Атамекен

О-о, қазақтың қасиетті қара топырағы! Менің ата-бабамның асылы, ұрпағына қалдырған баға жетпес мұрасы, ең аяулы дұғасы, енді менің балаларыма ақтық тапсырар аманатым, баға жетпес байлығым. Егемендігім мен елдігімнің тұғыры.
Жанында бүкіл Еуропаның көрікті жерлерін аралап келген «жаңа қазақ» ініммен сұхбаттасқаным бар. Ол кәрі континентте көрген кереметтерін: салтанатты сарайларын, аспанмен тілдескен ғимараттарын, аспалы көпірлері мен көз жауын алар көрмелерін, мұражайлары мен мұрағаттарын... әйтеуір қойшы бәрін, бәрін таңдайын қаға таңданысын жасыра алмай сөз етті. Сөз соңында әлгі: «Басқа халықтың ұрпағына қондырған асыл мұраларын көре жүріп: «Құдайым-ау, біздің ата-бабаларымыз екі-үш әйел алып о төбеден бұ төбеге мал соңынан салпақтап көшіп-қонғаннан басқа не бітірген? Ұрпағына, мына бізге бөгде жұртқа мақтан етерім не қалдырған? Немізбен мақтана аламыз?» - деген өкпелі ойда болдым дегені.
Әсем қалалар мен көрікті көпірлер салып келешегіне мұра етіп қалдырмағанына кейінгі ұрпақтың алдыңғы ұрпағына ойлы көз, ояу жүрек талқысынан өткізілмеген өкпесі еді бұл.
Мен оған: «Қарағым, ата-бабаға бекер өкпе артасың. Оңтүстігінде сан жұмбағын ішіне жасырған, айдаһардай ысқырған, алпыс айлалы, құрттай құжынаған Қытай, солтүстігінде жерің мен еліңе көз алартқан аюдай Ресей екі алып империяның қыспағында ат төбелідей аз ғана қазақтың өмір кешкенін тарихтан білесің. Егер екі-үш әйелден некеге отырып, ұрпақ өрбітіп отырмаса, біздің тарих бетінде қалар-қалмасымыз неғайбіл еді ғой. Бұл көрегендігі емей немене?
Салтанатты сарайлар мен аспанмен тілдескен ғимараттар салмаған деп кінә артасын. Өткен ата-баба тарихына ақыл көзімен қарайықшы. Сонау жаугершілік заманда Күлтегін баба қала салып, көп қабатты қорғанмен бекінеміз дегенде дана кеңесші Тоныкөк: «Хан ием, саны аз халқыңның басын қосып, қорғанды қалаға жидың делік. Ал құмырсқадай қаптаған тобгачтар қалаңды қоршап алып, ары кеткенде бес-алты айда қорғаныңды да, халқыңның да күлін көкке ұшырады, қашаңғы шыдарсың. Інге кірген қасқырдай қан қақсатады. Біз сияқты аттың жалында түйенің қомында өсіп, шыныққан жамағатқа ат үстінде жүріп тиіп-қашып, қапылыста тап беріп, айламен соғысқан тиімді. Белі бесіктен шыққаннан ат жалын ұстап өскен біздің жұрттың бір сарбазы он тобгачыңа дес бермейтінін білесің», - деп қала салуға оны берік қорғанмен қоршауға үзілді-кесілді қарсы болады. Осылайша жүйелі сөз өрісін тауып, Күлтегін баба да парасатты сөзді хош көріп, қала салудан бас тартады.
Санының аздығына қарамай шойын білекті, арыстан жүректі бабаларымыз «еңкеу-еңкеу жер салып, егеулі найза қолға алып» ұлан-ғайыр сары даласын сан ғасыр жаудан қорғап, бізге, мына саған, мұра етіп қалдырған. Дала болғанда тағы қандай дала десеңші! Түгін тартса май шығатын, қойны қазыналы, үсті жазиралы құнарлы дала! Ата-бабаның бұл мұрасы аз ба? Жоқ аз емес, көп дер едім. Көп болғанда да досың сүйсініп, дұшпаның күйінетіндей мол мұра, үлкен сыбаға.
        
        Атамекен
О-о, қазақтың қасиетті қара топырағы! ... ... ... қалдырған баға жетпес мұрасы, ең ... ... енді ... ақтық тапсырар аманатым, баға жетпес байлығым. ... ... ... бүкіл Еуропаның көрікті жерлерін аралап келген «жаңа қазақ»
ініммен сұхбаттасқаным бар. Ол кәрі ... ... ... ... ... тілдескен ғимараттарын, аспалы көпірлері
мен көз жауын алар ... ... мен ... ... бәрін, бәрін таңдайын қаға таңданысын жасыра ... сөз ... ... әлгі: «Басқа халықтың ұрпағына қондырған асыл мұраларын көре жүріп:
«Құдайым-ау, біздің ... ... әйел алып о ... бұ ... ... ... көшіп-қонғаннан басқа не бітірген? Ұрпағына, мына
бізге бөгде жұртқа мақтан етерім не ... ... ... ... ... ... ойда ... дегені.
Әсем қалалар мен көрікті ... ... ... мұра ... кейінгі ұрпақтың алдыңғы ұрпағына ойлы көз, ояу ... ... ... еді ... ... ... ата-бабаға бекер өкпе артасың. Оңтүстігінде сан
жұмбағын ішіне жасырған, айдаһардай ... ... ... ... ... солтүстігінде жерің мен еліңе көз алартқан аюдай ... ... ... ... ат төбелідей аз ғана қазақтың өмір кешкенін
тарихтан білесің. Егер ... ... ... ... ... ... біздің тарих бетінде қалар-қалмасымыз ... еді ғой. ... емей ... ... мен ... тілдескен ғимараттар салмаған деп
кінә артасын. Өткен ата-баба ... ақыл ... ... ... заманда Күлтегін баба қала салып, көп ... ... ... дана ... ... «Хан ием, саны аз ... ... қорғанды қалаға жидың делік. Ал құмырсқадай қаптаған ... ... ... ары кеткенде бес-алты айда қорғаныңды да, халқыңның да
күлін көкке ұшырады, қашаңғы шыдарсың. Інге кірген қасқырдай қан ... ... ... ... ... ... өсіп, шыныққан жамағатқа ... ... ... ... тап ... ... ... тиімді.
Белі бесіктен шыққаннан ат жалын ұстап ... ... ... бір сарбазы он
тобгачыңа дес бермейтінін білесің», - деп қала салуға оны ... ... ... ... ... ... ... сөз өрісін тауып,
Күлтегін баба да ... ... хош ... қала ... бас ... ... қарамай шойын білекті, арыстан жүректі ... жер ... ... ... ... алып» ұлан-ғайыр сары даласын
сан ғасыр жаудан қорғап, бізге, мына ... мұра етіп ... ... тағы ... дала десеңші! Түгін тартса май шығатын, қойны
қазыналы, үсті ... ... ... ... бұл ... аз ба? Жоқ ... көп дер ... Көп болғанда да досың сүйсініп, дұшпаның ... ... ... ... енді сол ... ... ... тігіп, келер ұрпақ мақтан
етерлік, көз жауын алатын әсем қалалар салу, ... ... ... яғни біз бен сенің міндетің», - дедім.
Менің айтқанымнан ... ... ... алды ма, жоқ әлде ... ма ол
жағы маған белгісіз.
«Жаңа қазақ» қалай қабылдаса, ... ... ... бабаларымыз
мұра етіп қалдырған мына ұлы дала біз үшін ... ... мен ... ... де ... ... бұл топырақ қан майданда мерт болған
қазақ сарбаздарының қаны мен оны жоқтаған қара көз ... көз ... ... ... әр уыс ... ... үшін қасиетті де
қастерлі.
Қасиетті жер, қастерлі топырақ демекші, мынандай аңыз ... ... Уа, ... ... - деп сөз ... хан кеңесші уәзірлеріне.
- Мына көрші Хань елінен елшілер келгеніне хабардар шығарсыздар. ... ... ... ... ... ... ... дүниеге
жайған, шашасына шаң жұқтырмас Күреңқасқа тұлпарды сұрата жіберіпті. Оның
бұл өтінішін орындаймыз ба, жоқ әлде басқа ... ... бар ма? ... ... ... берілмейді тұлпар.
- Неге берелік? Бермеу керек Күреңқасқаны.
- Күреңқасқаны ата жауға ... ... өлу ... ... деп ... ... ... жерін айтсын! - болды уәзірлердің айтқаңдары. Көздеріне қан
құйылып, маңдай тамырлары білеулене.
Тұлпар хандікі болғанымен, қазақта қазан ат пен сұлу қыз, ... ... ... қала ... ... елдің мақтанышы деп есептелетін. Бұлар
жеке біреудің ғана меншігі ... ... ... ... ... ортақ
мүкәмалдар деген әлімсақтан қалыптасқан ата ... ... ... да жөні бар ... ... ... ... тыңдаған хан үнсіз ұзақ
ойланып ... ... ... бір қыл ... қимаймыз деп ананы ұлынан, әйелді ерінен,
баланы әкесінен айырып, халқымды қара жамылдыра алмаймын. Алсын! ... ... ... ... ... ... биелері аман
болса, әлі-ақ мың сан Күреңқасқаларды құлындар, - деді.
Хан екі сөйлемейді. Оның сөзіне ... уәж ... ... дегені дегендей мүлтіксіз орындалады. Күреңқасқа кісіней-кісіней
жау жетегінде кете барды.
Келесі жылы көрші Хань елінен ... ... ... ... ... аса риза ... ... жерде нұр дидарлы ханшайым
Нұршешек сұлуды әйелдікке сұратып жібергенін жеткізеді.
Хан ақыл-кеңес ... ... ... ... Тобгачтар елі
императорының екінші өтінішін жеткізді оларға.
- Не дейді, мына ... ... ... деп ... деген екен.
- Біз елміз бе, жоқ, әлде езбіз бе?
- Нұршешек ханшайымды бергенше, жау ... ... ... ... ... ғой ... ... керек, тәубасына келтіру керек сұмырайлардың.
- Тұрысатын жерін айтсын ... - ... ... айтқаны.
Бойларын кернеген ызаға булығып, ... ... ... ... ... семсерлерінің балдағына жармасты.
Ел тізгінін ұстаған ханның бәйбішесі түгілі жесірін ... ... ... ... жау ... ... намыстануының да жөні бар еді.
Қабағынан қар жауып, ұзақ ойланды хан. Бір кезде сөз бастады.
- Уа, жарандар! Бір сәтке ... ... ... теке-тіркестің соңы
не болатынын ой елегінен өткізіп көрдіңдер ме? Ерегіс соңы қан ... ... ... ... ... Құмырсқадай қаптаған тобгачтардың жүз,
бәлкім одан да көп ... ... ... ... ... ... ... өзінде сан мыңдаған жастарымыз опат болып, сонша әйел жесір, сансыз
жас жетім болары хақ. Халқымды қабағат ... ... үшін Хань ... бұл ... де ... сүйікті бәйбішем Нұршешекті беруді
ұйғардым. Тас түскен жеріне ауыр демекші, бұл ... ... ... ... бір өзім ... өртіне өртенсем өртенейін. Елім үшін
Нұршешектей ару құрбандық. Қазақтың ақ ... ... аман ... ай мен
күндей небір Нұршешектер дүниеге келер, - деді.
Хан екі ... ... ... па, жоқ әлде ... па ... ... ... Айтылған тұжырым сөзсіз орындалады.
Нұршешек бәйбіше де жылай-жылай ата қоныс елімен хош ... ... кете ... жылы ... ... елшілері қайта төбе көрсетті. Бос келмепті,
бұл жолы төмен ел ... жер ... ... ... ... жинап, көрші ел елшілерінің ... ... да бос ... жер ғой, ... ... Жоқ, ата ... мекенімізді неге береміз. Бермейміз.
- Жер жетеді. Өгіздің талысындай кең жеріміздің бір ... ... ... болып қалмаспыз.
- Берілмесін.
- Тобгачтарды өкпелетіп алып, басымызға бәле ... ... ... ... ... жауабы.
- Жоқ, - деді хан қырандай шаңқ ете ... ... ... ... ... ... ... осынау киелі мекеннен, алдыңғы ұрпақ мұра етіп
қалдырған жер-анадан айрылып қалу, ата-баба әруағын ... ... ... алсақ, бізді әруақ атады. Қасиетті жерсіз біздің
еркіндігіміз де, ... де ... ... ... ұрпақ
атамекенсіз қалса, бөгде жұрттың құлы мен күңіне айналады. Тоз-тозы шығып,
қасиетсіз ... ... ... келешек бізді кешірмейді. Қазақтың
ұлтарақтай жерін ата жауға таптатпау үшін семсерімізді қыннан ... ... Не ... ... ... не ... ... шамы өшкенше суырылған
семсер қайта қынға салынбасын.
Қысық көз елшілерге жеткізіңдер, қазақтың сыйға берер жері жоқ. ... да, ... ... өзі. ... ... ... ... Хан екі сөйлемейді. Мынауыңыз дұрыс, мынауыңыз ... ... Оның ... ... ... жері отқа оранды, жалыны көкті шарпыды. Сайын дала ... ... ат ... ... ... шақырған батырлардың қиқуы, семсерлердің бір-
біріне қақтығысқан сыңғыры құлақ тұндырды. Жердің шаңы аспанға көтеріліп,
бір тозаң бір ... ... Жан ... жан ... ұлы ... болып
жатты.
Таулардың етегінде, мидай жазықта, жота мен қыратта, өзен ... не бір ... ... ... да ер ... сан мыңдаған ұландары
опат болды. Сан мың малшы, сан мың диқан, сан мың әке қыршынынан ... ... сан мың ... алқызыл қанына, төгілген ... Қан мен ... ... төккен жоқ өзінен он есе, жүз есе ... ... ... ... салды. Ұлтарақтай жерін де жат жұртқа
таптатпады.
Күнделік дәптерден. Қайран ұлы дала, ... ... ... ... шаршы метр жеріңде қазақтың он жігітінің, жүз ... метр ... ... ... ... ... ... сан мыңдаған ата-бабамыздың
маңдай тері мен алқызыл қанымен ... ... ... ... ... ... ... түске бөленеді.
Алыстан көз салған жанға жер ана төсі алқызыл ... ... ... ... қарасаң сансыз қызғалдақтар қоңыр салқын самалға ... ... пен ... ... ... ... ... Қиялыңа қанат бітіріп, көкірегіңе ғажайып ... ... ... ... ... ... нәзік сабақты әсем гүлдер алқызыл түсті
қайдан алды екен? Қазақтың сайын даласын қорғап, опат ... ... ... қаны емес пе ... бұл?
Жер-ананың әр көктем сайын иісі жұпар аңқыған, алқызыл қызғалдақты
шешек атқызып, бүгінгі ұрпаққа, бізге, ... ... мұра етіп ... ... қаны мен ... ... ұмытпасын, жадында сақтасын,
естен шығармасын деген үнсіз ишарасы шығар, кім біледі?
Қасиетіңнен айналайын батыр ата-бабаларымыз ... ... ... жан ... ... ... ... ұлы даланы мұра етіп, көздің
қарашығындай сақтауды, жат жұртқа сыйламауды, сатпауды ... етіп ... Сол ... ... ... ... ұрпақ бола алдық па, жоқ әлде
...?!
Лес досым айтады. Ерте көктем. Жер ананың қақаған ... ... ... төсі ... ... ... сүттей жылы жаңбырдан соң ... ... ... ... ... ... ... теруге барайықшы, ата», - деп қыңқылдап қоймаған
соң, меселін қайтармайын деп, әрі десе ... ... ... дәмі ... таңсық асты мен де шет көрмейтіндіктен оның ұсынысын хош көріп,
жолға шықтық.
Қаладан - 50-60 шақырымдай жол ... ... ... ... ... ... тоқтадық Айнала жасыл желекке бөленген, кұлпырып ... ... шек ... ... іске ... жатқанымызда бір салт атты
бізге қарай жосытып келе жатқанын байқадым. Ойымда еш нәрсе жоқ. ... ... ... ... дедім де қойдым. Ол әні-міні дегенше салып ұрып
қасымызға жетіп келді. Иығында асынған ... ... ... ... ... құс тұмсық, шегір көз, түрі суық жігіт амандық-саулық ... Не ... ... Қане ... ... бұл ... ... қамшысын көкке білеп.
Мына шегір көздің бізді басынып тұрғанына тыз ете қалған мен:
- Ей, сен қашаннан бері құдайдың ... ... ... ... бізді
қуатын, -дедім ашуға бұлығып.
- Әй, қаусаған шал, бұл құдайдың жері емес. Бұл Могомедтің ... ... ... кім, ... Осы ... иесі ол. ... алған бұл жерді. Бұл маңдағы жүгірген
аң, ұшқан құс ендігі жерде Могомедтігі, білдің бе? ... ... ... ... ... ... қараларыңды батырыңдар,
әйтпесе... Күш қолданамын ... ... қол ... ... өгей бала ... ... ... қайнап:
- Әйтпесе не? Атасың ба? Ат онда. Кеше ғана ... ... ... келгеніңде төрімнен орын беріп, бір үзім нанымызды
бөліскен едік. Енді тойынған кезіңде бар қайырды ... ... ... бе? - деп ... тосып, тұра ұмтылдым.
- Ата, ататай, қойыңызшы, кетейікші, - деді немерем зәре-кұты ұша
мені құшақтай алып.
Менің іс-әрекетімнен, ... ... ... әлі оңы ... ... ... алдында ақылды ашуға жеңдірмейін деп лап еткен
сезімді зорға ... ... ... жан ... езіле, ұнжырғам түсе
машинаға келіп ... Әлгі ... түк ... ... көз ... өзінің
шоқтығының биіктігіне, біздің шарасыздығымызға ... ... ... күліп шығарып салды. Шығарып салған жоқ-ау масқаралап ит қосып қуып
шықты.
Кунделік дәптерден. Өзіне өріс бермейтін, өзгеге өзегін үзіп ... ... ... Бұл ... не ... Не ... ... келген қандасымыз Әмин айтады: «Мен Иранда дүниеге келдім,
көз ашып көргеннен қоғамдағы адамдар арасындағы, ... ... ұлт ... ... ... ... біз сияқты бөгде жамағаттар ... ... ... ... отбасында қазақ тілінде қарым-қатынас
жасайтындықтан менің де тілім ана тілінде ... ... ... ... жете ... ... балалардың мазағына ұшырадық. Көрген келемежіміз еттен ... ... көз ... көл ете ... ... «Әке, жастайымнан неге
маған парсы тілін үйретпегенсіңдер. ... қор ... ... ... Ол: ... сен ... ирандық емессің. Сондықтан сен өз
тіліңді, қазақ тілін білуің қажет. Әке ... ... ... үйі,
жері, малы, домбырасы мұра болып қалмақ. Ал алдыңғы ұрпақ кейінгі ұрпағына
тілді, ана тілін мұра етіп ... Тілі бар ... ... ... ділі мен діні, яғни сол халықтың ... желі ... ... ... ... ... ... өзі де жоғалады. Саналы
түрде өзіне-өзі қол жұмсайды. Шариғатта өзін-өзі өлімге қиған адамға ... ... ... ... тудырмайтын, ... ... - ... ... ... ... терең мағыналы бұл сөзіне аса мән бермегенімді
жасыра алмаймын. Жергілікті балалардан себепсізден-себепсіз зорлық ... ... ... ... олар: «Балам, шаңыраққа
қарамайсың ба, төр солардікі, жергілікті иттің де құйрығы қайқы ... ... ... - дейтін әкем.
Бала кезімізде өзімізге асқар таудай көрінетін ата-анамыздың әлгіндей
жұмбақ сөздеріне де, сөзімізді сөйлеп, ... ... ... ... ... ... Ержете келе мүшкіл хәліміздің,
шарасыздығымыздың басты себебі табан астындағы ... ... ... ... екендігін түсіндік.
Әке-шешем бесіктен белім шықпай жатып туған ... ... ... ... ... сусындатты. Сонау алыста менің де ата мекенім
барын, ақпейіл де адал, дархан қазақ деген ... ... ... ... ... ... болған соң амал қанша, туған жерден айрылып, талай
таудан асырып, тауқымет таттырып жат ... ... ... ... - ... ... ... өзіме-ақ қалдыр, балам. Өз соқпағыңды тап. Өзіңнің
үйіріңді ізде. У ішсең руыңмен деген бар», - ... ... ... сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол. Есің барда еліңді
тап. Біз секілді өміріңді өкінішпен өткізбе», - дейтін әке-шешем.
«Қай ... ... ... не деп ... ол..? деп ... ... Қазақ Елі «Қазақстан» деп аталады.
- Қай жерде орналасқан «Қазақстан»?
- Ертіс пен Еділдің арасындағы атырап.
- Ертіс пен ... ... ғой мен, - ... ... Арқа мен Алатаудан арасы қазақтың алтын бесік Атамекені.
- Арқа мен Алатау Иран географиясында жоқ қой. Ол қай жер? - ... қай ... ... ... ... ... Қытай мен Ресей сияқты алып мемлекеттердің арасындағы ұлан-ғайыр
өлке Қазақ Елі.
- Әке, күні бүгінге дейін «Қазақстан» ... ... бар ... мен, ... Е ... - деді әкем ауыр күрсініп, - өкінішке орай ол бүгінде
Ресейдің қарамағында.
- Бейшара болған ата-анам-ау, өз қолы өз ... ... ... ... ... бесік жыры мен әндерін, тілі мен ділін маған
несіне ... ... ... онан ... Не ... ... ... балам, - деді әкем сөзімді бөліп,-онан
да парсының тілі мен ділін неге үйретпедіңдер демекшісің ғой. Сен қазақсың,
сондықтан өз халқыңның ... ... ... ... ... ... ... ер жүрек халқың тұрғанда өз шаңырағын көтерер, үмітсіз шайтан деген.
Сонда әлгі біз ... ... ... әлі.
Кейде анамнан ел жайында айтып беруін өтінетінмін. Ол мұндайда әжімді
жүзі жадырап, сөнуге ... ... ... ... ... ... шүйгін де, құнарлы шөбін айтсайшы! Оған қоңданған малдың
майлы еті аузыңа ... ... Исі ... ... ... ... Әлемнің төрт бұрышын шарласаң да таппайсың ондай ... ... ... ... ... ... көз салған адамға жер
ана төсі лаулап өртеніп жатқан секілденеді.
Не ... ... ... ... қаһарына ұшырап,
бармаған жеріміз, баспаған тауымыз жоқ. Алайда туған ... жер ... жоқ. Енді ... - ... ... қарс ... анам
жарықтық.
Әкем сәждаға басын қойған сайын: «оһ, жаратқан ием, ... ... ... ... - деп ... мінәжат ететін.
Ата-анамның маған айтқан өсиетінің алтын арқауы «Туған жерсіз көкірек-
жүрексіз құр бос кеуде, туған жұртсыз адам-құр сүлде».
Бала күннен ... ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілік жүрек түкпірінде өмір сүріп, қиялыма ... ... ... ... еселей арта түсті Қазақ ... ... ... бар ... нәрі мен ... «Қазақ Елі» деген
сөзбен байланыстырдым. Мен қазақ деген халықтың ... ... ... ... ... деп ... Таршылық та болар, қиыншылық та кездесер
өз халқым не көрсе соны көрермін. Ең ... жат ... ... ... «Ей, монғол» деген кемсіткен, қорлаған сөзін естімейтін боламын.
Осылайша үзеңгіге аяқ салып, атқа ... ... ... дал болып жүргенде Қазақ Елінің егеменді ел болғаны жайында хабар
естідік теледидардан.
Сол күнгі қуанышымызды сөзбен айтып жеткізу ... ... ... салып жыласын. «Өлгеніміз тірілді, жоғалтқанымыз табылды» деп.
- Ау, бұларың қалай? Қайта қуанбайсыңдар ма қазағымыздың жеке шаңырақ
көтергеніне, қызықсыңдар ма? - ... ... Ұлы атаң мен әжең ... боп ... ... күн туды, байқұс балам.
Айымыз оңынан, күніміз соңынан туған күн. Өмір бақи ... ... ... шықпайтын бостандық таңы атты. Қорқыныш пен қуаныш бірдей
деген бұл қуаныш жасы. Бүгіннен бастап өлсек те арманымыз жоқ. Енді ... ... ... бар. Жаратқанның мұнысына шүкір, - деп кемсеңдеп,
көз жастарын көл етсін кемпір-шал.
Қуаныш ... ... ... ... ... Ал, ... біз ... тәлкегіне ұшырап, бөгде елде, жат жерде түтін
түтетіп, тіршілік тауқыметін ... Еш ... ... көгерген жоқ.
Әркімге көз түрткі болып, күн көрістің күйкі тірлігін бастан ... ... өмір ... ... көз ... ... ... біздікі
емес, басқанікі болды.
Біздің кәрі қойдың жасындай ... ... Сен әлі ... бар өмірің
алдыңда. Өз жұртың егемендік алды. Енді есің ... ... тап. Ата ... ... ... түтеткенің жөн.
Өмір бойы тырнақтап жиған азын-аулақ қаржатым бар. Ала кет. Кәдеңе
жарар. Түтінің түзу ... ... ... ... ... бір уыс ... одан басқа арманымыз жоқ біздің, - деді.
Сол күннен бастан Ата жұртқа ат ... ... ... ... ... ... дайындап, уһ дегенде Қазақ Еліне баруға рұқсатқа
да қол жеткіздім.
- Жортқанда ... ... ... ата ... ... ... ... сәлем айта бар, - деп шығарып салды әке-шешем.
Қоштасар сәтте сабырлы да салмақты болып ... ... ... ... ... бала ... ... көз жазып қалған
Атамекендеріне аттанып бара жатсам да ішкі ... ... ... ... ... ... етіп тұр. Ұлы ... қол созып
бара жатқан перзентіне деген ата-ананың лезде шарпып өтетін, лып ... ... еді бұл. Мен де мәз ... Ішкі ... боз боран. Алда не
күтіп тұр? Дүниеде маған жаны ашитын жандар көздері жаутаңдап қалып ... екі ... да ... ... тәуекелге бел байлатып тұрған Ата
жұртқа деген сағыныш пен үкілі үміт.
Тегеран - ... ... ... ... ... ... Мен кезекке тұрғаным сол еді, бір топ иран жігіттері дабырлай
келіп:
- «Ей, монғол», саған не жоқ, сен ... ... ... билетіңді,
- деп қол жүгімді лақтырып, өзімді кимелей ығыстырып жіберді. Оншақты
дарақыланған ... ... не ... көрсетпекпін. Жалғыздың үні шықпас
деген осы. Ол жақта біз сияқты ... ... ... ... қол ұшын ... ... бесіктен беліміз шыққаннан көріп өскенбіз,көндігіп өскенбіз.
Бұл бұл ма? Бұдан да сорақыларын бастан кешіргенбіз.
Мыналардың көрсеткен қорлығына ... ... ... түсіп, кезектің соңына барып тұруға мәжбүр болдым. Әкемнің:
«Балам, шаңыраққа қара, төр солардікі, амал жоқ» ... сөзі ... ... ... соң мен де өз ... ... барармын, менің де өз
Атамекеніме табаным тиер» деген ой бойыма еселей қуат ... ... Жаңа ғана ... ... ... көрсетпегеніме, құлдық,
көмпістік танытқаныма өкіндім! Енді бір, тиіссе ... ала ... ... ... ... ісі ... ... тәжікелесіп, бірін-
бірі келемеждеп, құжат рәсімдеу залын бастарына көтерумен болды.
Бүкіл жолаушылар ұшу алаңына шықты. Сонадайдан бауырына ... ... ақ ... ақ ұшақ көзіме оттай басылды. Қуанғаннан жүрегім
кеудеме ... ... ... «Менің егеменді елімнің, Ата жұртымның ақ
қанатты ақ ұшағы» деймін іштей қайта-қайта. Кеудемді ... ... ... ... ... ... күйді басынан кешірмеген адам қайдан білсін?
Тілмен ... ... ... емес ол ... ... ... еді, радиодан баяу ғана әсем ән беріліп тұр екен.
Жастайымнан сіңісті болған таныс саз. Туған ... ... ... ... ... әні. Дәл сол. Мен оны ... ... Оркестрмен
сүйемелденген халық әні ерекше маһаммен құбылады. Онсыз да шарықтаған
көңілімді ... ... ... ... ... ... де, халқымның құлақ құрышын қандырар сұлу ырғақ, әсем
әуенін бойыма сіңдірген асыл анамның ... ... ... ... ... ... ... өлексе жеген құзғындардың арасында жүрген қыран
қыран емес. Өз халқының әнін салмаған адам адам емес», - деп отыратын ... ... ... қиялға бөлеген сұлу әуен үзілді. Сәл ... ... орыс және ... ... ұшқалы тұрған ұшақтың бағыт-
бағдары, жолаушыларға қызмет көрсететін ұжым ... ... ... Ұлы ... ... ... де ана ... үзеңтілес тұрғанына
масаттанып, жан жағыма қораздана көз тастадым.
Жат елде ... де ... ... желі ... деп ана ... ... ата-анамның ұлттық рухына риза болдым ұшақ үстінде.
«Олар маған тіл ұстартқандағы мақсаты ... бір ... ... ... қасиеті мен тек өзіне тән қазақи ерекшелігінен махрум болып
қалмасын деп үйреткен екен-ау» - деп ойлаймын бүгінде.
Ақ ... ақ ... ... ... ... көрігі
Егеменді елімнің шарапаты екенін жан дүнием елжірей сезінеді.
«Жат жерде дүниеге келген бір перзентің ұшып келеді, Атамекен! ... ... Ата ... ... қабылдар ма екенсің мені? Жоқ әлде...», -
үміт оты бір жанып, бір сөнеді. Бір ... бір ... ... ой ... отырғанда ұшақ радиосынан: «Қымбатты
жолаушылар, ұшақ ... ... бет ... ... белдіктерін
тағынуларыңызды сұранамыз», -деп қазақша, орысша және ағылшынша хабарлады.
Шамы самсаған қаланы көремін ғой деп терезеге үңілдім. Жылт ... ... ... ... ... қара түнекке сүңгіп келеміз.
Бір кезде ұшақ дөңгелегі ... ... ... ... жерге тиюі мұң
екен, бір шаттық сезім тамыр-тамырымды қуалай ... ... ... ... ... сұрағандай. Бұл алай-дүлей ненің әсері? Ұлы
ата-бабамның сайын даласына алғаш рет ... ... ... ... ... Атамекенім мен Ата жұртым. Менің әке-шешемнің исі бұрқыраған
жусаныңды құмарта иіскеуді аңсаған, ақыретте бір уыс топырағың ... ... Жер ... - ... ... ... қалған ата-анамның туған елі, өскен жері жайында ... мен ... ... ... ... ойдың ұшы-қиыры жоқ тұңғиық
түкпірінен қайта бетіне қалқып шықты. Қазақ Елі мен ... ... ... ... ... ... ... көкіректерін туған жеріне деген
сүйіспеншілік кернеген шерменде әкем мен ... ... ... елде ... ... ... көздері жасаурап, діріл қаққан ... ... бата ... есіме түсіп, бір сәт қамығып та қалдым.
Ұшақ дөңгелегі Шымкент әуежайына тиюі мұң екен, Тегеранда ... әлде бір ... мысы ... даурықпа қалжың, оспадар қылық,
дарақы күлкілері сап тыйылды. Бір-бірімен сыбырласа үн ... ... ... де ... Мен ... ... шаңыраққа қара, төр солардікі»,- деген сөзі есіме
түсіп, бұл сөздің мәнін енді түсінгендей болдым. Бұл ... ... ... де ... ... ... ... шектен шығуға болмайтынын
біледі олар.
Өмір деген қоштасу мен көрісуден тұрады. ... ... ... бөлесе,
көрісу қуанышқа кенейді. Ұшақтан түскен көп жолаушы қарсы ... ... ... ... болып жатыр. Мені шығарып салушылар
болғанымен, күтіп алушы болмағаны белгілі. Өйткені мұнда дос-жорандарым мен
ағайын-туғандарым ... ... ... ... ... кернеген қуаныш бірте-бірте
сейіліп, «Ата жұртта мені не сыбаға күтіп тұр, қол ұшын ... ... ... не ... ... ой бір сәтке қамықтырғандай ... Әр ... ... да үміт отын ... пәрмені жетпей, қайта жабырқата
түскендей. Әре-тәре көңілмен күңгірттеу күтушілер залына келіп жайғастым.
Әлгі мүсәпір күйге ... ... ... де осында екен. Мен сияқты атар
таңды осында күтпек болған тәрізді. Баяғы дарақылық ізім-қайым, ... ... ... ... сыбыр-сыбыр мүсәпір күйге түскен. Оларды
осынау күйге түсірген ненің құдіреті? ... ... ... ... ол ... ... мұра етіп қалдырған ұлан-ғайыр жерінің құдіреті
ғой деп топшыладым мен. «Мен де сол ... ... Өз ... ... мен неге ... Неге ... ... деген буырқанған ой
бауыра суық қара жердің астынан күнге қарай жол тапқан өсімдіктің ... ... ... ... ... ... сейілтіп жіберді. Сәттілік
те, сәтсіздік те кездесер өмірде. Алайда мен өз ... ... ... ... емес пе? Өз ... ... ... деген полицейдің сөзі бөліп жібереді ойымды.
- Күтушілер залында ұйықтауға ... Қол ... ... - деді. Сәл кідірістен соң:
- Араларыңызда қазақтар бар ма? - деді.
- Бар аға, - дедім орнымнан тұрып, әлде бір ... ... ... мен ... ... ... алып, бері шық, - деді бірден даусы жылып. Даусы ... жоқ әлде ... ... ... ме, ... ... бір ... бөлмеге бастап келген әлгі жігіт ағасы құжаттарымды тексеріп
болып:
- Ал, Әмин ... ... ... ... ... бе, жоқ әлде ... ... келіп жатқан көптің бірі сияқты
нәпақа теруге келдің бе?
- Ата ... басы ... да, ... тасы болайын деп келдім,
көке.
- Солай де, сайының тасы болайын деп келдім де. Онда жарадың . ... ... ... да, - ... ... де қазақшаға ағып тұрсың ... - ... ... ... ... разы болғанына түсінбедім де. Сөйтсем
Атамекенде туылып, ата жұрттың ортасында өссе де ана ... ... ... бар ... мен кейін білдім ғой.
- Көке, мені не құдай ұрыпты ана тілін білмей Шет жерде туылсам ... ... ... ... ... Солай де, бесік жырын есітіп өстім де. Ал Ата ... ... ... ... ... - деп ... тұрып, жанарынан мейір оты төгіле,
қолымды сілкілей қысты.
«Бауырым» деген ... ... тұла ... шамырқанып, сөзбен айтып
жеткізгісіз күйге түстім. Тамағыма бір түйін кептеліп не ... ... ... да ... ... жасы кірпігіме ілініп барып, төмен қарай
домалай жөнелді.
«Қабылдады... жат жерден келген бір перзентік Ата жұрт ... ... ... ... елжірей тебіреніп.
Күнделік дәптерден. Қазақ Елінің сонау тәй-тәй басқан сәби шағында,
қиыншылықтар шаш етектен болса да егемендіктің тәтті дәмін ... ... Әмин ... ... ... ... ... ашып, тасы өрге домалаған
білікті кәсіпкер. Алматы, Қарағанды және ... ... ... бар. Миллиондап табыс салығын төлеп, Ата жұртының гүлденуіне өз
үлесін қосып келеді.
Қазақтың қара көз ... ... ... ... ... ... өсіріп отыр ол.
Кейде мен Әминнен: «Бақыт деген не?» - деп сұраймын. ... Мен үшін ... үш түрі бар. ... ... астында
өзіңнің туған жерің болып, ... төрт ... ... ... не ... ... қайталанбас, тек өзіңе тән салт-дәстүрі
бар Ата ... ... ... одан ... ... ... Ұлы ... болмаса, ақ қанатты, ақ ұшақтың бүйіріне
жазылған «КАZАКНSТАN» атты ел болмас еді.
Ұлан-ғайыр жерім болмаса, алтын кірпікті күн ... ... көк ... ... ... ... ... қазағымның аузы болса да тілсіз, даусы болса да
үнсіз мәңгүрттенген тобырға айналар еді.
Ұлы далам болмаса,...
Лес досым айтады. ... ... ... ... ... ... ... білесін. Мен оны үшкір қанатты, ақшыл төсті, сүп-сүйкімді
қарлығаштай құсты сүйіп өскендіктен солай атаған ... ерте ... ... ... ... үй ... ұя салып,
балапан басатын. Шіркіндердің тамылжыта сайрағанын айтсайшы! Нәп-нәзік
көмейден төгілген әсем әуезді ... ... ... ... ұшып ... ... әкететін ұшқырлығына таңдана қарайтынмын,
бақшаларды ... ... ... ... ... үнемі жақын жүретін сол қарлығаш ауылға мүлдем жоламай
кетті. Бауыр басқан, туып-өскен жерінен неге безінді ... ол ... ... ... лашын құстың екпіні ме екен? Лашын болса да мейлі ... да төре ... бірі ғой. ... ... ба, әлде ... ба
ауып келген шаруаға зияны шаш етектен алақанат бажылдақ құстан озбырлық
көргені болып тұр ... жоқ ... жылы ... ... ... ... ... ұя салды. Бірнеше аптадан соң ұядан балапандардың әлсіз шиқылы
естіле бастады. Ата-анасы тынбай құрт-құмырсқа тасуға кірісті.
Бір күні алақанаттардың бажылдаған, ... ... ... есітіп, сыртқа атып шықтым. Алғашқыда еш нәрсеге түсінбей: «Неге
бұлар осынша шулап кетті» деп зер сала ... өз ... өзім ... ... ... ... әлгі ... ұядағы сары ауыз шақалақ
балапандарды шетінен бір-бірлеп тырбаңдата шиқылдатып алып кетіп ... ... ... ... болып зар илеген ... ... ... ес ... ... ... ұяны тып-типыл етті.
Балапандарынан айрылған қарлығаштар екі күндей сай-сүйегіңді
сырқыратар жоқтау зарын ... де, ... күні ... жоқ ... Сол ... ... ... өлкесіне былтыр да, биыл да мүлдем жоламай кетті.
«Қанатты достардан» біз ... көз ... ... ... ... ... ... көз жазып қалып
жатырмыз. Таңданарлығы сол: біз оған өкінбейміз де, өйткені мұндайға ... ... ... еді. ... ойдағыдай қорғап, көңіл
жайланып елге қайтуға әуежайға келдім. ... ... ... - ... ... ұшаққа құжаттарды рәсімдеуге әлі екі сағаттай уақыт бар
екен.
Күту залындағы бос ... ... ... Адам ... ... жан ғой. ... үстінде де, жайлы орындықта түк шаруасы жоқ, жай
мүлгіп отырса да санасы сапырылысып жатқан ... ... ... Бірі келіп, екіншісі кетіп жатады. Әйтеуір ... ... ауыр ... ... жеңіл ойдың жетегінде отырған сәтте әкелі-
балалы екеу келіп отырды. ... ... иіс ... жұпар исі айналаны алып
кетті. Жаңа ғана ... ... ... ... ... ... күн түгілі жел тимеген, ... ... ... ... ... ... пайдаланып, халық байлығынан молырақ қарпып
қалған азулының бірі болса ... ... ... пен паңдықтың,
байлық пен барлықтың лебі еседі. Майға пісірілген ... ... ... ... ... ... ... жуан алтын алқа.
Қасқырға ұлыған жарасқанымен итше үргені жараспайтыны белгілі. Әлгі
әкелі-балалы ата-бабадан мирас болған ана тілінде ... діні де, түрі ... ұлт ... ... ... Түр-тұрпаттары қазақ болғанымен, ойлы көз,
ояу жүрекпен үңілер болсақ олардың өн бойынан қазақылықтың ... ... ... Қағынған жеріген, мәңгүрттенген жандар.
Сөз ауаңдарынан байқағаным әке баласын Қазақстан Республикасы
президентінің «Болашақ» ... ... ... ... ... оқу ... біріне аттандырып салмақшы екен. Әкесі баласына
шетелдегі өмір ... ... ... ділі жайында
әңгімелей отырып, ең соңында: «Шетелде білім ... ... ... ... - деп ... ... ... берілген бүкіл қасиеттен жұрдай мәңгүрттенген
жандар Қазақ Елінің болашағы ... ... ... - ... іштей күйіне.
Осы кезде әуежай радиосынан Ұлан-батыр - Алматы бағытындағы ұшақтың
келіп қонғанын, монғолиядан келген қандастарымызды ... ... ... ... ... өтінген хабарландыру естілді.
Елге ел, жерге жер қосылып жатса шаттанбайтын қазақ бар ма, сірә ... алу ... ... болу ... ... шықтым. Күту залында
отырғандар да қопарыла алаңға қарай бас ... ... ... ақ ... ... аппақ қудай,
пайғамбар сипатты қария траптан жайлап түсіп, қос қолын көкке жайып жіберіп
біраз тұрды да, ... ... ... маңдайын төсеп, екі-үш рет ... ... мен ... ... ... ... ... арқауды
бойында сақтаған ақ киімді, ақ сақалды пайғамбар сипатты қарияның туып
өскен жеріне ... бұл ... тот баса ... жан ... ... ... Неге осы ... сүймейміз туған ... ... ... ... папа, этот старик дурак, что ли, грязную землю целует, -
деді ... Жалт ... ... ... бара ... ... ... болашағы»
екен. Әкесі:
- Сынок, они оралманы, - деді. Үніңде кемсітушілік, «надан ғой» деген
пиғылды аңғартып.
Қазақтың бір уыс қара ... ... ... ... жан ... ... қадір-қасиетінен, салт-дәстүрінен, тілі мен ділінен қол үзген
мәңгүрттенген жандар қайдан түсінсін?! Қайдан...!
Біздің болашақ... қайдам қалай боларын? Қайдам..?
Күнделік ... ... ... ... бар? », - деп ... ... ... келген әрбір қонақ: «Шіркін, қазақтар бүкіл
адамзаттың озық ... ... ... ... ешбір халыққа ұқсамайтын
өзгеше тұрпатты өз мәдениеті бар ұлағатты ұлт ... ... ... халық болсақ деймін.
Бегман ЫСҚАҚ халық ағарту ісінің үздігі, Шымкент ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атамекен» зейнетақы қоры үшін азаматтарды тіркейтін автоматтандырылған ақпараттық жүйе жасау72 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
Ауыл шаруашылында қаржы ресурстарын ұйымдастыру30 бет
Ақын поэзиясындағы ұлттық рух пен көркем шындық139 бет
Бөкей Ордасы 4 бет
Бөлтірік шешеннің билік сөздері14 бет
Ер Шотан (1705-1786)2 бет
Жер бетіндегі ғажайыптар3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь