Қазақстан Республикасының ұлттық білім беру жүйесі: ерекшеліктері, жетілдіру бағыттары

РЕФЕРАТ
ГЛОССАРИЙ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I БІЛІМ БЕРУ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Білім беру жүйесі экономика ғылымының зерттеу нысаны ретінде
қамтамасыз ететін шешуші күш ретінде қарастырады.
1.2 Білім берудің қоғамдық игілік ретіндегі әлеуметтік.экономикалық белгілері.
1.3 Әлемдік білім беру жүйелерін салыстырмалы экономикалық талдау.
ІІ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ҰЛТТЫҚ БІЛІМ БЕРУ МОДЕЛІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ: ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
2.1 Білім беру жүйесінің құқықтық қамтамасыз етілуі
2.2 Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік білім беру саясаты:
басымдықтары, негізгі бағыттары
ІІІ ҰЛТТЫҚ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНІҢ ОТАНДЫҚ ЖАҒДАЙДАҒЫ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қазақстан Республикасындағы білім беру жүйесінің қазіргі жағдайы.
3.2 Қазақстан Республикасында білім беру жүйесін қаржыландыру динамикасы
3.3 Отандық білім беру жүйесін жаңашаландыру бағыттары.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қоғамдық қарым-қатынастар жүйесіндегі өзгерістер өз кезегінде білім беру ісіне ықпал етеді және одан жаңа тарихи кезеңнің шақыруларына жұмыла үн қосуды әрі соған сай жауап беруді талап етеді және де тұтастай алғанда экономиканың даму қажеттіліктеріне сәйкес келуге тиіс. Қазақстандық білім беру жүйесінің әлемдік білім беру кеңістігіне ұлттық ерекшеліктерімен кірігуі өзекті мәселе болып келеді. Осы жерден тақырыптың бүгінгі күнде айрықша өзекті болып отырғанын байқауға болады.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Диплом жұмысының мақсаты – білім беру жүйесінің бүгінгі жағдайын ғылыми-теориялық тұрғыда талдап, оның бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдарын, бағыттарын анықтау және ұсыну. Алға қойған мақсатқа сәйкес келесідей міндеттер орындалады:
- білім экономикасының теориялық мәселелері мен оны мемлекеттік реттеу шараларын ғылыми тұрғыда зерттеу;
- дамыған шетелдік тәжірибені талдау барысында, оларды отандық білім берудің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда қолдануға ұсыныстар жасау;
- ұлттық білім беру жүйесінің ерекшеліктерін көрсету.
Диплом жұмысының зерттеу обьектісі. Жұмыстың объектісі ретінде әлемдік білім беру жүйелері және республиканың білім беру саласы алынады.
Диплом жұмысының зерттеу пәні. Әлемдік білім беру кеңістігіне ену жағдайында білім беру саласының ұлттық ерекшеліктерін айқындау шаралары және сол саладағы экономикалық қатынастар диплом жұмысының зерттеу пәні болып табылады.
Түйін сөздер: білім; білім беру жүйесі; ұлттық білім беру жүйесі; білім беру қызметі; білім қоры; білім сапасы; адам капиталы; қоғамдық игілік; мектеп алды даярлық тобы; бастауыш білім; жалпы орта білім; негізгі білім; кәсіптік білім; жоғарғы білім; білім беру жүйесін қаржыландыру; білім беру жүйесін мемлекеттік реттеу.
Қысқарған сөздер:
БҰҰ – Біріккен ұлттар ұйымы
ДБ – Дүниежүжілік банк
БСҰ – Бүкіләлемдік сауда ұйымы
ЕЫҚҰ – Еуропа ынтымақтастық ұйымы
ЖОО – жоғары оқу орындары
ҒТР – ғылыми техникалық төңкерісі
БХСЖ – білімнің Халықаралық стандарттық жіктелімі
ОӘК – оқу әдістемелік кешен
ҚР БҒМ – Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Диплом жұмысының иллюстациясы - екі график, үш кесте және бір сызбадан тұрады.
1. Мамыров Н.К. Қазақстандағы адам дамуы. – Алматы: Экономика, 2003. – 436 б.
2. Есқалиев М.Д., Шеденов Ө.Қ., Базиков А.А. Жастарға экономикалық тәрбие беру. – Алматы: Мектеп, 1989. – 176 б.
3. Сарбасова Т.С., Сарбасова А.Қ., Бимендиева Л.Ә. Білім беру саласының әлеуметтік-экономикалық мәселелері. – Алматы: Қазақ университеті, 2007. – 56 б.
4. Сарбасова Т.С., Сарбасова А.Қ., Бейсенбаев Ж.Т. Білім беру модернизациясының әлемдік тәжірибесі және оқытудың интерактивті әдістері. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 88 б.
5. Дәулиева Ғ.Р. Білім беру саласының экономикасы. – Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 30 б.
6. Тайжанова Исследование влияния образования на человеческое развитие в РК. // Диссертация. – Алматы: Қазақ университеті, 2008. – 186 б.б
7. Тейхейра П. Рынки в сфере высшего образования: можем ли мы по-прежнему учиться у классиков? // Экономика образования. – 2008.- № 2. 75-87 б.б
8. Гневашева В.А. Социально-экономическая значимость образования как общественного блага // Экономика образования. – 2008.-№ 6. 33-43 б.б
9. Хауптман А. М. Четыре модели развития третичного образования // Экономика образования. – 2007.- № 3. 95-103 б.б
10. Гладких Б.А. Может ли Болонский процесс стимулировать повышение качества и эффективности образования в российском вузе? // Экономика образования. – 2007.-№ 6. 5-15 б.б
11. Семеко Г.В. Школьная реформа в США: программы выбора школы // Экономика образования. – 2007.-№ 6. 49-71 б.б
12. Тихомиров А.В. Путы реформы организации образования // экономика образования. – 2008.- № 3. 4-10 б.б
13. Нарибаев К. Научные и нормативно-правовые основы реформирования высшего образования // Білім. – 2008.-№ 1. 8-21 б.б
14. Төлебаев Д.Ж., Тұңғышбаев А. Жоғары білім беру жүйесін реформалаудың бағыттары мен мазмұны // Білім. – 2006.-№ 4. 32-39 б.б
15. Йылмаз Сатылмыш. Түркиядағы 12 жылдық оқыту жүйесі және бағдарлап оқыту // Білім. – 2008.-№ 6. 42-48 б.б
16. Сабитов Д. Из количества в качество? // Континент от 11-24 февраля 2009 года. – 40-43 б.б
17. Финансы за неделю // Делоой Казакстан. – № 12 от 27 марта 2009 года
18. Хамзин М. Білім де бәсекеге түседі // Егемен Қазақстан. – 29 наурыз 2006 жыл
19. Нарибаев К.Н. Проблемы реформирования высшего образования в Казакстане в условиях глобализации / Под. Ред. О. Сабдена. – Алматы: Институт экономики МОН РК, 2007. – 30 б
20. Статистические данные в сфере образования РК. http://www.google.kz.

21. Адам құқықтарының жалпыға ортақ Декларациясы. – 10 желтоқсан 1948 жыл. // Қазақстандағы адам дамуы: Мамыров Н.К. – Алматы: Экономика, 2003. – 426-432 б.б
22. Адам құқықтары жөніндегі халықаралық билль.- Алматы: ЮРИСТ, 2002.- 17-18 б.б
23. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы: ЮРИСТ, 2008.
24. Қазақстан Республикасы Президентінің “Қазақстан – 2030” халыққа Жолдауы.// Егемен Қазақстан. – 11 қазан 1997 жыл
25. Қазақстан Республикасы Президентінің “Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында” атты халыққа Жолдауы.// Егемен Қазақстан. – 24 наурыз 2006 жыл.
26. Қазақстан Республикасы Президентінің “Дағдарыстан - дамуға” атты халыққа Жолдауы.// Жетісу. – 7 наурыз 2009 жыл.
27. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 309 б.
28. Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңы. 27 шілде 2007 жыл.// Егемен Қазақстан 15 тамыз 2007 жыл
29. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. // Жетісу. – 30 желтоқсан 2003 жыл.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес факультеті
Экономикалық теория кафедрасы
Диплом жұмысы
Қазақстан ... ... ... беру ... ... ... __________________ ... ... курс ... ... ... Дәулиева Ғалия Рахметқызы
э.ғ.к, доцент ( ... күні ... ... ... ... Әлия ... қолы, күні )
Қорғауға жіберілді,
Кафедра меңгерушісі _________________ Төлегенова Мәдина Сәкенқызы
э.ғ.д, ... ( ... күні ... ... ... ... өзгерістер өз кезегінде білім
беру ісіне ықпал етеді және одан жаңа тарихи кезеңнің шақыруларына ... ... әрі ... сай ... ... талап етеді және де тұтастай алғанда
экономиканың даму қажеттіліктеріне сәйкес келуге тиіс. ... ... ... ... ... беру ... ... ерекшеліктерімен
кірігуі өзекті мәселе болып келеді. Осы жерден тақырыптың бүгінгі күнде
айрықша өзекті болып отырғанын байқауға ... ... ... мен ... ... ... мақсаты –
білім беру жүйесінің бүгінгі жағдайын ғылыми-теориялық тұрғыда талдап, оның
бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... және ... қойған мақсатқа сәйкес келесідей міндеттер орындалады:
- білім экономикасының ... ... мен оны ... ... ... ... ... дамыған шетелдік тәжірибені талдау барысында, оларды отандық ... ... ... ... қолдануға ұсыныстар жасау;
- ұлттық білім беру жүйесінің ерекшеліктерін көрсету.
Диплом жұмысының зерттеу обьектісі. Жұмыстың объектісі ретінде әлемдік
білім беру жүйелері және ... ... беру ... ... ... ... ... Әлемдік білім беру кеңістігіне ... ... беру ... ... ерекшеліктерін айқындау шаралары
және сол саладағы экономикалық қатынастар диплом жұмысының зерттеу пәні
болып табылады.
Түйін ... ... ... беру ... ұлттық білім беру жүйесі; білім
беру қызметі; білім ... ... ... адам ... ... ... алды даярлық тобы; бастауыш білім; жалпы орта білім; ... ... ... ... ... ... беру жүйесін қаржыландыру; білім беру
жүйесін мемлекеттік реттеу.
Қысқарған сөздер:
БҰҰ – Біріккен ұлттар ұйымы
ДБ – Дүниежүжілік банк
БСҰ – ... ... ...... ... ...... оқу орындары
ҒТР – ғылыми техникалық төңкерісі
БХСЖ – білімнің Халықаралық стандарттық жіктелімі
ОӘК – оқу әдістемелік кешен
ҚР БҒМ – Қазақстан ... ... және ... ... ... иллюстациясы - екі график, үш кесте және бір
сызбадан тұрады.
Диплом жұмысының көлемі – 52 бет.
ГЛОССАРИЙ
Білім - белгілі бір ... ... және ... ... ... ... және ... мәні бар қандай да бір критериийларға
(нормаларға) сәйкес рәсімделген белгілі ... ... ... қоры – ... ... бейнеленген жұмыс күшінің білім әлеуетінің
жинақталуы.
Ашық білім – ... ... ... жеріне тәуелсіз білімнің жалпыға
бірдейлігі, оқудағы қолайлылық, оқытушы мен оқу мекемесін таңдау еркіндігі.
Қоғам элитасы – қоғам өмірінің түрлі аясында ... ... ... ... фундаментализациясы - әмбебеп білімге бағыттылық, жалпы
мәдениеттің ... мен ... ... дамыту, оқу курстарын құрылымдық
және ... ... ... ... ... білім алаңын жасау үшін келісу.
Интерактивті әдістер (ағыл. Interaction – ... әсер ету) ... пен ... ... әсер ету әдістері.
Оқыту әдістері – іс жүзінде мақсаттарды, міндеттерді, ... ... ... ... ... ... ой-пікірлерді іске
асыратын тетіктер.
Тәжірибе – азаматтың өз тарихи даму барысында жасаған ... ... ... ... ... ... ... ептіліктер, ойлау
тәсілдері, құқықтық және т.б. нормалар.
Оқыту нысанасы (лат. forma – түр, оқыту ) – ... ... ... ... ... және ... ... оқыту - бұл қазіргі заманғы телебайланыс, ... ... және ... ... оқу мекемесіне қатыспай-ақ білімдену
қызметтерін пайдалану. Қашықтан оқу қандай да ... ... ... ... алмай жүргендердің бәріне бірдей үйде отырып оқу мүмкіндіктерін
ашады.
Оқытудың кредиттік технологиясы - өз білімін көтеру мақсатымен білім
беру ... және жеке ... ... ... алу, оқу ... ... білім берудің жолын таңдау және кредит түріндегі
білім алудың есебі.
Ғылыми техникалық төңкеріс – ... ... ... ауысуына
әкелетін өндіріс техникасының салыстырмалы жылдам революциялық өзгеруі.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................................... 3
І БІЛІМ БЕРУ ... ... ... ... беру ...... ... зерттеу нысаны
ретінде.............5
1.2 Білім ... ... ... ... ... Әлемдік білім беру ... ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ БІЛІМ БЕРУ МОДЕЛІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ: ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
2.1 ... беру ... ... ... ... Республикасындағы мемлекеттік білім беру саясаты:
басымдықтары, ... ... ... БЕРУ ... ... ЖАҒДАЙДАҒЫ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қазақстан Республикасындағы білім беру ... ... ... ... ... беру ... ... ... ... беру ... ... ... ... ... ... ... әлемдік білім беру
кеңістігіне ене отырып, өз ... ... ... ену, ... ... 50 ... ... қосылу, 2010 жылы ЕЫҚҰ-на төрағалық ету секілді
маңызды міндеттер қойып отыр. Бұл ... ... асуы ең ... ... ... ... ... тетеді. Тұтас
экономиканың бәсекеге қабілеттілігінің артуы өз ... ... ... ... ... қол ... байланысты. Білім берудің жаһандану
жағдайында еліміздің интеллектуалды қорын дамыту деңгейі ... ... ... ал ... беру ... ішкі ... жетекші құралының бірі ғана
емес, сонымен бірге еліміздің халықаралық мәртебесінің елеулі факторы болып
табылады. Осыған орай қоғам ... жаңа ... ... ... ... ... ... мен ұлттық қауіпсіздігінің аса маңызды факторлары
әрі базасы болып табылатын, қоғамдық даму ... ... ... білім беру жүйесінің, адам капиталының рөлі мен мәні арта түсуде.
Экономикамызды әртараптандыру кезеңі және БСҰ-ға кіруге ... ... ... ... ... бойынша, соның ішінде әсіресе
экономика, басқару және ақпараттық ... ... ... білікті
мамандар даярлауды қажет етеді.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев өз Жолдауларының бірінде “Білім беру реформасы
... ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін аса маңызды құралдардың бірі. Бізге экономикалық және ... ... сай ... осы ... ... беру жүйесі қажет”, -
деп айқын атап көрсетті.[1]
Жаңа ғылыми идеяларды шығармашылықпен қабылдай алатын және қазіргі
заманғы озық ... ... ... бастамашыл мамандар даярлау
ісі өзекті мәселелер қатарын ... Бұл ... ... ... берудің
мазмұны мен бағыты ұдайы дамудағы экономикалық ахуал мен жұмыс ... ... ... ... ... Нәтижесінде межеленген
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын іске асыруды қамтамасыз ететін
кәсіби-техникалық білікті маман даярлауға қолайлы жағдай ... ... ... көш басында жүрген академиялық институттар
мен ... ... ... ... үшін ... алғы ... ... беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған ... ... бұл ... ... ... беру жүйесін
ілгерілетудегі бірізділікті аңғартады.
Жаңа жүзжылдықтың басында ... ... ... жақсаруы
тұтастай алғанда білім беру жүйесіне оң әсерін тигізді. Жаңа мектептер салу
ісі жандандырылды. ... беру ... ...... базасын
нығайтуға қаражат бөліне бастады. Алайда бұл білім беру ... ... ... ... ... беру ... ... ашық азаматтық қоғамның қажеттіліктерінен қалыс қалуы айқын
көрініп отыр.
Білім беру жүйесіндегі мұндай жағдайдың негізгі себептері мыналар:
... ... ... ... ... келеңсіз сәттерді
тудыратын білім берудің сапасын субъективті түпкілікті бағалаудың
басым болуы;
– Білім беру жүйесінің жаңа енгізілімдерді ... ... ... сапасының жүйесін енгізуге дәлелдемелердің болмауы;
– Материалдық-техникалық базаның, оқу лабораториялық жабдықтың, ... ... ... ... талаптарға сәйкес келмеуі.
Осы мәселелерді шешу жолдары диплом жұмысын зерттеудегі мақсаттар ... ... ... ғылыми зерттелу дәрежесі. Адам капиталы теориясының бөлігі
ретінде білім беру экономикасын ХХ ғасырда америкалық Т. ... Г. ... ... ... Одан өзге ... ... беру ... модернизациялау
бағытындағы оқыту мен экономикалық тәрбие мәселелері, отандық экономист-
ғалымдар Н.К. ... К.И. ... Я.Ә. ... ... М.Д. ... Т.С. ... С.К. ... Ғ.Р.
Дәулиеваның, Л.А. Бимендиеваның және Тайжанованың еңбектерінде ... ... ... ... және ... негізі.
Білім беру экономикасы тақырыбына жазылған ... және ... ... мен ... ... оқу ... ... отандық ғалымдардың диссертация жұмыстары мен ғылыми-теориялық, ғылыми-
практикалық конференциялар материалдары, ... ... және ... сәйкес Заңдары, Қазақстан Республикасы
Президентінің Жарлықтары, ... ... ... ... ... Президентінің Қазақстан халқына Жолдаулары,
Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттар мен ... ... ... ... ... ... ҚР ... бұқаралық ақпарат құралдарының материалдары, мерзімді басылым
мақалалары зерттеудің әдіснамалық, теориялық сондай-ақ іс-тәжірибелік
негізін құрайды. ... ... ... ... ... талдау және логикалық талдау әдісі қолданылады.
Диплом жұмысының жариялылығы. Бітіру жұмысы кіріспеден, 3 ... ... ... ... мен қосымшадан тұрады.
Диплом жұмысының сынақталуы. Осы тақырыпта дайындалған ... 2008 ... 3-4 ... ... өткен “Жаһандану
жағдайындағы ұлттық экономиканың инновациялық дамуы” атты жас ғалымдар мен
студенттердің IX-ші ғылыми-теориялық ... І ... ... ... БЕРУ ... ... НЕГІЗДЕРІ
1. Білім беру жүйесі экономика ғылымының зерттеу ... ... ... ...... дамуымен бірге дамып, әрдайым ... ... Ол әр ... ... ... ... ... үздіксіз жетіле отырып, ... ... ... ... ... ... не ... тиімділігін арттырудың факторы, немесе ғылым
және техникалық прогрестің қозғаушысы ретінде қаралып келді, ... ... да оған ... көмекші рол берілетін еді. Қоғамға білімді шындап
бағалауға оған тек капитал ретінде қарау ғана көмектесті.
Осындай ұғымды біз сонау ХVІІІ ғасырдан ... ... ... ... ... Дидро және Гельвеций білім мен ғылымның қоғам
дамуындағы нағыз құдіретті күші ... ... екі ... ... ... ... көп ... қоғам дамуындағы орны, білімнің экономикалық аспектілері және оның
әсер етуі ... ... ... ... Смит білім негізін адам мінез-құлқын қалыптастырушы фактор ретінде
алды. Ол білімді түрлі дарындарды дамытушы, саналуан мамандықтарды өмірге
әкелуші, сол ... ... ... ... өсіміне әкеледі деп
санады. Білім қоғамдық капиталдың ... көзі ... ... ал ... ... ... ... мен әдет – ұлттық байлық құрамына енеді.
Смит ... ... ... орынды мемлекет алдындағы жеке
секторларға ... ... ... ... тиімді бәсекеде орын алатынын
білдірді. Мемлекеттік оқу орындарының ... ... ... ... ашу ... де ... ... Мемлекеттік және жеке оқу орындарына
деген пікірінде біріншісінің тиімсіз қызмет етуі ... ... ... ... сол ... ... Смит мемлекеттің білім
өндірісіне анықталған шекте ... ету ... ... ... Бұл ... ... ... экстенсивті дамуындағы теріс әсерлердің
нейтралдануына байланысты. ... ... ... ... арасында оқу
үрдісін жылдамдатуды, яғни қарапайым халық ... ... ... ... ... ... ... атап көрсетті. Мемлекет арқасында бастауыш
мектеп жүйесінің құрылымын құру мен азаматтар арасында ... алу ... бөлу іске ... Бұл тек ... тобын біліммен қамтамасыз
етуде айтылған пікірлер. А. Смиттің пікірінше ... ... ... ... ... ... етуге ықпал
етсе, ата-аналар оқу орнының ағымдық шығындары мен ... да ... ақы ... ... ... ... Осылайша А.Смит шығындарды
бөлуді білім беруден пайда көретін екі жаққа да тиімді жол деп ... А. Смит ... беру ... сырттан келетін қосымша қаржы
көздерін (қайырымдылық секілді) қарастырмаған. Жалпыға ... ... ... ... де, ... ... ... жаппай қарулану
қажеттігін айтады. Өз ісін ... ... ... ... іздеп
келушілердің дағдылары мен білімін тексеру жүйесін ұйымдастыруды ұсынады.
Джон Стюарт Милль ... ... ... ... ... ... экономикалық дамудың маңызды факторы деп қарастырады. Білім алудан
келетін пайда экономикалық ... ... ... ... ... капитал салумен теңестіріледі. Сол ... ... ... ... ... ... сол ... көзі болатындығын
түсіндіреді. “Жұмыскерлер меңгерген білім, бұл табиғи монополия” ... ... ... ... ... ... ... жоғары жалақылы жұмыс орындарына жол табатыны жатыр. Осымен
байланысты қоғамның барлық топтарына білім алуға тиімді жол ашу ... деп ... ... ... шешімін білімнің
қанағаттанарлық сапасы мен ... ... ... ... қатысуымен бақылауда болатын көп емес ірі оқу орындарын ... ... ... ... ... оқу ... ... қарсы
болды. Дегенмен, мемлекеттік және жеке оқу ... ... ... ... ... Бұл ... жеке ... еркіндігіне нұқсан
келтіретін іргелі қағидаға қарсы келгенімен, білім жүйесі ... ... ... ... яғни ... ... ... төлем қабілетсіздігін, сондай-ақ ол қызметті ... ... ... түсіндіреді. Сондай-ақ ол “білімсіз
адам ... беру ... ... ... атап көрсетті. Осымен
байланысты Дж.С. Милль мемлекеттің білім жүйесіне әсерін ... ... Дж.С. ... білім беру қызметін тек мемлекеттің көрсетуіне ... сол ... тек ... ... ғана ... неғұрлым тереңдеген
сайын тегін көрсетілуі тиіс, ал тегін бастауыш ... ... ... ... қамтылған азаматтарға көрсетуі тиіс деген пікір айтады.
Жалпы автор білім беру ... ... ... туралы политэкономия
классиктерінің пікірін, білім беру жүйесін толықтай мемлекеттендіру туралы
ұсыныс секілді ... ... ... жылдан бастап бастауыш мектептерді қолдау мақсатында мемлекеттен
бөлінетін жыл сайынғы субсидияны енгізу экономисттер арасында ... ... ... құру ... ... туғызды. Сол уақытта Дж.С. Миллдің білім
беру жүйесіне жеке секторларды енгізу және сол салада бәсекелестікті дамыту
туралы ашық ... ... ... ... ... ... ... нәтижесіне байланысты болуын және бұл ... ... оқу ... ... ... тыс қалмауы тиіс ... ... – ХІХғ аяғы - ХХ ғ.І ... ... ... ... ... экономикасына байланысты коптеген пікірлердің
иесі. Білімнің жеке тұлға үшін маңызын ... ... ... ... беру ісін ... ... ... соңы ХХ ғасырдың басында техникалық ... көп ... ... А.Маршалл білім беруді шектен тыс мамандандыруға
қарсы болды. Себеп жұмыс берушілердің уақыт ағымына байланысты өзгерістерге
бейімделу ... ... еді. Ал ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін шыңдап қана қоймай, ... ... ... ... қалыптасуына көмектесетінін
айтты.
“Сауда және өндіріс” атты еңбегінде белгілі өндіріс ... ... ... орны ... ... Индустрияланудың жаңа
талаптары жалпы моралдік, интелектуалдық біліктіліктерді, күрделі өндіргіш
іс-әрекеттерді дамытуға бағытталған, ал тек ... ... өмір ... жойғанын айтады.
Жұмыс күшін даярлауға, оларға арнайы білім ... қоса ... ... тікелей өндірістік инвестициялаумен байланыстырмаса да, білім беру
үрдісін қаржыландыруды сол салаға ... ұзақ ... ... ... А.Маршалл білімге деген қызығушылық түрлі құштар ... ... ол ... ... экономикалық мақсат ... ... ... ... ... ... ... білім экономикасын талқылаған америкалық экономист Милтон Фридман
болды. Ол білім беру жүйесіне ... ... ... ... ... Ол ... аяғы мен ХХ ... басындағы білім
беру жүйесіндегі мемлекет рөлінің басыңқылығы ... ... ... ... ... ... ... және еркіндік” атты еңбегінде
білім беру жүйесіндегі мемлекет рөлі ... ... ... және ... ... білімді дамыту үшін азаматтық құқықты іске
асырушы ретінде көрінуі тиіс деп ... Сөз жеке ... ... ... ... білім беру жайында болса, онда ... ... ... Егер жеке ... осындай арнайы білім
негізінде әл-әуқатын жақсартса, ол осы ... ... ... ... мемлекет рөлінің мектеп деңгейіндегі әсерінен жоғары білімдегі
ықпалы төмен болғандықтан, Фридман студенттерге ваучерлік көмекпен қаржылық
қолдау көрсетуді ... ... жүйе оқу ... ... ... мемлекеттен бөлінген қаржыны неғұрлым тиімді
пайдалануға әкеледі делінген. Бұл негіздер соңғы екі ... ... және ... ... ... үлес қосып жүрген
саясаткерлер мен оқымыстылардың зерттеу нысаны болып келеді.
Осындай салыстырмалы ой ... ... ... ... ролін экономикалық теорияның екі маңызды ... ... ... ... теория) пен К. Маркс (өндіріс шығындарының
теориясы) арқылы нақтыланды.
Карл Маркс ... ... ... қатынастарды бағалаудың
тиімділігін жұмысшылардың біліміне шығынды ... ... ... ... ... екі ірі тобын бөліп көрсетті: оқыған
(күрделі квалификациялық еңбекке жарамды) және ... ... ... шығындарының маркстік теориясы білімдегі экономикалық
қатынасқа байланысты екі теориялық бағыттың негізі ... ... ... даму этапындағы мәселелермен теңестіре бағалаған
кейнсиандық және жоспарлы топтық-ұйымдық ... ... ... ... ... ... капиталы тұжырымдамасының кейбір алғы шарттары классикалық ... ... ... ... ... өзге де ... еді, бірақ ол үйлесімді және тиянақты теория болып тек ХХ ғасырда
ғана рәсімделді. Адам ... ... ... ... ... қалпында
алғаш рет “чикаголық мектептің” өкілдері, америкардық екі ғалым Т. Шульц
пен Г. ... ... ... ... ... Шульц 1960-1961жж. “Білім капиталын жасау” және “Адам
капиталына инвестициялар” мақалаларын ... ... жаңа ... ... ... тұжырымдалды. Т.Щульцтің айтуынша, “егер білім
өндіріске әсер етсе, мұның өзі экономика үшін өте ... ... ол ... ал ... ... бір ... болса, оны біз адам капиталы деп
айтамыз, өйткені, бұл ... ... ... ... айналады, оның
капитал болып ... ... ол ... ... немесе болашақ
қанағаттардың немесе қоса алғанда екеуінің де көзі.
Келесі американдық экономист, адам ... ... ... ... бұл ұғымды кең мағынада қарастырады. Оның пікірінше “адам ... ... ... оның ... өндірістегі дайындық, денсаулық
сақтауға жұмсалған қаржы, миграция және баға мен табыс ... ... ... ... Г. ... 1964 жылы ... капиталы:
теориялық және эмпирикалық талдау” іргелі еңбегін шығарды.
Адам капиталы теориясының ғылыми және ... ... ... ... ... ХХ ... ... басқарушылық және әлеуметтік
ілімнің аса көрнекті өкілі Питер Друкердің қатысуы өз ... ... ... ... ... ғылыми және саяси тұрғыда кең резонанс
туғызды. Автор осы мақаласында былай жазды: “Білім - ... ... ... ... ... ... ... дамыту – капитал жасаудың ең маңызды
құралы, ал ... ... ... ... білім сапалары мен осы
білімдерді пайдалану – байлық ... ел ... ең ... ... ... ... болғанға дейін білім экономикалық тұрғыда
тек жұмыс күшін құрау, кадрларды даярлау мен біліктіліктерін көтеру ретінде
ғана қарастырылып ... Адам ... ... тұңғыш рет білімнің жалпы
экономикалық қайтарымы туралы мәселені қойды. Теорияның авторлары білім мен
экономикалық өсудің байланыстылығын белгілейтін математикалық ... ... ... ... ... ... озық ... үкіметтері тез арада
мойындады.
Адам капиталы теориясын қолдануда посттоталитарлық елдердің транзиттік
экономикасында проблемалар бар. Соның ... жаңа ... ... ... ... адам капиталы құнсызданатыны анықталды. Бұл жалақының, ал
одан кеңірек тұрғыда адамдар мәртебесінің білімге байланыстылығын бұзады.
Дегенмен, адам ... ... ... ... ... ... қоғамында да орын алды. Мұнда ол ... ... ... ... жұмыс істейтін кәсіпорындардағы қоғамға керек
емес қыруар жұмыс орындарының болуымен, ... ... ... ... ... ... байланысты болды.[4]
Адам капиталы теориясына тән білімнің экономикаға ... ... ... ... ... әр ... ... деңгейін
формалистік бағалауға апарып соқтырды. Өлшеулер шегінің ... ... ... ... кең ... функционалды
сауатсыздық, бұрынғы КСРО жоғары оқу орындарында шын оқу емес, ал “дипломға
кезекке тұру” және қазіргі ... ... жеке оқу ... ... орнына дипломмен нақты сауда жасауы сияқты құбылыстар
болды.
Экономикалық тәсілдер жиынтығында білім ... ... ... осы уақыттқа дейін табылған жоқ.
Адам капиталы теориясы шектеулілігінің басты факторларының мәні: ... даму ... мен ... ... ... әлеуметтік
мақсаттарына сәйкес келе бермейді. Күн тәртібіне білімнің тар экономикалық
мәселелері ғана емес, сонымен бірге оның ... кең ... ... адам үшін ... ... адам ... ... білім туралы мәселелер көбірек ұсынылатын болды.
Жаңа үрдістер мен талаптарға адам дамуы тұжытымдамасының контексіндегі
білімге арналған тәсіл жауап қайтарды.
Эдвин ... адам ... ... оқу, ... беру ... ... ... келген ақыл-ой қабілеттері түріндегі капитал ” ... беру ... оның ... ... бірқатар мәселелер
кеңестік экономика ғылымында да терең зерделеніп, ... ... ... база ... Ол ... ... түрде екі бағытқа
біріктіреміз: бірінші бағыттағы еңбектер ... ... ... ... оның ... табыс және еңбек өнімділігінің
өсуіндегі үлесін ... ... ... ... екінші бағыттағы
еңбектерде осы саланың халық шаруашылығы құрылымындағы инвестициялық салаға
айналуы, материалды емес ... ... ... ... біліктілікке әсер ету сипаты, еңбектің күрделену мәселелері саяси
экономиялық аспектіде негізделеді.
Р. ... Э. ... ... ... ... экономикалық
өсудің қазіргі заманғы үлгілерінде ( Барро, Мэнкью-Ромер-Уэйл, ... ... ) ... беру ... ... аса маңызды факторы
ретінде танылып, ... ... ... өсуі ... ... ... ығыстырып отыр. Білім беру саласындағы іс-әрекет технологиялық
өркендеуді ... ... ... ... ... шығындар адам
капиталын қалыптастыру, жетілдіру және жинақтау арқылы ... ... ... ... оның ... сіңіргіш өндірістердегі салыстырмалы
артықшылықтарын арттырады. Бұл ... біз, ... ... ... ... ... ... ғылымындағы адам капиталының алғашқы анықтамаларының
бірі М. Критскийдің еңбегінде берілген. Ол “ адам капиталының ... ... ... ... және ... ... күші ... қозғалысы жатыр”, – деп есептейді.
Отандық экономистерден академик Я.Ә. ... Ө.Қ. ... ... К.Н. ... С.К. Жұмамбаевтың, Т.С. Сарбасованың,
ғылыми жетекшім Ғ.Р. Дәулиеваның көзқарастарына тоқталған жөн.
Академик Я.Ә.Әубәкіров адам ... әр ... ... ... білімді, дағдыны, жинақталған тәжірибиені және олардың
әлеуметтік-экономикалық прогресте қолданылуын ... кең ... ... ... Оның ... адам капиталы білім беру және ғылым
салаларына, денсаулық сақтауға, білікті мамандарды ұдайы өндіруге мақсатты
бағытталған инвестициялар нәтижесінде ... және ... ... адам ... ... ... ... артуын қамтамасыз
ететін шешуші күш ретінде қарастырады.
Ал профессор Ө.Қ. Шеденов пен М.Д. Есқалиевтар “Жастарға экономикалық
тәрбие ... атты ... ... ... білімді болу –
еліміздің материалдық, еңбек және табиғи ресурстарын ұқыпты ... ... ... де ... ... ... арттырып, оның сапасын барған
сайын жақсарту, өнім ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағынан қаншалық сауатты болуына тікелей
тәуелді” екенін атап көрсетті.[5 (7 ... ... адам ... ... ... ... ... және басқа да өнімділікті арттыратын іс-әрекет түрлеріне уақытты
инвестициялау ... ... ... пен ... ретінде анықтайды.
Профессор С.К. Жұмабаевтің пікірінше, “білім, дағды, іскерлік ... ... адам ... құрайды” және “жалдамалы ... ... ... ... ... ... Т.С. Сарбасованың пікірінше, “білім әлеуеті – бұл жұмыс ... ... ... ... және ... ... ... және
қабілеттілігі қор, яғни жинақ бола алатынын білуіміз қажет” деп көрсетті.[6
(17 б)]
Ғ.Р.Дәулиева “адамның сапалық ... ... ... ... ... ... ... бірі – білім беру саласы
” екендігін өз еңбектерінде атап көрсетті.[7(14б)]
1.2 Білім берудің ... ... ... ... ... коммерциялизациялау және бәсекелестік күрес пен рынок
логикасын ... ... ... мәдениет, білім беру, денсаулық
сақтау, әлеуметтік қызметтер сияқты сфералар түсті, бұл ... ... ... ... ... ... теорияда жеке
тұлғаға қолжетімді болатын ... ... ... ... ... ... ... игілікті сипаттайтын белгілер:
– қоғамдық игілікті тұтынуда бәсекенің болмауы тиіс.
– оны тұтыну екінші тұлғаның тұтынуына нұқсан келтірмеуі керек.
– тұтынудан ... ... ... ... ... оны
кімнің болмасын, қанша рет тұтынуына тыйым сала алмайды.
Егер ... ... ... ... ... ... құнын анықтау Парето
қағидасына сәйкес тиімсіз болады. Ресурстар мен дайын өнімді бөлуде, оларды
қайта бөлудің алдыңғысымен ... ... ... ... ... ... онда ... оптимумы орындалады. Бұл жердегі
бәсеке теңдігін Парето тиімділігі деп атайды.
Тұтынуға ... ... қосу ... ... өзіне шығынсыз пайда
әкеледі, егер баға тағайындалса, ол тұтынуды қысқартып, жалпы ... ... ... ... шек ... ... ... қоғамдық
игілікті рынок арқылы ұсынғанда жақсы. Оптималды жетістіктер ... ... ... ... ... пәні ... ... Әдетте
қоғамдық игілікті мемлекет өндіріп, міндетті салық төлемдері есебінен
жүргізіледі деп ... ... ... ... ... ... ... индивид пен тұтынылатын игілік көлеміне тәуелді ... ... ... пайда – қоғамдық игіліктің қосымша бірліктерін ... ... ақша ... ... ... ... ... қосымша
бірліктерге индевидтің төлем қабілеттілігін білдіреді.
Қосымша игіліктің жеке ... ... ... ... ... оның ... ғана емес ... тұтынады, жалпы
сұраныстың құны баға көлеміндегі әрбір индивидтің сұраныс ... ... ... ... ... ... әрбір тұтынудың бағаларының
қосындысынан тұрғызылады, сондықтан өндіріс рыногындағы қоғамдық игіліктің
тепе-теңдігі – тұтынушылар үшін шекті ... ... ... ... ... (шекті шығын) қамтиды, яғни өндірушінің (мемлекеттің) ұсына
алатын ұсынысын білдіреді. Тепе-теңдік тұрғысында тағы қоғам ... ... ... сай келуін айтамыз.
Тәжірибеде қоғамдық игілікті таза түрде ұсыну мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... қасиеттерді
иеленгендіктен қоғамдық деп аталады. Анықтамаға сәйкес қоғамдық игілік қол
жетімді болғанымен ол ешқандай пайда алып келе ... ... ... ... рынок қажетті қызметін атқара
алмайды. Ал қоғамдық игілік әдетте ... ... ... ... ... өндіруші болып қатысқа түсетін білімді немесе ... ... ... ... ... ... ретінде
қабылдаймыз. Жоғары білім өзіне негізгі үш әлеуметтік қасиеттерді иеленген:
– жоғары дәрежелі мамандар даярлау (оқыту қызметі);
– жаңа білімді өндіру ... ... ... қызметтер көрсету.
Экономикалық теорияда жоғары білім беру қызметі рыногын жоғары білімге
деген қажеттіліктерді қанағаттандыратын интелектуалды негізделген ... ... ... берудің ақылы түрінің пайда болуы ... мен ... ... түріне баға анықтауда өзгерістер туғызады.
Жоғары білім рыногындағы өзгерістердің шаруашылық ... ... ... әсері білімді коммерциялық өнімге немесе жеке игілікке
айналдыру мақсатында көрінеді. ... ... ... ... ... нарықтағы таза өнімнің әлеуметтіек мәнімен салыстыруға келмейді.
Білімді нарықтық өнім ретінде қарастырғанда ... беру ... ... ... тұтынушыға дейінгі қатынастардың ажырамас бөлігі екенін
көреміз. Сол өнім ... даму ... ... беру ... ... ... еңбек нарығында әлеуетті жұмыс беруші ... ... ... ... ... ... ... бағалауға толық
мүмкіндік бермейді. Ал ... ... ... ... жұмысшы сапасы
инвестициялық көлемімен анықталады.
Адам құқықтарының жалпыға ... ... ( 1948ж ) 26 ... ... “жоғары білім әркімнің мүмкіндігіне сай бірдей болуы тиіс” – деп
айтылған. Жоғары білімді адам ... ... тану оны ... игілік
ретінде тануға бір саты жақындатады.
Жоғары білімге сұраныс оның деңгейлері мен ... ... ... ... Білім алу оған материалдық және материалдық
емес ... ... ... ... ... ... ... алушылар
саны мен қызметтерді рынокта ұсынушылар, сондай-ақ тұтынушылардан белгілі
болады.
Білімнен ... ... ... ... ... ... мен ... санына байланыста 1-суретте көрсетілген еңбек рыногының моделін
қарастырамыз.
Еңбек сұранысының ... S ... ... ... ... ... білімділердің оған талап-тілегі өсе түседі, нәтижесінде
рынокта ... ... ... ... Сұраныс қисығы D төмен
бағытталған, жалақының төмендеуімен байланысты мамандарға деген ... ... ... ... ж.ж ... ... ... сұранысына
сәйкес көбейюіне байланысты қаржыгерлер мен банкирлер саны ... ... D2 ... ... ... қазір еңбек рыногында оларға
сұраныс пен олардың жалақыларының ... ... ... ... ... жоғару оқу ... ... ... (ол ... ... ... күрделі үрдіс екендігімен
байланысты) еңбек рыногына дер кезінде жауап қайтара алмау ... ... ... мен ... жиі ... тұрады. Мысалы, банк
қызметкерлерінің алғашында жетіспеушілігі, олардың жалақылары мен қаржыгер
мамандығына сұраныстың ... ... 5-6 ... соң ... ... ... толығуы, сәйкес қызметте жалақының төмендеуіне әкеліп,
мамандыққа, ... ... ... ... ... әкеледі. Бірақ,
“қаржы және банк ісі” мамандығындағы студенттердің көп бөлігі ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың
төмендігі сақталады. Дегенмен уақыт өте келе бұл мамандықтағы студенттер
санының төмендеуімен рынокта оларға ... ... ... ... өз ... ұсынушы қаржыгерлер саны мен олардың жалақыларының
өзгерісін сипаттайтын циклдік үрдісті 2-суреттен көруге болады. ... ... ... сұраныс қисығына бейімделуін көрсетіп, өрмек тәрізді
модель деп аталады. Тепе-теңдікті сақтау үшін, ... ... D ... S ... барынша иілгіш келеді. ... ... ... ... ... ... ... санының артуы олардың
жалақысына, яғни ... пен ... ... ... ... ... көруге болады.
2-сурет. Қаржыгерлердің еңбек рыногы: өрмек тәрізді модель.
Дүниежүзілік Банк пен ... ... ... ... қазіргі уақытта әлемде жинақталған ... ... ... ... ... байлықтың тек 16%-н ғана құрайды, табиғи байлық ... адам ... яғни ... ... ... – 64%. Адам ... және оқып-үйрену арқылы қалыптасады және ... ... ... ... ... ... тұрғыда басқару теориясында жаңалық пайда болды – білім аталатын
ресурстың ерекше ... ... ... ... - кез ... ... құндылығымен біріккен
–ақпарат; бұл – “жанды ақпарат”.
Үлкен ... ... ... ... ... - ... формасы және таным қызметінің нәтижелерін жүйелеу.
Білімнің мәні барынша толық Жаңа философия ... ... ... бір ... ... және ... анықталған білім ретінде
танылған және әлеуметтік мәні бар қандай да бір ... ... ... ... ... ... селективті ақпарат. Айтылған
критерийлер негізінде білім қызмет ету деңгейіне қарай екі ... ... ... ... қарапайым білім, екіншіден ... ... ... ... экономикалық, және т.б). Түрлі
әлеуметтік қауымдастық пен топтардың ... және ... ... ... – бұл жалпылама мүмкіндік, және ол жағдайына, орнына, ... ... ... ... Ол өзі ... ... байланысты емес.
Білімнің жалпыламалығының маңызды сәттерінің бірі (орны мен уақыты
бойынша жалпылығынан басқа) – ... ... қол ... ... ... ... ... барлығына жатады, өйткені ол әркімге тек жеке
берілуі мүмкін: білімнің шығу көзіне тәуелсіз бір ... ... тек ... ... ... ... ... бірге тарихи мәдени және тіл бөгеттерді
жеңе отырып, жетістікпен таратылатындығы. Мұндай білімді экспанциалаудың
кері жағы ... ... ... ... ... ... мәдени және
саяси мүдделері бір маргиналды топтардың пайда болуына әкеледі.
Білім басқа мәдени феномендерден экспансияға өзінің жоғары қабілетімен,
басқа мәдениеттерге ... ( бұл ... ... ... ... мен ақпараттың арақатынасы туралы. Интелектуалды жүйе теориясында
білім ақпаратты құраушы мәліметтер мен фактілерге қарағанда барынша жоғары
деңгейде орналасады. ... мәні ...... ... микро моделін
қалыптастырушы қоғамдық сынақталған және жинақталған ақпарат.
Ресурс және ... ... ... ... ... ... адамға берілген ақпарат өз ақпаратының құндылығын
түсірмейді. Білімге байланысты бірқатар басқа жағдайлар, ... ... ... бір индивидтен екіншісіне берілуі ... ... екі ... ... ... қабілетті, өйткені бастапқы иесінің “білім күші”
монополизациясын жояды;
✓ білімнің ... ... ... шығындармен жалғасады,
өйткені білім жоғары маманданған ресурс болып табылады және ... табу оңай ... ... беру және оны ары ... ... ... бір ... ақпаратты сақтау заңы жұмыс істейді: оны ... кез ... ... ... ... сол ... өзіндегі және соған
кіретін ақпараттар жиынтығына қарағанда барынша мазмұнды бола
алмайды. Сондықтан ... ... ... ... олармен күрделенуімен жалғасып отыруы қажет.
Білімнің әлеуетті артықшылығы – бар сияқты, қағидалық кемшіліктері де
бар. Бірінші жағдайға ... кең ... ... және ... ... ... ... біріккен әрекеті жатады,
кемшіліктеріне: ... да бір ... пен ... басымдылығына мәжбүр
негізделген стандарттылық; ауқымды ұқсас болуға, ... ... ... ... ... ... Оны ұлттық білім беру
жүйесіне жоқ ақпараттық технологиялар мен ғаламданудың айтарлықтай ... ... ... ... ... беру ... салыстырмалы экономикалық талдау.
Кез келген жүйелердің топтастырылуы секілді ... беру ... ... ... байланысты топтарға бөлініп, әр топтың ... ... ... ие ... ... ... қарастырған
ғалымдардың, зерттеушілердің әрбірінің маңызды бөліп көрсететін негіздері
бар. Бірі жоғары білімді моделдесе, бірі ... ... ... ... ... елдерінің қазіргі білім беру жүйелері олардың ... ... ... ... екі ... ... біріктіріледі,
бұл біріктіру жоғарыда айтылған екі модель секілді, тек әр әдебиетте ... ... ... ... кеңістігінің қалыптасуымен байланысты барлық
басқа моделдер ... ... екі ... ... ... ... ... моделдердің айырмашылық критерийлері келесідей:
✓ мемлекеттің ролі;
✓ білімді басқару мен қаржыландырудағы ұлттық және ... ... ... білімнің тегін және ақылығының пропорциясы;
✓ элитарлық пен бұқаралықтың арақатынасы;
✓ жоғары білімнің құрылымы мен ... ... ... бағдарлық пропорциясы.
Осы белгілер, АҚШ, Ұлыбритания, ... ... және ... білім беру жүйелеріне талдау жасау барысында, олардағы
озгешеліктер мен ұқсастықтар екі ... ... ... ... ... (оған жапондық жүйе ұласады) және ... ... ... ... ... ... оның бір түрі кеңестік білім
беру жүйесі болды) жүйелер.
Американдық жүйе - АҚШ, Ұлыбритания сондай-ақ Британ доминионы елдеріне
тән. ... ... ... ... ... ... жеке ... те сондай-ақ жоғары белсенділік танытады. Білімді
қаржыландыруда ұлттық көздерден бірден ... ... ... ... Орта ... ... тегін, ал жоғары білім көбіне
ақылы. Бірақ, білім беру қызметтерінің төлемінде студенттерге көмек жүйесі
жақсы ұйымдастырылған. ... және ... ... ... ... білімді дамытуда, қазір жалпы танымал лидер болып АҚШ ... ... ... ... ... ... берілген) табылады.
АҚШ университеттері өз елінен тыс жерлерде экономикалық білім стандарттарын
жасақтауға ... рол ... жүйе – ... ... ... ... ... елдеріне тән.
Мемлекеттік және тегін білім алу басым. ... ... ... ... ... Алайда, жалпы алғанда, білім мазмұнындағы
орталықтандыру деңгейі американдық жүйемен салыстырғанда әлдеқайда жоғары.
Оқу орындарын ... ... ... ролі ... ал ... ... ... қамқоршылар көмегіне жүктеледі. Американдық жүйеге
қарағанда ... ... ... деңгейі анағұрлым жоғары.
Бұл екі моделдің ажыратылуындағы қағида ... ... ... беру
жүйесін басқару үрдісі табылады.
Мемлекеттің білім беру жүйесіне ықпалы ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Білім беру орындарының
құрылымы мен ... оқу ... және ... ... ... ... Жалпы білімнің барлық деңгейі тегін және
мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен қаржыландырылады. Сондықтан, білім
беру жүйесіндегі ... ... ... маңызды субьект болып
табылады.
Сондай-ақ Германияның білім беру жүйесіндегі мемлекет ролі де ... да ... ... беру ... ... ... ... және
білім беру орындарының басым көпшілігі мемлекеттік болып келеді. ... ... беру ... ... ... ... бар. Ол өзгешелік оның мемлекеттік құрылымы федеративтілігіне
байланысты, яғни ... ... ... және жер ... ... Федеральды үкімет - жоғары білімді басқарса, жер ... ... және ... білімге, сондай-ақ бала бақшаларға жауапты.
Екі мемлекеттің де білім беру жүйелері ... ... ... ... ... орталықтануында.
Ал АҚШ-тағы білім беру жүйесінің маңызды сипаттамасы ретінде ... және ... ... штаттар мен жергілікті органдар
атқарады. Басқаруға қатысуда мемлекет ролі ... ... бұл ... ... ... да ... ... және орта білім
негіздерінің 90%-ын мемлекет қаржыландыратын мемлекеттік мектептер құрайды.
Ал басқа жағдайдағы білім ... ... ... ... ... мен ... ... америкалық жүйеден экономикалық
қатынастарына байланысты Англияның білім беру ... ... ... ... ... ... ... желісі жүйе құрайды. ... ... ... мен ... және ... субсидиялайтын
бағдарламаларды жасақтайтын білім және ғылым министрлігі қызмет етеді. Осы
қағидаға сәйкес елдегі басқа да жеке ... ... ... ... ... ... және ... министрлігі арқылы жалпы білім
беретін мемлекеттік мектептердің жартысынан астамы субсидияланады.
Ұлттық ерекшеліктеріне қарамастан қазір әлем ... ... ... ... ... модернизациялану үстінде.
Енді АҚШ-тың білім беру жүйесіне жеке ... ... ... ... ... мен ... ... беру жүйесін құрылымдау әрбір жеке штаттың ... ... жүйе жоқ. ... ... ... ... әлемдік аренада бәсекеге ... ... ... бір ... екенін көреміз. АҚШ-та шамамен 120000
мектеп бар, оның 27000 жеке меншікте. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... 30% мектеп бітірушілер
университеттерге түседі. ... 4000 аса ... ... ... оқу ... бар, ... да арналған бірегей
стандарт жоқ.
АҚШ-та білім беру жүйесін қаржыландырудың үлесі 2005/2006 оқу жылы ... ... мен ... органдар еншісіне келсе, тек 10%-ы ... ... ... ... қаржы ЖІӨ-нің 7,4 % құрайды.
АҚШ-тағы білім беру жүйесі:
І. Мектепке дейінгі білім - мектепке ... ... ... ... 5-6 жаста мектепке дейінгі оқу орындары мен бала бақшаларда мектеп
алды ... ... өту ... ... айналған.
ІІ. Орта білім. 170-186 күнді құрайтын оқу жылы семестрлерге бөлінеді.
1.Бастауыш мектеп 1-8 сыныптар (6-13 ... ... 9-12 ... (14-17 ... ... және ... ... Аймақтық (community), техникалық, бастапқы білім (junior)
колледждері.
2. Техникалық және ... ... ... колледждер мен университеттер.
АҚШ-та 12 жылдық білім берудің құрылымы қалада (6+3+3) болса, ауылдық
жерлерде ол (8+4). Жоғары ... ... ... ... ... ... құрылымын 4+4+4, 5+3+4 немесе 6+2+4 арқылы ... ... ... ... әліпбиінің алғашқы 5 әріпі A,B,C,D,F
арқылы іске ... Орта ... ... үшін олар сандарға теңестірілген,
A=4, B=3, C=2, D=1, F=0. Жылына бір рет ... ... ... ... ... Abilities Test ) тексеру барысында ... ... және ... ... ... үшін ... Test”
тестілеуінен өтіп отырады. Орта білімді бітіру туралы білім алу үшін соңғы
4 жылда 16 ... ... өтуі ... ... курс ... ... ... тұрады. Әдетте әрбір жарты жыл сайын бес-алты курс таңдалады.
Ол курстардың құрамын математика, химия, тарих, биология, ағылшын тілі, ... мен ... ... ... ... Жаратылыстану ғылымдары мен
математика бойынша 3-8 сыныптар аралығында штат ... ... ... оқу ... ... ... үшін екі шет ... білу шарт.
Кәсіптік және жоғарғы білім төмендегі құрамдардан тұрады:
... оқу ... ... ... ... ... бағдарламалары;
– жоғарғы білімнен кейінгі (аспирантура, магистратура) ... ... және ... кәсіптік білім (медицина, теология, құқық);
– постдокторантура және зерттеушілік ұйымдары.
АҚШ-та жоғарға оқу ... ... ... қойылатын бірегей
талаптар жоқ. Екі жылдық колледждерге түсу үшін ... ... ... ... мен ... ... тек қана ... емтихандар мен
тестілеуден және сұхбаттасудан өтеді. Қазіргі ... ... 1700 екі ... 600 ... және 1800 жеке ... ... ... бар. Америкадағы ең беделді университеттер:
Princeton University (NJ), Harvard University (MA), Yale ... ... ... of ... Stanford University (CA),
Massachusetts Institute of ... ... of ... Duke
University (NC), Dartmouth College (NH), Columbia ... ... of Chicago, Cornell ... (NY), ... University in
St. Louis, Northwestern University (IL), Brown University (RI).
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... саясат бойынша сұрақтардың консультанты А. М. Хауптман жоғары
білімге мемлекеттің ықпалын негізге ала отырып, өмір ... келе ... ... ... ... ... мемлекеттің жоғары білімді экспанциялауы, яғни ... ең ... ... белгілеуі немесе төлемді алып тастауы. Бұл
модель ХХ ғасырдың екінші жартысында кең ... ж.ж бұл ... ... жоғары білімге өтуде АҚШ
қолданды. Осының негізінде АҚШ-та ... (екі ... ... ... және төрт ... ... мен университеттер
құрылды. Өткен ғасырдың төртінші ширегінде бұл ... ... атап ... ... ... және ... қолдануды бастады.
Бұл моделдің басты назар аударатын ерекшелігі жоғары білімді ... ... ... ... 1,5% ... ... ... мөлшерде кез келген мемлекетте қаржыландыру болмайды.
Екінші модель мемлекет жоғары білімді қаржыландыруды арнайы қабылданған
механизмдер арқылы жүргізіп, жоғары оқу орындарын бітірушілер салықтық ... ... ... оқуына төлем жасауға міндеттенді. 1980 жылдардың
соңында бұл ... ... ... ... Бұл ... 2006 ... мен ... қолданысқа енді.
Берілген стратегияда мемлекет оқу орындарымен қоса студенттің ... ... бұл ... ... бай ... өзіне
қаржылық қиындықтар туғызды.
Үшінші модель студенттерге қаржылық көмек пен оқуға шығынды мейлінше
төмендету. Бұның ... ... ... ... ... оған ... сұраныстың төмендемейтіні жатқанын көреміз. Бұл
моделді өткен ғасырдың соңында АҚШ, Жаңа ... ... ... ... жоғары оқу орындарының оқуға төлемнің өсуі,
студенттерді көп қаржылық шығынға ұшыратты. ... ... ... де ... ... ... өте ... студенттерге, оқудың ақылы негізі
ұсынылды. Бұл стратегиялар ... ... ... ... ... жатты.
Төртінші модельмемлекеттік жоғары оқу орындарының әлеуетінің төмендеуі
мен ... ... жеке ... ... ұлғаюы.Бұл стратегия
жоғары оқуға деген ... ... ... ... ... арнайы мақсаттпен бағдарланып жасалды.Таяу Шығыс пен
Азия мемлекеттерінде осы стратегияға ... ... ... мен студенттер саны жылдам өсе түсті.Жапония мен Оңтүстік ... ... ... ... ... көзі болды.Шығыс Еуропа
елдерінен Польшада жеке оқу орындарының маңызы басым болды.
Жеке жоғары оқу ... ... ... күні студенттерді
қаржылық қолдау, оның ... ... ... ... маңызы
жоғарылады. Бұл мемлекеттік саясаттың оң шешімі болғанымен, әлемдік
экономикалық ... ... ... ... Ал ... білім беру моделіне алда әлі Қазақстан
Республикасының мысалын келтіретін боламыз.
ІІ ... ... ... беру ... ... құқықтық жӘне
экономикалық аспектілері
2.1 Білім беру жүйесінің құқықтық қамтамасыз етілуі
Қоғамдық өмірдің кез келген ... ... ... ... беру ... де
белгілі бір құқықтық нормалар арқылы іске асады. Білім беру жүйесін
халықаралық құқықты адам ... ... ... ... оның ... ... ... табуынан білінеді.
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық
Пакттің (3 қаңтар 1976 жыл) ... Осы ... ...... әр ... ... алу құқығын
мойындайды. Олар білім – адамның ... ... және ... ... сезінуіне бағытталып, адам құқықтары мен ... ... ... ... тиіс ... ... ... қатар білім
барлық жұртқа еркін қоғамның ... ... ... ... ... ... мен ... этникалық және діни топтар арасында өзара
түсіністік, шыдамдылық пен ... ... ... ... бейбітшілікті
қолдау жолындағы жұмысына дем беру керек екендігін құптайды.
2. Осы ... ...... осы ... ... ... ... үшін:
а) бастауыш білім баршаға бірдей міндетті және тегін болуы тиіс екендігін;
в) кәсіптік-техникалық орта біліммен қоса орта білім, қай ... ... ... ... бірте-берте тегін білім беру ... ... ... ... ашық және ... қолы ... ... тиіс
екендігін;
с) жоғары білім әркімнің қабілетіне қарай барлық керекті шаралар, ішінара,
бірте-берте тегін білім беру ... ... ... ... ... ашық
және көпшіліктің қолы жетерліктей болуы тиіс екендігін;
д) қарапайым білім көтермеленіп, ... ... ... ... бастауыш
білімнің толық курсын аяқтамағандар үшін, үдетіліп оқыту керек екендігін;
е) барлық ... ... ... ... түрде ұлғайтып,
қанағаттанарлықтай степендия жүйесін тағайындап, білім беру ... ... ... ... ... ... отыру
керек екендігін мойындайды.
3. Осы пактке қатысушы – мемлекеттер ата-аналардың, керек болған жағдайда
қамқоршылардың балаларын оқыту үшін ... ... ... ... ... ... ... немесе бекітуі мүмкін ... беру ... ... бере алатын басқа да мектептерді таңдап, балаларына өздерінің
наным-сенімдеріне сай діни және ... ... беру ... ... ... адам ... жалпыға ортақ Декларациясында да білім
берудің адам құқықтарының бірі екендігі баяндалады, ал ... ... беру ... өз ... ... ... құжаттар
арқылы реттеледі. Өндірістік емес салалардың оның ішінде білім саласының
құқықтық негіздері ... ... ... өту ... ... беру ... ... негізі келесі құжаттармен анықталады:
– Қазақстан Республикасының Конституциясы;
– “Білім туралы” Қазақстан ... ... ... ... ... ... Және т.б. ... немесе нормативтік актілер.
Қазақстан Республикасының 30-тамыз 1995 жылғы Конституциясымен білім
беру жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... 30 – бабында:
1. Азаматтардың мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім ... ... ... алу ... ... ... жоғары оұу орнында конкурстық негізде тегін жоғары
білім алуға құқығы бар.
3. ... оқу ... ... білім алу заңмен белгіленген ... ... ... ... ... ... білім берудің жалпыға міндетті стандарттарын белгілейді. Кез
келген оқу ... ... осы ... сай ... ... Азаматтардың мемлекеттік оқу ... ... орта ... алуына
кепілдік беріледі.Орта білім алу міндетті.
6. Азаматтың мемлекеттік жоғары оұу орнында конкурстық негізде тегін жоғары
білім алуға ... ... ... оқу ... ... ... алу заңмен белгіленген негіздер
мен тәртіп бойынша жүзеге асырылады.
8. Мемлекет білім берудің жалпыға міндетті стандарттарын ... ... оқу ... ... осы ... сай келуі керектігі
баяндалады.
Мемлекеттік саясатты іске асыратын білім туралы ... ... ... жүйесінде құқықтық кеңістікті құрудағы маңызды қадам болып ... көп ... мен ... ... ... ... көргенімен
талдау мен талқылау пәні болып қала бермек. ... ... ... ... ... ... ... қолданыста. Бұл жаңа заңда анықталған
шекте рыноктық өзгерістерге бейім, ... ... ... алға
тартқан. Білім беру жүйесіндегі мемлекеттік саясаттың негізгі қағидалары:
– баршаның сапалы білім алуға құқықтарының теңдігі;
– білім беру ... ... ... ... ... зияткерлік дамуы, психикалық-физиологиялық және жеке
ерекшеліктері ескеріле отырып, халықтың ... ... ... ... ... зайырлы, гуманистік және дамытушылық сипаты, азаматтық
құндылықтардың, адам ... мен ... жеке ... ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу;
– жеке адамның білімдарлығын ... және ... ... білім беру деңгейлерінің сабақтастығын қамтамасыз ететін білім беру
процесінің үздіксіздігі;
... мен ... ... ... беруді басқарудың демократиялық сипаты, білім беру ... ... ... беру ... ... нысандары, оқыту мен тәрбиенің
нысандары, білім беру бағыттары бойынша алуан түрлі болуы.
Азаматтық қатынастарға ... ... ... білім беру
жүйесінің негізгі талаптарын айқындайтын Қазақстан Республикасының тағы ... ... ... ... Ол – ... беру ... ... реттемесе
де, жүйедегі ұйымдардың ... ... ... ... есеп және ... ... құжаттары мен нормативтик
құқықтық актілерде маңызды орын алады.
– білім беру жүйесінің қызмет етуі ... ... және ол ... де ... орындалады;
– білім беру экономикасындағы нақты мәселесін шеше отырып, оның басқа
да заңдық құқықтық ... ... ... ... ... білім беру жүйесіне өзгерістер ендіру халақаралық тәжірибиені ескеріп
барып қана жасалады.
Жалпы білім беру ... ... ... ... ... ... Ал білім беруді реформалаудың негізгі себептері:
– Елдің дамуының әлеуметтік-экономикалық қажеттіліктері;
– ҒТР-ді дамытудың қажеттілігі, үнемі ... аса ... ... ... ... ... ... басындағы дүниежүзілік және отандық ғылым мен практикадағы
өзгерістер туралы болжамдар;
– Басқа ... ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік қауымдастықтың нығаю тенденциясы, халықаралық
байланыстардың дамуы және нығаюы;
... беру ... ... ... ... беру ... реформалаудың мақсаттары мен міндеттері:
– Эволюциялық реформалау (ЮНЕСКО-ның ... ... ... ... онда ... беру жүйесінің жекелеген жақтары жетілдіреді
және жаңартылады);
– Революциялық реформалау (реформалаудың екінші түрі, онда ... ... ... ... ... енгізіледі);
– Стратегиялық міндеттер (негізгі, ... ... және ... Ол ... беру ... ... ұзақ ... бағытталған
міндететрі);
– Тактикалық міндеттер (білім беру жүйесін реформалаудың таяу ... ... оны ... ... міндеттерді жүйеге асыру
мүмкін емес);
– Интернационалдандыру (басқа ұлтқа, халыққа, олардың ... мен ... ... ... ... ... ... көңіл бөлу);
– Демократияландыру (жастарды толық орта және ... ... ... ... ... беру ... қатаң сабақтастығын сақтау,
оқудың тығырыққа ... ... жою, ... оқу ... оқыту
сапасын жақсарту, білім берудің мазмұнын өмірмен тығыз байланыстыру,
оқушыларды жоғары азаматтық және эстетикалық мұратта тәрбиелеу).
Білім беру ... ... ... Білім берудің мазмұны, оқу жоспары, оқу ... ... ... ... ... ... ... Жеке тұлғаны тәрбиелеу және дамыту;
– Педогогикалық білім беру.
Жалпы, білім беру ... ... ... етілуі “Білім” туралы
Заңның негізінде жатыр. Заң білім беру саласындағы қоғамдық қатынастырды
реттейді, осы аядағы мемлекеттік ... ... ... белгілейді
және Қазақстан Республикасы азаматтарының білім алуға конституциялық
құқығын ... ... ... ... мемлекеттік білім беру саясаты:
басымдықтары, негізгі бағыттары
Мемлекеттің бәсекеге қабілеттігін арттыру біріншіден адам ... ... ... және тиімді инвестиция салудан бастау алады.
Әлемдік бәсекеге қабілетті елдер қатарынан көріну үшін, білім беру
жүйеміз де ... ... ... болуы тиіс.
Бәсекеге қабілетті экономика - бұл бәсекеге қабілетті кадрлар.
Сондықтан ... беру ... ... ... ... қаржыға емес, адам
ресурстарының сапасын жоғарлту саясатына аударылуы ... беру ... ... ... ... ... ... табылады:
1) баршаның сапалы білім алуға құқықтарының теңдігі;
2) білім беру жүйесін дамытудың басымдығы;
3) ... ... ... дамуы, психикалық-физиологиялық және жеке
ерекшеліктері ескеріле отырып, халықтың ... ... ... ... ... зайырлы, гуманистік және дамытушылық ... ... адам ... мен денсаулығының, жеке адамның еркін дамуының
басымдығы;
5) адамның құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу;
6) жеке адамның білімдарлығын ынталандыру және дарындылығын ... ... беру ... ... ... ететін білім беру
процесінің үздіксіздігі;
8) оқыту мен тәрбиенің бірлігі;
9) білім беруді ... ... ... ... беру ... ... білім беру ұйымдарының меншік нысандары, оқыту мен тәрбиенің ... беру ... ... алуан түрлі болуы.
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесіндегі өзекті ... ... ... ... ... ... Білім және Ғылым министрлігі мемлекет
атынан осы тұрғыда білім беруді реформалаудың ... ... ... әлем ... ... ... де білім беру жүйесінің
қызметіне мемлекет жауапты. Дегенмен мемлекеттік стандарттар мен ұсыныстар
статикалық сипатта және баяу өзгереді.
Өз ... ... ... ... ... ... ... рыноктың қажет талаптарына жауап беруі тиіс. Қазіргі кезде білім
беру қызметінің ... ... ... ... кез ... ... беру ... іс-әрекеті алынады.
Қазіргі уақытқа қарай қалыптасқан қазақстандық білім беру жүйесі жүйелі
сипат алған реформалардың нәтижесі болып табылады. Бұл ... ... ... Қазақстандағы білім реформаларының себептері экономикалық
және саяси өзгерістердің алғышарттарынан мүлде бөлек. ... ... ... ... терең дағдарысымен, саяси ... ... ... ... және ... ... едәуір артта қалуымен, халықтың тұрмыс деңгейімен және сапасымен,
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жүйесінде дағдарыс та, артта қалу да болған емес, осы ... ... ... ... Одағынан мұра еткен еді.
Егер экономикалық дамудың көптеген көрсеткіштері бойынша республиканы
90-шы жылдардың басында ... ... ... ... болса, ал
халықтың білім деңгейі мен біліктіліктері, оқу үдерісінің тиімділігі,
ғылыми әлеуеті ... ол ... ... ... ... ... жаппай сауаттылығы орта білімнің жалпыға бірдейлігі мен жоғары
білім алу мүмкіндігінің жоғары деңгейі, барлық сатылардағы тегін оқу, білім
беру ... ... ... мен ... ... ... кез ... халықаралық өлшем бойынша білім мен
ғылымдағы орасан үлкен кадрлық әлеует кеңестік ... ... ... ... ... мен ... кеңес мемлекетінің айрықша қамқорлығында болды. Осындай
қамқорлықтың нақты уәжі туралы айтысуға болады - оның негізінде ... ... ... орын алды ма, жоқ әлде ол ... ... ... ... державалық менменділігімен
итермеленді ме, әйтеуір нәтиже айқын емес.
Білім мен ғылымда пайда болған ... ... ең ... ... ... ... тыс орын ... факторлардан туындады.
Қазақстандағы білім реформаларының бірінші және негіз қалаушы міндеті
рынокқа бейімделу жолымен жаңа ... ... ету және ... ... ... ... ... жұмыстарынан”, сондай-ақ экономиканың жаңа сипаты
мен қоғамдық қатынастардан, жаңа саяси, ... және ... ... ... бетбұрыстар мен жаңғырту міндетері бір
мезгілде шешімін табуға тиіс болды.
Үшінші міндет те пайда болды, ол – ... ... ... арқылы халықаралық білім беру кеңістігіне интеграция
жасау еді.
Мектептер мен жоғары ... ... ... ... ... көрелік.
Мүлде жаңа экономикалық, саяси және мәдени ортадағы ... ... ... ... еске ... еді. ... ... орта білім жүйесі жайлап келе жатқан нарықпен тең емес күштегі күресте
бюджеттік қаржыландырудың бұрынғы көлемдерін сақтап қалуға ... ... ... ... жаңа ... тәсілдер жасау сипаты
бойынша ағымдағы, бірақ ... ... ... ... ... ... кездесті.
Мемлекеттік тәуелсіздік жылдарындағы мектептің дамуындағы ... ...... ... ... ол тез арада әлеуметтік
теңсіздіктің елеулі ... ... ... ... бір ... тереңдетіп оқыту мен ... ... ... ... түріндегі мектептер көбейе түсті.
Мектеп жүйесінің одан ... ... өзге ... ... ... оқудың сапасы едәуір төмендеп кетті. Ең ... ... ... ... ауысты немесе қызметтерін мүлдем
өзгертті. Мардымсыз бюджет қаржыландыруында қалған және экономикалық ... мен ... ... ... ... ... көптеген мектептер, әсіресе ауыл мектептері құлдырауға ұшырады.
90-шы жылдардың орта ... ... ... ... келеңсіз
үрдістер пайда болды, олар енді ... ... ... ал ... саласындағы басқару органдарының “реформашыл” әрекеттеріне
байланысты болды.
Тәуелсіздіктің “бірінші бесжылдығындағы” ... ... ... ... ... екі ... ... қолдағы бар әлеуетті сақтап
қалу және жаңа ... ... мен ... ... ... ... ретке келтіру.
Мектепті элитизацияландыру үрдісіне біраз тәртіп енгізілді. 1993 жылы
Қазақстан Республикасының Үкіметі жеке оқу орындарын лицензиялаудың ... ... ... 1995 жылы ... емес ... ... ... бекітті.
1996 жылы гимназиялар мен лицейлер туралы Ережелер қабылданды.
Қазақстандық мектепті сапалы жаңғырту жолында стратегиялық мәні ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың “Дарынды балаларға арналған
мектептерге мемлекеттік қолдау ... және ... ... ... ... жылы ... бастамасы және өкімі бойынша қабылданған орта
білімді ақпараттандырудың мемлекеттік ... ТМД ... әрі ... шара ... табылды. Мемлекет басшысының бұйрығына
сәйкес үкімет іс-шараның кең түрдегі жан-жақты ... ... мен ... ... ... ... да, ... кеңінен тартуды көздеді. Мемлекет басшысы бағдарламаны іске
асыруға өзі тікелей мән берген ... ... ... атап көрсетіп
отырды.
Соның нәтижесінде, тек 1998/1999 бір оқу жылында ғана 1562 ... ... 917 ... ... компьютерлік жабдықпен жарақталды.
Республикадағы білім реформасы 1998 жылы анағұрлым жүйелі сипат ... жаңа ... ... ... ... ... ... қателіктерді түзетуден басталды. Президент Н.Ә. Назарбаевтың
тікелей жарлығымен ... ... ... ... тастап кеткен
мектеп жасындағы балаларды қайтару жөніндегі шараларды жүзеге ... ... ... ... ... ... органдарының есеп беруілері
бойынша, тек 1998 жылы ... ... 21000 бала ... ... жылы тамыз айында “Қазақстан Республикасында орта білім жүйесін
одан әрі реформалау жөніндегі шаралар туралы” үкімет ... ... ... ... ... ... жалпыға міндетті оқу қорлары
құрылды. Олар жергілікті атқару органдарының бюджетінде ... ... ... ... ... сомасының бір пайызынан
кем емес мөлшердегі аударымдардың; ... ... ... ... түсетін түсімдердің; демеушілік және гуманитарлық көмек есебінен
құрылды. ... ... ... ... керек құралдарды,
санаторийлық-курорттық мекемелер мен демалыс лагерлеріне жолдама ... ... ... ... ... балалардың тамағын ұйымдастыруға,
сондай-ақ оқушылардың мәдени-көпшілік және ... ... ... ... ... ақпараттандырумен қатар оқудың жаңа стандарттары мен
оқулықтардың жаңа ... ... де ... ... ... ... жылғы шілде айында қабылданған Қазақстан Республикасының “Білім
туралы” Заңы орта ... ... мен ... ... ... беретін орта мектептің үш сатылы жүйесін бекітті: бастауыш саты (1-4
сыныптар), негізгі (5-9 сыныптар) және жоғары саты (10-12 ... ... ... ... жолдары белгіленді – жалпы ... ... ... ... дистанциялық), кәсіптік мектептер (лицейлер) мен
колледждер, бұларда оқушылар ... ... ... ... ... ... бойынша мектептің жоғары сатысын бітіреді.
ҚР 1999 жылғы “Білім туралы” Заңында барлық бес (алты) жасар балаларды
мектепке дейінгі ... ... ... ... қамту, ал балалар
бақшасы болмаған ...... ... ... сыныптар ашу
бағдарламасы жарияланды.
Сонымен, мектепке дейінгі оқу-тәрбие ... ... ... ... ... дербес институтқа айналды, оның міндеті
балалардың тән және ... ... ... ... ... мен
жеке қабілетін дамыту, жетілудегі кемістіктерді түзету болды.
ХХІ ғасырдың басына ... ... және ... орта ... жүйесін
қалпына келтіру үшін нарық қатынастарына баламалы орын іздеу ... ... ... ... ... ... рыногында талап
етілетін мамандықтар бойынша жұмысшылар мен мамандар даярлау ғана қолға
алынып қойған жоқ, ... ... ... ... ... ... мен ... үйренулеріне арналған жағдайлар жасауға екпін
берілді, ... ... ... ... өздігінен қамтылуына жақсырақ
даярлануларын қамтамасыз етті.
2001 жылы ... ... ... ... ... Осы жылы ол ұзақ ... кейін 19,3 млрд теңгеге ұлғайтылды.
Осының есебінен ... ... 30-ға ... ... жетекшілігі
мен каникул кезіндегі үстем ақылар қалпына ... Н.Ә. ... ... ... қызметкерлерінің ІІ съезінде: “Әрине, мұның барлығы, соңғы 20-30
жылдың ішінде қалыптасқан сәйкессіздік тұрғысында тым жеткіліксіз. ... бұл тек ... ... екендігін жақсылап түсінуі тиіс”,
- деп атап көрсетті.[]
Сонымен, тәуелсіздіктің ... ... ... ... ... ... ... материалдық, кадрлық және моралдық
шығындарға ұшырады. Бірақ халықтың көпшілігіне арналған ... орта ... және ... базасын сақтап қалудың сәті түсті.
ХХ ғасырдың соңында әлемдік тәжірибе негізінде және ... ... ... ... ... ... мектепті дәйекті және нысаналы
жаңғырту әрекеті басталды.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мен ортақ мүмкіндігі қағидасына едәуір қауіп-
қатер төніп тұр және оны іске ... ... ... емес ... ... тұрақты және белсенді қолдау көрсетулерін талап етті.
Жоғары мектеп, ауыл шаруашылығы мен ғылымның негізгі ... ... ... ... өзге ... салыстырғанда, азырақ шығынмен
әлеуметтік-экономикалық өзгертулерді бастан кешірді.
Мемлекеттік жоғары оқу ... ... ... өзге ... қарағанда нарыққа анағұрлым жоғары бейімділіктегі жинақылығын
көрсетті.
Көптеген ... ... оқу ... ... қызметтерді тез меңгеріп
алып, бюджеттен тыс қаржыландырудың өзге көздерін ... ... ... ... ... ... үйреніп алды. Соның нәтижесінде
мемлекеттік бюджет қаржыландыратын студенттер қабылдау жоспары ... ... да, ... ... оқу орны ... ... жылы 10 ... Қазақстан Республикасының “Жоғары білім туралы”
Заңы қабылданды. Жоғары білім үздіксіз білім алу ... аса ... ... ... жарияланды. “Білім саласындағы Қазақстан
Республикасының Мемлекеттік саясаты” аталатын ... ... ... ... ... істеу үшін жоғары білікті мамандар даярлауға
саясат бағыттылығы жарияланып, меншік ... ... ... ... ... ... мағұлымдалды.
1996 жылы қаңтар айында Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші
бар, ... ... және ... ... туралы” Заңдарға бірқатар
өзгертулер ... ... ... Жарлыққа “мемлекеттік білім
мекемелерінде ақылы білім беру қызметтері” аталатын бап енгізілді, ... ... ... ... ... ... ... реформаларындағы сапалы жаңа кезең 1999
жылы орын алды.
Реформалардың жаңа ... ... ... ... ... ... ... жаңа жүйесіне көшу;
• Жоғары оқу орындарының көпшілігін мемлекет иелігінен шығару және
жекешелендіру.
Осы бағыттардың біріншісін іске ... ҚР ... ... ... ... оқу ... ... ... жаңа ... ... ... жол ашып ... қаулыға сәйкес мемлекеттік тапсырыс бойынша студенттерді қабылдау
мемлекеттік білім беру гранттары мен ... ... ... асырылуы
тиіс.
Мемлекеттік жоғары оқу орындарына түсу емтихандары кешенді ... ... ... ... ... ... ... белгіленді. 2001 жылы осы ереже меншік нысанына
қатыссыз барлық жоғары оқу ... ... ... мен ... жүйесі, түсу емтихандарын бір
орталықтан ұйымдастыру мен мемлекеттік сертификаттау ... ... ... және тез ... артықшылықтарын көрсетіп үлгерді.
Мемлекеттік гранттар мен несиелер бойынша оқуға іріктеу, алғаш рет
“тамыр-таныстық” пен ... ... ... және ... орай ... Қазақстандық жастардың ең қабілеттілеріне мемлекет қолдау көрсетті.
Жоғары мектепті реформалаудағы жаңа кезеңнің екінші ... ... ... оқу орындарын жекешелендіру ХХІ ғасырдың бас кезінде
нақты көрініс тапты.
2000 жылы көктемде жоғары оқу орындарын ... ... ол ... ... ... және ... ... оқу
орындарының арақатынасы саласында біршама өзгешелеу болды.
Қазақстандық ... оқу ... ... ... ... ... ... мағұлымданды. Бірінші кезекте рынокқа өзгелеріне
қарағанда молырақ бейімделген оқу орындары болуы тиіс еді. ... ... ... ... оқу орындары (әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
педагогикалық оқу орындары мен мәдениет және өнер жоғары оқу орындары
жекешелендіруге жатпады.
Жоғары мектепті ... ... 2001 жылы ... ... ... алғашқы жоғары оқу орындары ... ... мен ... ... академиясы болды.
Қазақстан тәуелсіздігінің бірінші онжылдығының соңына қарай жоғары
мектеп алдында стратегиялық мәндегі жаңа проблемалар тұрды:
• мамандық ... ... ... ... үйлесімсіздік;
• мемлекеттік реттеудің тиімсіздігі және білім қызметтері
рыногындағы ұлттық өзін-өзі реттеудің әлсіздігі, ... ... ... және осы ... ... ... оқу
орындарының дипломдарын құнсыздандыратын адал емес бәсеке.
Осы қос проблеманың екеуі де алдымен қазақстандық ... ... ... күн көру ... содан соң жоғары білімнің жаңа
әлеукметтік-экономикалық қатыныстарға интеграциялануына қолданылатын мүлдем
пайдакүнемдік және асығыс ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік жоғары оқу орындары да тіршілік
етіге ... ... үшін ... құрылымын белгілеуде тіпті
экономикалық жағдайдың ізін емес, ал бұқаралық сананың таптаурындарының,
қарапрайым ... ... ... ... қууға мәжбүр болды.
Соның нәтижесінде экономика және заң мамандықтары ... ... ... ... ... оқу ... осы ... бағдарлануы жаратылыс ғылымы,
медициналық және техникалық бейіндердегі мамандықтармен салыстырғанда
оқудың ... ... ... мен қоздырыла түсті.
Экономика мен құқық жеке меншіктегі университеттерінің ... ... ... негізгі, ал көбінесе жалғыз-ақ бағыты болды.
Экономика және заң бөлімдері өздерінің бейіні ... ... ... ... қатысы жоқ бұрынғы көптеген мемлекеттік жоғары ... ... ... мамандар даярлауда өсу және мамандандыру өдерістерін
реттеуге мемлекет әрекет жасамады деп айтуға болмайды. 1990 ... ... оқу ... ... тәртібі туралы бірінші ереже қабылданды.
1999 жылы қырқүйек айында ҚР ... ... ... ... жүргізу туралы ережені бекітті. 2000 жылғы сәуірде Үкімет білім
беру қызметін лицензиялаудың жаңа ... ... ... механизмі өте тиімсіз жұмыс істеді. Ғасырдың аяғына
қарай жеке меншіктегі жоғары оқу орындарының саны ... асып ... ... ... ... ... ... көрініс тапты,
мемлекет шағын комплектті мектептерді жаба отырып, “шағын комплектті жоғары
оқу орындарына” сара жол ашып ... Жеке ... ... ... ... ... аймақтағылар нақ осындай университетерді құрады.
Бірнеше ондықпен саналатын студенттер кездейсоқ жалға ... ... ... ... ... ал ... құрамы
жаппай қос қызмет атқаратындардан тұрды.
Рыноктық реттеу жоғары ... ... ... реттеудің
кемшіліктерін толтыра алмады. 2001, 2007 ... ... және ... ... жоғары оқу орындарының санын елеулі ... ... ... ... ... ... ... ХХ
ғасырдың аяғында қазіргі әлемдік білім беру ... ... ... ... ... ... БЕРУ ... ОТАНДЫҚ ЖАҒДАЙДАҒЫ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қазақстан Республикасындағы білім беру жүйесінің қазіргі жағдайы.
2005-2010 ... ... ... ... ... ... Президент Н.Ә.Назарбаевтің 11.10.1998ж. №1459
жарлығымен бекітілді. Бұл ... 2010 ... ... ... дамытудың стратегиялық жоспары негізінде дайындалған.
Мақсаты – адам ресурстарының сапасын арттыру, тұлға мен ... ... үшін ... ... ... көп ... білімнің ұлттық жүйесінің модернизациясы.
Міндеттері:
– сапалы білімді көрсетуді ... ету ... ... ... ... ... ... дамыту;
– тұрақты дамудың әлемдік тәжірибесі мен қағидалары негізінде білімнің
мазмұны мен құрылымын жаңғырту;
– БХСЖ ... ... ... Жіктемесі) ұсыныстарына сәйкес
кадрларды дайындай мен кәсіптік білім беру жүйесін қайта ... ... ... беру ... ... нәтижелер:
✓ 6 жастан оқыта отырып, 12 жылдық орта жалпы білім беруге өтуді
жүзеге асыру;
✓ білімнің ... ... қол ... ... ... ... бойына барлығы үшін – білім” қағидасын жүзеге асыру;
✓ Н.Ә. Назарбаевтің “Өміріңе жететін білім ... ... ... білім алу” моделіне кошуді жүзеге асыру.
Бағдарламаның қажеттігі неден туындады? –Адамның жинақтаған білімін жәй
игеруден шығу қажеттігін ... ... елде ... ... ... ... ... шараларға әкелді:
– білімнің құрылымы, мақсаты, мазмұны және технологиясы ... ... ... ... механикалық беру басымдылық болып табылмайды. ... ... ... табысқа жететін және дамытатын, идеяларды
ұсынатын, ақпараттық ... ... өзі ... ... ... тұлғаның қалыптасуы басымдылық болып табылады.
Қазақстан Республикасынын Білім және Ғылым Министірлігімен жасақталған
“2015 жылға дейінгі ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жалпы ұлттық басымдылық болып табылатыны айтылған; ұзақ уақыт
кезеңіне білім беру саясатының ... ... ... ... білім
мазмұнының орталықтанған білімнен нәтижеге бағытталған білімге ... беру ... ... экономика мен ашық ... ... ... ... отыр деп ... жағдайдың себебі
ретінде төмендегілер аталады:
– білім сапасын соңғы бағалауда субъективтиліктің басым болуы;
– жаңалық енгізуде ... ... ... қабылдамауы және оқытудың
сапалық жүйесін енгізуге қажетті ынтаның болмауы;
... ... ... ... тілді, халықтардың ұлттық-мәдени
құндылықтарын білу болатын этно-мәдени және азаматтық ... ... ... ... жаңа ... ... ... жабдықтардың,
оқу және әдістемелік әдебиеттердің сәйкессіздігі және т.с.с.
Келесідей білім деңгейлері анықталған:
✓ мектепке дейінгі тәрбиелеу және ...... ... ...... ... ... және бағыттау бағдарламаларымен
балалардың қамтылуын көтеру ... ... ... тең ... ... Орта ... – үзіліссіз білім берудегі базалық білім (мектептер,
лицейлер, гимназиялар және техникалық және кәсіби ... ... мен ... ... ... ... мектептер).
Мақсаты – білім бере отырып тұлғаны қалыптастыру, адамгершілікті-
жауапты шешімдерді пайдалану. Міндет – нәтижеге бағыттау.
Сатылары: 1-4 ...... ... ... ... – жалпы негізгі білім;
10-12 сыныптар – жалпы орта білім.
✓ әлеуметтік-гуманитарлық, ... ... ... ортадан кейінгі кәсіптік білім: оқу мерзімі
болатын қызмет көрсетуші және ... ... орта ... ... білім және медицинадан басқа); техникалық және
кәсіби білім негізінде – 1 жылдан кем ... ... ... – өзгерісті жағдайларда жылдам бейімделетін
фундаменталды білімімен ынталы жоғары ... ... ... оза ... дайындау;
✓ жоғары оқу орнынан кейінгі білім – Қазақстан Республикасына
білім беру ... ... ... беру деңгейлері ретіндегі –
магистратура және докторантура ... ... ... ... ... білім берудің ұлттық
моделі қалыптасқан. Білімнің фундаментальдылығы және ғылыми сипаты сияқты
кеңестік ... оңды ... бұл ... ... ... беру ... кредиттері формасында батыс модельдердің сипаттары жүзеге асқан.
Сонымен бірге, білім ... ... ... ... әлі ... бөлінуінің байқалуы сияқты, жоғары мектепте реформаларды
жүргізуден белгілі бір кемшіліктері бар.
Білім берудің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және мемлекеттік емес секторлары
үлестерінің ... ... ... ... бөлінуінде.
ҚР-дағы білім беруді дамытудың 2015 жылға дейінгі бағдарламасына
сәйкес қазіргі білім беру ... ... ... ҚР ... Н.Ә.
Назарбаевтің “Жаңа әлемдегі – жаңа Қазақстан” атты Жолдауында білім беру
қызметінің сапасын ... ... ... қойды: “Білім беру
реформасының ... ... ... кез ... ... ... ... мемлекетінде өз қабілеттеріне сәйкес талаптарға сай ... ... біз ... ... сай сапалы қызмет ұсынуға тырысамыз.”[]
Сонымен соңғы жылдардағы білім беру жүйесінің негізгі көрсеткіштеріне
тоқталып өтсек.ҚР-ң өткен ... 2006 ... ... ... қазіргі
демократиялық және әлеуметтік-экономикалық қиын жағдайдағы білім ... ... мен ... ... ... беру ... ... негізгі көрсеткіштері
|Жылдар |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... |8575 |8732 |8319 |8057 |8055 ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |3047,4 |3059,8 |3247,4 |2824,6 |2715,9 ... | | | | | ... адам | | | | | ... ... |414 |282 |317 |312 ... | | | | | ... | | | | | ... |225,6 |154,3 |86,1 |114,2 |106,1 ... | | | | | ... адам | | | | | ... |244 |262 |293 |415 |442 ... |238,3 |200,4 |168,2 |397,6 |452,2 ... | | | | | ... адам | | | | | ... |71 |112 |170 |181 |176 ... |260,6 |272,7 |440,7 |775,8 |768,4 ... | | | | | ... адам | | | | | ... көзі: [] негізінде құрастырылды.
Білім беру жүйесінің әр деңгейіндегі қызметкерлердің арақатынасы: ... – 21,5; ... алды ... ... – 15,4; ... – 292,6;
кәсіптік мектептерде- 11,8; колледждерде – 29,2; ... 42,8 мың ... ... ... 14-қаңтарында мәжіліс депутаттары ҚР-ның атқарушы билігіне
200мың ... ... ... ... ... қабырғасынан
қысқартуға ұшырағанын баяндады. Оның ішінде тек Алматы қаласында ... ... ... ... ... ... Егер бұл ... өз
шешімін жеделдете таппаса көктемгі емтиханды тапсырудан тағы ... 40%-ы ... қоса ... ... ... ... ... барлық түріне өз әсерін тигізіп
келеді, оның ішінде білім беру ... де. ... ... ... ... ... қымбат білім үшін төлем жасауға шамалары келмей
жатыр. Ал ЖОО-ры ... ... ... ... ... жоғалтып алмау үшін түрлі шаралар ойластыруда. Ал білім
және ғылым министірлігі баяндамасы бойынша 2008 оқу жылы ... ... ... адам ... ... оның ішінде 3 мыңы ... мен ... ... ... ... барлық ЖОО-ның
ректорларына ондағы ақылы білім алатын студенттерге оқуға төлем жасауына ең
тиімді талаптарын жасау тапсырылуда. Ал 2009 жылы ... ... ... саны 700-ге ұлғайтылды. Ең бастысы ҚР білім және ... ... ... орталық банктермен келісімге келе отырып
студенттерге несие беру жүйесін ... алып ... ... ... ... 83%-ы ... білім алып келеді, егер студенттердің
жалпы саны 717053 мың болса. Ал орташа ... ... ... 2000 ... яғни ... ... шамамен жылына 1 млрд. 190 млн. ... Ал ... ... ... ... беру жүйесіне байланысты әрбір
академиялық курс “кредиттермен ” есептеледі. Егер де студент бір ... ... ... алмай қалса, оны қайта тапсыру құны сол пәнге
бөлінген кредиттер санымен анықталып, ақылы түрде ... ... ... де ... ... ... бітірушілердің 40%-ы ғана ЖОО-на
тапсыруға мүм кіндік алса, қазір ол ... ... ... ... ... 142 707 оқушы мектеп бітірсе , сәйкес 2007-2008 оқу ... ... ... түсіп студент атанды.[]
3.2 Қазақстан Республикасында білім беру жүйесін қаржыландыру
динамикасы
Әлемдік тәжірибеде ... ... ... ... ... байқалады:
← сметалық қаржыландыру;
← нормативтік қаржыландыру;
← бюджеттік ... ... ... ... ... персондық қаржыландыру және
білім беру ваучерлері – Ресейде).
Қаржыландыру әдісіне жатады:
1. Тікелей қаржыландыру
А) ... ... ... бағытталатын оқу мекемелерінің шығындарын
қаржыландыру;
В) Бюджет қаражаттарын жан басына шаққанда тұтынушы бюджет пен оқу
орындары арасында ... ... ... ... салу ... ... қаржылық қолдауының түрлі формалары түрінде бюджет
құралдарын берудің тікелей сипаты;
В) Түрлі жеңілдіктер беру ... оқу ... және ... ... қолдау.
Оқу орындарын қаржыландырудың екі түрі бар: білім беру қызметтерін
өндірушілерін (оқу орындары ... ... және ... ... ... ... құралдарын жан басына бөлуде).
Біздің ел үшін тарихи бастапқы модель ... ... ... ... оқу ... сметалық қаржыландыру болып табылады.
Бюджет құралдары қаржы жоспарының ерекше түрін білдіретін, құралдардың
көлемңн, мақсатты бағытталуы мен ... ... ... ... ... бөлінеді.
Қаражаттарды бөлу өткен жылдың қаржылық көмегіне студенттерді қосымша
қабылдайға қаражаттар және басқа ... және ... ... ... мен баға өзгерісін ескеруді қосу негізінде жүзеге
асырылады. Жалпы модель келесі мәлісеттермен ... ... ... ... контингентіне тікелей тәуелді
түрде бөлінеді. Бұл құралдар көлемінің өсуін білім алушылар санының көбеюі
есебінен ... ... ... ... мемлекеттік қаржы
құралдарын тиімді пайдалануға ынтаның жоқтығы, немесе олар түрлі деңгейдегі
оқу орындары ... ... және ... ... ... ... ... деңгейінде критерий келесідей:
– студенттермен белгілі бір білімді жетістікті игеру, ол біліктілікті
беру және ... ... мен ... ... оқу орындарында қандай да бір жаңалықты
ойлап табудың, өз жұмысын жақсартудың қажеті жоқ, ... ... өсуі ... ... орыны толығымен жабылады – бұл шығынды
әдіс.
|Оқу орыны - білім беру қызметтерін өндіруші |
| ... . Оқу ... ... ағымдарының қозғаласы: білім беру
қызметтерін ... ... ... білім беру қызметін
тұтынушыны қаржыландыруда ... ... ... берудегі өсіп жатқан қажеттіліктерді қаржылық
қамтамасыз ету;
← Оқу орнын тең қаржы мүмкіндіктерімен ... ... ... ... ... үшін (әлеуметтік жағдай төмен,
балалар мен жеткіншектердің контингентін қабылдауды
қосқанда) тең бастапқы ... ... мен ... ... оқу ... нәтижелілігін
көтергенде қол жеткізуге болады, тәжірибиеде ол оқу ... ... оқу ... ... ... ... қаржыландыру олардың
жұмысының нәтижелік көрсеткіштеріне тәуелсіз және ... ... ... ... қоса ... ... “ассигнованиесінің белгілі бір
шегінде” немесе масштабтарды сақтауда жүзеге асырылады.
Жалпы, оқу орнының шығыны ретіндегі білімді ... ... ... кейін ол белгілі бір жеңілділіктермен толықтырылады.
Нормативті қаржыландыру – бір білім ... ... ... – оны ... да, ... де бар. ... ... негізінде қаржы нормативінде ... ... ... қиындықтар бар.
Нормативті есептеудің түрлі әдістері бар соның ішінде, ол ... ... ... ақы ... және оған ... Бір ... ... нормативінен;
▪ Ғимарат және жабдықтарды ұстап тұруға шығындар нормативінен
Үш құрамалық сомасынан толық норматив анықталады.
Басқа есептеу әдістемесі тірі ... ... ... ақы) және ... құны ... беру ... материалды қамтамасыз ету қоры)
арасындағы нормативтік ... ... ... ... ... оқу ... типтері мен түрлері бойынша еңбекақы
қорына экономикалық нормативті тағайындау жолымен ... ... ... оқу орыны өзі оқытушыларының еңбекақы қорын оқу-көмекші
және қызмет көрсетуші персоналдың тарификациясына сүйене ... ... , ... сапалы білім алуға деген қажеттіліктің өсуімен
мемлекеттің бюджет ... ... ... ... ... Бұл ... жан басын қаржыландыру арқылы ... ... оқу орны ... ... білім алушы арқылы қаржыландырады.Нақты
білім алушы және оның ата-анасы шешеді, ал мемлекет ... ... ... білім беру қызметтерін төлейді.Басты аргумент – оқу орнының ... ... ... ... ... оқу орнына ... ... ... және олар ... ... ... ... болып ваучерлер, гранттар,
смарткарттар, жеке ... ... ... ... 18 жастан ас0ан
студенттерд34 ... ... ... ... – бұл ақша ... оқу аптасының саны.Әрбір студенттің 70 оқу айына 70 ... ... ... және 12- оқу қажеттілігіне қарай создыруға
беріледі. Біліктілікті көтеру үшін оқуға уақытты үнемдеуге болады. Мемлекет
есебінен де ... ... ... бала ... ... ... қызға
қосымша 12 ваучер (12 ай оқу), ал студент жігітке – 6 ... ... ... ... тарылмайды, қайта керісінше жоғары білім алуға ... ... бір ... ... алу мен ... ... ... жан басына қаржыландыруды енгізу, төмендегі
жағдайларға әкеледі деп саналады:
← Жалпы орта білімнің ... ... мен ... және ... ... қол ... жойылуына;
← Қала мен ауыл балаларының ... ... және ... теңсіздігіне;
← Төмен және орта табысты отбасыларының мүмкіндігі жоқ
болғандықтан жоғары білім мен жалпы білім ... ... ... теңсіздікті білдіреді.
Кәсіби білімнің оқу орындары арасында бюджет ... ... ... ету мақсатында сметалық қаржыландырудан мемлекеттік
атаулы қаржы міндеттемесі арқылы қаржыыланжыруға өту.
Осылацша, студенттер өз ... ... ... ... ... ... ... жеріне, мектебіне тәуелсіз
жоғары білімге қол жеткізуге тең мүмкіндік жасалады.Бірақта, тегін ... ... ... ... ... ... мектептің бітірушілерінде үздік нәтиже болады
(саналы ... ... ... ... ... ... орындарды алады;
← Төмен нәтижелі қалғандары рқу үшін ... ... ... ... аз ... ғана ... ... мүмкіндіктеріне және оқушыларға
мемлекеттік қолдаудың дамымағандығы, білім несиелерінің
нашар ... ... ... ... ... ... персонификациялауда, оқу
орындарының теңсіздігі өседі,болмаса жоғары ... ... ... орындарға барады және содан
кейін ең жақсы ... ... ... ... ... ... , оқытуда жоғары сапа қайда
болса, аймақтық рынокта да жұмысқа орналасуға ... ... таба ... жоғары оқу орындарында
жағдай төмен. Бұл жерде екі жол бар – бірі олар ... ... ... бөлу не ... жабу ... Оқу ... ... нәтижесіне қарай қаржыландыру
шектеулі турде қолданылады, болмаса келесідей салдарға
алып келеді: біріншіден, ... ... ... топтары қабылданбайды, тек мектептің ең жақсы
оқушылары ғана қабылданады; екіншіден, рыноктың қысқа
мерзімді ... ... ... ... әдіс, яғни ол
дегеніміз жалпы міндетті және ... ... ... ... оқу ... ... мемлекеттік қолдау көрсетіледі,
өйткені, халықтың көп бөлігі орта топқа жатадыжәне өз
балаларының оқу ақысын төлей алады.
Білім беруге ... ... ... ... 2006 жылы 1,5 ... Егер 1993 жылғы дағдарыс кезінде ол шығын 249млн долларды ... жылы ол 2,5 ... ... Ал ... ... білім беру жүйесіне
бөлінетін қаржы мөлшері 2007 жылы 2005-жылмен ... 2 ... ... ... ... ... ... үлесі Германия, Испания, Словакия
секілді мемлекеттермен теңесіп 4%-ды құрады. 2007-2009 жылдарда білім беру
жүйесінің жұмысшыларының жалақысы 30%-ға арттырылды. ... ... ... ... мектепке дейінгі тәрбие мен ... ... ... ... саны өсе ... Аймақтарда 724 мектепке
дейінгі кішігірім орталықтар қалыптасып, жаңа ... ... сай ... ... сол оқу ... сынақтан өткізу жүйесі өткізіліп
жатыр. Аз қамтылған ... ... және ... ... ... ... ... толықтай оқу құралдарымен жабдықталды. Мемлекеттік бюджет
есебінен Алматы ... 37 жаңа ... ... ... ... ал ... 792 мектепке күрделі жөндеу өткізілді. Апатты жағдайдағы мектептер
саны қысқарып, оқу аусымынын саны барынша ... ... ... ... ... ... қазақ, орыс және ... ... ... іске ... Орта ... барынша
жаңашаландыру мен әлемдік білім беру кеңістігіне кіру жолында мектептерді
ақпараттық ... ... ... ... келеді. Білім
жетістіктерін тәуелсіз ішкі бақылау ... ... ... ... ... ... бақылау және мемлекеттік емтихандар арқылы, ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз жүйе ендіру қарастырылды. Жоғарғы білімге қол жеткізу ҚР-
ның Ата Заңына ... ... ... ... асады. Мектепті үздік
бітірушілер ЖОО-да мемлекеттік бюджет есебінен бөлінетін гранттар негізінде
кадрларды тағайындаудың ... ... ... білім ала
алады. Ғылыми және ғылыми-педагогикалық ... ... ... ... 2010 жылы ... ... ... қалыптастыру мақсатына
сәйкес ұлттық жүйелері қарастырылып келеді.
Біздің еліміздің білім беруді қаржыландырудың негізгі көзі болып ... ... ... ... ... Бюджеттен тыс көздер екінші
деңгейлі мәнге ие болады. Бірақ қазір де сыртқы ... ... ... ... бюджеттік қаржыландыру өздерінің негізгі мәнін
сақтайды. Бұл жағдайларда бюджет құралдарын тиімді пайдаланудың мәні ... ... ... беру ... ... бағыттары.
Кез келген мемлекет әлемдік білім беру ... шет ... ... ... ... сынақтан өткен, тиімді жүйелер
шығарылады.Отандық білім беру жүйеміз - ... ... ... ... ... қамқорлығымен 1975 жылы Женевада өткен білім жөніндегі
Халықаралық конференция білімнің бірінші ... ... ... ... Алайда осы жіктелім ХХ ғасырдың соңғы онжылдығында құлаш
жайған білім революциясының қызу үрдістеріне ... ... ең ... саралауға, яғни халықтың түрлі топтары мен жіктерінің ... ... ең ... ... ... сан ... ... пайда болуына ілесуге
шамасы келмеді. Сондықтан 1997 жылғы қарашада ЮНЕСКО Бас конференциясы жаңа
БХСЖ қабылдады.
Халықаралық жіктелімнің бастапқы бірлігі ... ... ... ... ... екі бағыт бойынша сипатталды – білім баспалдағы ... ... ... енгізілген үлгілер едәуір күрделі және түрлі көрсеткіштердің
түбірлі сипаттамасын мазмұндайды.
2- кесте
|Саты ... ... ... ... ... ... ... ... ... кіші жастағы |
|білім ... ... ... үйретуге |
| ... ... үшін ең ... жас-3 |
| ... кем ... Ең ... жас ... арқылы |
| ... ... ... ... |
| ... ... балалар бақшасы базасында жүзеге асырылуы|
| ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық |
|немесе базалық ... өнер және ... ... жай ... ... ... ... |оқуға, жазуға және математикаға үйрену. Кейбір ... ... діни ... ... Бастапқы жас- 5 |
| ... кем емес және 7 ... ... ... ... оқу |
| ... оқу ... - 6 жыл. ... ... ... ...... бүкіл өмір бойы оқуы |
|бірінші кезеңі ... оның ... ... ... үшін ... ... Оқу ... базалық |мерзімі – 6 жылдық бастауыш білімнен кейін шамамен 3 |
|білімнің екінші |жыл. ... ... атап ... ... ... ... |осы ... сатысын бітіру міндетті мектеп білімінің |
| ... ... ... ... білімнің |Тереңдетілген пәндік мамандандыруды көздейді. Жоғары |
|екінші кезеңі |оқу ... түсу және ... ... кіру |
| ... ... ... ... |Оқу мерзімі 6 айдан 2 жылға дейінгі ... мен ... емес ... ... олар не ... ... ... даярлық немесе |
| ... ... үшін ... ... ... |Тиянақты зерттеу бағдарламаларына және біліктілік ... ... ... ... ... қоятын мамандықтарға мүмкіндік |
|(тиянақты ғылыми ... ... ... ... ... жоғары |
|біліктілікке ... ... Оқу ... ... ... ... ... құрамының жоғары ғылыми деңгейі талап |
|апармайтын)``Ұзын |етіледі. БХСЖ ұлттық құрылымдардағы дәрежелер мен ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... |
|бірінші кезеңі ... ... ... ... ... ... ғылыми |осы сатыға түрлі кәсіптік мектептер сәйкеседі. КСРО-да |
|біліктілікке ... ... ... және “кәсіптік-техникалық” білім |
|апармайтын) ``Қысқа|мекемелері болды. ... | ... ... ... ... және бірегей зерттеулерге |
|екінші ... олар тек ... ... ғана ... ... мүмкіндік болатын сападағы диссертациялар |
|ғылыми біліктілікке|қорғау талап етіледі. Диссертация білімді кеңейтуге |
|апаратын) ... үлес ... ... ... ... ... |
| ... жүйеде магистр дәрежесі |
| ... ... ... ... ... де |
| ... алынды. ... ... [2] ... ... сатылары және олардың негізгі сипаттамалары.
Шетелдік білім беру жүйесі мен өз ерекшеліктеріне ... ... ... жаңа ... ... ... ... жоғары білім беру жүйесін қалыптастырудың көрсеткіші болып табылады.
Осы міндетті тиімді жүзеге асыру үшін ... ... ары ... ... ғылыми зерттеулерді тереңдетуде халықаралық ынтымақтастықты
кеңейту және оларды оқу-әдістемелік үдеріске белсенді енгізу ... ... беру мен ... оқу жоспары моделінің талаптарына сай
келу мақсатында батыстық Болон ... ... ЕСТS ... ... ... жүйесі енгізілді. Бұл жүйені енгізу арқылы оқу үрдісіндегі
көптеген мәселелердің шешімін табуға болады.Министрліктердің әдістемелеріне
сүйене ... , ... оқу ... еңбексыйымдылығы сағаттардан сынақ
бірліктеріне ауыстыру арқылы өзгертіледі. Осы қадам ... ... ... білім берудің мемлекеттік стандарттарын енгізу
қажеттілігі туындады.
Егер жүйені зер сала ... оның ... ... ... мен ЖОО-
рында білім беру жүйесінің тиімділігін арттырып, Болон үдерісінің бағыты
белгілі бір шекте білім беру ... ... ... ... кез келген университетін алып қарасақ, студенттердің кез
келген мезгілде және кез келген жерде өзіндік шығармашылықтармен ... ... ... бұл ... жүйенің талабы бойынша оқытушылар
студенттерді оқуға мәжбүрлеуі шарт емес, ал бұл ... елде шарт ... ... кредиттік оқыту жүйесін біздің елде қолданудың ... ... ... ... ... ... Республикасында ғылым және білім Министрлігінің Жарлығымен
“диттік ... ... ... ... қабылдануына қарамастан, әр ЖОО-ны ол
жүйені өз талаптарына сәйкестендіріп ... ... ... ... ... өз ... толықтыру және
кездесетін қиындықтарды таным қызметтері арқылы жеңе ... жаңа ... оқу ... ... ... ... жағдай жасау.
Оқытудың жаңа жүйесін енгізу білім беру жүйесінде:
• Педагогтардың кәсіптік қызметінде ... ... ... ... бір ... жоғалтудан екінші ... ... ... ... жаңа ... ... ... Оқыту концепциясында ғылыми-теориялық зерттеудің
жоқтығынан қиындықтар туғызады.
3-кесте
Оқыту бағдарламасының құрылымдық мазмұны.
|Қажетті қағидалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |өз бетінше іздену; ... ... ... ... кабинеттер;|ойлау іс-әрекетінің |
|келмеуі; ... ... ... ... оқу материалдарын |виртуальды |әдеттер мен дағдыларды ... қиын ... ... мәселе |
|ұйымдастыру; ... ... |қою және оның ... ... ... |қолжетімді ақпараттық |табу; ... жаңа ... ... ... оқып ... ... ... ... |мен ... алуда ... ... ... |саяхаттардың ... ... ... қысқа |ұйымдастырылуы; |өз ойын ... сала ... ... ... ақысыз |мен танымдық үрдіске көп|
| ... ... ... алу. |
| ... ... ... |
| |мен ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... өз ... ... декларацияға қол қою елге мынандай міндеттер жүктейді:
(дипломдардың салыстырмалылығын қамтамасыз ету;
(білім берудің қос сатылы жүйесін енгізу (бакалавриат және ... ... ... ... ... ... алу және ... жүйесін енгізу (модульды процесспен кредиттер);
(Оқу орындарының аттестатциялануы мен ... ... ... сағаттарын өтетін сабақтар көлемін кредиттік есепке алу ... және ... ... ... ... құру дәне ... декларацияға қол қойған елдер үшін 2010 ... ... ... жүйесін құру міндетті болып табылады.
Сондай-ақ Болон үдері Қазіргі таңда ... ... ... ... ену табалдырығында. Өмір ағымына қарай білім беру жүйесінің
моделі күрделі өзгерістерге ... ... ... ... ... ... ... білі беруді ұйымдастыру 12 жылдық оқытуға көшумен
тікелей ... ... ... ... ... ... кеңестігіне
шығудағы Қазақстанның жаңа ұлттық ... ... ... ... ... жылдық білім берудің негізігі мақсаты еліміздегі білім беру
жүйесінің құрылымы мен ... ... ... ... заманына
сай мектеп құру.
12 жылдық білім жүйесіне көшуде ... ... ... үш
бағытты басшылыққа алады. Олар: бірінші бағыты - ... ... ... ала ... жеке ... ... оқыту, екінші бағыты
- оқушының потенциалдық мүмкіндіктерін есепке ала отырып жеке ... ... ... ... - ішкі ... ... ала
отырып жеке даралық бағытта ... 12 ... ... ... ... бағыттарды жүзеге асыру үшін мұғалім негізгі үш ... ... ... ... ... ...... базалық
оқу стандарты жүйесіндегі талаптар мен ... ... ... міндетті оқу жоспарының бөлімін ... ... ... ... оқу стандарты талаптарының мазмұнында көрсетілгендей оқу
курстарының тереңділігін, оқытылатын ... ... ... ... ...... ... зерттеушілік
дағдыларын қалыптастыруға байланысты ... ... ... ... оқу ... ... ... оқытуға көшу жалпы алғанда қазақстандық білім берудің ойлы,
шығармашыл ... ... ... жаңа ... үлгісін
дамытуға , «барша білім беру» үлгісінен «әрбір адамға өмір бойында білім
беру» ... ... ... ... және ... ... ... жедел енуді қамтамасыз етеді.
Қорытынды
Ұлттық білім беру ... ... ... ... сәйкестігі,
сапасы жөнінен де артта қалмайтыны белгілі болды.
Қорыта айтқанда, егер де ... беру ... ... өтіп ... зат болса, көрінбейтін кемшіліктер айқын болар еді. ... ... ... ... ... ... ... талпыныс жасадым.
Білім беру саласының жай-күйін талдау бір жастан бес жасқа дейінгі
балаларды ... ... ... мен оқытудың ... ... ... ... ... ... беретін мектептегі оқытудың мазмұны фактология
күйінде қалып отыр, пәндік тәсілге негізделген ... ... ... ескірген. Оқушының даралығына бағдарланған ... жоқ. ... оқу ... ... ... ... ... таңдауына нақты дәлелдемелер бермейді. Жоғары сынып
оқушыларының тек 30 пайызы ғана ... ... ... ... қызметті таңдайды. Демек, бұл жоғары сынып оқушыларының 70 пайызының
өмірден өз орындарын табуға мүмкіндігі аз деген сөз.
Соңғы бес ... ... ... мен ... білім беретін мектеп
бітірушілерді тестілеудің нәтижелері білім сапасының ұдайы төмендеп ... ... ... ... ... ... ... мектеп бітірушілер еңбек рыногында талап етілмей отыр.
Сондықтан білім беру саласының бәсекеге қабілеттігін ... ... ... ... ... және ... ... беру жұмыс берушілер мен еңбек рыногының
қызметкерлердің біліктілік деңгейіне ... жаңа ... ... ... ... ... ... шеше алмайды.
Жекелеген жоғары оқу орындары мен олардың көптеген ... ... ... ... ... ... материалдық-
техникалық әлеуетінің жоқтығынан, жоғары оқу орындарына түсудің жалпыға
бірдей қол ... ... ... ... және еңбек рыногын талап
етілмеген кадрлармен толтыруға әкеліп соқтырды. Бұған сондай-ақ бұрыннан
қалыптасқан, тұрақты ... және ... ғана ... ұстанған тар
шеңбердегі мамандықтар бойынша жаппай даярлау да ықпал етті. Біздің ... ... мен ... ... ... ... есептесу,
білім туралы құжаттарды өзара тану ... ... ... және ... ... ... ... тежеп отыр. Әр
мәселеге байланысты жеке ұсыныстарға тоқталсақ:
1. Мектепке дейінгі ... ... ... және ... көңіл
бөлінбеу салдарынан болып отырған ақсақтықты, кәсіби жас мамандардың
күшімен аяғынан тұрғызу . Себебі,бала ... мен ... алды ... мамандар тапшылығы еңбек ... ... ... ... ... де ... ... Білім беру жүйесінің ең маңызды, өзекті мәселесі оның рыноктық
қатынастарға ... ... ... ... Бұл ... “рыноктық
экстремизм ” , яғни рыноктың ... мен ... ... еніп ... ... “көрінбейтін қолы” ЖОО-рын тауарлар мен
қызметтерді өндіруде тек өз пайдасын ойлайтын ... ... ... қаупі төніп тұр. Сондықтан, ... беру ... ... мен жеке ... ... саясат ұстануы
әлсіреп, шамасы келмей жатыр десе де ... ... беру ... реформалау жүйелі әрі кешенді ұйымдастырылуы тиіс,
бұл үшін заңдық база – “Білім туралы Заң мен ... ... ... ... ... беру ... ... қызметін
бақылайтын орталық орган – Білім және Ғылым министрлігі жұмыс істейді.
Бірақ олардың іс-әрекетіне қолайлы болатын әлі де жаңа ... ... ... ... ... ... тек ... беру сатылары мен
деңгейлері анықталған, бірақ әлі де ... ... ... ... кепілдік жоқ. Білім беру жүйесін тұтастықта
қарастырған жөн. Сонда ... ... ... ... ... білініп,
қателіктер өз бетімен айқындалады да, оны түзетуге бастауыш мектеппен
қоса жоғары мектепті ат салысуға әкеледі.
4. ... ... ... ... ... ... Егер шет
мемлекеттен келетін импорт тауарларды қандайда бір тексеруден
өткізетінімізді ескерсек, ... беру ... ... ... ... бағдарламалық немесе құрылымдық кедергілердің
жоқтығы көрінеді. Сол үшін білім беру жүйесінің заңдық базасын ... оның бір ... ... ... ... ... ... беру жүйесінің көптеген элементтері асығыстықпен енгізілген.
Мысалы, жоғары білім жүйесіне енгізілген жаңалықтардан ... ... ... ... орны мен құқықтық мәртебесі
анықталмаған.Сол сияқты кредиттік ... ... де ... ... ... ... ... етіп келеді.
6. Білім беру жүйесін реформалаудың ең тиімді жолы – қоғамдық қатысудың
шектеулілігі. Көптеген ... ... ... ҚР ... ... ... ... дайын күйінде ұсынылады, білім беру
ошақтарының дайындығы немесе артықшылықтары ... ... шет ... ... ... әкеп, күтілетін нәтижелер жеміссіз
болады.
Дәл ... ... ... ... ... төмендету мақсатымен жасалған несиелеу жүйесінің де
астарында кемшіліктер бар. Себебі болашақта несиені қайтару ықтималдығы
өте төмен, ол ... ... ... ... ... Ал ... шешу ... білімнің сапасымен байланыстыра жүргізген жөн, яғни
әрқашанда шын білгенге тосқауылдың жоқтығын ... - ... ... ... ... ... ... Мамыров Н.К. Қазақстандағы адам дамуы. – Алматы: Экономика, 2003. –
436 б.
2. ... М.Д., ... Ө.Қ., ... А.А. ... ... ...... Мектеп, 1989. – 176 б.
3. Сарбасова Т.С., Сарбасова А.Қ., Бимендиева Л.Ә. Білім беру саласының
әлеуметтік-экономикалық ...... ... ... – 56 б.
4. Сарбасова Т.С., ... А.Қ., ... Ж.Т. ... ... ... ... және ... интерактивті
әдістері. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 88 б.
5. Дәулиева Ғ.Р. Білім беру саласының ...... ... 2004. – 30 ... ... ... ... образования на человеческое
развитие в РК. // Диссертация. – Алматы: Қазақ университеті, 2008. –
186 ... ... П. ... в ... высшего образования: можем ли мы по-прежнему
учиться у классиков? // Экономика образования. – 2008.- № 2. ... ... В.А. ... ... ... как
общественного блага // Экономика образования. – 2008.-№ 6. 33-43 б.б
9. Хауптман А. М. ... ... ... ... ... //
Экономика образования. – 2007.- № 3. 95-103 б.б
10. ... Б.А. ... ли ... ... ... ... и ... образования в российском вузе? // Экономика
образования. – 2007.-№ 6. 5-15 б.б
11. Семеко Г.В. Школьная ... в США: ... ... ... //
Экономика образования. – 2007.-№ 6. 49-71 ... ... А.В. Путы ... организации образования // экономика
образования. – 2008.- № 3. 4-10 б.б
13. Нарибаев К. ... и ... ... ... ... // ...... 1. 8-21 б.б
14. Төлебаев Д.Ж., Тұңғышбаев А. Жоғары білім беру жүйесін реформалаудың
бағыттары мен ... // ...... 4. 32-39 ... ... Сатылмыш. Түркиядағы 12 жылдық оқыту жүйесі және бағдарлап
оқыту // Білім. – 2008.-№ 6. 42-48 ... ... Д. Из ... в качество? // Континент от 11-24 февраля
2009 ... – 40-43 ... ... за ... // Делоой Казакстан. – № 12 от 27 марта 2009 года
18. Хамзин М. Білім де бәсекеге түседі // ... ... – 29 ... ... ... К.Н. ... ... высшего образования в
Казакстане в условиях глобализации / Под. Ред. О. ...... ... МОН РК, 2007. – 30 ... ... данные в сфере образования РК. http://www.google.kz.
21. Адам құқықтарының жалпыға ... ... – 10 ... 1948 ... ... адам ... Мамыров Н.К. – Алматы: Экономика, 2003. –
426-432 б.б
22. Адам құқықтары ... ... ... ... ЮРИСТ, 2002.- 17-
18 б.б
23. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы:
ЮРИСТ, ... ... ... Президентінің “Қазақстан – 2030” халыққа
Жолдауы.// Егемен Қазақстан. – 11 қазан 1997 жыл
25. ... ... ... ... өз ... жаңа
серпіліс жасау қарсаңында” атты халыққа Жолдауы.// Егемен Қазақстан. –
24 наурыз 2006 ... ... ... Президентінің “Дағдарыстан - дамуға” атты
халыққа Жолдауы.// Жетісу. – 7 ... 2009 ... ... ... ... Кодексі – Алматы: ЮРИСТ, 2006. –
309 б.
28. Қазақстан ... ... ... Заңы. 27 шілде 2007 жыл.//
Егемен Қазақстан 15 ... 2007 ... ... ... 2015 ... дейінгі білім беруді дамыту
тұжырымдамасы. // Жетісу. – 30 ... 2003 ... ... оқу жылындағы мектепке дейінгі ұйымдармен 1 - 6 жастағы балаларды
қамту
|Облыстар, |облыс ... ... ... ... | | |
| |МДҰ ... ... ... |
| ... |бала-л|жастағы | | |
| | |ар ... | |
| | ... |дың | | |
| | | ... | | |
| | | ... | | |
| | | |% -ы | | |
| | | | |МДҰ ... |1-6 |МДҰ ... |1-6 |
| | | | ... ... |жастағы | |бала |жастағы |
| | | | | | ... |-лар ... | | | | | |ың | | |ың |
| | | | | | ... | | ... |
| | | | | | ... % | | ... |
| | | | | | |-ы | | |% -ы ... |160 |19189 |55,0 |58 |12961 |58,1 |102 |6228 |49,5 ... |67 |9807 |11,0 |36 |5793 |27,4 |31 |4014 |6,0 ... |98 |12572 |40,2 |30 |7256 |47,2 |68 |5316 |33,3 ... |108 |18909 |41,6 |66 |15228 |55,1 |42 |3681 |21,1 ... |127 |18394 |29,1 |34 |11669 |47,8 |93 |6725 |17,3 ... |144 |12798 |47,0 |45 |7902 |57,6 |99 |4896 |36,2 ... |163 |29476 |60,6 |131 |26154 |65,1 |32 |3322 |40,3 ... |114 |10008 |23,7 |23 |3590 |22,4 |91 |6418 |24,7 ... |96 |16322 |79,0 |53 |12460 |81,0 |43 |3862 |73,6 ... |57 |10806 |30,3 |37 |9496 |38,1 |20 |1310 |12,0 ... |95 |18227 |46,0 |66 |16541 |61,5 |29 |1686 |13,8 ... |54 |7228 |30,2 |25 |5141 |52,3 |29 |2087 |14,9 ... |179 |24555 |13,4 |98 |17361 |28,0 |81 |7194 |5,7 ... қ. |159 |35020 |32,8 |159 |35020 |32,8 |0 |0 |0,0 ... қ. |58 |14605 |44,3 |58 |14605 |44,3 |0 |0 |0,0 ... |1773 |269319|31,3 |958 |209564 |43,9 |815 |59755 |15,7 ... |156 |22465 |1,5 |56 |15027 |1,0 |100 |7438 |1,7 ... ... оқу ... ... білім беретін мектептер және ондағы оқушылар саны
|Облыстар, ... ... ... ... ... | ... |
| | |р саны | |
| | | ... |ауылдық |
| | | ... ... ... ... |
| | | | ... | ... |
|Ақмола |657 |114 024 |96 |47 947 |561 |66 077 ... |466 |120 252 |83 |62 902 |383 |57 350 ... |745 |292 590 |90 |68 729 |655 |223 861 ... |195 |93 602 |56 |42 730 |139 |50 872 ... |767 |187 533 |159 |95 251 |608 |92 282 ... |466 |183 932 |80 |68 544 |386 |115 388 ... |433 |94 847 |55 |38 511 |378 |56 336 ... |568 |182 528 |209 |130 625 |359 |51 903 ... |288 |130 842 |54 |46 800 |234 |84 042 ... |605 |110 466 |80 |47 894 |525 |62 572 ... |113 |87 166 |51 |54 360 |62 |32 806 ... |422 |95 008 |87 |58 299 |335 |36 709 ... |634 |84 774 |56 |27 405 |578 |57 369 ... |1 013 |512 219 |184 |176 831 |829 |335 388 ... қ. |64 |65 596 |64 |65 596 | | ... қ. |178 |158 458 |178 |158 458 | | ... |6 |2 989 |6 |2 989 | | ... | | | | | | ... |7 620 |2 516 |1 588 |1 193 871|6 032 |1 322 ... | |826 | | | | ... ... оқу ... ... ... коррекциялық мектептер
туралы мәлімет
| ... ... ... ... ... |
|1 ... |6 |934 |
|2 ... |5 |802 |
|3 ... |6 |971 |
|4 ... |3 |302 |
|5 ... ... |14 |2064 |
|6 ... |4 |628 |
|7 ... ... |3 |588 |
|8 ... |11 |2332 |
|9 ... |2 |296 ... ... |7 |1104 ... ... |4 |268 ... ... |7 |815 ... ... ... |7 |1057 ... ... ... |11 |1905 ... |Астана қаласы |1 |227 ... ... ... |10 |1750 |
| ... ... |0 |0 |
| ... |101 |16043 ... ... ... ... мемлекеттік білім беру тапсырысы
|Мамандық топтарының |2006-2007 |2007-2008 ... ... | | | |
| ... ... ... |
| ... ... |күндізг|сырттай |
| | | | | |і | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |31490 |1000 |32190 |1000 |3490 |1000 ... |8050 |1000 |8050 |1000 |8075 |1000 ... ... | |800 | |750 | ... |210 | |210 | |230 | ... |260 | |260 | |200 | ... және |720 | |720 | |770 | ... ... | | | | | | ... ғылымдар |1080 | |1080 | |1000 | ... және |10940 | |10965 | |11015 | ... ... | | | | | | ... ... |1420 | |1420 | |1520 | ... | | | | | | ... ... |975 | |975 | |950 | ... ... ... | |4000 | |4500 | ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... |490 | |490 | |510 | ... ... ХҚТУ |200 | |200 | |200 | ... ... | | | | | ... ... |125 | |125 | |125 | ... | | | | | | ... оқуына | | | | | | ... ... |45 | |45 | |45 | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |200 | |200 | |200 | ... | | | | | | ... ЖОО |600 | |600 | |600 | ... ... |1825 | |2000 | |1750 | ... | | | | | | ... ... | | | | | ... // ... беру ... өндірушіні қаржыландыру
Бюджет // жан басына қаржыландыру
// білім алушыны қаржылық қолдау
// өндірушіні қаржыландыру
Оқу орыны
Білім алушы – ... беру ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
12 жылдық білім беруге көшудегі эксперименттік іс әрекеттерді ұйымдастыру5 бет
12 жылдық дамыту күні және білім беру бағдарындағы негізгі оқу бағдарламалары28 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
1917-1941 ж.ж.кеңес мектебі мен педагогикасы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь