Ойлау: тәсілдері, формалары

1.Ойлау туралы жалпы ұғым.
2.Ой тәсілдері
3.Ойлау формалары
4.Ойлау саласындағы дара айырмашылықтар
5.Ойлаудың дамуы және оны қалыптастыру
Ойлау дегеніміз сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының байланыс- қатынастарының миымызда жалпылай және жанама түрде сөз арқылы бейнеленуі.
Адамның ойы арқашанда сөз арқылы білдіреді. Біреу екінші біреуге пікірін білдіргенде өзін естісін деп дауыстап сөйлейді. Ой толық сөз күйінде білдірілгенде ғана айқындалып, дәйектелініп дәлелдене түседі. Ойлау мен сөйлеу бірдей нәрсе деп, бұлардың арасына теңдік белгісін қою дұрыс емес. Ой – сыртқы дүниені бейнелеудің ең жоғары формасы, сөз – ойды басқа адамдарға жеткізетін құрал.Ойдың сөз арқылы бейнеленуі арқасында адам өзінен бұрынғы ұрпақтар жинаған тәжірбие мен білімді сақтап қала алды, ойды өмірді онан әрі жақсарту мақсаттарына пайдаланады.
Бала тілі шықпай тұрған кезде де ойлай алады. Нәресте айналасындағы дүниені бірінші сигнал жүйесінің қызметі арқылы танып біледі. Ойлаудың бұл түрі оның танымын онша кеңіте алмайды. Баланың тілі шығып, сөз арқылы үлкендермен қарым қатынасқа түскенде ғана оның ойлау шеңбері кеңейетін болады.
Тіл мен ойдың бір бірімен тығыс байланыста болғатындығын халық ерте кездің өзінде ақ байқаған. Мәселен, халқымыздың «Ішімдегінің бәрі тілімде, тілімдегінің бәрі түсімде» деген мақалы адамның басындағы ойы тілінен көрінетіндігін, ал тілдің өзі адам психологиясын байқататын тамаша құрал екндігін дақсы көсетеді.Сөйтіп, ойдың дамуы адамның нақтылы іс әрекетімен шарттас болуымен қатар, оның сөйлеу мәдениетін меңгере білумен де, сөз өнеріне жетілуімен де тығыз байланысты.
Сөйлеумен тығыз байланысты жүріп отыратын ойлау процесі тек адам баласынаың психикасына ғана тән процесс болып табылады. Адам ойлауының эволюциялық даму жолы өте ұзақ. Ойлаудың ішкі мазмұны қоғам дамуымен бірге өзгеріп отырады. Қоғам ілгері дамып, оның ғылымы мен техникасы өскен сайын жаңа ұғымдар пайда болып, қалыптасады, бұрынғылары ескіріп қатардан шығады.
Жарықбаев «Психология» 144 – 160 беттер.
        
        Жоспар:
1.Ойлау туралы жалпы ұғым.
2.Ой тәсілдері
3.Ойлау формалары
4.Ойлау саласындағы дара айырмашылықтар
5.Ойлаудың дамуы және оны қалыптастыру
1.Ойлау туралы ... ... ... ... ... ... мен ... байланыс-
қатынастарының миымызда жалпылай және жанама түрде сөз арқылы бейнеленуі.
Адамның ойы арқашанда сөз ... ... ... екінші біреуге
пікірін білдіргенде өзін ... деп ... ... Ой ... сөз
күйінде білдірілгенде ғана айқындалып, дәйектелініп дәлелдене түседі. Ойлау
мен сөйлеу бірдей нәрсе деп, бұлардың арасына ... ... қою ... Ой – ... ... ... ең ... формасы, сөз – ойды басқа
адамдарға жеткізетін құрал.Ойдың сөз арқылы бейнеленуі ... ... ... ... ... ... мен ... сақтап қала алды, ойды
өмірді онан әрі жақсарту мақсаттарына пайдаланады.
Бала тілі шықпай тұрған кезде де ойлай алады. ... ... ... ... жүйесінің қызметі арқылы танып біледі. Ойлаудың бұл
түрі оның танымын онша кеңіте алмайды. ... тілі ... сөз ... ... ... ... ғана оның ойлау шеңбері кеңейетін
болады.
Тіл мен ойдың бір бірімен тығыс байланыста ... ... ... ... ақ ... ... халқымыздың «Ішімдегінің бәрі тілімде,
тілімдегінің бәрі түсімде» деген мақалы адамның басындағы ойы ... ал ... өзі адам ... ... ... ... дақсы көсетеді.Сөйтіп, ойдың дамуы адамның нақтылы іс әрекетімен
шарттас болуымен қатар, оның сөйлеу ... ... ... де, ... ... де ... байланысты.
Сөйлеумен тығыз байланысты жүріп отыратын ... ... тек ... ... ғана тән ... ... ... Адам ойлауының
эволюциялық даму жолы өте ұзақ. Ойлаудың ішкі мазмұны қоғам дамуымен бірге
өзгеріп отырады. Қоғам ілгері ... оның ... мен ... ... ... ... ... болып, қалыптасады, бұрынғылары ескіріп қатардан шығады.
Адам сыртқы дүние ... ... ... ... ... оның ... ... түседі, қазір ойлаудыңпрактикалық әрекетпен байланысқан сан
салалы түрлері пайда болды. Адам өз ойлауының ақиқаттығын ... ... ... Ой ... мен ... ... ... орындаудың
белгілі ережелері мен жүйесінің пайда болуы – адамойлауының зор табысқа
жетуінің, тарихи дамуының ... ... ... мен ... ... және ... тексерілудің нәтижесінде адам санасында бекіп,
зор шындыққа ... ... ... сыртқы дүниемен қарым – қатынас жасау
процесінде туындап отырады. Адам ойлауының мазмұнын билейтін – объективті
шындық. ... ... ... ... оны ... ұмтылдыратын – оның
қажеттері.
Ойлау - өзіндік ішкі қарама – қарсы қайшылықтарға толы процесс.Бұл оның
дамуының және іске асуының ... ... ... ... ... пайда
болуында жаңа, белгісіз нәрселерге зер салып, қызығудың да маңызы зор. Әлде
де белгісіз, түсініксіз, нәрсені ... ... ... түрлі сұрақтарға
жауап іздеп, ой әрекетімен шұғылдануға адамды итермелейді.Бұдан ... ... яғни ... ... кезеңі басталады. Бұл адам психологиясына
ерекше әсер ететін өзекті, аса ... ... ... ... ... адам танымының тарихи дамуының барысында ғана бұлар біртіндеп,
түзетіліп отырылады.
Түйсік пен қабылдауға қарағанда ойлауда қателесуге мүмкіндік бар. ... ... ... ... екі жақтан (теория мен ... ... ... ... ... ... мен елестерге
қарағанда әлдеқайда жоғары тұрады. Сөйтіп, ... ... ... ... ең ... ... аса күрделі психикалық процесс.Оны зерттеумен бірнеше ... ... ... мен ... орны ... Осы ... ойды зерттеудегі әдіс - тәсілдерінде де өзіндік айырмашылықтар
бар. Мәселен, психология түрлі жас мөлшеріндегі адам ... ... ... ... ... яғни жеке ... ... ерекшеліктерінің
заңдылықтарын қарастырса, логика – ... ... ... ой ... мен ... ... адам ойының нақты нәтижесі болып
табылатын ұғым, пікір, ... ой ... ... ... Кей
жағдайда бұл екеуң бірін – бірі толықтырып, ой ... арта ... ... ... ... ... ... және синтез процестерінен басталады. Ойлау түйсік
пен қабылдаудағы анализ бен синтездің жаңа мазмұнға ие болған түрі. ... ой ... ... ... мен ... ... ... жеке
бөліктерге бөлу. Синтезде ой арқылы заттың, құбылыстың ... ... ... бен ...... бірі - ... байланысты,
бірінсіз бірі болмайтын құбылыс. Бұл екеуі - ... – бірі ... ой ... ... ... ... келген сұраққа
жауап табу, қандай болмасын бір мәселені шеше алу анализ бен ... ... ... ... ... жеке бөліктерге ажыратсақ, бұл
анализ (талдау) ... да, ... осы ... белгілі тәртіппен
құрастырсақ, синтез (топтастыру) болады. Балаларда оқу, ... ... ... жолы да осы ... ... ... ... Адам ... анализ бен синтездің дәрежесі түрлі
жағдайларға байланысты (жас, білім,тәжірбие т.б.) әр қилы ... ... ... ... бөлуі де, Эйнштейннің салыстырмалы теориясы
да анализге ... ... ... екіншісінің айырмашылығы жер мен көктей.
Бөбектің қағазды ... ... ... практикалық амал ретінде көрінсе,
Эйнштейннің салыстырмалы теоиясында ... ... ой ... ... бен ... негізінде салыстыру деп аталатын ой ... ... ... ... ... қасиеттері айқындалады. Бұл
операция салыстыратын заттардың бір түрлі белгілерін көрсетумен ... ... ... да ... ... ... оның түсіне, түріне, ... ... ... ... ... ... ... күрделі түрі – абстракция ... ... мен ... ... арқылы оның елеулі
қасиеттерін басқа қасиеттерінен ойша бөліп алуды ... ... ... ... ... ... ... «төрт бұрыш» деген сөзбен
белгілесек, сонғысы абстркция болады . Сондай – ақ, бор, қар, қант ... ... ... ... «ақшыл» деген сөзді алсақ, бұл ... ... ... қарама – қарсы процесті нақтылау деп атайды . Нақтылау –
абстракциялық ұғымды соған сәйкес келетін жеке ... ... ... ... мен ... ... ой. Мәселен, жылқы деген жалпы ... тай, ... ... ... бие деп ... ... ... жылқының
жеке түрлері нақтылауға мысал бола алады. Нақтылау абстракцияға ... ... етіп ... ... ... Жек мысал, көрнекті
құрал - нақтылаудың түрлі формалары.
Жалпылау дегеніміз бір текті заттардың, құбылыстардың ортақ қасиеттерін
оймен ... ... үшін ... ... ... ... таба
білу керек.Мәселен, алма, өрік, мейіз, алмұрт т.б. ұқсас белгілері жиналып
келіп, ... ... ... ... ... ... тәсілі бізге сыртқы
дүние заттарының мәнді ... ... ... ... ... ... «
...ең қарапайым, қорытнды жасауғы,ұғымдардың бастапқы және ең қарапайым
пайда ...... ... ... неғұрлым терең объективтік байланысын
адамның тануы деген сөз».
Жалпылау арқылы шындықтағы ... мен ... ... ... ... ... (систематизация) дейді. Жүйелеудің ...... ... ... – типке, типтен – классқа, кластан
– отрядқа, отрядтан – ... ...... ...... ... ... арқылы өсімдіктер дүниесін, химикалық элементтерді
белгілі классификацияға келтіруге болады. Осы ... ой ... ... қыры мен ... жақсчы білетін қазақтарда ерекше дамыған.
Мәселен олар шөпті ащы (көкпек, изен, жусан т.б.), тұщы ... боз ... сулы деп ... бөлінеді. Шөптерді қай малдың жейтініне қарай
да топтастыруға болады. Айталық, түйе ... ... ... изен т.б., қой
жейтіндері: жоңышқа, қына десек, жылқы отына – боз, өияқ, беде, ебелек,
бидайық ... ... ... ақ ... жынысына, жүрісіне бөлу де
ойдың осы тәсіліне ... ... ... ой ... қоса ой ... да тұрады. Ойдың бастапқы
формасы болып ұғым есептеледі. ой. Ұғым ... ... мен ... Ұғымда заттардың жалпы және ... ... ... ... оқушы, мұғалім т.б. әртекті ұғымдар). Ұғымдар арқылы ... ұзақ ... ... ... ... ... қозғалмайды
емес, қайта мәңгі қозғалып тұрады,бірі екіншісіне құйылып отырады, мұнысыз
олар ... ... ... ... дара және ... ... ... Мәселен, «Шымкент қаласы», «Ғ.
Мұратпаев» дара ұғым болса, «кітап», «адам», «жұлдыз» жалпы ұғым ... ... ұғым да ... ... ... «жиналыс» (студенттер
жиналысы), «кітапхана» (балалар кітапханасы) т.б. бейнеленіп отырады.
Мәселен, ... ...... көп - аз секілді жеке, нақтылы
заттардың өзара байланысын оқушылар қиналмай ұғады. Бала ұзынды – ... ... ... ... ... ... ... белгілі
тұрқы бар екенің аңғарады. Үінші, төртінші класс оқушыларының кеңістік
жөніндегі ұғымдары ... ... ... ... ... ұғымдармен
толыға түседі.
Шындықтағы заттардың қарапайым байланысы пікірлерден көрінеді. Пікір –
бұл зат туралы мақұлдау не оны ... ... ... ... ... ... – Қазақстан Республикасының оңтүстік астанасы» десек, бұл
шындыққа сай ақиқат пікір болады да, ал «Атом – ... ... ... ... ... бұл ... ... болып табылады. Әрбір пікірде
үш бөлім болады. Олар: бастауыш, баяндауыш және байланыс. Мәселен ,
жоғарыда келтірілген пікірде «Алматы»- ... ... ... ... астанасы» – логикалық баяндауыш. Байланыс сөздер
(«деп», «дегеніміз», «айтамыз»т.б.) пікір де көінесе айтылмай, тек ойға
алынып отырады. Пікір грамматикада сөйлем делінеді. ... де ұғым ... ... мен ... негізінде ғана туып, өмір сүре алады.
Пікір мен сөйлем бір - ... ... ... ... бұл ... ... мазмұны біреу. Пікірдің түрлері көп. Оны логика
ғылымы жан - жақты қарастырады. Бұлар да шындықтағы әр ... ... ... ... сондай ақ нәрселердің арасындағы түрлі
байланыстар бейнеленеді.
Ойлаудың ... ... бірі – ой ... Ой ... ... пікірлерден жаңа бір пікір шығару ... ... үшін оны ... ... ... ... қажет.Қатар
тұрған кездейсоқ пікірлерден қорытынды шықпайды. Мәселен, «Барлық делфиндер-
жануар», «Барлық металдар ... ... ... екі ... ... ... ... жоқ. Сондықтан бұл екеуінен ... жаңа ... тууы ... ... ... үш түрі болады. Бірінші дедукциялық, екіншісі
ирдукциялық, ал үшіншісі аналогиялық ой қорытындысы деп аталады. Дедукция
дегеніміз жалпыдан жекеге ... ... ой ... ... біз ... ... жоқ жерде тіршілік ете алмайды, ал балық тірі
организмнің бірі десек, олай ... ... ... жоқ ... ... ... деген қорытындыға келеміз.
Индукция- жекеден жалпыға қарай жасалатын ой қорытындысы, мәселен,
оттегі болмаған ... ... өсе ... ... оттегі жоқ ауада
жануарлар да, адам да тіршілік ете ... ... осы ... ... жоқ ... ... тірі организмдер тіршілік ете алмайды»
деген қорытындыға келеміз.
Аналогия дегеніміз- ұқсастық бойынша ой қорытындыларын жасау. Мәселен,
И.Ньютон ... ... ... ... тапқанда, ой қорытындысының осы
түріне сүйенген. Ол жер үстіндегі денелердің ... ... ... ... ... ... арасындағы ұқсастықты түсіндіруде аналогияны
келтірді.Аналогия осындай ғылыми гипотезаның бастамасында елеулі роль
атқарды.
Оқушыларда ұғымдар мен ... ... ... ... ... қорытындыларының дамуына мүмкіндік туғызады. Өйткені, ойлаудың формалары
бір-бірімен байланыса дамып отырады. Бірінші, екінші кластағылар ой
қорытындыларын тікелей байқауға сүйеніп ... Ал ... ... ... жеке ... себеп –салдар байланыстарын байқай келіп, одан
жалпы қорытындылар жасап отырады. Тәжірибе үстінде құбылыстарды тікелей
байқап көру индукциялық ой ... ... ... ... ... ережелер мен принцптерді меңгеру дедукциялық ой қорытырдыларының
пайда болуына қолайлы әсер етеді. Дедукциялық ой қорытындысында бала өзі
білетін ... ... ... ... сол ... ... ұғуға тырысады. Мәселен, ұрықтың ішінде дәні
болатындықтан, помидорды да ұрық ... ... ... ... ой қорытындысын жсай алатындығын жақсы дәлелдейді.
4.Ойлау саласындағы дара айырмашылықтар.
Адам ... тән ... ... ... жеке адамның ойлау
әрекеті даралық ерекшеліктерге толы. ... адам ... ... ... ... орамдылығы, ұшқырлығы, дербестілігі, оның логикалық
жүйелілігі, ... т.б. ... ... кеңдігі бар адам еркін ойлайды, мәселені ескі ... ... ... ... кең адам ... ... ... бұрын сыналып қате деп табылған әдіске жоламайды. Ой ... ... ... ...... ... Мұндай адам
мәселені шешуге қорқақ, ойға шабан, ол баста ... ... бір ... шырқ
айналдырады да дүреді. Тіпті оның жарамсыз әдіс екнін байқаса да ... ... ... жетпейді. Мұндай адам ой әрекетін өз қажетіне
жарата білмейтін, енжар адам. ... ерте ... ... – ақ ақыл ... ... ерекше қастерлеген. Мәселен, «Ой ... тең ... ... кең ... ... ... қандай мәселені болмасын тұтас, барлық
жағынан қамти ойлау ... ... кең, ... ... белгілі
логикалық талаптарғасәйкес құралуына қарай болатындығы айтылған.
Ойдың ... . ... ... ... барлық жақтарын көре
біледі,оны тез шеше алады, ойы аса сергек және ... ... ... ... асып - ... ... санасады, осындай қасиетті
ойдың ұшқырлығы дейді. Өте қиын қоғамдық - әлеуметтік ... ... ... ... таудай ақылдылықпен ұштасып келетін түрін марксизм
– ленинизм классиктерінен көруге болады. ... ...... ... ... ... Мұндай адам ой жұмысымен онша басн ауыртпай ... ... ... ... Бұл ... ... ойлылыққа әдеттенген,
дайын тұжырымға жармасқыш, жеңіл ойлауға, мәселені үстіртін шешуге бейім
келеді.
Басқалардан ... ... ... өз ... шешу – ... ... бірі. Мұндай адам алдындағы мәселені шешуде басқа ... ... оны ... да өзі ... ... Бұл нағыз
творчестволық ойдың иесі. Кейбіреулер бұған қарама - ... өз ... айта ... ... ... кісіге сүйеніп, ойсыз өмір кешеді. Абай
осындай адамның психологиясын ... ... миы ... ой ... ... ... айтса көнді,
Жұрта айтса болды
Әдеті ... ... ... ... ... өмір тәжірибесі , оның айналасындағылар ,
нерв жүйесінің типтік ерекшеліктері, денсаулық жағдайы, жас ерекшеліктері
т.б. осы ... ... дара ... қалыптасуына себеп
болатын факторлардың бір тобы.
Ойлау саласындағы дара айырмашылықтарға тоқталғанда В.И.Лениннің
адамның ... ... ... ... ... және ... адамды ақылды деп
айтуға болатындығы жөнінде айтқан мына бір пікірлерін ескермеске болмайды :
«Ақылды адам – дегеніміз ... адам ... ... ... жоқ; ... ... емес.Ақылды адам дегеніміз пәлендей мәнді емес қатерлер жіберіп,
ол қатерлерді оңай, тез түзете білетін адам».
5.Ойлаудың дамуы және оның қалыптасуы.
Жаңа туған балада ... ... ... Ойлау баланың сыртқы ортамен
белсенді қарым-қатынас жасауының нәтижесінде, оның өмір тәжірибесімен
қосақталып дамып ... ... бір ... бала ... саусағындағы
жараға жағылған иод ерітіндісіне көз салды. Он бес айлық бір бала өзі
сүйрей алмаған жәшіктің ... ... ... ... оларды азайта
бастайды, сонан соң оны жылжытатын болады.
Тілдің ... бала ... ... ... ... болып табылады.
Мектепке түскенге дейінгі бала ойлауы дамудың ұзақ жолынан өтеді. Ойлау
бұл ... ... ... ... ... әлде де ... ... ойлауын дамытуда мектептегі оқу-тәрбие процесі шешуші роль
атқарады. Бала ойлауын дамыту үшін мұғалім тиісті жұмыстар жүргізіп отыруы
тиіс. Осындай ойлау тәрбиесіне қатысты ... ... ... ... ... ... математикалық) жөнінде өз
беттерінше қорытынды жасай алуға үйрету үшін мұғалім сабақта мүмкіндігінше
эвристикалық методты жиі пайдаланып отыруы қажет. Оқу ... ... ... ... жас өзгешіліктерін ескере отырып
ұйымдастырса ғана , оның ойлау қабілетінің дамуына мүмкіндіктер туады.
2. Балалардың сөйлеу қабілетін дамытып отыру олардың ... ... ... ... Ойлау қабылдаулар мен елестердің негізінде жасалады. Сондықтан
оқушының сабақты мүмкіндігінше ... ... ... елестердің тиянақты
қалыптасуына мүғалім айрықша қамқорлық жасамаса болмайды.
4. Мұғалім балаларды үнемі ойланып оқуға бағыттауы тиіс. Бұған оқу
процесін ... ... ... бала ... ... ... мол пайдалану арқылы жетуге болады.
5. Оқушылардың өз беттерінше жасаған ой операцияларының дұрыс-
бұрыстығын тексерту, оларды бір мәселенің өзін ... ... ... ... ... ... қажет ететін тмысалдар құрастыру , есептер шығару ,
шығармалар ... ... ... тәрбиелеудің тиімді жолдары.
6.Ойлауды тәрбиелеу бала психологиясын жан-жақты дамытумен тығыз
ұштасып жатады. Бұл оның білуге құмарлығын, тану қызығуларын, көзқарасы ... ... қоса ... ... қораш сөз, солғын сезім
ойдың айқын болуына бөгет жасайды, ал ақылға қонымды жақсы сөз жанға жылы
тиіп, адамдарды небір тамаша сезімдерге жетелейді, ... ой ... ... ... етіп ... ... жатады деген пікірді
жақсы дәлелдейді.
Қолданылған әдебиеттер: Жарықбаев «Психология» 144 – 160 беттер.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
Білім берудегі ғылыми зерттеулер12 бет
Біріктірілген сабақтарды өткізу кезінде компьютерлік технологияларды қолдану6 бет
Оқыту процесіндегі танымдық іс-әрекеттердің дамуы22 бет
Таным процестерінің дамуының психикалық ерекшеліктері11 бет
№1 «Тұлпар» орта тобының ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінің технологиялық картасы34 бет
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу11 бет
Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету50 бет
Тәрбие әдістері. Тәрбие әдістерінің түрлері . Әдістердің анықтамасы10 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь