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.1 Бағалы қағаздар туралы Қазақстан Республикасының қазіргі заңдары ... .14
2.2 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының пайда болуы...17
2.3 Бағалы қағаздар нарығын реттейтін жүйелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.4 Қор нарығы және оның қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.5 Биржалық операциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
ГЛОССАРИЙ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Бағалы қағаз нарығы - қаржы нарығының негізгі құрамдас бөлігіне жатқызылады. Бағалы қағаз нарығын дамыту елдің басыңқы бағыттарының бірі ретінде тануы - қазіргі уақытта осы нарыққа деген ғалымдардың, экономистердің аса көңіл аударуына септігін тигізді.
Қаржы нарығының жаһандануы және әлемде бәсекелестік артықшылықта болу, елдегі бағалы қағаздар нарығына әсерін береді. Әлемдік қаржы нарықтарының дамуы, ең алдымен дамыған бағалы қағаздар нарығымен сипат алады. Макро деңгеймен қатар, бағалы қағаздар нарығының микро деңгейде де үлесі зор. Ең алдымен, бағалы қағаздар нарығында қаржылық ресурстар шоғырлануын атауға болады. Қаржылық ресурстар меншіктік, қарыздық және тартылған жіктелімі бар. Олардың арасындағы бәсекелестіктің болуы дамыған нарықтың бірден-бір факторы. Себебі, нарық субъектілері үшін қаржылық ресурстардың жедел, әрі арзан құралдарын қолдануы негізгі мақсатқа айналды.
Қазахстан Республикасының жоспарлы экономикадан түбегейлі жаңа, нарықтық, мемлекет реттейтін экономикаға өтуі, елімізге қаржы нарығын және оның қызметін қамтамасыз ететін институттардың құрылуын талап етеді. Бұл өте күрделі және ауқымды мақсат. Көптеген жылдар бойы елімізде шын мәнінде де ия қаржы нарығы, ия оның инфрақұрылымы, яғни 2-ші деңгейлі және инвестициялық банктер, биржалар, сақтандыру қоғамдары болған жоқ. Қаржы саласының барлығын мемлекет айрықша құқықпен өзіне қаратып, барлық кіріс көздерін халықтың қажетін өтемейтін міндеттерге жұмсап отырады.
Нарықтық экономика — адамзат өркениеттілігінің ең жоғарғы жетістігі және өндірісті ұйымдастырудың ең тиімді түрі екендігін дүниежүзі мемлекеттерінің көпшілігінің өркендеу тәжірибесі дәлелдеген шындық.
1. Қазақстан Республикасының банктермен банк қызмет туралы заңдары 05.1995 ж.
2. Бағалы қағаздар нарығы. Б.А.Көшенова, Алматы, Экономика, 1999.
3. Банковское дело. Г.С.Сейткасымов, Алматы, Каржы-Каражат, 1998.
4. Бухгалтерский учет и отчетность в банках. Г.С.Сейткасымова, К.О.Шаяхметова, Г.ТАбдраимова, Алматы, Каржы-Каражат, 1998.
5. Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп беру. Н.А. Ғұмар, Р.Ж.Қалығұлова, Алматы, Арыс,2000.
6. Ценные бумаги и их регулирование в РК. Ф.Карагусов, Алматы, Каржы-Каражат, 1995.
7. "Банки Казахстана" журналы №5 2002ж.
8. Банк хабаршысы. 2001
9. Қ. Р Президентінің «Дағдарыстан жаңартулар мен дамуға шығу» 2009 жылы 6 наурыздағы жолдауы.
10. Қ.Р-ң «Азаматтық кодексі» (2005 жылғы 1-ші қаңтардағы өзгерістерімен)
11. Зейнетақы жүйесі: отандық және шетелдік тәжірибелер // ҚР Президентінің жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының ғылыми - сараптамалық журналы "Қоғам және Дәуір», -2006.- №2 (10). -25-28 бб., 0,5 б.т.
12. Отандық бағалы қағаздар нарығының өзекті сұрақтары: опцион және астық қолхаттары // Мемлекет және қоғам: өзара байланыстың жаңа аспектілері: Халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. – Алматы: Тұран Университеті, 2006. – 328-333 бб., 0,3 б.т.
13. Бағалы қағаздар нарығындағы сандық-сапалық көрсеткіштердің рөлі және олардың Қазақстан Республикасында сипаты // Бәсекеге қабілетті ұлттық экономиканың мәселелері және келешегі: Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Алматы: Халықаралық бизнес университеті, 2006. - 1 бөлім. -118-122 бб., 0,3 б.т.
14. "Қаржы, ақша айналысы және несие" оқу құралы (Р.О. Смағұлова, К.А. Мадыханова, Ж.Ш.Сатыбалдиева), Алматы: Экономика, 2008. 28,9 б.т. (өз үлесі 3,75 б.т.)
15. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу: қажеттілігі, алғышарттары және мәселелері // Қаржы-қаражат журналы, 2008, -№5. - 67-72 бб., 0,44 б.т.
16. Бағалы қағаздар нарығының халықаралық үлгілері және Қазақстан нарығында мемлекеттік реттеуді жетілдірудің бағыттары // Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігі: ұлттық экономиканы жеделдетілген жаңғырту және корпоративтік құрылымдардың дамуы: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция. Алматы: әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, 2008. - 2 бөлім. – 208-211 бб., 0,3 б.т.
17. Ақтау қаласында өткізілген «Бағалы қағаздар нарығы – жеке және заңды тұлғалар үшін капиталды тарту мен инвестициялау көзі ретінде» семинарында оқылған баяндамасы. (2008 жыл 29-30 мамыр)
18. Өскемен қаласында өткізілген эмитенттерге арналған семинар. (2008 жыл 17 маусым)
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ……………………………………………………………………..……2
I БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫ ШЫҒАРУ МЕХАНИЗМІ...................................4
1.1 Бағалы ... ... және ... ... – бағалы қағаздар ... ... ... ... ... кәсіби
мамандары............................................8
1.4 Бағалы ... ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар туралы Қазақстан Республикасының қазіргі заңдары.....14
2.2 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының пайда болуы...17
2.3 ... ... ... реттейтін
жүйелер...............................................21
2.4 Қор ... және ... ... ТІЗІМІ…………………………………….…………………...33
КІРІСПЕ
Бағалы қағаз нарығы - ... ... ... құрамдас бөлігіне
жатқызылады. Бағалы қағаз нарығын дамыту елдің басыңқы ... ... ... - қазіргі уақытта осы ... ... ... аса көңіл аударуына септігін тигізді.
Қаржы нарығының жаһандануы және ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығына әсерін береді. Әлемдік қаржы нарықтарының
дамуы, ең алдымен дамыған ... ... ... ... ... Макро
деңгеймен қатар, бағалы қағаздар нарығының микро деңгейде де үлесі зор. Ең
алдымен, бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... Қаржылық ресурстар меншіктік, қарыздық және тартылған жіктелімі
бар. Олардың арасындағы бәсекелестіктің болуы дамыған ... ... ... ... ... үшін ... ... жедел, әрі
арзан құралдарын қолдануы негізгі мақсатқа айналды.
Қазахстан Республикасының жоспарлы ... ... ... ... ... ... ... елімізге қаржы нарығын және
оның қызметін қамтамасыз ететін институттардың құрылуын талап ... ... ... және ... ... ... ... бойы елімізде шын мәнінде
де ия қаржы нарығы, ия оның ... яғни 2-ші ... ... ... биржалар, сақтандыру қоғамдары болған жоқ. ... ... ... ... ... өзіне қаратып, барлық кіріс
көздерін халықтың қажетін өтемейтін міндеттерге ... ... ...... ... ең жоғарғы жетістігі
және өндірісті ұйымдастырудың ең ... түрі ... ... ... ... ... дәлелдеген шындық.
Қаржы нарығы — мемлекеттің бүкіл ақша қорларының жиынтығы. Жалпы қаржы
нарығы біріне-бірі байланысты және бірін-бірі толықтырып ... ... өз ... ... ... үш ... түрады:
1) Айналымдағы қолма-қол ақша нарығы.
2) Несие капиталының нарығы.
3) Бағалы қағаздар нарығы.
Осы үш нарықтың ішінде ... ... ... ... ... ... жас ... бюджет тапшылығын толтыру мақсатында ... әдіс - ақша ... ... ... оның ... бағалы қағаздар шығарумен айналысуда. Жергілікті басқару
органдары да дәл осы ... ... ... ... ... кез ... саласының өз қажетіне
ақша қорын құруына жол ашуда. Мысалы, акция шығарып осы қорды ... ... ... пайдалануға болады, ал облигацияны шығару несиені
банктен алудан тиімділеу жағдай жасайды. Бұл ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы басқа нарықтардан өзінің айрықша тауарымен
өзгешенеледі. Ол өзгеше тауар — ... ... Олар ... ... екіншіден қарыз міндеттемесі, яғни олар бойынша табыс алу құқы
және ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар ақша
капиталының немесе басқа материалды құндылықтардың орнына ... ... оны ... құндылықтары" деп есептейді. ... тек ... ... ... ... қол жеткізуге немесе сол
құндылықтарды бір субъектіден екіншісіне ауыстыруға болады. Сонымен ... ... ... ... яғни ақша және ... материалдардың
құндылықтарының нақты қызметін көрсетеді. Бағалы қағаздар нарығы - нарықтық
экономикада болатын кездейсоқ процестердің реттеушісі.
1 БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫ ШЫҒАРУ ... ... ... ... және оның ... ... — ең алдымен мүлікті иемденуде құқық беретін ақшалы
құжат немесе қарыз ... ... ... ... қарыз міндеттемесі.
Бағалы қағаздар толтырылуы немесе жазылуы жөнінен екі түрлі болуы мүмкін:
не заң жүзінде ... жеке ... ... не ... ... ... Егер ... адамға иемденуге берілсе бағалы қағаздардың екінші түрі
бойынша ерекше куәлік толтырылып беріледі. Оны иемдену ... ... ... деп ... ... бағалы қағаздар нарықтық және нарықтан тыс болып
екіге бөлінеді. Нарықтан тыс ... ... ... ... ... пайда болған қағаздардың ерекше түрі. Оларға
жинақ облигациялары, зейнетақы қорларының облигациялары, депозиттік (салым)
облигациялары, және сол ... ... ... ... негізінен
және тұлғалар арасында орналастырылады. Бұл бағалы ... ... ... кең тараған. Зейнетақы қорларының облигациялары және жеке ... ... ... ... біреуге жалданбай-ақ өзалдына қызмет
істейтін адамдардың ақшасына шығарылған ... ... Ал ... ... ... орта мерзімді, ұзақ ... ... ... тек ... ... органдарына ғана сатылады. Бұл ұйымдар
шамалы ... да ... ... ... ... төлеуден босатылған өздерінің
облигацияларын шығаруы мүмкін.
Нарықтан тыс ... ... ... қорларға немесе банктерге, оның
ішінде шет ел банктеріне және кәсіпорын, ұйымдарға салған капиталдан ... ... ... ... Бұл ... ... шығару шарты бойынша
иемденуші — заңды немесе жеке тұлғалар — оларды басқа иемденушіге ... жоқ. ... бұл ... нарықта еркін айналымға түсе алмайды.
Сонымен қатар, нарықтан тыс бағалы қағаздарға ... ... ... ... үшін шығарылуы кең өрістеген облигациялар
жатады. Соңғы ... ... ... ... ... тыс ... ... кеңейту және олардың иемденушісін өзгерту ... ... ... ... ... оны ... ... деп атайды. Олар келесі кестеде көрсетілген:
Бағалы қағаздар шығарушылар:
Эмитент
Мемлекет
Мемлекет қолдауындағы мекемелер, ұйымдар
Республикалық басқару органдары
Жергілікті басқару органдары
Акционерлік қоғамдар
Жеке ... ... ... ... ... ... иемденушілерге сату мына
түрде жүзеге асырылады;
1- Қоғам құрылып, олардың ... ... ... ... алғашқы жарғылық капиталының көлемін жаңадан акция шығарып
өсіргенде;
3- заңды тұлғалардың, яғни ... ... ... және ... ... ... ... арқылы қарыз капиталын
пайдаланғанда.
Сонымен қоғам құрылғанда оның жарғылық капиталы құрылтайшылар арасында
толығынан үлестірілуі қажет. Қоғам құрылған ... оның ... ... Эмитент және сонымен қатар эмитетінің ... ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздарды сатып алушыға сату тәртібін түсіндіретін эмиссия проспектісін
алдын-ала ... ... Оны ... ... ... міндетті. Эмиссия
проспектісінің бірінші тарауында эмитент құралы жалпы деректер, яғни
эмитенттің аты мен ... ... және ... ... ... ... адамның аты-жөні
көрсетіледі. Ал екінші тарауында инвестициялық мәлімдеме жарияланып, ... ... және ... ... ... ... бағалы
қағаздардың нарығындағы эмитенттің қысқаша жұмысы ... ... ... ... ... ... ... жарияланады: Ол
мәліметтер арасында:
- кәсіпорын құрылған кездегі оның жарғылық капиталының мөлшері;
- шығарылатын бағалы қағаздардың түрі, оның ... ... ... ... ... бастау және сақтау күндері;
- бір инвестор сатып ... ... ... ... ... ... сату түрі; кейбір инвесторларға сатып алуды шектеу; эмитенттің
адресі мен телефоны ... ... ... тарауларын да бұдан бұрынғы эмиссия
туралы, эмитеттің құрылтайшысы, басқарушылардың аты-жөні және ... ... ... ... ... қатар басқарушылардың
қазіргі уақыттағы жұмыс лауазымы мен соңғы 5 жыл ... ... ... ... ... ... тыс жердегі қызметі туралы мәліметтер көрсетіледі.
Бұдан басқа, проспектіні тіркеу кезінде болған эмитент пен оның басшыларына
сотқа ... арыз және ... ... ... ... ... ... есеп пен қызмет нәтижесі баяндалады. Эмиссия проспектісін
шығару ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығы қызметін бақылауға көмектеседі.
Бағалы қағаздарды шығаруды мемлекет органдары ... ... ... ... ... ... ... Қаржы Министрлігі
жанындағы бағалы қаржылар жөніндегі Ұлттық комиссияда тіркеуден өтіп,
мемлекеттіктіркеу ... алуы ... жылы 17 ... ... қаласында эмитенттерге арналған семинар
болып өтті. Семинарда «ААҚО» АҚ-ның Басқарма Төрағасының орынбасары Ерік
Есенбаев ... ... қор ... ... туралы және
компаниялардың бірігуі жайында өз баяндамасын оқыды.
1.2 Жекешелендіру - бағалы қағаздар нарығын дамытудың негізі
Бағалы қағаздар нарығы тек ... ... ақша ... және ... ... ... ... Мемлекеттік меншікті жаңа нарық
қатынастарына сай өзгерту тек оны жекешелендіру арқылы ғана іске ... ... ... ... ... ... ... жаңадан
қалыптасып келе жатқан жағдайда жекешелендіру акцияландырумен ... ... ... ... да, ... та ... ... арқылы нарыққа кең көлемде қатынасуға мүмкіндік ... ... ... жаңа түрі - ... чектерін (купондар)
өмірге келтіреді. Бұл мемлекеттік бағалы қағаздар, өз ... ... ... ... ... бір ... қайтарымсыз
пайдалануына құқық береді. Жекешелендіру ... кез ... ... ... сатып алуға болады. Ал
жекеменшіктендірілген кәсіпорын ұжымы мүшелері өз ... ... ... ... құқы бар. Ондай сатып алуды да жекеменшіктендіру
чегімен төлеуге ... ... ... ... акционерлік қоғамға
айналған кәсіпорындардың акциясын сатып алу аукциондар да ... ... ... ... ала ... ... жарияланады. Сонымен
бірге жекешелендіру чегіне арнаулы инвестициялық қорлардың акциясын сатып
алуға болады. Ондай қорлар чектерді ... ... ... ... акционерлік қоғамдардың акциясын сатып алады, Инвестициялық қорлардың
акциясын ... ... сол ... ... ... ... есептеледі.
Қор оған өз пайдасының бір бөлігін төлейді. Инвестициялық қорлар - ... ... ... ... ... ... ... айтылғандардан басқа жекешелендіру чегін мұра етіп ... ... ... де ... ... ... ... 1994-1995
жылдары өтті. Ол кездерде көптеген инвестициялық қорлар ашылып, ... ... ... ... мен олардың орнына акция алғандары аз.
Жекешелендіру бір жағынан бағалы қағаздардың жаңа түрі — жекешелендіру
чегін нарыққа әкелсе, ... ... ... жаңа ... ... — акционерлік қоғамдардың көптеп құрылуына және ... жол ... Бұл ... жаңа ... мен ... қатар, бағалы қағаздардың басқа түрлерін шығаруға да себепті
болады. Сонымен, кәсіпорындарды жекешелендіру — бағалы қағаздар ... ... ... ... ... нарығының кәсіби мамандары.
Бағалы қағаздар нарығының жұмысын қамтамасыз етіп, оның міндетін
атқаратын кәсіби мамандар. Бағалы ... ... ... екі ... ... ... ... кісі арқылы.
1. Тікелей келісім шарт.
|Сатушы |
Бағалы ... ... |
2. ... кісі ... келісім шарт.
|Сатушы ... ... ... ... |
| ... тапсырыс
шарттың
қорытындысы
|Сатып алушы |
Облигациялардың және ... ... және ... ... ... оның ... ... пайызбен көрсетілген нарықтық бағасы
облигацияның бағамы деп ... Егер ... ... ... ... болса, онда ол сыйлықақымен сатылады делінеді. Егер баға
номиналынан төмен болса, онда жаңа иесі оны ... ... ... ... алушы номиналды төлесе, онда басымдық орын алады. Облигацияның
нарықтық ... ... ... да, ол ... пайыз номиналына қатысты
есептеледі.
Баға белгілеу - ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының кәсіби мамандары:
1. Брокерлер — делдал ретінде келісімге қатынасатын ... ... ... әрбір жақты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес, ешбір
жақтың шарттық қатынастарына қатыспайды, жекелеген тапсырмалар ... ... ... әрбір жеке келісімді жасауға арнаулы өкілеттік
беріледі. Ол тек сол өкіметтік шегінде әрекет етуге ... ... ... ... құқықтың тұлға ретінде
тіркелген ... ... ... ... ... олар не ... не ... қоғам ретінде құрылады. Жаңа
егемен мемлекеттерде олар ... ... ... ... ... ... ... брокерлік фирма дирекция, әкімшілік бөлім,
кеңес беретін бөлім, бағалы қағаздар сату бөлімі және хабарлама-техникалық
бөлімінен тұрады. ... ... ... 15-25 адам ... ... фирманың қызмет аясына мына міндеттер кіреді:
1. Консалтинг (кеңес беру).
2. Бағалы қағаздарды бірінші және екінші ... ... ... ... құру және оны ... өз қызметінде мына түпкі бастамаларды басшылыкқа алады:
1. Клиент брокерлік фирмамен шарт жасағанда барлық ... ... ... оның ... бағалы қағаздарды қайдан сатып алу жөнінде
(қор биржасынан ба, әлде биржадан тыс ... ... ... ... ... сомасы шамасында әрекет жасайды.
Бірақ, алған тапсырма ... ... ... ... өз құқын
пайдаланады.
3. Брокер тапсырманы ... ... ... ... ... хабарлап және бағалы қағаздарды сатудан түскен ... ... ... ... ... ... кітапқа тіркеуі қажет. Клиент ол жөнінде
көшірме талап етуге құқы бар.
5. Клиент брокерге ... ... ... тоқтатуға үкім бере
алады.
Сонымен бірге, брокерлік фирма мен клиент арасындағы келісім алғашқыда
ауызша болса, ол кейін жазбаша ... ... ... күшіне енеді.
Брокерлік фирма өз клиенттерінен тапсырма алғанда ... ... ... ... Кепілдік ретінде мыналар берілуі мүмкін:
1. Мәміледегі бүкіл сомаға вексель.
2. Мәміленің 25%-тін ... 100% ... сома ... ... ... Брокердің атына ағымдағы шот ашылуы мүмкін.
4. Брокерге сақтандыру полисі және с.с. кепілдер берілуі мүмкін.
Осылар жөнінде брокерлік фирма клиентке ... ... ... Джобберлер — бағалы қағаздар нарығы конъюнктура мәселелері жөнінде
кеңес берушілер. Ең ... олар ... ... ... ... іс ... ... қағаздар нарығының құрылымы кең көлемде ... ... ... ... тек ... ... қана қоймай, күрделі,
кейде комплексті мәселелерді шешуге көмектеседі .Джобберлер ... ... ... ғана ... ... кең ... ... брокерлер мен дилерлер пайдаланады.
Джобберлердің ... өте ... ... олар ... жалақы алатындар
қатарына жатады.
3. Дилерлер - ... ... ... ... ... өз ... жұмсауы. Бағалы қағаздар операциясына мамандалған
дилерлерді ... ... ... деп ... ... ... ... қағаздарды шығару, олардың курсы және сапасы туралы хабар
тарату;
- Клиенттердің тапсырмасын орындау;
- Бағалы қағаздар нарығындағы өзгерістерді ... ... Егер ... ... алу баяуласа, онда онда бағалы қағаздардың курсын
тұрақтандыру мақсатында өз ... ... ... Сатып алушылар мен сатушыларды бір-біріне кездестіріп, бағалы
қағаздар ... ... ... ... Олар ... ... жүмыс істейді.
Бағалы қағаздар нарығында дилерлердің қызметі брокерлердің қызметінен
өзінің кең көлемділігімен ... ... ... да ... ... ... кейіннен ол делдалдың сыйақысымен ... ... ... ... ... отырылады.
Осы мамандармен қатар бағалы қағаздар нарығына банк қызметкерлері,
инвестициялық қорлардың қызметкерлері және ... ... ... ереже,
заң шығаратын мемлекеттік шенеуніктер мен заң қызметкерлері қатысады.
1.4 Бағалы қағаздар нарығына қатысушылар
Қазірге кезде бағалы қағаздар ... ... ... мемлекет,
жергілікті әкімшілік, ірі ұлттық және халықаралық компаниялар. ... ... ... ... ... бар. ... олар ... қағаздар ешбір қиындықсыз өтеді. Нарық ол қағаздарды көп ... ... ... Бұл ... ... мемлекеттік және
жергілікті әкімшіліктің қағаздары.
Екінші топ, инвестициялық ... ... ... ... ... ... институттары. Олар:
a) екінші деңгейдегі және инвестициялық банктер;
b) сақтандыру қоғамдары;
c) зейнетақы қорлары және сол сияқты ... ... ... ... ... яғни ... ... тұлғалардың қаржысын біріктіріп, оларды табысты ... ... ... ... топ - ... яғни жеке адамдар, оның ішінде шағын
кәсіпорындардың ... ... ... ... Статистика деректері
дәлелдегендей олардың бір бөлігі ашылмай жатып жабылып қалады, тек ... ғана ... ... ... екен. Кейбір шағын кәсіпорындар табысты
және болашағы бар екенін дәлелдеді.
Төртінші топ, ... ... ... ... ... ... мен дилерлер. Олардың қолындағы хабарлар, керекті байланыс
құралдары оларға бағалы қағаздар операциясын жүргізуге ... ... елде ... ... ... ... және оған ... мемлекет белгілейді. Себебі мемлекеттің заң актілерінде елдің
экономикалық жағдайы аңғарылады. Қазақстанда бағалы ... ... ...... ... ... және ... инвестициялық институттар. Мемлекет эмитент заң жүзінде белгілейді.
Эмитент — заңды тұлға, ол мемлекеттік орган ... ... ... ... ... Бағалы қағаздардың эмитенттері өздерінің ағымдағы және
күрделі шығыстарын қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді қаржыландыруға мүдделі
және бұл ... оған ... ... иесі және ... ... ... дәлелдей алатын адамдар болып табылады.
Жалпы алғанда, бағалы қағаздардың эмитенттері ... ... өз ... ... ... ... ... бәсекелестік
жағдайындағы эмиссияның күрделі ... ... ... ... ... зор шығыстарды ғана емес, сонымен қатар кәсіби
білімді, мамандануды, дағдыларды ... ... ... ... көпшілік
жағдайда кәсіби делдалдардың – банктердің, брокерлердің, инвестициялық
компаниялардың қызметіне жүгінеді. ... бәрі осы ... және ... ретінде бағалы қағаздар нарығындағы
делдалдар болып табылады.
Инвестор жеке адам немесе занды тұлға ... ... Олар ... өз ... сатып алады. Бір мезгілде делдалдар бола отырып
өздерінің клиенттеріне қысқа ... ... ... ... бір ... ... банктері басқа корпорацияларға
ұсынады) банктер ... ... ... инвесторлар ретінде басымдыққа
ие болады. Күрделі бағалы қағаздар нарығында жеке инвесторлардың ... ... ... ... ... тарихи
эволюциясы байқалады. Инвестициялық институттар — занды тұлға. Олардың
ұйымдық түрлері әртүрлі болады. ... ... ... ... — занды
тұлғалар мемлекеттік лицензия, ал жеке адамдар ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ
2.1 Бағалы қағаздар туралы Қазақстан республикасының заңдары
Бағалы қағаздар туралы Қазақстан Республикасының заңдары біраз
кезеңдерден өтті.1917 жылы ... ... ... ... ... бір бөлігі болғандықтан ХVШ-ХІХ ғасырларда қазақ даласында
азаматтық жэне сауда қатынастары орыстың саудалық-қүқықтық ережелерімен
реттелді.
1977 жылы қабылданған КСРО Конституциясында да жеке ... ... ... ... айналымға акциялар, облигациялар
шығаратын акционерлік қоғамдар және баска шаруашылық кәсіпорындары мен
шаруашылық серіктестіктерін кұру туралы құқық болған жоқ. Алайда,
мемлекеттің «өз ішінде» ... ... ... облигациялар
шығарылып, олар бағалы қағаздар деп аталды.
КСРО Министрлер Кеңесінің 1990 жылғы 19 маусымындағы шешімі ... ... ... ... одан ... 1991 ... 31 ... Кеңес
Одағы және Одақтас республикалар жаңа ... ... ... Оның толық бір тарауы бағалы қағаздар туралы ұғымға және оның
түрлеріне, сол ... ... ... ... ... беру ... ... арналған. Бағалы қағаздар туралы дәл осы негіздер 1993
жылдың 30 қаңтарында Қазақ КСР-ның Жоғары кенесінің «Экономикалық ... ... ... ... ... реттеу туралы» қаулысы
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін қабылдағанша өз күшінде болды.
1991-1995 ... ... ... ... ... ... ... құқықтық актілер қабылданды. Олар:
• 1991 жылдың 21 ... ... ... және
акционерлік қоғамдар туралы» Қазақ КСР-ның акционерлік қоғамдар және
жауапкершілігі ... ... ... ... өз ... үшін ... мен облигациялар шығаруына мүмкіндік беретін
заң;
• 1991 жылдың 11 маусымындағы «Бағалы ... ... және ... туралы» бағалы қағаздарды шығаруды реттеуге, оларды ... ... ... ... ... ... ... құруға жэне оның жұмыс істеуіне рұқсат беретін заң;
1991 жылдың 13 қарашасындағы Қазақ КСР-ның Министрлер ... ... ... ... ... ережесі- шығарылатын бағалы
кағаздардың түрлерін және ... ... ... ... жылдың 20 наурызындағы Республика Президентінің «Бағалы қағаздар
нарығын қалыптастыру шаралары туралы» жарлығы, бағалы қағаздар нарығындағы
қатынастарды ... және ... ... орган ретінде бағалы
қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссияның ережесін бекітті.
1995 жылдың 21 ... ... ... және қор ... туралы"
№2227 Президенттің заң күші бар жарлығы.
2. "Шаруашылық серіктестіктері туралы" №2255 Президенттің заң күші бар
жарлығы 2.05.95 ... ... ... ... ... ... №2155 ... заң
күші бар жарлығы 30.03.95 ж.
4. "Акционерлік қоғамдар туралы" №281-1 ... ... 10.07.98 ... Басқа заңдар және нормативтік құқықтық актілер.
Оған бағалы ... ... және ... ... мәселелерін,
Ұлттық комиссияның өкілдігін реттейтін Президенттің заңдық күші ... ... ... валютаны реттеу туралы заң бойынша Ұлттық
комиссия валюта қатынастарын, соның ... ішкі ... ... ... ... ... реттейтін орган болып тағайындалады.
Басқа нормативті-құқықтық актілердің ішінде төмендегілерді атап айтуға
болады:
- бағалы қағаздар нарығының кейбір мәселелерін реттейтін ... ... ... ... бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық ... ... - ... нарығын реттейтін ережелер.
- басқа орталық атқару органдарының бағалы қағаздар айналымына
байланысты ... ... ... ... сай ... ... ... қор биржалары құрылды, брокерлік және дилерлік кеңселер ашылып,
олар акциялардың мемлекеттік бумалары және ... ... ... түрлерімен мәмілелерге қатысты.
2009 жылғы мәлімет бойынша Қазақстанның банк ... ... ... 14 банк және ... ... 23 ... жұмыс
істейді. Қазақстандық банктік қызмет көрсету нарығы олардың мемлекеттік
тиістілігіне ... тыс кез ... ... үшін ... ... ... ... капитал банктердің жиынтық жарғылық
капиталының 7,6% болды.
Сонымен қатар, Қазақстандағы ... ... ... ... ... іске ... көптеген азаматтар бағалы
қағаздар нарығында ... ... ... ... ... Қазіргі
уақытта бағалы қағаздар туралы шыққан заңдар жетілген және ... ... ... ... ... процесі аяқталды деуге болмайды.
Дегенмен, бүгінгі күні айтылған заңдарды пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... мен кемшіліктері анықтауға мүмкіншілік бар.
2.2. Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының пайда
болуы
Қазақстанда бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы еліміздің егемендігін
алғаннан басталды. ... ... ... ... мемлекеттік реттеуді
негізінен 4 кезеңге жіктейміз. Бұл ... ... ... ... ... ... және қадағалайтын органдарға байланысты. ҚР
заңнамада бағалы қағаздар ... және ... ... ... ... ... Азаматтық кодексінің 91-бабына сәйкес, бағалы ... - ... ... белгiлi бiр жазбалар мен басқа да ... ... ... ... ... және ... ... Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заң ... өзге де ... ... Заңнамаларды салыстыру негізінде,
Азаматық кодекс пен Бағалы ... ... ... ... Сонымен қатар, инвестициялық қор туралы ҚР заңында пайды бағалы
қағаз түрі деп ... де, өзге ... ... пай - ... қағаз
мәртебесі ретінде негізделмеген.
Бағалы қағаздар нарығының даму деңгейі көп ... ... ... байланысты. Себебі бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... табысының өсуі - Қазақстанда бағалы қағаздар
нарығы дамуының басты шарты.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2009 ... ... ... ... ... қағаздар нарығын дамыту- қазіргі
уақытта қалыптасқан дағдарыстан шығуға көмектесері сөзсіз» . Бұл бағалы
қағаздар нарығының аса ... ... ... ... ... ... сипаттағандай, бағалы қағаздардың ең
көлемдісі және ең өтімдісі мемлекеттік қарыз міндеттемелері. Мемлекеттік
қарыз міндеттемелері ... ... оған ... байланысты:
біріншіден, мемлекеттік бағалы қағаздардың ... - ... ... банк — ... ... ... агенті, сонымен
бірге мемлекеттік бағалы қағаздардың дилері.
Мемлекеттік ... ... ... ... ...... ... нысанда жасалған және өз иесіне
міндеттеме берген тұлғадан мерзім ... ... онда ... ... ... талап етуге сөзсіз құқық беретін жазбаша міндеттеме. Ол
беру жазбасы ... ... ... ... атқара отырып, тұлғалардың
шектелмеген тобы арасында айналып жүре алады. Қазіргі кезде ... ... ... жай ... ... ...... белгілі бір мерзім өткеннен кейін ... бір ... ... және ... ... ... пайыз түрінде
кіріс төлеуге кепілдік беретін ... ... ... иелеріне өзінің жалпы құнынан түсетін белгіленген кіріс түрінде
пайда әкеледі. Тіпті бұл пайыз ... ... ... өзі ... ... болады.Облигацияның мынадай түрлері болады:
- ішкі мемлекеттік және жергілікті заемдар облигациялары;
- кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ұжымдары
қарамағына түсетін қаражаттар есебінен, ал азаматтар өзінің жеке құжаттары
есебінен сатып алады.
Ішкі ... және ... ... сатудан түскен қаржы тиісті
бюджеттік немесе бюджеттен тыс қорларға ... Бұл ... банк ... ... ішкі мемлекеттік және жергілікті
займдар үшін займдарды қайтару кезінде проценттерді ... ... ... ... жолымен беріледі.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ... ... ... — бұл ... ақша ... ... ... ақша-несие және
валюта саясатының құралы. Сонымен қатар ол айналысқа түсетін ... ... бір түрі ... ... ... Республикасы Ұлттық
банкі валюта ноттарын 90 күнге дейінгі ... ... ... және оның есеп ... ... жүргізіледі. Валюта ноттары
құжаттамасыз нысанда шығарылады және оның нақты құны 100 валюта бірлігін
құрайды. ... ... ... ... ... ... ... бағаға тең. Ноттарды орналастыру Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... ... — "Алғашқы агенттер" арқылы жүзеге асырылады. Валюта ноттарын
орналастыру 2 әдіспен жүргізіледі:
1. ... ... ... агентпен келісілген баға бойынша сату әдісі.
Аукциондық әдісте тапсырыстарды қанағаттандыру ең аз ... да, ... ... эмиссия көлемі негізіндегі дисконтпен
аяқталады.
Ноттарды ... ... ... ... ... Ұлттық банкі белгілеген мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... 1 күн бұрын алғашқы
агенттерге хабарлау керек және оны ... ... ... ... ... ... нарығының қатысушылары аукцион
өткізілетін күні шығару шарттарында белгіленген көлемде, бәсекелік және
бәсекелік емес ұсыныстармен ... ... бере ... ... ... ұсыныстарында ноттар саны, валютамен ... бір ... ... ... көрсетіледі.
Егер алғашқы агенттен белгіленген уақытқа дейін валюта ... ... ... сол ... ... ... ақша бір күнге мерзімі
өтіп түскен ақша есебіне қаралады. ... ... ... ... ... электрондық жүйе арқылы ноттарды сатып алуға ... ... ... ... кейін алғашқы агенттер инвесторға қағаз
жүзінде, егер ... ... ... ... ... көзделмесе,
ноттарға оның меншік құқығын куәландыратын куәлік береді. Ноттарды есепке
алу ... ол ... ... ... олармен жасалатын мәмілелерде
ашылған "депо" шоттары бойынша жүзеге асырылады.
Құнды қағаздардың төмендегідей түрлері бар:
1. ...... ... ... және ... осы қоғамның капиталындағы үлесін көрсететін бағалы қағаздар
және типіне байланысты акционерлердің жалпы жиналысында дауыс құқығын (жай
атаулы) бере ... ... ... бағалы қағаздардың бұл түрін
шығармайды, оларды тек өнеркәсіп, сауда және ... ... ... ... ... ... акционерлік іс тәжірибесі
акциялардың көптеген ... ... ... ... акционерлерге тиесілі акциялар көлеміне байланысты
болады. Бағалы қағаздар нарығында бір кәсіпорынның акциялары әртүрлі бағада
болуы мүмкін. Қор ... ... ... сату және ... алу
бағасы — акция курсы деп аталады.
Акция курсы сұраныс пен ұсынысқа байланысты ... ... ... ... ... ... факторларға байланысты. Акция құны депозит
түріне қарамастан Қазақстан ... ... ... ... ... - ұзақ ... бағалы қағаз. Әдетте, оны корпорация
облигацияларымен және артықшылықты акциялармен қоса ... Бұл, ... ... ... алғашқы орналастырғанда тартымды етсе, екінші
жағынан ... ... ... ... ... корпорацияның
басқа бағалы қағаздарымен қоса шығарылғаннан кейін, олардан ... ... ... ... және ... ... – бұл кредиттік мекемелердің
салымшыдан ақша ... ... ... салымшының енгізген ақша қаражатын
пайыздармен қайтарып алу құқығын ... ... ... талап ету бойынша (сертификатты көрсетіп, белгілі бір сомаларды
алу құқығын береді) және мерзімді (оларда ... алу ... және ... ... ... ...... түрде бекітілген ақшалы құжат. Ол қаржы ... ... ... чек ... ... соманы төлеуін талап еткен
жарлығы. Чек төлем айналымын көздету ... ... ... бірнеше
түрге бөлінеді:
атаулы чектер;
ордерлі чектер;
иесі ұсынушы чектер.
2.3 Бағалы қағаз нарығының реттейтін жүйелер
Бағалы қағаздар нарығының реттеу мемлекеттің ең ... ... ...... ... ... ... заңды мүдделері
мен құқығын сақтауды ... ету. ... ... нарығында қызмет
атқаратын қаржы институттарының ісін бағыттау мен реттеу ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар
жөніндегі Ұлттық комиссия, Қаржы Министрлігі, Ұлттық банк, ... ... ... ... және ... ... ... саналады.
Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссия - оның төрағасы және төрт
комиссия мүшелерінен құрылады. Олар ... ... ... ... ... атқарады. Комиссия төрағасы мен оның
мүшелерін Премьер-министр ұсынумен 5 жыл ... ... ... ... де осы ... ... ... ҚР бағалы қағаздар нарығын реттеудің ... ... ... бар. ҚР ... ... ... ... негізгі рөлі – бұл мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару және
мемлекеттегі қаржылық институттардың өтімділігін ұстап тұру. ҚР ... ... ... ... ... ... арқылы өзінің ... ... ... ... 1 – ҚР ... ... ... мемлекеттік реттеудің қазіргі үлгісі
Қаржылық қадағалау және АӨҚО қызметін реттеу Агенттіктері жоғарыдағы
мемлекеттік органдардан кеш құрылуына қарамастан, қаржы ... ... ... қағаздар нарығындағы беделі төмен емес. Олардың ҚР-да бағалы
қағаздар нарығындағы негізгі қызметтері – бұл ... ... мен ... ... ... ... ... құралдардың
шығаруын ынталандыру мен олардың талаптарға сай келуін сақтау және ... ... ... ... ... ... үйлестіру.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың өсім қарқыны 2006 жылы 71,76%-ға, 2007
жылы 165%-ға ... және 2008 жылы ... ... ... МБҚ
төмендеу немесе жоғарлау жағдайы мемлекеттің қаржы саясатының мазмұнына,
республикалық бюджеттің ағымдық ... және ... ... үшін жүргізілген саясатқа тәуелді.
МБҚ құрылымының ең үлкен бөлігін ҚР Қаржы министрлігі шығарған ... ... 2005 жылы және 2007 жылы ... ... 38,73% және ... ... екі ... МБҚ құрылымының қомақты бөлігін, яғни 2006 ... ... ... және ... ... ... Ұлттық банктің ноттары мемлекеттің ақша-несие саясатының құралы
бола отырып, ЕДБ-дің өтімді ... ... ... ... қор
биржа мәмілесінде пайда табудың ең ... ... ... Олардың
үлесі 2005 жылы және 2007 жылы өскенін байқаймыз. Сәйкесінше, олардың үлесі
59,83%-ды және 67,82%-ды құрайды.
Сурет 2 – 2005-2008 жылдар ... МБҚ ... ... ... құрылымы жағынан талдау жүргізсек, ҚР
Қаржы министрлігі және Ұлттық банк шығарған бағалы қағаздардың арасындағы
құрылымдық өзгерісті байқауға ... 2005 ... 1-ші ... және ... 1-ші ... көрсетілген мәліметтерге сүйенсек, осы ... ... ... бағалы қағаздарына қарағанда ҚР Ұлттық ... ... ... жоғары. Яғни, ҚР Ұлттық банкі мемлекетте қымбат-
ақша несие саясатын жүргізу мақсатында, өзінің ноттарын ... ... ... ... 2005 және 2007 ... ... республикалық бюджет ресурстардың жеткіліксіздігі және жинақтаушы
зейнетақы қорлардың өтімділігін қамтамасыз ету мақсатында ҚР ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығында мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы ғана
емес, сонымен қатар корпоративтік бағалы қағаздар нарығы қалыптасты. ... ... ... ... ... ... ... да, жыл сайын
біртіндеп дамуы байқалады. Ең алдымен, бағалы қағаздар нарығының ... ... 3 – ... ... негізгі көрсеткіштері
Суретте акционерлік қоғамдар санының және олардың акция шығарылымының
санының серпіні қарастырылған. Мұнда, жыл ... ... ... және ... ... қысқарылуы байқалады. Тек, соңғы жылда
акционерлік қоғамдар санының біршама ... ... ... ... ... ... қағаздарға облигациялар да
жатады. ҚР-да акция нарығына қарағанда облигация ... аз ... 4 – ... және облигация шығарылымдарын салыстыру
Акцияға қарағанда облигация шығарылымы 5 есе ... ... ... ... ... қарағанда тиімсіз. Оның себептеріне –
облигацияның өтелуін, міндетті түрде ... ... ... 5 – ... ... ... ... салыстыру
2.4 Қор нарығы және оның қызметі
Қор нарығы деген бағалы қағаздар сатып алатын және ... ... ... Қор ... ірі банктер қызмет етеді. "Биржа" деген ... грек сөзі — ... яғни ... ... ... білдіреді.
Экономикасы дамыған мемлекеттерге биржалар бірнеше түрге бөлінеді. Мысалы:
- қор биржасы;
- тауар биржасы;
- еңбек биржасы.
Биржа —нарықтың ... ... онда ... пен ... ... бағалы қағазбен сауда жасалады және қызметкерлер жалданады. Ол —
сатушылар мен сатып алушылар кездесетін орын.
Халықаралық қор нарығы (ХҚН) - оның ... ... ... қор
нарықтарының қондырмасы және қайталама қаржы ресурстары болып табылады.
Егер ұлттық қор нарықтарында ... ... ... осы елдің
заңды және жеке тұлғалары болса, онда ... олар әр ... ... ... ... Бұл ... ... зор: әр түрлі елдердің
өкілдері болып табылатын заемшылар мен кредиторлар ... ... ... ... бір ... ... валютаға ауысуын
болжайды. Ұлттық және халықаралық активтердің осылайша араласуы ұлттық
белгілеріне қарамастан, ... ... ... жол ашатын
бірыңғай әмбебап нарықтың қалыптасуына әкеледі. ХҚН қалыптасуы ғылыми-
техникалық ... ол ... ... ... аса көп ... ... алып ... сондай-ақ оларды іске асыру үшін қаржы құралдарының
қуатты көздерін табу қажеттілігімен ... ХҚН ... ... ... кеңеюіне себепші болатын бірқатар факторлар бар.
Олардың қатарына мыналар ... 1) ... ... және ... өсіп келе жатқан өзара байланысы; 2) мемлекет тарапынан ақша
және капитал ағындарының, валюта бағамдарының ... ... ал ... ... ... да ауысуы; 3) сауда-саттық операцияларына
жаңалықтардың ендірілуі, халықаралық сауда және қор ... рөлі ... ... ... есеп ... жетілдіру; 4) ЭЕМ негізінде
банкаралық телекоммуникацияларды дамыту, ... ... ... қор ... (KASE) - 1993 ... 17 қарашада «Қазақ
банкаралық валюта биржасы» деген атпен құрылды. KASE – коммерциялық ұйым,
ол ... ... ... ... ... ... 69 акционері бар (01.11.08 ... ... ...... ... ... ... АҚ (ең ірі акционер), банктер, брокерлік-
дилерлік ұйымдар, активтерді басқару жөніндегі компаниялар, ҮЕЗҚ және ... ... ... ... Азиядағы аса ірі ұйымдастырылған қаржы нарығының
операторы болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ... қағаздармен тікелей және автоматты ... ... (АҚШ ... еуро, Ресей рублі); Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі, Қаржы министрлігі және ... ... ... ... ... ... ... ішінде қазақстандық халықаралық
облигациялар); ХҚҰ облигациялары және шетелдік мемлекеттік бағалы қағаздар;
вексельдер; акциялар; корпоративтік облигациялар және ... қор ... (KASE) ... ...... ... нарығы ретінде қалыптасу, онда бүкіл әлемнен келген
инвесторлар барынша аз ... ... және ең ... ... ... ... кең ... қаржылық құралдар саудасын жүргізу
мүмкіндігіне ие болуға, сондай-ақ сан алуан әрі ... ... ... ... ... пайдалануға тиіс.
2008 жылы 29-30 мамыр аралығында Ақтау ... « ... ... – жеке және ... ... үшін капиталды тарту мен инвестициялау
көзі » ... ... ... ... ... Қазақстан қор биржасының алдағы
мақсаттары талқыланды.
2008 жылғы 19 ... ... ... қор нарығына шығуы – сәтті
стратегиялар және озық іс-тәжірибе» тақырыбы бойынша мүдделі 30 тыңдаушы
қатысқан ... ... Әсел ... ... ... ... және
ақпараттық-білім беру жұмысы басқармасының бастығының орынбасары, «ААҚО-ға
эмитенттер мен ... ... ... ... ААҚО ... атты баяндамасын оқыды.
2.5 Биржалық операциялар
Биржада жеке компаниялардың, мемлекеттік органдарын немесе шетелдердің
бағалы қағаздары айналымға түседі (әдетте тек ... мен ... ... ... ... ... бойынша ажыратылады.
Биржа операциялары кассалық және мерзімді болып ірі екі ... ... ... ... ... есеп жүргізіледі, яғни сатып
алушы қағаз үшін ақша төлеп, орнына сатушыдан бағалы қағазды ... есеп ... ... мерзімде жүргізіледі: ол айдың
ортасы немесе аяғы болуы, болмаса үш, алты ай және с.с уақыт өткеннен кейін
болуы мүмкін. Онда ... ... ... ... түсетін қағаздардың
бағасымен өзгеше болады. Операциялардың екі түрі де ... ... ... және ... ... ... ... болуы мүмкін. Шын
мәнінде де мерзімдік мәміленің айырмашылығы да оның курсында, яғни қағаздың
бағасына. Сондықтан мерзімдік мәмілені алпсатарлық мәміле деп те ... ...... ... ... ... ... мәміле түрлерінің бір-бірінен
түбегейлі айырмашылығы жоқ. Олар тек ... ... ... ... ... ... ... басқа күрделі түрлерінің
негізі болатын жай көрініске тоқтап өтейік.
Мерзімдік мәміле ... есеп ... ... ... бір ... ... ортасында, не болмаса аяғында өтеді. Бірақ, есеп ... ... ... қағаздардың курсымен жүргізіледі. Егер мәміленің
орындалу ... оның ... ... кетсе, пайданы сатушы алады, ал
жоғарылап кетсе сатып ... ... ... стеллаж, пролонгация, репорт, депорттың мәмілелер
алып-сатушылардың бағалы қағаздарының курс өзгерту ... ... ...... ... бойынша мерзімді мәміленің түрі, мұнда екі
жақтың бірі ... ... ... ... мерзімі басталғанда сатушы мен
сатып алушы ... ... ... ... ие ... ... — бағалы қағаздар бойынша жасалатын мәміленің
бір түрі немесе бағалы қағаздар ... ... ... есеп ... ... ...... мәміленің түрі, мұнда бағалы қағаздың иесі (биржа
іскері, екінші деңгейдегі банк) оларды белгілі бір уақыттан ... ... ... ... ... ... міндеттеніп, банкке сатады; сату бағасы
мен сатып алу ... ... ... ... деп ... — оған ... бір ... кейін төмен курспен кері сату
шартымен бағалы қағаздарды сол күнгі курс бойынша сатып алу тән.
Қор биржасы ... ... ... қадағалап, оны көрсетіп
отыратын анықтаушы тәрізді. Бағалы қағаздар курсының ұзақ уақыт бірқалыпты
төмендеуі инвесторларға бұл ... ... мәз емес ... ... ... салудың тежеп, тіпті бұл қоғамның акцияларын сата ... ... ... ... ... ... ... туды. Оларға себеп ретінде мемлекеттің даму қарқынын анықтауда,
қаржылық стратегия мен тактиканы белгілеуде бірқатар ... ... ... қарастыру болып табылады. Осы көрсеткіштердің бірі –
бағалы қағаздар нарығы болып ... ... ... ... нарығы мәнінің ғылым бекіткен жіктелімге сай еместігін көрсетеді.
ҚР-да бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеуді негізінен 4 ... Бұл ... ... ... нарығында мемлекеттік реттеуді
жүргізетін және ... ... ... ... ... ... ... жүргізу кезінде келесідей ... ... ... шығару мен оған толықтыру ... ... ... ... дәрежесіне сүйенуі;
- заңнаманы шығару мен оған толықтыру ... ... ... ... ... және ... ... ұстануы;
- бағалы қағаздар нарығындағы стратегия мен тактиканы анықтау кезінде
нақты ... және ... ... ... қағаздар нарығының қатысушылар тізімін ... ... ... ғана емес, сондай-ақ тиімділік факторын ескеруі.
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының ерекшелігі ... және ... ... ... ... ... ... жеке инвесторлар мен өз мемлекетіміздің әрбір азаматын қарастыру.
Соның нәтижесінде жекеменшіктендіруге банк ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығында жеке
үстемдік роль атқарады. Дәл осы жағдай көпшілік мемлекеттердің ... ... ... ... бас тартуына әкеп соқтырды.
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... Нарықта акционерлік капитал үлесінің көптігі.
2. Үлестік бағалы ... ... ... ... ... ... тура банктік несиенің аздығы.
4. Нарықтағы банк емес мекемелерінің көптігі.
Бұлардан басқа мемлекеттің бағалы қағаздар нарығының нарықтық ... ... ... ... 3 фактор бар:
1. Өндірісті өркендету үшін шығарылып сатылған акциядан түскен ақша ... ... ... ... ... акционерлік қоғам етіп қайта күру -
өндірісті ұйымдастырудың ең ... ... ... ... де, ... істеп жүргендердің де мүддесі шешіледі.
2. Әлі көп ... ... ... ... ... саласын өз
активтерімен инвестициялайтын отандық ұйымдар болмайды. ... ... ... ... ... халыкты кәсіпорын
басқаруына жақын арада тарту бұл механизмді пайдалануға мүмкіндік береді.
3. Саясат факторы — ... ... ... бос ... ... иесі — халық. Жекеменшіктендіру купондары арқылы әрбір
адамды акционерлік қоғамның меншік иесі болу құқын ... ... ... ең өзекті саясат.
Қорыта айтқанда, Қазақстан Республикасында қалыптасып келе жатқан
бағалы ... ... ... нақты бірыңғай көзқарас жоқ. Сондықтан
бағалы ... ... ... талабына сай әлі де біраз өзгерістер
енгізілуі ...... ... ... ... ... банк вексель беруші
немесе акцептант тарапынан ... ... ... оны ... ... ... (трассат) — төлем уақыты келгенде аудармалы вексельге ... және ... ... ... бойынша төлемі міндетін өзіне ...... ... ... ... пара-пар бөлініп
берілетін акционерлік қоғамының таза пайдасының бөлігі.
Дилер — ... ... өз ... ... алып және ... ... жеке тұлға.
Дисконт (баға төмендету) қаржы инструментіне төленген ... ... ... бағаның айырмасы.
Индосамент — басқа адамға табыстау жөніндегі жазу. Құжаттың ... ... қол ... — бағалы қағазға аудару белгісі өз пайдасына ... ...... ... ... ... ... алуға міндеттеме.
Ремитент — аударма вексель соның пайдасынан жазылған адам.
Рендит — бағалы ... ... ... ...... ... ... ұстаушыға вексельде көрсетілген
соманы төлеу талабы.
Трассат — ... ... ... ... ... міндетті адам.
Эмиссия — компанияның бағалы қағазды шығаруы және ... ... ...... ... ... компания.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының банктермен банк қызмет туралы ... ... ... ... нарығы. Б.А.Көшенова, Алматы, Экономика, 1999.
3. Банковское дело. Г.С.Сейткасымов, Алматы, Каржы-Каражат, 1998.
4. Бухгалтерский учет и ... в ... ... Г.ТАбдраимова, Алматы, Каржы-Каражат, 1998.
5. Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп ... Н.А. ... ... ... Ценные бумаги и их регулирование в РК. Ф.Карагусов, Алматы, Каржы-
Каражат, 1995.
7. "Банки Казахстана" журналы №5 2002ж.
8. Банк хабаршысы. ... Қ. Р ... ... ... мен ... шығу» 2009
жылы 6 наурыздағы жолдауы.
10. Қ.Р-ң «Азаматтық ... (2005 ... 1-ші ... ... ... отандық және шетелдік тәжірибелер // ҚР
Президентінің ... ... ... зерттеулер институтының
ғылыми - сараптамалық журналы "Қоғам және Дәуір», -2006.- №2 (10). ... 0,5 ... ... ... қағаздар нарығының өзекті сұрақтары: опцион және
астық ... // ... және ... өзара байланыстың жаңа
аспектілері: Халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. –
Алматы: Тұран ... 2006. – 328-333 бб., 0,3 ... ... ... ... ... ... рөлі
және олардың Қазақстан Республикасында сипаты // Бәсекеге қабілетті ... ... және ... ... ... ... – Алматы: Халықаралық бизнес университеті,
2006. - 1 бөлім. -118-122 бб., 0,3 б.т.
14. ... ақша ... және ... оқу ... (Р.О. Смағұлова,
К.А. Мадыханова, Ж.Ш.Сатыбалдиева), Алматы: Экономика, 2008. 28,9 б.т. ... 3,75 ... ... ... ... ... нарығын мемлекеттік реттеу:
қажеттілігі, алғышарттары және мәселелері // Қаржы-қаражат ... ... - 67-72 бб., 0,44 ... ... ... ... халықаралық үлгілері және Қазақстан
нарығында мемлекеттік реттеуді жетілдірудің ... // ... ... ... ... ... жеделдетілген
жаңғырту және корпоративтік құрылымдардың дамуы: ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
университеті, 2008. - 2 бөлім. – 208-211 бб., 0,3 б.т.
17. Ақтау қаласында ... ... ... ... – жеке ... ... үшін ... тарту мен инвестициялау көзі ... ... ... (2008 жыл 29-30 мамыр)
18. Өскемен қаласында өткізілген эмитенттерге ... ... ... 17 ... АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БИЗНЕС ФАКУЛЬТЕТІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ КАФЕДРАСЫ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ
ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ
ОРЫНДАҒАН: Кильчабаев Б.К
ТОБЫ: ... ... ... ... ... ... ... реттеу және бақылау
АӨҚО қызметін реттеу агенттігі
Қаржылық қадағалау Агенттігі
ҚР Ұлттық ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бағалы қағаздар нарығын реттеу9 бет
Бу турбинасын жобалау кезіндегі негізгі есептер жайлы4 бет
Жарғақ қанаттылар отряды - hymenoptera14 бет
Жылуэнергетикалық қондырғылардың атқарушы механизмдері мен реттеу құралдары жайлы ақпарат8 бет
Салық - бюджетаралық қатынастарды реттеуші механизм ретінде24 бет
Суды сорғыш насостар станциялары8 бет
Технологиялық процесстің сипаттамасы26 бет
Турбиналық сатылардың жұмыс процесі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь