Алаш философиясы әлем қазақтары мәдениеті контексінде

Астана қаласының әкімдігі мен Астана қаласының Тілдерді дамыту басқармасы Елорданың 10 жылдығы мен Алаш қозғалысының 90 жылдық мерейтойына арнап «Әлем қазақтарының рухани сұхбаты: тіл, мәдениет және Алаш мұраты» атты халықаралық конференция ұйымдастырған екен. Алаш алыптарының даналық идеясына халқымыз жер-жерде шынайы құрмет көрсетуде. Осы құрметтің биік реті Елордасы Астанаға да келіп жетті. Осы қуаныштарыңызбен Сіздерді шын жүректен құттықтап өоюға рұқсат етіңіздер.
Осы бір айдың көлемінде ХХ ғасыр басында Алаш қаласы атанған Семейде данышпан Шәкәрімнің 150 жылдық, Алаш қозғалысының 90 жылдық мерейтойына орай дүбірлі мәдени шаралар өткенін өздеріңіз білесіздер.
Шәкәрімге арналған мерейтойда Семей қаласының орталық саябағында оған ескерткіш ашылып, отандық ғылымдағы тұңғыш жеке тұлғаға арналған «Шәкәрімтану мәселелері» сериялық ғылыми жинағының алғашқы алты кітабының және «Шәкәрім» тұлғалық энциклопедиясының тұсаукесер рәсімі болып өтті. Келген қонақтар тарапынан жақсы бағасын алды. Бұларды санамалап айтып отырған себебім, аталған еңбектердің дүниеге келуіне бүгінгі жиынға қатысып отырған ғалымдардың көбінің атсалысқанын атап өткім келеді.
Сондай-ақ Семейде өткен Алаш қозғалысының 90 жылдығына арналған ғылыми-мәдени шаралар аясында алда істелер іргелі жұмыстардың жобасы айқындалды. Олардың басым бағыттарын «Алаш» энциклопедиясын дайындау, 100 томдық «Алаш қаласының кітапханасы» сериясы бойынша Алаш алыптарының еңбектері мен шығармаларын дайындау, тағысын тағылар. Қаламыздағы Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті ректоры Ерлан Сыдықов, Семей мемлекеттік педагогикалық институты ректоры Мейір Ескендіров, М.О.Әуезов атындағы Семей университеті ректоры Шырын Құрманбаеваның үш жақты келісімінің арқасында жоғары оқу орындары аралық Алаштану ғылыми-зерттеу орталығы құрылды. Семей мемлекеттік педагогикалық институтының бас ғимаратының алдында Алаш көсемі Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханға елімізде тұңғыш ескерткіш орнатылды.
Бұл жерде айта кететін бір мәселе, осыдан бес жыл бұрын біз «Алаш – Семей» энциклопедиясын дайындауға кіріскен едік. Академик Рымғали Нұрғалидың басшылығымен «Алаш» энциклопедиясының сөзтізбесі болып дайындалған еді. Аумалы-төкпелі кезеңде ол бастама өзгеріске түскен болатын. Алаш – қазақ санасында берік орын алған қасиетті макроұғым болғандықтан келешекте Алаш философиясы метағылым деңгейіне көтерілетіндіктен бұл мәселе қайта айналып келіп алдымыздан шыға берері сөзсіз.
        
        Тұрдығұл Шаңбай
«Алаштану» ғылыми-зерттеу
орталығының директоры, Семей
мемлекеттік педагогикалық
институты Философия және
саясаттану кафедрасының ... ... ӘЛЕМ ... ... ... ... ... қаласының әкімдігі мен Астана қаласының Тілдерді дамыту
басқармасы Елорданың 10 ... мен Алаш ... 90 ... мерейтойына
арнап «Әлем қазақтарының рухани сұхбаты: тіл, мәдениет және Алаш ... ... ... ұйымдастырған екен. Алаш алыптарының даналық
идеясына халқымыз жер-жерде ... ... ... Осы ... ... ... Астанаға да келіп жетті. Осы ... ... ... ... өоюға рұқсат етіңіздер.
Осы бір айдың көлемінде ХХ ғасыр басында Алаш қаласы атанған Семейде
данышпан Шәкәрімнің 150 жылдық, Алаш ... 90 ... ... дүбірлі мәдени шаралар өткенін өздеріңіз білесіздер.
Шәкәрімге арналған ... ... ... ... саябағында оған
ескерткіш ашылып, отандық ғылымдағы тұңғыш жеке ... ... ... ... ... ... алғашқы алты кітабының
және «Шәкәрім» тұлғалық энциклопедиясының тұсаукесер рәсімі болып ... ... ... ... ... ... Бұларды санамалап айтып
отырған себебім, ... ... ... ... ... жиынға қатысып
отырған ғалымдардың көбінің атсалысқанын атап өткім ... ... ... Алаш ... 90 ... ... ғылыми-
мәдени шаралар аясында алда істелер іргелі жұмыстардың жобасы айқындалды.
Олардың басым бағыттарын ... ... ... 100 ... ... кітапханасы» сериясы бойынша Алаш ... ... ... ... ... тағылар. Қаламыздағы Шәкәрім атындағы Семей
мемлекеттік ... ... ... ... Семей мемлекеттік
педагогикалық институты ректоры Мейір Ескендіров, М.О.Әуезов атындағы Семей
университеті ... ... ... үш ... ... ... оқу орындары аралық Алаштану ғылыми-зерттеу орталығы құрылды. Семей
мемлекеттік педагогикалық институтының бас ғимаратының алдында Алаш ... ... ... ... ... ... орнатылды.
Бұл жерде айта кететін бір мәселе, осыдан бес жыл бұрын біз «Алаш –
Семей» энциклопедиясын ... ... ... ... Рымғали
Нұрғалидың басшылығымен «Алаш» ... ... ... еді. ... ... ол ... өзгеріске түскен
болатын. Алаш – ... ... ... орын ... қасиетті макроұғым
болғандықтан келешекте Алаш философиясы ... ... бұл ... ... ... келіп алдымыздан шыға берері
сөзсіз.
Міне сондықтан да ... ... ... директоры,
философия және саясаттану кафедрасының меңгерушісі ретінде мені ... ... бері ... жүр. Осы ... ... ... ... идея, алаштық ой, алаштық таным сияқты ұғымдардың бар болуы
алаш философиясы деген пәннің барлығын сездіретін ... ойға ... ... бар, ... ... пәні жоқ болу ... қисынсыз.
Алаш – әлем қазақтарын тұтастандыратын ұлттық сана негізі. Бейнелеп
айтсақ, Конституцияны Ата заң дейміз, сол ... Алаш ... ... үшін ... ... қала ... алған жылдардан бері Алаш мәселесіне мол ... ... ... Олай ... заңды да. Тарих ғылымы алаштанудың негізгі
тірегі. Оны ешкім де терістемес. ... Алаш ... ... ... ... ... ... Алаштану ғылымын «инвертаризациялық»
деңгейге түсіреді. Ал Алаш идеясы ... ... ... да бір идея
мәйектенеді, мәнге ие болады. Сондықтан танымдық ізденісті талап етеді.
Алаштанушы ... ... ... ... ... ... ... бұрмай отыр деп атап айтуы орынды. Бұл ... ... ... ... ... ... деп қабылдаған жөн.
Шындығында, Алаш түсінік деңгейіндегі ұғым емес, таным деңгейіндегі
ұғым. Алаш ...... ... ... ... ... таным, саяси
таным болып салаланып қарастырыла бастады. Осы танымдар жүйесі философиялық
метанымға өріс ашып ... ... ... ... ең ... метаным екенін оның
этимологиясы айқындайтынын, ежелгі түрік сөзі ... ... ... ... ... «Алаш» сөзі «Қазақ» атауының баламасы
ретінде айтылатыны белгілі. ... ... ... дәуірлі кезеңі тарихи
санада сақталған. Ал ұран дегеніміз рухқа негізделеді. Рух – ... ... ... ... ... еркін танып барғандар әдебиеттанушы ғалымдар
болды. Алаш мәселесіне отандық әдебиеттану ғылымының рухы күшті, көркемдік-
эстетикалық танымы ... әрі ... ... бірер мысал келтірер болсақ,
академик Рымғали Нұрғали «Алаш» энциклопедиясы ... ... қана ... оған өзі ... ... ... сөз ... Алаштың орны туралы
зерттеулер жазған, тіпті жақында жарық ... ... ... ... ... деп ... ... «Абай жолы» роман-эпопеясын айтып отыр. Неге?
Бұлай атау кездейсоқтық па, әлде заңдылық па? Біздің ... ... ... ... жаңа өріс ашып отыр. Осы
зерттеуінде автор Алаш қайраткерлерін «Ұлы ... деп ... ... ... Тілешовтің іргелі зерттеуін «Алаштың жолы» атауы кездейсоқтық ... осы ... ... ... өз ... ... ... тек қана
деректік мәні бар оқиға ... Алаш ...... идеядан бастау алған,
ұлттық дүниетанымға нәр берерлік, ... ... ... терең тарихи-
рухани құбылыс» дейді. Алаш қозғалысын инвентаризациялық, деректік деңгейде
қарастырмай, ұлттық дүниетанымға нәр ... ... ... ... ... ... ... тарих ғылымымен қатар әдебиеттану
ғылымы да өріс ашып ... Міне ... ... мол ... ... әдебиеттану саласында «Алаш әдебиеті» деген ... ... ... енді. Әрине, оның дәуір-кезең, стиль-поэтика, тағы басқа
методологиялық мәселелерін айқындау ... ... ... таным мәселесіне келгенде, әлем ... ... ... мәні зор. Түпнегіз Қазақстан ... ... ... ... ... Шығыс Түркістан, Түркия, Еуропа
қазақтары Алаш ... ... ... ... Алаш танымында
солардың барлығын қамтитын біртұтастық қажет.
Осы біртұтастық танымды болашақта қазақ философиясының арналы саласы,
метағылым – Алаш ... ... ... Алаш ... ... деп танимыз, соған тоқталып өтпекпін. ХХ ғасырдың аяғында ғылым
философиясы басым бағытта ... ... ... ... ... мәселесін тұжырымдауда ізденісті нәтижелерге ... ... ... ... ... Алаштану көпқырлы
мәселелері жүйеленіп Алаш философиясында ұлттық ... ... ... ... ... ... етіп ... бір айғақты дәлел соңғы жылдары жоғары оқу ... мен ... ... ... ... философиясы мен
тарихы» енгізіліп оқытыла бастауынан көрініс тауып отыр. Ғылым философиясы
екі деңгейлі мәнге ие, бірі ... ... ... ... мен ... ... де ... ғылым
философиясының жаңа концепциясына мәселе етіп қоюы қажет.
Жалпы қазақ философиясы тарихын, ... ... ... ХХ ... ... ... ғана ... түрде қолға алына
бастады. Бүгінгі күнде қазақ философиясының тарихын ... үш ... ... жүр: ... ... философиялық ойлар, ақын-
жыраулар философиясы тарихы мәселесінде жауапсыз сауалдар көп. Алаштық
дүниетаным әдебиетте, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ соны қазақ философиясыныңбасым бағыты ретінде
зерттеудің методологиясы айқындалмай, ғылыми ... ... ... әдебиеттану ғылымында көркем шығармадағы орыстың ұлттық характері
мәселесі, философиясында орыстың ұлттық дүниетанымы ... ... ... Бұл сол елде ... он – он бес ... ... диссертациялар
тынысынан айқын байқалады.
Ұлттық танымдағы ізденістер өз кезегін тосып тұр. Сол ... ... ... ... рет осы ... ... отырған Алаш философиясы мәселесі.
Мен Алаш ... ... ... ... қазақ
философиясының алтын қазығы деп ... ... ... басқа
ғылымдардың артында салақтап жүрмей, керісінше дүниетанымдық бағдар берер
феномен бағдаршам болуына Алаш философиясы қажет еді. ... олай ... Бұл ... ... ертең айтылар ақиқат. Тыңдағандарыңызға рахмет.
Жұрт пайдасын сөйлеу, жұртқа сөз айту, ақыл беру оңай. ... ... ... ... ... соған ерінбей, жалықпай жүру бек қиын.
Ақылды, білгіш, шешен біздің қазақ жұртында бар ғой, бірақ құдай ... ... ... ...Ақылды, күшті біріктірейік, бас қосып біз де ... ... ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аль-фараби және педагогика3 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
Алыс, жақын шетелдік қазақтар тілінің зерттелуі63 бет
Арал өңірі қазақтарының ХIX ғасырдағы хиуа хандығымен рассйге қарсы ұлт-азытық күресі12 бет
Арал өңірі қазақтарының ХIX ғасырдағы Хиуа хандығымен Ресейге қарсы ұлт-азаттық күресі13 бет
Бөкей ордасының қазақтары67 бет
Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі54 бет
Жанқожа Нұрмұхаммедұлы бастаған көтеріліс20 бет
Моңғолия қазақтарының этнографиялық зерттелу мәселелері103 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь