Нарық жағдайында инвестицияларды жетілдіру

КІРІСПЕ
1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ИНВЕСТИЦИЯЛАРДЫ ЖЕТІЛДІРУІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпорындағы инвестицияның мәні, мазмұны және инвестициялық қызмет түсінігі
1.2 Кәсіпорынның инвестициялық қызметін анықтайтын көрсеткіштер
1.3 Кәсіпорындағы инвестициялық жобаларды ұйымдастыру
2 «САПСАН И К» ЖАУАПКЕРШІЛІГІ ШЕКТЕУЛІ СЕРІКТЕСТІГІНІҢ ИНВЕСТИЦИЯСЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕБІН ЖЕТІЛДІРУ
2.1 «САПСАН И К» ЖШС . ның экономикалық қызметін талдау.
2.2 «САПСАН И К» ЖШС. ның қаржылық тұрғыдан талдау жасау
2.3 Кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығын бағалау
2.4 «САПСАН И К» ЖШС. ның бухгалтерлік есебінің жүргізілуі
3.2 Өнеркәсіптік кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығын арттырудың негізгі бағыттары
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына «Қазақстан жаңа жаһандық нақты ахуалда:
өсу, реформалар, даму» атты жолдауынан «....Біз индустрияландыру бағдарламасын жүзеге асыру үстіндеміз. Бізге жаңа инвестициялық саясат керек...» деген сөзін негізге ала отырып, дипломдық жұмысымның өзектілігі: инвестицияны тарту және одан алатын табыс көздерін талдау арқылы еліміздің экономикасын дамыту жолдарын қарастыру.
Адамзат ежелден ойлап тапқан қаржылық қатынастардың ерекше бір үлгісі ретінде инвестициялық салым болып табылатынын білеміз. Кәсіпорындағы инвестицияны жүзеге асыру үшін есеп айырысу, қаржылық салым қабылдау, талдау. Оларды және т.б операцияларды жүзеге асырады. Кәсіпорындағы инвестицияны қаржылық айналымға сала отырып, олардан табыс көзін табады. Қазақстанда және тағы басқа елдерде кәсіпорын, өнеркәсіптердің пайда болуы инвестицияның қалыптасуымен тығыз байланысты.
Нарықтық қатынастар жағдайында инвестиция маңызды құрылымның бірі болып табылады. Бұрынғы кезде Қазақстанда кәсіпорын, өнеркәсіп ашуға сұраныс өте төмен деңгейде болғандықтан инвестицияның дамуына кері әсерін тигізген болатын.
Алғашқыда кәсіпорын ашып оны басқару ісі қарапайым болып көрінгенімен, күрделі, биік-биік сатылармен жүріп өтуге тура келеді. Ақшамен қатынас экономикалық қатынастардың күрделісі, өйткені ол күнделікті өмірдегі адамдардың өзара қатынасымен тығыз байланысты.
Жоғарыда айтып өткендей кәсіпорын ісі даму заңдылықтары негізінде, яғни қарапайым сатыдан күрделі сатыға өту арқылы дамып келеді.
Инвестиция ел экономикасының негізгі буындарының бірі болғандықтан, инвестицияны терең зерттеу біз үшін, яғни студенттер үшін негізгі мәселелердің біріне жатады.
Қазақстанның инвестициясының жай-күйі мен өзгерістеріне байланысты кәсіпорын қызметін реттейтін нормативтерге, операциялардың тәуекелдерін бағалау параметрлеріне өзгерістер енгізіліп, инвестицияның капитал жеткіліктігін есептеу жүйесі жетілдірілді. Осының бәрі менің диплом жұмысымда сипатталған.
Менің дипломдық жұмысымның мақсаты:
Қазақстан экономикасына тартылған инвестицияларды талдау арқылы бухгалтерлік есебін тиімді жүргізу.
Жұмыс мақсатына сәйкес қойылатын міндеттер:
- Кәсіпорындағы инвестиция мәнін түсіндіріп, инвестициялық жобаларды ұйымдастыру.
- Диплом алдындағы тәжірибеден өткен мекеме инвестициясын талдап, бухгалтерлік есебін жетілдіру.
- Кәсіпорынның инвестициялық тартылымдығын арттыру арқылы пайда көзіне қол жеткізу.
1. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы.- Егемен Қазақстан, - 2006 жыл, 1-наурыз.
2. Н.Ә. Назарбаев Қазақстан 2030. Барлық Қазақстандықтардың өсіп өркендеуі, қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы.- Алматы: Білім, 1998.
3. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы.- Егемен Қазақстан, - 2005жыл, 18-ақпан.
4. Қ.К.Кеулімжаев, Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп: теориясы және негіздері» Алматы, Экономика, 2006ж.
5. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп принциптері» Алматы, Экономика, 2003ж.
6. Ә.Әбдіманапов «Бухгалтерлік және қаржылық есеп беру принциптері» Алматы, Экономика, 2006ж.
7. Байболтаева Н.Ә «Бухгалтерлік есеп принциптері» Алматы 2002ж.
8. ҚР 28-ақпан 2007-жылғы №234-III «Бухгалтерік есеп және қаржылық есептілік туралы» заңы (өзгерістер мен толықтырулар).
9. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп: Оқулық 1-бөлім, 2009
10. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп: Оқулық 2-бөлім, 2009
11. Мырзалиев Б.С., Сәтмырзаев А.А., Әбдішүкіров Р.С. бухгалтерлік есеп теориясы және тәжірибесі: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008. – 832 бет.
12. Қ.К. Кеулімжаев, Н.А. Құдайбергенов Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 384 бет.
13. Назарова В.Л. «Бухгалтерлік есеп» Алматы 2004ж.

ҚОСЫМША ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Международные стандарты финансовой отчетности. М:, 2006г.
2 ҚР Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары. Астана, 2007ж.
2 Лука Пачоли «Трактаты о счетах и двойной записи» М: 1997г.
3 Бабаев Ю.А. «Теория бухгалтерского учета» М. ЮНИТИ, 1999г.
4 Я.В. Соколов «Очерки по истории бухгалтерского учета» М:, “Финансы и статистика” 1991г.
5 Я.В. Соколов «История развития бухгалтерского учета» М:, «Финансы и статистика» 1985г.
6 Назарова В.Л. «Бухгалтерлік есеп» Алматы 2009ж.
7 М. Р. Мэтьюс., М.Х. Б. Перера «Теория бухгалтерского учета» М: Аудит, 1999г.
8 Э.С. Хендриксен., М.Ф. Ван Бреда «Теория бухгалтерского учета» М: Финансы и статистика 1997г.
9 Сейдахметова Ф.С. «Қазіргі замандағы бухгалтерлік есеп» Алматы 2008ж.
10 Сәтмырзаев А.А. «Бухгалтерлік есеп теориясы» Алматы 2008ж.
11 Баймуханова С.Б. «Бухгалтерлік есеп» Алматы 2005ж.
        
        Кіріспе
Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына «Қазақстан жаңа жаһандық нақты ахуалда:
өсу, реформалар, даму» атты ... ... ... ... ... ... Бізге жаңа инвестициялық саясат
керек...» деген сөзін негізге ала отырып, дипломдық жұмысымның ... ... және одан ... ... ... талдау арқылы еліміздің
экономикасын дамыту жолдарын қарастыру.
Адамзат ... ... ... ... ... ... бір ... инвестициялық салым болып табылатынын білеміз. Кәсіпорындағы
инвестицияны жүзеге ... үшін есеп ... ... ... ... Оларды және т.б ... ... ... ... қаржылық айналымға сала отырып, олардан табыс көзін ... және тағы ... ... кәсіпорын, өнеркәсіптердің пайда болуы
инвестицияның қалыптасуымен тығыз байланысты.
Нарықтық қатынастар жағдайында инвестиция маңызды ... бірі ... ... кезде Қазақстанда кәсіпорын, өнеркәсіп ашуға сұраныс өте
төмен деңгейде болғандықтан инвестицияның дамуына кері ... ... ... ашып оны ... ісі ... ... ... биік-биік сатылармен жүріп өтуге тура келеді. Ақшамен қатынас
экономикалық қатынастардың ... ... ол ... ... ... қатынасымен тығыз байланысты.
Жоғарыда айтып өткендей кәсіпорын ісі даму заңдылықтары негізінде, яғни
қарапайым ... ... ... өту ... ... ... ел экономикасының негізгі буындарының бірі ... ... ... біз ... яғни ... үшін негізгі
мәселелердің біріне жатады.
Қазақстанның инвестициясының жай-күйі мен ... ... ... ... ... ... тәуекелдерін
бағалау параметрлеріне өзгерістер енгізіліп, ... ... ... ... ... Осының бәрі менің диплом
жұмысымда сипатталған.
Менің дипломдық ... ... ... ... ... ... ... есебін тиімді жүргізу.
Жұмыс мақсатына сәйкес қойылатын міндеттер:
- Кәсіпорындағы инвестиция мәнін түсіндіріп, ... ... ... ... ... ... ... инвестициясын талдап,
бухгалтерлік есебін жетілдіру.
- Кәсіпорынның инвестициялық тартылымдығын арттыру арқылы ... ... ... ... тақырыбының зерттеу нысаны-»Сапсан и К» ... ... ... жасау арқылы бухгалтерлік есеп жүргізілудің
зерттелуі.
Зерттеу пәні - Кәсіпорынның инвестициялық салымына талдау барысындағы
бухгалтерлік есептің маңызы.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. - ... ... ... ... ... ... ... оқымысшы – экономистердің жұмыстарында
жазылған:
Тақырыптың деректік көзі – аталған тақырыптағы диплом жұмысын жазу
барысында Қ. К. Кеулімжаев , Н. А. ... ... Э.О., ... Сейдахметова Ф.С. , Әбдіманапов Әбдіғали, Мырзалиев Б.С., Әбдішүкіров
Р.С. т.б экономист-бухгалтерлердің кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп
жинақтарын қолдандым.
Диплом жұмысын жазу ... ... ... және ... ... және ... ғалымдардың кәсіпорындарындағы инвестицияны
тиімді қолдануына талдау жасалуы, бухгалтерлік жазбалар талабы бойынша
инвестициялық операцияларды ... ... ... ... ... еңбектері болды.
Зерттеу әдістері –талдау әдістері.
Ғылыми жаңашылдығы және практикалық маңыздылығы
Қазіргі кездегі инвестициялық саясаттын ... ... ... және ... кәсіпорынды қайта жөндеу, ... ... ... ... ауыл шаруашылық саласына жіберу, ресурс ... және ... ... ... ... саясатты жүргізген кезде мыналарды ескеру керек:
- өндіріс орынның қаржылық ахуалы;
- ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдыктарды алу мүмкіншілігі;
- меншікті қаржының жеткіліктілігі;
- капитал нарығының конъюктурасы;
- мемлекеттен келетін жеңілдіктер;
- инвестициялық бағдарламаның коммерциялық және бюджеттік тиімділігі;
- ... ... ... ... ... ... сату ... өнімді сатудағы географиялық шекараның жағдайы;
- жалпы өнімнің мөлшері;
- инвестициялық саясат жүргізетін уақытта тұтынушылардың сұранысының
динамикасы;
- нарықтағы ... ... ... мүмкіншілігі және дамыту мүмкіншлігі.
- бухгалтерлік есеп жүргізу барысындағы ... ... ... ... өндіріс орнында басқаруды жақсарту үшін мынандай ... ... ... ... ... ... табыстың үлес салмағын преферениялау болып ... ... ... ... ... ... ... үш
түрде болып келеді:
- инвестициялық салыктық преференциялар;
- кеден баждарын салудан босату;
- мемлекеттік заттай гранттар.
Инвестициялық преференцияларды беру талаптары:
- көздетілген қызметтердің басым ... ... ... болу ... осы ... сай техникалар қолдана отырып жаңа өндірістер құру, жұмыс
істеп тұрған өндірістік кәсіпорындарды кеңейту.
Инвестициялық салыктық ... ... ... ... ... қарай 5 жылдан аспайтын уақытта беріледі.
Преференция алу үшін келісім шарт жасау керек.
Мемлекеттік заттай ... ... ... ... жер учасклері;
- ғимараттар мен құрылыстар;
- есептеу техникасы;
- машиналар мен ... ... беру ... ... ... ... және өзара қорғау туралы
келісiмдердiң барлық шарттарын iс ... ... ... ... үлкен.
Тiкелей инвестициялар тартудың тәжiрибесiмен алмасу, жекелеген елдердегi
инвеститциялық ахуал мен ... ... ... шетелдiк
инвесторлардың iскерлiк белсендiлiгiнiң өзiндiк белгiлерiн ... ... ... және мамандарды өзара тағылымдамадан
өткiзу бағдарламасын ... ... ... ... жандандыру керек.
Елеулi инвестициялық ресурстарға ие немесе әлеуеттi инвесторлардың ... ... ... ... ... ... шетелдiк және халықаралық
инвестициялық қорлармен, трасттармен, ... ... ... және ... да ұйымдармен ынтымақтастықты жолға қою
үлкен маңызға ие болады.
Қазақстанға тiкелей шетелдiк ... ... ... ... ... ... ... тиiмдiлiгiн арттыру қажет.
Практикалық базасы –«Сапсан и К» ЖШС
Диплом жұмысының құрылымы кіріспе, үш ... ... мен ... ... және ... көлемі 73 бет
1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ИНВЕСТИЦИЯЛАРДЫ ЖЕТІЛДІРУІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпорындағы инвестицияның ... ... және ... ... дамуының құрылымдық өзгерiстерiн табысты iске асырудың, жаңа
ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... нарықта
бәсекелестiк позицияны күшейтудiң ... ... ... ... ... ... ... Азияда “жаңа индустриалды елдер”
атты экономикалық феноменнiң пайда болуы, қазiргi заманғы ғылымды қажет
ететiн ... тез ... осы ... экономикасына тартылатын
инвестициялардың тез өсуiнiң арқасында мүмкiн болды.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... әсерiн анықтау үшiн, алдымен, “инвестициялар”
категориясының әлеуметтiк-экономикалық ... ... алу ... – бұл, ... ... өту ... ... болған,
Қазақстандық экономика үшiн бiршама жаңа термин. Орталықтандырылған
жоспарлы ... ... ... ... ... ... жөндеуге жұмсалатын
шығыстардың барлығын қосатын “жалпы күрделi салымдар” ... ... ... ... тiлiнiң investio- киiндiремiн) ғылыми және
публисцистикалық ... кең ... ... ... ... ... ... бар. Пол Самуэльсон: “Таза
инвестициялау” немесе капиталды құру деп, бiз ... ... ... ... ... қорлар және т.б.) таза
өсiмiн айтамыз. Тұрғын адам “инвестициялау” деп, ... жер ... ... ... қағаздарды немесе басқа да меншiк объектiсiн сатып
алғанын айтады. Бiрақ таза ... тек қана жаңа ... ... кезде ғана орын алады деп жазған. ... ... ... ... кең ... түсiндiрдi. Олардың анықтамалары
бойынша инвестиция- “өндiрiс ... және ... ... жинақтау
және материалды қорларды ұлғайту”, яғни өндiрiс шығындарының ... ... ... көзi ... ... қаражаттары табылатыны белгiлi. Бiрақ жинақтар
бiр шаруашылық ... iске ... ол ... тiптi ... тобы ... ... субъектiлерi iске асыруы мүмкiн. Сондықтан
ғалымдар тобы түсiнiктi анықтау кезiнде инвестицияның мәнiне ғана ... ... ... да көңiл аударады. В.Бочаров инвестицияны
тұтынуға қолданылмайтын ... бiр ... деп ... ... ... iс-әрекеттiң белгiлi объектiлерiне жұмсалады. Мұнда
капиталдық құнның өсiмi ... ... ... ... ... ... Фельзенбаум, инвестиция түсiнiгiн мағынасы бойынша “күрделi салымдар”
және “қаржылық” ... ... ... яғни ... ... ... ... акцияларға, облигацияларға және басқа да бағалы
қағаздарға салынған салымдарға жақын келетiн нақты инвестицияларды қамтиды
деп атап ... ... ... инвестицияның тек қана мазмұндылық
сипаттамасына ғана емес, сонымен қатар ... ... ... да ... ... қажет. Осы көзқарастан қарайтын болсақ, инвестиция жалпы
ұлттық өнiмдi өндiруге ... ... ... ... құрайды,
яғни капитал құрумен, физикалық капиталды кеңейтумен байланысты өндiрiстi
кеңейтуге және ... ... ... ... ... әр түрлi зерттеушiлер инвестиция түсiнiгiне әр түрлi мағына
бередi. Жалпы тұрмыстық сана-сезiм деңгейiнде инвестицияны жер сатып ... ... ... ... ... ... техникаға, пайдалы
қазбалары бар кен орындарына және т.б. ... ... салу ... - Қазақстан экономикасының нарықтық экономикаға өтуі кезінде
пайда болған жаңа термин. Орталықтандырылған жоспарлау жүйесінің ... ... ... ... ... қолданылатын, осы түсінік
бойынша жаңа құрылыс пен қайта өңдеуге, шаруашылық жүргізіп ... ... мен ... ... ... капиталдық салымдар), тұрғын үй мен тұрмыстық-мәдени құрылысқа
(өндірістік емес капиталдық салынымдар) жұмсалатын барлық ... ... ... ақша ... ... ... пайлар, акциялар және де басқа құнды қағаздар, технологиялар,
машиналар, қондырғылар, лицензиялар, ... ... ... ... пайда
табу мақсатында кәсіпкерлік қызмет объектісіне салынатын интеллектуалды
бағалықтар, несиелер, кез келген мүлік немесе ... ... ... және ... бәрі - ... табу мен ... ... әсерлерге
жету мақсатында. Осы тұрғыда инвестиция түсінігі нарықтық тәсілге едәуір
жақын ... ... ... ... және жоспарлық жүйелерде
инвестицияның мәнін түсінудегі айырмашылықты көрсетеді. ... ... ... ... ... бір ... жүзеге
асатындықтан, инвестицияландырудың қаржылық және басқа түрлерінің бар
екендігін отандық экономикалық ... ... ... ... ... ағымдағы шығындардан тек бір уақыттық сипатымен
ғана айырықшаланатын залал түрінде көрінді. ... ... мен ... отырғандай, капиталдық салынымдар инвестицияның ... ... ... ... ... емес. Капиталдық салынымға қарағанда
инвестиция түсінігі әлдеқайда кең. Батыс әдебиеттерінде қор ... баса ... ... нарықтық экономикасы дамыған елдерде
(АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Жапония) инвестицияландыру ... ... іске ... ... ... отандық тәжірибеде екі термин ... ... ... ... ... - ... ... Бұл термин ғылыми және публицистикалық әдебиеттерде кеңінен
қолданылады. Ғылыми ... ... ... әр түрлі тәсілдері
бар. Пол Самуэльсон инвестицияландыру туралы былай жазады: «Біз қоғамның
нақты капиталының таза ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... ... деп атаймыз. Тұрғындар үшін
жерді, қолданыста жүрген ... ... ... ... кез ... түрін
сатып алу инвестицияландыру болып табылады. Экономистер үшін бұл тек ... ... Яғни ... ... ... біреуі
дезинвестицияландырады. Таза инвестицияландыру тек жаңа нақты капитал
қалыптасқан кезде ғана орын алады. У. Шарп ... ... ... инвестицияларға әдетте қандай да бір ... ... ... ... ... жер, ... зауыттар сияқты.
Қаржылық инвестициялар қағазда жазылған келісім-шарттарды, мысалы, кәдімгі
акциялар мен облигациялар ... ... ... ... ... ... нақтыға жатқызылса, қазіргі дәуірдің
экономикасында инвестициялардың үлкен бөлігі қаржылық ... ... ... ... ... ... дамуы нақты
инвестицияның өсуіне едәуір дәрежеде ықпал етеді. Әдетте, бұл екі форма
бәсекелес ... ... ... ... ... ... табыстың тұтынуға жұмсала алмайтын бөлігі деп түсінеді.
Инвестициялық ресурстар инвестициялық іскерліктің ... ... ... ... әсер ... өсімі алынатын нақты объектілеріне
трансформацияланады. Экономикалық және ... ... ... ... болашақта таза пайдаға жету және бұл пайданы
бастапқы салынған капиталдан асырып ... ... ұзақ ... салу
деп анықталады. Капиталдық салым ... ... ... дегеніміз бүгінгі қажеттіліктерін қанағаттандыруды ... ... ... ... қанағаттандыру үмітіне
айырбастауды білдіреді. Инвестиция – бұл ақшаны, оның сақталуына ... ... және ... оң ... қамтамасыз етуге үміт арта отырып,
орналастыруға болатын кез келген құрал. Бос ақша ... ... ... ... қолмақол ақшаның құнын инфляция жеп қоюы мүмкін
және ол ... да ... ... ... ... түрлі
факторлармен айрықшаланатын әр түрлі нысандары бар: құнды қағаздар мен
жылжымайтын мүлікке; ... ... ... мен ... ... үлкен тәуекелмен; қысқа немесе ұзақ мерзімге; тікелей ... ... ... ... ... ... Заңында тiкелей инвестициялар – бұл ... ... ... және ... ... ... ... көмек немесе гранттар шеңберiне кiретiн
инвестицияларды қоспағанда, ... ... түрi. Ал ... – бұл бағалы қағаздар немесе мүлiктiк құнды заттар жиынтығына
жасалған салымдар, деп ... ... ... ... тiршiлiкке қабiлеттiлiгiн
сақтауда және оның дамуында ... ... ... ... дайындау және талдау, инвестициялардың
түрлерiне, яғни олар арқылы кәсiпорын алдында, тұрған ... ... ... ... байланысты. Осы позициядан инвестициялардың барлық
мүмкiн түрлерiн келесi негiзгi топтарға топтастыруға болады:
1) Тиiмдiлiктi арттыруға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... оқыту немесе өндiрiстiк
қуатты, өндiрiс жағдайлары тиiмдi аймақтарға ... ... ... ... ... ... Өндiрiстi кеңейтуге бағытталған инвестициялар. Мұндай инвестициялардың
мақсаты – iс-әрекеттегi өндiрiстер ... ... ... ... ... ... ... кеңейту;
3) Жаңа өндiрiстердi құруға бағытталған инвестициялар. Мұндай инвестициялар
кәсiпорында бұрындары өндiрiлмеген тауарларды шығаратын немесе жаңа қызмет
түрiн ... ... жаңа ... ... ... етедi немесе
кәсiпорында өндiрiсте жүрген тауарлармен жаңа ... ... ... ... бередi.
4) Мемлекеттiк басқару органдарының талаптарын қанағаттандыру мақсатына
бағытталған инвестициялар. Инвестициялардың бұл ... ... ... ... және ... шарттары жөнiнен үкiметтiң
талаптарын орындау қажеттiгi кәсiпорын алдында тұрған жағдайда қолданылады.
Инвестициялардың осылай топтастырылу ... ... ... ... ... ... табылады. Инвестиция түрi мен
тәуекелдiлiк деңгейiнiң арасындағы тәуелдiлiктi келесi ... ... ... ... түрi мен тәуекелдiлiк деңгейiнiң арасындағы мұндай тәуекелдiлiк
логикасы ... ол ... ... ... ... жұмысының
нәтижелерiнiң өзгеруiне нарықтың мүмкiн реакциясын дұрыс болжай алмау қаупi
деңгейiмен анықталмайды.
Мақсаты нарыққа белгiсiз өнiм ... ... ... жаңа ... ... ... белгiсiздiкпен байланысты, ал нарықпен
қабылдалынған ... ... ... ... ... ... нәтижесiнiң минималды қауiп әкелетiндiгi
түсiнiктi. Осы ... ... ... ... талаптарын
қанағаттандыру мақсатымен жасалған инвестициялар да тәуекелдiлiктiң төмен
деңгейiмен байланысты.
Толық ғылыми-техникалық ... ... ... ... немесе
оның элементтерiн (сатыларын) - ғылыми зерттеулер, жобалық – конструкторлық
жұмыстар, iс-әрекеттегi өндiрiстi ... ... ... ... жаңа ... немесе жаңа ... ... және т.б. ... ... потенциалды сақтау және дамыту кәсiпорынның
өндiрiстiк – ... ... ... ... болып табылады. Осы
бағыттағы кәсiпорынның iс-әрекетi инвестициялық iс-әрекет деп аталады.
“Тiкелей ... ... ... ... ... Заңына сәйкес, инвестициялық iс-әрекет деп, инвестициялауды
iске асыру ... ... ... iс-әрекеттi айтамыз.
Инвесторлар (инвестициялық iс-әрекеттi ... ... ... заңды
тұлғалар), тапсырыс берушiлер, жұмысты ... ... ... объектiлерiн пайдаланушылар, жабдықтаушылар, инвестициялық қорлар)
және инвестициялық процестiң ... да ...... ... ... ... табылады. Тапсырыс берушiлер ретiнде инвесторлар
немесе инвестициялық жобаны iске асыру жөнiнде инвестордан алған жеке және
заңды тұлғалар ... ... ... ... ретiнде жеке және заңды тұлғалар,
соның iшiнде, шетелдiк тұлғалар, мемлекеттер және халықаралық ұйымдар ... ... ... - бұл кәсіпорынның шаруашылық қызметінде
маңызды роль атқаратын және ... тән ... ... ... логикаға ие объективті процесс, себебі инвестициялар өзінің
экономикалық табиғаты ... ... ... жету үшін ... бас ... білдіреді. Сол себептен инвестициялық процесс
кәсіпорынның инвестициялық ... ... ... оны ... ... ... өмір сүру циклының сатылары;
• жалпы даму стратегиялары;
• инвестициялық ресурстардың ішкі және ... ... ... ... салу ... ... кәсіпорынның инвестициялық
тартымдылығы. Сонымен, егер бастапқыда инвестицияны ... ... өз ... ... қатысты шешім қабылдай ... ... ... ... онда ... жағдайда ең әуелі шешімнің
зардаптарын бағалауды ... ... ... ... жүзеге
асырылмауы да өзінше бір стратегия. Инвестициялық стратегиясы деп ұзақ
мерзімді ... ... және ... ... ... ... ... түсініледі. Кәсіпорынның инвестициялық стратегиясы ұзақ мерзімді
мақсаттарға ... ... және ... ... ... ... ... алу арқылы ағымдағы шаруашылық қызмет процесінде
жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... білдіреді, ол кейбір жағдайлар мен инвестициялық
нарықтың жалпы және жекелеген ... ... ... ... Бұл стратегия әрқашанда экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ... ... асу
мерзімі бойынша үйлеседі. 1 кестеде белгілі бір кезең ... ... ... пен ... ... ... Кәсіпорынның әр
түрлі кезеңдердегі нақтыланған ұзақ мерзімді мақсаттары ретінде мыналар
болуы мүмкін: ... ... және ... көлеміне жету, нарыққа
бақылау жүргізудің үлесін және сауда айналымын ұлғайту ... ... жаңа өнім ... ... ... ... үшін тозған
қондырғыларды ... ... ... ... және т.б. ... қызметке қатысты шешім қабылдауы бәсекелік ортада ... ... ... проблемасына тіреледі және бұл бәсекелік орта ... ... да ... ... әр ... ... ... және басқа
да факторлардың ықпалында болады
Инвестициялық қызмет атқарылмаған ... ... өте келе ... моральдық және физикалық тозуы және өндірісті ұйымдастырудың
төмендеуі салдарынан ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың болашағына күмән ... ... ... ... тұру үшін ... ... ... салалық деңгейден
қалып қоюға әкеледі және неғұрлым ұзақ ... де осы ... ... ... Ал ... ... ... салалық деңгейіне дейін өсуін
қамтамасыз ететін активті инвестициялық стратегия инновациялық ... ... ... ... ... ... етуді көздейді. Тиімді
немесе озу стратегиясы жаңа технологиялық шешім қабылдауменен іске асатын
және ... ... ... дәрежесімен айрықшаланатын
инновациялармен байланысты. ... ... ... кәсіпорынның да, потенциалды стратегиялық инвестордың да ... ... ... жүзеге асады. Ал инвестиция болса нарықта
айналысы бар тауарды білдіреді. Сондықтан оны осы ... ... ... ... серіктестердің түсінушілігі мен ортақ мүдделерін есепке алуға
және инвестициялық объектіні стратегиялық инвестор ... көре алуы ... ... ... ... ... ... 1
|Сатылары ... | Өсуі ... ... ... ... |болуы | | ... ... ... ... ... нормасын |
| |еніп, |сегментінің |салалық ... және |
| ... ... ... |
| ... ... |бағыты мен |
| ... сүру ... ... |
| | |ясы мен ... |бір ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... | ... |
| | ... | ... |
| | ... | ... |
| | |ету | ... |
| | | | ... ... ... |Өндірістің |Жаңа құрылыс |
|циялық |нақты |және нақты |техникалық |пен ... |
| ... ... ... құрылуына|
| |ның |инвестиция |қамтамасызда|нақтылы |
| ... ... |
| ...... ... |инвестицияланды|
| ... ... |
| |ету | ... | |
| | | ... |
| | | ... | ... ... ... ... ... ... басқа да жеке және заңды тұлғалар, мемлекеттiк және жергiлiктi
мекемелер, шет ... және ... ... ... орта құрылмына
мыналар кiредi:
- күрделi құрылыс ортасы, мұнда салалардың негiзгi және ... ... ... салу жүргiзiледi;
- инновациялық орта, мұнда ғылыми-техникалық өнiм және интеллектуады
потенциал iске асырылады;
- қаржылық капитал айналымы ... ... ... ... ... ... мiндеттемелер).
Нақты инвестицияларды қаржыландыру көздерiн ... ... ... ... және шаруашылық (микродеңгей) қарастыру қажет.
Макродеңгейде мұндай ... көзi ... ... ... ... жеке жинақтары, бизнес жинақтары және мемлекеттiк бюджеттiң
сальдосы ... әр ... ... ... және ... ... және ... реттеудiң рөлi тiкелей бақылау мен реттеуге
(мемлекеттiк кәсiпорындарды басқаруға беру, халықаралық ... ... ... ... ... ... әсер етуге (халықаралық кәсiпкерлiктiң
тiкелей және ... ... ... ... ... объектiлiгiмен анықталады және мысалы, несиелiк
инвестиция объектiсі кәсіпорындар немесе мемлекет болып табылатындықтан, ... ... ... ... ие, ... да ... ... бақылау жасауға мiндеттi. Инвестициялаудың коммерциялық түрiнде
мемлекет тiкелей ... оның рөлi тек ... ... ғана ... заң механизмi (салық жүйесi және т.б.) және қаржы-экономикалық
саясат арқылы реттейдi.
Инвестициялық саясаттағы мемлекеттiң маңызын ... ... ... ... ... негiздей отырып, экономикалық саясаттың
Кейсиандық теориясы анықтайды. ... ... ... ... қолдану және тұрғындардың жұмыспен толық қатылмау салдарынан
туындайтын ... ... ... көрсетiледi. Сондықтан
Кейнс бойынша макроэкономикалық саясаттың негiзгi мақсаты төлеуге араласуы
көмегiмен қол жеткiзетiн толық жұмыс бастылық болып ... ... ... ... ... және ... ... жалпы iшкi өнiм динамикасына
әсер етедi.
Басқаша айтқанда ... ... ... ... динамикасы
экономиканың дамуының циклдiгiнiң басты себебi болып ... Өз ... ... ... ... ... өсiм ақысы (пайыздық мөлшер)
деңгейiне байланысты болады. Осыдан келiп баға ... мен өсiм ... әсер ету ... ақша несие саясатының өзара байланысын
келесiдей тiзбек арқылы көрсетуге болады: ақша массасы – пайыз ... ... – жапы iшкi өнiм. ... ... ... ... ... 50-60-
ыншы жылдары тиiмдi жұмыс iстедi.
Елде ақша-несие саясатын қалыптастыра ... ... ... банк) ұлттық
ақша және өсiм ақының валюталық құнын анықтайды. Мемлекет (Ұлттық банк)
өсiм ... ... ... ... қатынасын нарықтық күштер және
мемлекеттiк реттеу арқылы анықтайды.
Шетел капиталын тарту мақсатындағы өсiм ... ... тек ... ... ... ... қатар экономикасы дамыған елдер де қолданады. Мысалы, 80-
iншi жылдардың бiрiншi жартысында АҚШ төлем балансының ... үшiн өсiм ... ... ... елге, әсiресе Батыс
Европа елдерiнен капитал ағыны тез өстi. Сол ... ... ... ... ... ақы соғысы” деп атала бастады.
Бiрақ мұндай саясат бiр ... ... ... өсiм ақыны төмендетуден
экономикалық белсендiлiктiң төмендеуi және халықтың жұмыс ... ... және т.б. ... ... ... ... саясат
құнсыздануды күшейтуге қабiлеттi, себебi несиенiң қымбаттауы өнiм құнының
өсуiне әкеледi. Сондықтан өсiм ақы ... ... көбi ... ... қарағанда нарық факторына сүйенедi.
Мемлекеттiк реттеу проблемасы мына ... ... ... бiр ... ретiнде қарастырылмайды, бiрiншiден, өсiм ақының өзi көп ... ... ... ... табылады. Екiншiден, өсiм ақы (реттеушi
ретiнде, бiрақ инфляция жағдайында ... ... ... ... ... ... капиталымен жұмыс iстеуде, оны екi кезеңге бөлiп көрсеткен жөн:
1) Шетелдiк капиталды тарту кезеңi;
2) Тартылған капиталды қолдану кезеңi;
Кәсіпорындарға шетелдiк ... ... ... әр кезiнде мемлекет
қызметтерi мен реттеу принциптерi ерекшеленедi. ... ... ... емес ... ... ... жеке ... капиталды
халықаралық кәсiпкерлiк (тiкелей және портфельдi шетелдiк инвестиция)
түрiнде ... және ... ... ... мемлекет тарапынан көбiрек
реттеудi талап етедi. Мемлекеттiк қазыналық мiндеттемелер маңызы ... ... ... шетелдiк капитал аумағындағы заңдылықтар сыртқа
заем беру және ... ... ... ... ... тарту және қолдану кезiндегi мемлекеттiк реттеу
қызметтеру көрсетiлген. ... ... ... ... капитал және
инвестиция түрiне байланысты жiтеледi. Халықаралық мемлекеттiк және банктiк
несие беру. Бұл ... ... ... мемлекет халықаралық несиенiң
аралық заемщигi болып табылумен анықталады. Мемлекет несиелiк ... ... ... ... ... оның ... ... етедi. Мемлекет
несиенi заемге берушi ретiнде бiрнеше қызметердi атқарады. Бұл жағдайда
мемлекет ролi мынамен анықталады:
- ол ... ... ... және заем ... ... ... ... несиелiк қатынастың белсендi қатысушысы болып табылады;
- мемлекеттiк несие беру ... ... ... ... жүзеге
асырылады;
- көптеген елдерде мемлекеттiк бюджет есебiнен кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... сай ... көрсету үшiн жеке банктiк экспорттық
несиелерiне кепiлдiк беретiн сыртқы саудалық операцияларды ... және ... ... ... немесе жартылай
мемлекеттiк кәсіпорындар құруы мүмкін.
Кәсіпорындарға жағымды инвестициялық климат ... үшін ... ... өте ... шарт болып табылатыны анық.
Жалпы жинақтар – бұл тұтынуға жұмсалмаған (тұтынуға мемлекеттiк шығындар ... ... ... ... ... бiр ... және бұл
инвестициялаудың қаржылық негiзiн құрайды.
Жалпы мемлекет көлемiнде жалпы инвестициялар мен ... ... ... ... ... мен ... бiрдейлiлiлiгi, бөлек экономика
секторларында басқаша болуы мүмкiн. ... ... ... ... иесi кiс екендiгiнiң принципиалды маңызы жоқ,
себебi, бұл ... ... ... ... операцияларында
мобилизацияланады.
2. Кәсіпорынның инвестициялық қызметін анықтайтын көрсеткіштер
Әрбір кәсіпорын өзінің инвестициялық ... ... ... ол үшін ... болу ... Біз оны ... ... саясат дейміз.
Инвестициялық саясат дегеніміз – инвестицияның жиынтық көрсеткішін ... және сол іске ... ... ... табиғатын оны жіктеу толығырақ түсіндіреді,
жіктеу негізіне түрлі белгілер салынған.
Белгілер ретінде мыналар қолданылады:
1) инвестициялардың түрлері;
2) ақша құралдарын салу ... ... ... ... ... ... ... түрлері;
6) инвестордың қатысу түрлері;
7) тәуекел дәрежесі;
8) ұдайы өндіріс түрлері.
1. Инвестициялардың түрлерін былайша топтайды:
• ақша құралдары, салымдар, пайлар, ... және ... да ... ... жылжымайтын және жылжымалы мүлік;
• авторлық құқықпен, тәжірибемен және басқа да ... ... ... ... жерді, суды, ресурстарды, үйлерді пайдалану құқығы және басқа да мүліктік
құқықтар;
• қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... құжат, дағды, өндірістік тәжірибе ретінде
рәсімделген техникалық, технологиялық, коммерциялық сауаттылық.
2. Құралдардың салыну объектілері бойынша инвестициялар былайша бөлінеді:
• нақты ... ... ... ... ... ... ... инвестициялар – кәсіпорынның негізгі және айналыс капиталын
қалыптастыратын материалды және материалды емес активтерге ... ... ... - ... ... ... материалдық
бұйымдарға, дайын өнімдерге айналдырылған құралдар;
• материалды емес активтер – ... ... ... ... жарнамаға және кадрларды дайындауға кеткен шығындар;
... ... ... ... ... құралдарға ақша
құралдарының салынуы – депозиттер, құнды қағаздар, банктық салынымдар. 3.
Инвестициялық ... ... ... бойынша инвестициялар ... ... ... ... ... ... және ақша ... салу
объектісін таңдауда инвестордың тікелей қатысуы қажет етіледі. Сонымен
қатар инвестор инвестициялық циклдердің барлық кезеңдеріне ... ... ... ала ... инвестициялық зерттеулерге, инвестицияландыру
объектілерін жобалау мен тұрғызуға, дайын өнім ... ... бұл ақша ... өз ... ... ... орналастыратын
және аккумуляцияландыратын түрлі қаржылық делдалдар ... ... және ... ... асады. Мұндай делдалдар инвестицияландыру
объектілерін басқаруға қатысады, ал алатын табыстарын клиенттері арасында
бөледі. ... ... ... қағаздарға салынатын салынымдарды
портфельдік деп те атайды.
4. ... ... ... ... мына ... ... мерзімді, ұзақтылығы бір жылдан аспайды (қысқа мерзімді депозиттік
салымдар, жинақ сертификаттар);
• ұзақ мерзімді, бұның ұзақтылығы бір ... ... ... ... ... ... мыналарға бөлінеді:
• азаматтардың, мемлекеттік емес ... ... ... емес ... жеке ақша ... мемлекеттік, ол түрлі деңгейдегі кәсіпорындар мен мекемелердің ... ... ... ... ... ... қайта құрылып жатқан кәсіпорындарға жартылай қатысу немесе шаруашылық
жүргізіп отырған кәсіпорындардың бір ... ... ... меншік
қоғамына үлестік қатынас);
• инвестор толық иеленетін кәсіпорындарды құру немесе шаруашылық жүргізіп
жатқан ... өз ... ... ... немесе жылжымайтын мүлікті акция, облигациялар арқылы немесе
басқа да құнды қағаздар түрінде алу;
• табиғат ресурстарын ... ... ... ... басқа да
мүліктік құқықтарға концессия алу.
7. ... ... ... ... ... ... ... тәуекелсіз инвестициялар. Мысалы, бірқатар мемлекеттерде қысқа мерзімді
мемлекеттік облигацияларға салымдар салу қауіпсіз деп ... ал ... ... ... қауіпсіз қойылымды анықтайды, бұл ... ... ... ... ... ... салымдарды бағалау ретінде
қолданылады;
• тәуекелді ... ... ... ... немесе
белгісіздік дәрежесі, мысалы, уақыт, салыным объектісі ... ... ... ... кейінгі кәсіпорынның жұмыс істеу
нәтижесінің өзгеруі инвестицияландырудың мерзіміне және ... ... оның ... ... ... ... ... болатын әрекетін шеше алмау болып табылады (жаңа өнім ... ... ... төмендету, сату көлемін кеңейту, ... ... және т.б.). ... ... критерийлері мыналар
болуы мүмкін: - барлық пайда сомасын жоғалту ... ... ... ... - жоба іске асқаннан кейін пайданы ғана ... ... ... ... ... Тәуекел дағдарысты болып табылады;
- барлық активтерді жоғалту мүмкіндігі және ... ... ... ... ... Ұдайы өндіріс инвестицияның келесі түрлерінің бірінде жүзеге асуы
мүмкін:
• жаңа ... және ... ... жоба ... іске асып жатқан
жаңа құрылыстар немесе кәсіпорындардың, ғимараттардың салынуы; • шаруашылық
жүргізіп ... ... ... ... арттыру
мақсатымен шаруашылық жүргізіп отырған кәсіпорындардың екінші және ... ... ... ... және өндірістерді, ... салу ... ... етіп ... ... ... ... жүргізіп жүрген кәсіпорынды қайта құру - моральды ... және ... ... ... қондырғыларды ауыстыру арқылы жаңа
өнімнің шығарылуының профилін өзгерту мақсатымен ... ... ... ... ... ... жоба ... жүзеге асыру;
• техникалық қайта қамтамасыздандыру-жекелеген цехтардың, өндірістердің,
учаскелердің өндірісінің техникалықэкономикалық ... ... шара ... ... ... ... жіктелуі
қазіргі заманның инвестициялық жобалау концепцияларын толығырақ ... ... ... ... ... бағалау үшін қажет.
Табыс алу мақсатында көлемді кұрлымды белгілейтін шаруашылық шешімдердің
жүйесі және инвестицияны шаруашылық объект ... ... ... ... ... – кәіпорынның инвестициялық саясатын құрайды.
Осының арқасында ... ... ... ... ... ... қарқын жылдамдату және т.б. Ерекше орын ... ... ... деңгейін, білімдерін және тәжірибесін жоғарлату.
Басқарудың экономикалық әдісін кең ... ... ... ... және ... ... өтуде перспективаға ... ... ... ... ету ... жаңа шаруашылық
механизіммен инвестицияны болжау мен ... ... ... ... ұтымды жолдарын қамтамассыз ету, елдің әлеуметтік ... ... ... ... бірі ... оның
нәтижелігін жоғарлату болып табылады.
Кәсіорында инвестицияны тиімді пайдалану үшін мынандай шараларды қолдану
керек:
- ... ... ... ... ... ... ... пайданы көздеу;
- жалпы шығындарды азайту;
- мемлекеттен ... ... ... ... ... қаржыны,
гранттан келген қаржыны дұрыс пайдалану;
- дүние жүзілік мүмкіндіктерді пайдалану, жеңілдетілген гранттар алу;
- инвестициялық тәуекелділік;
- инвестицияның өтімділігі.
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... және өндірістік кәсіпорынды қайта жөндеу, инвестицияны базалық
машина жасау саласына, ауыл ... ... ... ... ... және пайдалану саласына бағыттау.
Инвестициялық өтімділіктің бір түрі – пайдық ... ... пай – ... ... ... болып табылады. Әр инвестициялық
пай иемденушісіне бірдей құқық береді. Инвестициялық пайды шығару тәртібі,
оларды ... ... ... ... қағаздар нарығындағы федералды
комиссия шешеді.
Инвестициялық пай – құжатты және құжатсыз нысанда шығарылады. Инвестициялық
пайдын ... ... ... пай ... ... және
дивидент есптелінбейді.
Инвестициялық пай қорының мүлкі және инвесторлардын құқығы жүргізуші
кәспорынның ... ... ... ... ... ... пай қордын тек бір ғана маманданған депозитариі болады.
Инвестициялық пай қоры ... ... ... ... және ... ... ... жерінде болған мүлкі негізінде
құрылады.
Мамандырылған депазитариға және жүргізуші кәсіпорынға есеп үшін берілген
мүлік инвестициямен ... ... пай ... алу үшін ... асады.
Инвестициялық пай қордын құрылуы инвесторлардын жүргізуші кәсіпорыннан
инвестициялық пайды алу ... ... ... пай ... пайды алатын инвестордын қаржысы мамандандырылған депозиттари
есебінен түседі.
Инвестициялық пай қоры 2 ... ... ... ... жүргізуші кәсіпорын өзі шығарған инвестициялық пайды инвесторлардын
сұрауы бойынша уақытында және ... пай қоры ... ... ... күннен бастап 15 күннен кешіктірмей сатып ... ... онда ол қор ашық ... ... ... өзі ... инвестициялық пайды инвесторлардын
сұрауы бойынша уакытында және инвестициялық пай қоры ... ... ... ... бір реттен артық емес болса, онда ол ... ... ... ... пай ... ... ... құқылы.
Ол инвестициялық қорының мүлкіне кездейсоқ зақымдап алса, жоғалтса өз
мүлкімен жауап береді.
Инвестициялық ... ... ... ол тек қана ақша ... ... ... ... кететен бір жағдай: толық
төленбеуге немесе төлемді кейінге қалдыруға болмайды.
Инвесторлар өздеріне тиісті ... ... ... ... ... ... ... қағаздар заңына сәйкес басқа да келісімдер
жасай алады. Барлык ... ... ... ... жоба ... шешім қабылдау көптеген факторлармен
қиындатылады. Олар: инвестицияның түрі, инвестициялық ... ... ... шектеулігі, шешім қабылдаумен байланысты тәуекелділіктер.
Инвестицияны қажет ететін себептер көп болуы мүмкін, ... ... ... ... ... болады: қолда бар материалды-техникалық базаны жаңарту,
өндірістік көлемін ұлғайту, жаңа қарекеттердің түрін ... ... ... ... әр ... ... Егер бар ... қуатты
ауыстыру керек болса, онда шешім оңай қабылданады, ... ... жаңа ... ... ... қанша керектігін нақты
біледі. Ал егер ... ... ... ... ... туралы
шешімді қабылдау қиынға түседі. Осы жағдайда жаңа туындайтын факторларды
ескеру қажет. ... ... ... ... ... ... еңбекті игеру жэне т.б.
Болжанған инвестиция көлемі маңызды болып келеді. 100 мың $ мен 1 ... ... ... ... ... деңгейі әртүрлі.
Сол себептен экономикалық тұргыдан талдаулық зерттеудің деңгейі әртурлі
болу ... Сол ... ... ... шешім қабылдау
дифференциалдық құқұық тәжірибесі көптеген кәсіпорындарда ... яғни ... ... ... шектеу қойылып,
кәсіпорынның басшылары өзіндік шешім қабылдайды.
Инвестициялық сипаттағы ... ... ... ... негізінде болашақ
ақша түсімдері мен ... ... ... ... жэне ... салыстырылатын көрсеткіштер әр түрлі ... ... ең ... ... ... ... Оған әртурлі қарауға болады,
объективті жэне субъективті жағдайға байланысты инфляция қарқыны ... ... ... ... ... білім деңгейі және т.б.
Қаржылық мененджмент тәжірибесі инвестициялық қызметтерді бағалаудың келесі
әдістерін атап ... мен ... ... Матариалдық негізін ақша құрайтың қаржы
ресурстары ... ... ие. ... ... ... ... екі
аспектіде қарастырылады. Бірінші аспект ақшаны сатып алу қабілеттілігімен
байланысты. ... ... ақша ... ... ... ... және ... табыс алумен байланысты. Ақша жаңа ақшаларды тезірек ... ... ... салу ... байланысты табысты әкелу.
Дисконтау есебімен өскен капитал мен қосымша ... ... үшін ... ... салымдардың бастапқы сомасынан t-мерзімінің аяғында капиталдың
салымдарының ... ... ... ... ағымдағы бағалау, яғни бастапқы салым
салынғаннан кейін бастапқы мерзімнің ... ... ... ... нормасы немесе пайыз
мөлшерлемесі) бірлік үлесі.
Д=К (1+n)-К,
Д- косымша табыс, теңгемен
Ағымдағы мезгіл позициясынан ... ақша ... ... үшін ... ... Инвестор капиталды салғанан кейін, келесі
жағдайларды басшылыққа алады.
Біріншіден, әр ... ... ... ... ... ... мөлшерінен төмен емес капиталға табыстың мезгілдік түсуі. ... ... ... ... бағалау керек және табыстың болжанған
деңгейінен жұмыстың басталуына максималды мүмкін болатын қаржылық ресурстар
соммасына ... ... ... ... ... ... әдісі. Бұл әдіс бастапқы инвестиция
көлемін дисконттау таза ақша ... ... ... ... Өйткені ақша қаражаттардың құйылымы уақыт бойынша бөлінген. Ол
аналитик инвестициясы келетін ... ... ... жылдық
қайтарылу пайызынан шыға қоятын r-коэффициенті арқылы ... ... ... жасалынады, инвестиция (IC) жыл ішінде басқарылады,
ал жылдық табыстар P1,P2,.............Pn көлемінде. (NPV) ... ... ... ... Рк/ (1+r )e ... Рк/ (1+r )e -С-С ;
Егер: NPV> 0, онда жобаны ... ... ... ... ... ... ... көрсеткішін есептеу қажет. Сонымен қатар
талдауда ескеретін бірқатар кемшіліктер бар. ... ол ... ... әсерін ескермейді. Екіншіден, ол кумулятивті
табыстардың сомасы ... ... ... ... ... ... ... ерекшклейді. Бірқатар жағдайларда ... ... ... ... ... дұрыс бола алады. ... ... ... ... ... емес, көбінесе өтімділік
проблемасын шешумен айналысуда ;
- инвестиция тәуекелділіктің жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... жобаның тәуекелделігі
де аз болады.
Мұндай жағдай тез техникалық ... ... ... ... ... сәйкес келеді.
1.3 Кәсіпорындағы инвестициялық жобаларды ұйымдастыру
Халықаралық тәжірибеде кәсіпорынның даму жоспары бизнесжоспар ретінде
көрсетіледі, ол ... ... даму ... ... болып табылады. Егер жоба инвестицияны тартумен байланысты болса,
онда ол ол «инвестициялық жоба» деп аталады. ... ... кез ... ... ... да, ... тартуымен байланысты болады. Жалпы
түсінігі бойынша жоба - бұл белгілі бір мақсатқа ... ... ... ... арнайы ұсыныс. Жобаларды әдет бойынша тактикалық
және стратегиялық деп ажыратады. Соңғысының ... ... ... ... ... ... ... жеке кәсіпорынды,
біріккен кәсіпорындарды және т.с.с. құру) немесе өндіріс ... ... өнім ... ... ... ... көшу
т.с.с.) өзгерісін қарастыратын жобаларды жатқызады. Тактикалық ... ... өнім ... ... өнім сапасын жоғарылатумен
және қондырғыларды жаңартуымен байланысты болады. Отандық тәжірибеде ... жаңа ... ... ... уақытта оның айырмашылығы кәсіпорынның
дамуының негізгі бағыттарын заң бойынша осы ... ... ... ... ... анықтайтыны болып табылатын. Жаңа экономикалық
жағдайларда кәсіпорын, яғни оның иелері және жоғары басқару ... ... ... стратегиялық және тактикалық мәселелерін өз бетінше
шешеді. ... ... ... ... ... ... тиіс. Кәсіпорынның нақты бір жобаға қатысты инвестициялық
іскерлігінің жалпы реттелуі жобалық цикл ... ... және ... ... ... ... ... тұжырымдалуы. (кей уақытта «идентификациялау» ... Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайына талдау жасап, кәсіпорынның ары ... ... ... ... Талдау нәтижесі бизнес идеясы
түрінде рәсімделіп, ... ... ... ... ... Бұл ... идеяны жүзеге асыруға қатысты едәуір ... ... ... ... одан әрі дамуы жөнінде бірнеше
идея пайда болуы мүмкін. Егер олардың барлығы бірдей дәрежеде ... ... ... болса, онда даярлаудың соңғы кезеңінде олардың ішінен
неғұрлым тиімдірегін қабылдау үшін бір ... ... ... ... ... дайындау. Жобаның бизнес-идеясы бірінші тексерілімнен ... оң ... ... ... ... ... ... болғанға дейін оны
(яғни бизнес-идеяны) ары қарай дамыту керек. Бұл кезеңде жоба жоспарының
барлық бағыттарында – ... ... ... ... және т.б. – оны ... нақтылау мен жетілдіру талап
етіледі. Бұл ... ... ... ... шешу үшін ... ... немесе жинақтау аса маңызды болып ... ... іске асуы ... ... ... ... болатын мәліметтерді дұрыс
өңдей алуға және бастапқы ақпараттардың шынайылығына ... ... ... ... ... ... ... асыру алдында оның білікті сараптамасы
- жобаның өмірлік циклына аса ... саты ... ... Егер жоба
негізінен стратегиялық инвестор есебінен қаржыландырылатын (несиелік немесе
тікелей) болса, онда ... өзі ... ... ... ... іске ... процесінде ақшасының көп бөлігін жоғалтудан гөрі, бұл
кезеңде беделді бір ... ... ... ... ... ... мүмкін. Егер кәсіпорын инвестициялық ... ... өз ... көмегімен іске асыруды жоспарласа, онда ... ... ... ... үшін де ... қажет.
4. Жобаны іске асыру. Бұл кезең бизнес-идеяның дамуынан бастап ... ... ... ... ... қамтиды. Мұнда қызметтің барлық түрінің
орындалуын қадағалау және мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... бақылауы кіреді. Берілген кезең
жобаның іске ... ... ... де ... ал оның мақсаты - бастапқы
инвестицияны жабу үшін жоба өндіретін ақша ағымдарының ... және ... ... ... күтетін қайтарылымдарын
қамтамасыздандыру.
5. Нәтижелерді бағалау. Бұл жобаның соңында, ... ... ... кезінде жүргізіледі. Бұл қызмет ... ... ... жобаға
салынған идеялар мен олардың іс жүзіндегі орындалу дәрежесі ... кері ... алу ... ... ... салыстырулардың
нәтижесінде жобаны құрастырушылар аса құнды ... ... ... ... жобаларды іске асырғанда да қолдануға мүмкіндік береді.
Жобалық талдау тәжірибесі жобаларды әзірлеу тәжірибесін ... ... ... атап айтуға мүмкіндік береді. Шетелдік ... ... ... негізгі түрлері төменде келтірілген.
1. Тұрақты масштабтағы бизнестің ... ... ... ... ... ... осыған ұқсас жобалар ұзақ және ... ... ... ... ... ... қондырғылардың
бірнеше түрі бар болса және олардың ішінен біреуінің ... ... ... көп баламалылық пайда болуы мүмкін.
2. Ағымдағы өндірістік щығындарды азайту мақсатында қондырғыларды ауыстыру.
Осындай жобалардың мақсаты - жұмыс істеп ... ... ... ... ... ... ... моральдық тозған қондырғыға қарағанда
салыстырмалы түрде тиімділігі азырақ ... ... осы түрі ... ... ... ... ... өйткені техникалық мағынада
неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... Өнім шығаруды арттыру және қызмет көрсету нарығын кеңейту. Жобалардың
бұл түрі әдетте кәсіпорын басқармасының жоғарғы деңгейі ... ... ... ... ... ... ... нарықтық ортасының
кеңеюінің тиянақты дәлелдемесімен және сату көлемін ... ... алып ... ... ... ... ... тиімділігін
тиянақты талдау керек.
4. Жаңа өнім шығару мақсатында кәсіпорынды кеңейту. Жобалардың бұл ... ... ... ... болып табылады және бизнестің
мәнінің өзгерісін қозғауы мүмкін. Жобаның осы түрі үшін ... ... ... ... ... болып келеді. Жобалардың осы түрлерін
әзірлеген кезде жіберілген қате кәсіпорынды неғұрлым ... ... ... атап ... ... Экологиялық жүгі бар жобалар. Инвестициялық ... ... ... ... аса ... ... ... табылады. Экологиялық
жүгі бар жобалар өздерінің табиғаты бойынша ... ... ... ... болғандықтан, талдаудың осы бөлігі барынша қиын ... ... және ... ... ... дәлелдеуді қажет
ететін негізгі дилемма - жобалардың қай түріне назар аудару керек:
1) капиталдық шығындарды көбейте отырып, ... аса ... ... ... ... ... ... шығындарды көбейте отырып, аса қымбат емес қондырғыны қолдану.
6. Шешім қабылдаудағы маңыздылығы аса жоғары емес жобалардың түрі. ... жаңа офис ... жаңа ... ... алу және ... қамтиды.
Болашақ инвестициялық жобаның ... ... ... сол ... іске асыра ала ма деген сұрақ туады. Бұл
сұраққа ... беру үшін ... ... ... ... жағдайы
мен сала шеңберіндегі кәсіпорынның салыстырмалы жағдайын ... ... осы түрі ... ... ... мен оны ... алдын ала
кезеңінің мазмұнын құрайды. Батыстық жобаларды талдау тәжірибесінде әдетте
төмендегі критерийлерді қолданады:
• саланың пісіп-жетілуі;
... ... ... ... нарықтағы жағдайы). Саланың пісіп-
жетілуін оны даму жағдайының төрт түрінің ... ... ... ... ... ... пісіп-жетілген немесе ескірген.
Екінші критерийге сәйкес, кәсіпорынның тиісті сала шеңберінде оның бәсекеге
жарамдылығын орнату керек. ... ... ... мен ... көрсетудің
мақсатты нарығында берілген кәсіпорынның басқа кәсіпорындармен салыстырмалы
жағдайын анықтау. Әдетте ... ... алты ... ... мықты, жағымды, тұрақсыз, әлсіз, өмір сүре алмайтын. Кәсіпорынның
пісіп-жетілу ... мен ... ... ... арқылы
кәсіпорынның өмір сүру циклының матрицасын құруға болады және ол ... ... ие ... кәсіпорынның жағдайын қалыптастырып қана
қоймай, ары қарай дамуы бойынша қағидалық ... ... ... ... ала ... ... ... көрсетілген критерийлер
бойынша нақты бір кәсіпорынның жағдайын белгілеу болып ... ... ... ... қандай нақты «торға» жататындығын
білдіреді. Талдаудың алдын ала кезеңі уақыт бойынша ұзақ болмауы керек ... ала ... ... ... сапалық бағаларға негізделеді.
Соған қарамастан, бұл кезең келесі екі себепке байланысты қажет:
• стратегиялық инвестормен ары ... ... ... ... ... мен кәсіпорынның бәсекелік жағдайы туралы мәселелер міндетті
түрде қозғалады және бұған алдын ала дайындалу керек;
• егер кәсіпорынның басқарушылары ... ... ... ... ... ... бұл ... өзі атқарып, оң нәтижелерге келмеуі
мүмкін.
Экономика салаларының пісіп-жетілуінің мысалдары Кәсіпорында инвестициялық
саясатты жүргізген кезде көптеген факторлар ... роль ... ... ерекше орын алатын – инвестицияны мемлекеттік қолдау.
Инвестициялық жобалау дегеніміз техника – ... ... бар ... ... ... жобаның бизнес-жоспары және ... ... үшін ... ... ... Оның ажырамас бөлігі болып
инвстициялық жобаның құнның анықтайтын смета ... – бұл ... ... ... ... жаңа ... макеті, құрлыстар т.б) белгілі бір құжаттардың алдын-ала
тексті.
Ең алдымен өндірістік бағытта инвестициялық жобаны ... ұзақ ... ... ... асады- идеядан бастап материалдық деңгейге дейін.
Инвестициялық жобаны нарыктық көрсеткіштердің көмегімен тиімді бағалау үшін
жұмыстын ... мен ... ... білу ... Зертеуші, ғалым үшін
жобаның басталуы идеяның ... ... ... - алғашқы ақша қаражатты жобаны жүзеге асыру үшін салу болып табылады.
Жобаны қаржыландыратын инвесторларды процесстің жасалуы емес, оны ... ... ... Ал ... ... асыратын мекемелер үшін –
жұмыстың аяқталуы. Кейбір жобалар үшін жұмыстың ...... ... ... ... ... қуаттылықты толығымен
игеру болады.
Жобамен жұмыс істеу мезгілінің ... мен ... ... ... ... ... кезінен өтімділік кезеңге ... ... ... цикл деп ... циклды 3 топқа бөлуге болады. Оның әркайсысының өз мақсаттары
мен міндеттері бар:
- ивестицияға дейінгі - ... ... ... жобаны
қабылдау шешіміне дейін, яғни соңғы зерттеулерге дейін
- ивестиция кезеңі - келісім шарт жасау кезеңі
- өндірістік - ... ... ... ... ... ... дейінгі және инвестициялау кезіндегі этаптар ... ... ... Ал ... ... ... жүргізуші дисциплиналар
( өндірістік мекеме және еңбек күші, болжау, қаржыландыру, анализ т.б )
облысына кіреді.
Инвестицияға ... ... ... ... ... қарастырылады.
Кәсіпорын инвестиция туралы алдын-ала шешім қабылдайды, салынып жатқан
объектілерінің директорын ... ... ... ... өтімділік бағасын зерттеуді кәсіпорынның өзі жүргізеді немесе
мамандырылған мекемелердің ... ... ... ... инвестицияға дейінгі кезеңді орындау шығындары жобаның
сомасынан 1,5-5,5 % құрайды, ... ... ... ... 0,2-1%, ... негізінде 0,25-1,5% шағын жобалар үшін техника-
экономикалық зерттеулер үшін 1,0-3,0 %, ірі ... 0,2-1,2 ... ... ... ... жағдайларды ескеруге болады. Ол үшін ең
алдымен экономикалық жолдарды табу, ... ... ... ... ... ... ... уақытында тоқтау деген принципке сүйене ... яғни ... ... ... ... бас тартқан жөн.
Екінші инвестициялық кезеңде жоба мыналарды енгізеді:
- жобалық кәсіпорынды таңдау;
- жобалық сызуларды және модельді объектілерді дайындау;
- жобалық және ... ... ... – ала жоспары;
- деталдық жоспарлау және спцификация;
- құрылыстық орындардың сызбасы.
Осы кезеңде бас мердігер және субмердігер тағайындалады. Мердігерлер
мен жабдықтаушылармен есеп ... үшін ... ... ... ... ... орындалған көп нұсқаулы есептер нақты жобаны, оның
техникасын және жабдықтарды анықтауға мүмкіндік ... Осы ... ... ... деңгейін, құрлымын құрлыстық ... ... ... шығындары ғана емес, сонымен қатар пайдалану
шығындарына да тәуелді.
Жобалау үрдісін 2 ... ... ... жоба ... нақты жобалау.
Жобалау алдындағы кезең инвестиция салудың алғы шарттарын жасайды. Дәл осы
кезеңде жобаның өміршеңділігі мен ... ... ... ... алдындағы кезең зерттеулері нақты инвестициялық ... ... ... ... ... циклін бұл кезеңде ... ... ... ... ... өзі екі кезеңді енгізеді: бастапқы және соңгы ... ... ... ... ... ... ... дәрежесінің көтерілуі соның ішінде:
еңбек, еңбек құралдары және еңбек заттары деңгейінде көрінеді. Міне осындай
экономикалық көрсеткіштер, ... іске ... ... техника мен
технологияның тиімділіктерінің дәрежесін көтереді. Жоғарыдағы көрсеткіштер
(еңбек өнімділігі, қорқайтарымдылық, материалсыйымдылық) ... ... деп ... ... талдау техника-ұйымдастырушылық
дәреженің факторымен шығару керек. Жеке көрсеткіштерге байланысты жалпылау
да қолданылады.
Барлық жалпы көрсеткіштер ... ... және ... ... ... ... ... болады:
- еңбек өнімділігінің, еңбекақы қоры жоғарылауы;
- еатериал ... өсуі ... ... ... ... қор ... ... айналым коэффициентінің артуы;
- өнім көлемін жоғарылату;
- өнімнің өзіндік құнының төмендеуі;
- қаржылық тұрақтылық жағдайын көрсеткіштерін жоғарылату;
Инвестициялық мүмкіншіліктерді ... ... ... ... ... ортақ. Әдістік ұсыныстар іс-шараларының кешені ғылыми-
техникалық прогресті үдетуге бағытталған.
Жобалау үрдісіндесінде болашақ ... ... ... ... өз ... ... прогресті пайдалану талаптары; қысқа
мерзім ішінде аз ғана еңбек күшін, материалды және ақша ... ... ... жобасын жасау, өндеу кезінде мынандай
бөлімдерді өзіне енгізеді:
- түсіндірмелі хат;
- техника-экономикалық бөлім;
- бас жоспар;
- енбек ... ... ... өндірісті баскару жүйесі;
- сметалық құжаттар.
Инвестициялық жобаның әр ... ... оның ... ... ... тәжірибеде оның кем дегенде төрт түрін есептейді және ... ... ... ... кезінде өседі. Инвестициялық мүмкіншілікті
зертеу ... ... ... ... ... Оның ... ... болу керек.
Инвестициялық процестін әр кезеңінде жобаның экономикалық өтімділігі,
табыстылығы ... ... ... айтқанда шығындарды ... ... ... жобалық анализ жоспарланады.
Кәсіпорындар барлық инвестициялык ұсыныстарды «жинағанда» ... ... ... ... ... Сонымен қатар инвестицияның нәтижелік
көрсеткішін есептейтін жобаның бизнес жоспары кұрылады, олар өз кезегінде,
банк және басқа да ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым болашағы бар кәсіпорындар өз
қызметтерін кеңейте келе, міндетті ... ... ... есік ... Бұл
өз кезегінде инвестициялық жобаларын тиімді де тартымды түрде ұсыну арқылы
инвестиция тарту тәжірибесі ... ... ... И К» ... ... ... ИНВЕСТИЦИЯСЫН
ТАЛДАУ ЖӘНЕ БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕБІН ЖЕТІЛДІРУ
2.1 «САПСАН И К» ЖШС - ның ... ... ... И К» ... өз ... Қазақстан Республикасының Конституциясы,
Азаматтық кодекс, Салық және бюджет төленетін ... да ... ... ҚР ... ... ... кәсіпорынның жарғысы, ұйымдастырушы
құжаттар және басқа да заң актілері ... ... ... ... ... жеке ... ... көрсетілген мөр
таңбасы, арнайы мүлкі бар. Ол Қазақастан Республикасының заңына сәйкес
өзінің барлық мүлкімен өз ... ... ... ... ... мен ... ... мақсаты – тұрғындардың қажеттіліктерін
қанағаттандыру, шетел және ... ... орын ... сапалы
жиһаз өнімдерін шығару оны өткізу арқылы табыс табу болып саналады. Табыс
табу негізінде кәсіпорын ... ... және ... ... ... қызметтерін жүзеге асыру үшін кәсіпорын келесі қызмет түрін орындайды:
- жиһаз жасауға арналған материалдарды өңдеп, дайындау;
- жиһаз бұйымдарын бөлшектеп сату;
- ... ... ... ... ... құрастырып оны нарыққа
шғару;
- көтерме және бөлшек сауда;
- сыртқы экономикалық қызмет;
және басқа да қосалқы ... И К» 2010 жылы ЖШС ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау салдарынан және өндірісі активтер айналымының
жоғарлауына байланысты 2012 жылы ... ... ... ... де ... ... орындарын кеңейтіп,
Кесте 2
«САПСАН И К» ЖШС-ның ұйымдық құрылымы,
жалғасы бар
Компанияның негізгі өндірісі ... ... ... ... ... өз
маман кадрларына жіте назар аударып отырады. 1 суретте кәсіпорынның ұйымдық
құрылымы көрсетілген.
«САПСАН И К» ЖШС-ның негізгі органдары:
- басқару ...... ... ... орган – Басқарма
- бақылау органы – Ревизиялық комиссия.
2 кестеден көргеніміздей атқарушы орган өз жұмысын бөлімдер ... ... Әр ... өз ... жеке ... ... бөлінеді және
әрқайсының өзінің орны мен қызметтері белгіленген.
Кәсіпорынның ... ... ... үшін ... ... өнім ... жұмсалу керек.
Ұйым құрылымы бөлімдердің өзара жақсы байланыста болуын, ... ... ... ... ... ... бұл мақсаттар кәсіпорынның
басқару жүйесінің дамытылғанына да байланысты. Кәсіпорындағы қызметті
ұйымдастырудың мәліметтері 2 ... ... ... И К» ЖШС-ның жұмыскерлерінің ұйымдастырушылық құрылымы,
|№ |Көрсеткіштер |2012 ж |2014 ж |
| | ... саны |% ... саны |% |
|1 ... |5 |1 |9 |1 |
|2 ... |46 |5,5 |47 |5,2 |
|3 ... |4 |0,5 |9 |0,3 |
|4 ... |777 |93 |831 |93,4 |
|5 ... |832 |100 |896 |100 |
3 ... 2014 жылы ... ... 55 ... ... ... ішінде
пайыздық мөлшерде жұмысшылар саны 93,4 деңгейін көрсетеді. Өйткені
кәсіпорын ... ... ... қуат ... жаңа ... орындары
туындау салдарынан болып отыр. Кәсіпорын жекеменшік нысанында бола
жұмыскерлердің орташа ... ... ... ... куә ... ... негізгі және қосымша бөлімдерден тұрады. Негізгі бөлім тұрақты
болса, қосымша- үстемақы мен ... ... ... И К» ЖШС-де
жұмыскерлердің материалды ... ... ... ... ... ... ... үшін, жоғары біліктілігі үшін
және тағы басқа қосымша үстемақылар мен сыйақылар ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік
қызметтің жоспары жасалады, өндірістің даму қорлары анықталып, кәсіпорын
бөлімшелерінің, жұмысшыларының қызметтері нәтижесін бағалауға ... Бұл ... ... қызметінің тартымдылығына үлкен септігін тигізуі
мүмкін.
«САПСАН И К» ... ... ... ету ... ... ... төлеу мәселесін екі тұрғыдан қарастырады. ... ... ... ... ... және ... ... төлейді, соның
ішінде әлеуметтік жағдайларына байланысты жұмысшыларға жеңілдік пайызбен үй
алуға көмектеседі сондай-ақ ... ... ... ... тұрады.
Осы мәселе бойынша кәсіпорынның жұмысшылардың кәсіподағы жұмыс берушіге
әлеуметтік ... ... ... ... Республикасындағы
2012 жылғы мемлекет, жұмыс берушілер және жұмысшылардың мүддесін қорғайтын
кәсіподақтың Республикадағы ұйымдары ат салысып еңбек ... ... үлес қосу ... И К» ... ... ... ... үшін кәсіпорынның техника-
экономикалық көрсеткіштерін анықтаймыз. Оны 3 кестеден көруге болады.
Кесте 4
«САПСАН И К» ЖШС-ның қызметін ... ... ... | ... ... |
| | | |2014 |2015 |+/- |% |
| | | | | | | |
|1 ... өткізуден |мың |250834 |905276 |654442 |360 |
| ... ... |тг | | | | |
|2 ... өнімнің |мың |183770 |756074 |572305 |411 |
| ... құны |тг | | | | |
|3 ... ... |мың |67064 |140202 |73137 |209 |
| | |тг | | | | |
|4 ... шығындары |мың |45093 |132001 |86908 |293 |
| | |тг | | | | |
|5 ... ... |мың |21971 |8201 |-13770 |37 |
| ... ... |тг | | | | |
|6 ... емес |мың |3980 |6881 |2901 |173 |
| ... ... |тг | | | | |
| ... | | | | | |
|7 ... ... |мың |25951 |15082 |-10859 |58 |
| ... ... |тг | | | | |
|8 ... табыс |мың |18166 |11613 |-6453 |64 |
| | |тг | | | | |
|9 ... ... |777 |831 |54 |106 |
| ... саны | | | | | ... ... жылдық|мың |230437 |279192 |48755 |121 |
| ... ақы қоры |тг | | | | ... ... орташа|тг |24714 |27997 |3283 |113 |
| ... ... ... | | | | | ... ... ... |мың |7709 |10871 |3162 |141 |
| ... ... |тг | | | | |
| ... құны | | | | | ... |Қор ... |тг |0,31 |0,01 |0,30 |3,2 ... |Қор қайтарымдылығы |тг |32,5 |83,2 |50,7 |256 ... ... ... |9921 |13082 |3161 |132 |
| ... | | | | | ... ... 1 ... |тг |0,73 |0,84 |0,11 |115 |
| ... ... | | | | | ... ... ... |мың |323 |1089 |766 |337 |
| | |тг | | | | ... ... тартымдылығын артыруда инвеисторлар көптеген
экономикалық-қаржылық көрсеткіштеріне мән ... ... ... И К» ... ... ... ... Өткізілген өнімнен түскен табыс көрсеткіші бойынша :
Әрине өнімді ... ол ... ... ... ең ... ... ... болды және ол кәсіпорын үшін өте ... Бұл - өнім ... ... оның ... ... ... ... және тағы
басқа қаржы көрсеткіштерінде көрінеді, талдау кезеңі 2014 жылы 2012 жылға
қарағанда 654442 мың тг. ... ... ... 360% ... Бұл ... тұрғындарының төлем қабілеттілігін және ... ... бар ... ... (3,6 есеге сатудан түскен табыс артты.)
2) Өткізілген өнімнің өзіндік құны көрсеткіші бойынша:
Бұл ... ... ... ... ... жатқанын аңғартатын
көрсеткіш. Басқару есебінде шығындар мәселесі бірінші орында болғандықтан,
өндірістегі ... ... ... ... ... ... ... мәселесі тікелей осы деңгейді көрсетеді. Өнімнің өзіндік ... жылы 4,1 ... ... көрміз. Бұл бұйымдарды өңдеу мәселесін
кәсіпорын деңгейінде атқаруға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның нақты нәтижелігін көрсетуге неғайбіл көрсеткіш. Ол
2005 жылы 572305 мың ... яғни 2 ... ... Кезең шығындары көрсеткіші бойынша:
Бұл көптеген кәсіпорындардың шығыстар бөлігіндегі қомақты үлестерді алатын
бөлігі. «САПСАН И К» ... ... ... басқару аппаратың үнемдеуін
және оңтайлы шешімдер қабылдауынан болуы мүмкін. Мәселен 2014 жылы ... 2,9 ... ... ... ... басқару мүмкінділігі басқармаға
тәуелсіз болады. ... ... ... ... ... ... барлық салаларда өсіуі 2014 ... ... ... қоса ... ... да ... Негізгі қызметтен түскен табыс көрсеткіші бойынша:
2014 жылы негізгі қызметтен түскен табыс 13770 мың тг. ... Бұл ... ... және экономикалық тартымдылығын, ... ... ... ... ... етеді.
6) Негізгі емес қызметтен түскен табыс көрсеткіші бойынша:
Негізгі емес қызметтен түскен табыс 2014 жылы 2901 мың тг. ... ... ... ... дейінгі табыс көрсеткіші бойынша:
Бұл көрсеткіш табыстың 2012 ... ... –10859 ... Таза ... ... ... ... көрсеткіші 6453 мың тг. төмендеуде. Осының салдарынан ... ... ... ... алға шығаруда. Ол – мәселе талданып
бағаланады.
9) Жұмысшылардың тізімдік саны көрсеткіші бойынша:
Жұмысшылардың тізімдік саны сәйкесінше 54 ... ... ... ... ... еңбек ақы қоры көрсеткіші бойынша:
Еңбек ақы қоры Қазақстан ... Заң, ... ... ... ... ... мен еңбек өнімділігіне сәйкес 1,2 есеге өсті.
11) Жұмысшылардың орташа айлық еңбек ақысы көрсеткіші ... ... ... еңбек ақасы инфляция деңгейі және ... ... ... ... көреміз.
12) Өндірістегі негізгі қордың жылдық орташа құны көрсеткіші бойынша:
Негізгі қордың орташа жылдық ... ... ... ... ... ... (нақты бағамен) екіншіден, құрылтайшылардың негізгі қор
есебінен жарналарын көбейтулерінен және негізгі қорларды реконструкциялау
және тағы басқа ... Қор ... ... ... ... 2014 жылы өндірілген өнімнің 1 теңгесіне 0,01 ... ... ... ... ... Қор қайтарымдылығы көрсеткіші бойынша:
Қор қайтарымдылығы кері көрсеткіш, сондықтан ... ... ... ... 2014 жылы 2,5 ... өнім өндірілгенін көрсетеді.
15) Жұмысшылардың қормен қарулануы көрсеткіші бойынша:
Бұл - әрбір жұмысшыға қанша өндірістік негізгі ... ... ... жылы 1 ... 2012 ... ... 3161 ... артық қаруланған.
Осының салдары кәсіпорынға шығындар статьясын көбейтіп отырғанын көреміз.
16) Өнімнің 1 теңгесіне ... ... ... бойынша:
Кәсіпорынды шығындар есебін жақсы ... ... ... ... ... ... жолдары мүмкінге ие
болмайды. «САПСАН И К» ЖШС-да 2012 жылы өнімнің 1 теңгесіне 0,73 тг. ... жылы 0,84 тг. ... ... Бұл ... - ... ... 2014 жылы ... артық жұмсауды көрсетеді.
«САПСАН И К» ЖШС-ның басшылығының алға қойған міндеттері бойынша - сырттан
инвестиция тарту ... алға ... ... ... ... ... көрсеткіштер мен анықталады. Өнеркәсіптік кәсіпорынның
инвестициялық тартымдылығын көрсететін тиімділіктің негізгі ... ... ... ... ... алғы ... болатыны
анық.
2.2 «САПСАН И К» ЖШС- ның қаржылық тұрғыдан талдау жасау
Нарық қатынастары жағдайында кәсіпорынның ... ... ... ие. ... ... талдап, зерттеп отырған кәсіпорынның қаржы
жағдайын талдау өте маңызды.
Себебі – бұл ... ... ... ... ... мен ... да ... алдында өзінің өндірістік-қаржылық
қызметінің толық ... ... ... беретін көздері болып
сакналады.
Кәсіпорынның ... ... ... факторлар әсер етеді.
Оларды келесідей жіктеуге болады:
- ішкі және сыртқы ортаға байланысты;
- маңыздылығына қарай – басыңқы және ... ... ... (жәй) және күрделі;
- тұрақты және уақытша;
Кәсіпорындағы ішкі факторлар өзінің қызметіне байланысты болады. Қаржылық ... ... ... ... сыртқы факторларға да байланысты
болатыны анық. Кәсіпорында өндірілетін өнім және өндірістік технологиясымен
тығыз ... ... ... ... ... ... – активтердің тиімді құрамы мен құрылымы, сондай-ақ қаржылық
стратегияның негізінде инвестиция тарту ... ... білу ... тартымдылықтың маңызды факторларының бірі – кәсіпорындағы
қаражат құрамы және ... ... ... оны ... ... ... және ... мерзімді болжаулардың дұрыс таңдалынып
алынуы.
Кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығына қарыздық міндеттемелер нарығының
үлкен әсер етуі ... ... да ... И К» ... ... көздерін талдау негізінде оларды бағалау қажет. Активтердің қорлану
көздерін талдау кезінде меншікті және тартылған ... ... ... есеп беру ... ... ... ... оларға баға беріледі. Бұл кезде өз меншігіндегі капиталға назар
аударылады, ... өз ... қоры ... оның ... бар екендігін көрсетеді.
Тәуелсіздік коэффиценттің мәні – кәсіпорын сырттан тартылған қаржыдан
қаншалықты ... ... және өз ... ... жұмсай
алатынын көруге болады. Батыс экономистері тәуелсіздік коэфицентінің
неғұрлым ... ... ... ... деп ... Себебі бұл қаржы
көздрінің тұрақты құрылымын сақтау мүмкіндік ... ... ... дәл ... құрылымды бақылайды. Себебі, осы жағдайларды
кәсіпорынның қоржындық пайын иемденуге болады деп есептейді.
Тәуелсіздік коэффиценттін ... ... ... ... капиталдан
бөлумен анықталады.
Ктәуелсіздік =Мк/Бв
КТ (2004 ж) = 127908 / 2882565 = 0,4
КТ (2005 ж) = 1297247 / 4103471 = ... ... ... ... ... ... 0,1 ... аңғартады. Дегенмен, кәсіпорын инвестиция тартуға мүмкіншілігі
бар бар ... ... мен ... ... ... ... міндеттемелер
қатаң сақталатын және кәсіпорынның атағына ... мән ... ... ... ... ... коэфицентіне жоғары талап
қойылмайды. Мәселен, Ұлыбританияда оны 0,27 дейін темендетуге дейін болады.
Кесте 5
«САПСАН И К» ... ... ... және ... ... |2014 ж |2015 ж ... |
| | ... |% ... |% |+/- |% |
| | |мың тг. | |мың тг. | | | |
|1 ... ... мың |2882565 |100 |4103471 |100 |1220906 |142,3 |
| |тг. | | | | | | |
| ... ішінде: | | | | | | |
| ... ... ... |44,4 |1297247 |31,6 |18166 |101,4 |
| |тг. |1603484 |55,6 |2806224 |68,4 |1202740 |175 |
| ... ... мың | | | | | | |
| |тг. | | | | | | |
|2 ... ... |1,2 |Х |2,2 |+1 |183 |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|3 ... |Х |0,4 |Х |0,3 |-0,1 |75 |
| ... | | | | | | |
|4 ... ... |0,56 |Х |0,68 |+0,3 |123 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|5 ... ... |Х |0,01 |Х |0,008 |-0,002 |80 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| | |Х |0,8 |Х |0,5 |-0,3 |62 |
|6 ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын келесі көрсеткіші тартылған
капиталдың ... ... ... ... ... және ... ... коэфиценті:
Кқ / ш = Тк / Мк ...... ...... капитал
Кқ / ш 2004 = 1603484 / 1279081 = 1,2
Кқ / ш 2005 = 2806224 / 1297247 = ... ... ... ... ... әрбір теңгесіне қанша
қарыз қаражаттарын тартқанын көрсетеді. Қарастырылып отырған ... ... ... 2014 жылы 1 ... 20 тиын ... көрсетіп отыр.
Демек, кәсіпорынға қарық қаражаттарын пайдалануын жақсартуға көңіл бөлуі
керек. Тәжірибеде Кқ / ш < 1 ... . Егер оның мәні 1-ден асып ... ... ... тәуелсіздігі мен тұрақтылығына қауіп ... ... ... ... әр ... бір ... бола бермейді.
Қарыз және меншікті капитал қатынасының ... ... ... ... ... ... және ... қаражаттарының
айналу жылдамдылығына да байланысты болады. Материалдық айналым ... ... ... және ... борыштардың одан да
жоғары айналымдылығы кезінде коэффиценттің қауіпті мәні бірден де асып
кетуі мүмкін, ол ... да ... ... ... ешқандай
әсерін тигізбейді.
Келесі, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын ... ... ... ... ... қаржыландыру коэффиценті болып
табылады.
Кқ = Мк / Тк ;
Мк – меншікті капитал
Тк – тартылған капитал
Кқ 2004 = 1279081 / 1603484 = ... 2005 = 1297247 / 2806224 = ... ... ... болған сайын, соғұрлым банктер мен инвесторлар
қаржыландыруға сенімді кіріседі. Қаржыландыру ... < 1 ... ... меншікті капитал бөлігі қарыз қаражаттармен
қалыптасқан) төлем қабілеттілігінің кауіпті жағдайға ... және ... ... ... ... И К» ... бұл ... 2014 жылы
0,3 пунке төмендеген, сондықтан кәсіпорын басшылығы осы ... ... ... керекігі алға шығады.
Әдетте кәсіпорындар кезеңдегі және жылдық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... Баланс өтімділігін талдаудың мәні – активтегі өтімділік дәрежесі
бойынша топталған қаражаттарды пассивтегі міндеттемелер мен салыстыруда.
Актив пен ... ... ... бір ... пен топталады. Өтімділік
дәрежесіне, яғни ақша қаражаттарына айналу жылдамдылығына байланысты
кәсіпорын ... ... ... бөлінеді: абсалютті өтімділік
коэффиценті, аралық өтеу коэффиценті, ағымдағы өтімділік ... И К» ... ... ... ... өтімділік коэффиценті.
Кабс = ақша қаражаты / ағымдағы міндеттемелер
Кабс 2004 = 68957 / 689498 = 0,1
Кабс 2005 = 267971 / 1487298 = ... ... ... 2014 жылы 1,8 есе ... Бұл мәннің
ұсынылатын мәні 0,2 болғанымен, мөлшерін белгілеу көбіне дұрыс ... әр ... ... шоттары мен кассадағы ақша көлемін өз көз
қарастарымен шектеледі.
Аралық өтеу коэффиценті:
Кар. өтеу = ... ... - ТМЗ / ... ... өтеу 2004 = 620548 / 689498 = ... өтеу 2005 =1070854 / 1487298 = ... мәннің төмендеуі “САПСАН И К” ... ақша ... ... ... дебиторлармен дұрыс жұмыс жасалмағандарын көрсетеді. Бұл
өз кезегінде ... ... ... ... ... өтеу ... 0,16 пунктке төмендеп отыр. Кәсіпорын ағымдағы
активтер мен ағымдағы пассивтердің ... ... ... ... ... Ағымдғы өтімділік коэффиценті:
Кағымдылық = ағымдағы активтер / ... ... 2004 = 1241096 / 689498 = ... 2005 = 2825866 / 1487298 = 1,89
Бұл көрсеткіштердің ... мәні 2 ≥ 1 ... 2-ден ... өз ... ... ... ... /!/.
Тауарлы – материалдық запастарының үлесі жоғары кәсіпорын ТМЗ-ның есептік
құны ағымдағы құнмен қаншалықты алшақтайтынын есептеу ... Ол ... ... ... қандай әдістермен бағаланатынын
анықтау. “САПСАН И К” ЖШС-ның тауарлы-материалдық запастарды ЛИФО әдісімен,
яғни кезең аяғында соңғы сатып алу ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық тартымдылығының жауапты кезеңі инвестициялық
жобаны экономикалық негіздеу болып табылады. Нарық ... ... ... ... ... олардың мақсаттарының
айырмашылығынан көрінеді. Жобаның ... ... ... ... ... оның қатысушыларын қанағаттандыру ... ... ... тиімділігін негіздеуде ең ... ең ... ... ... ... уақыты, залалсыздық, өнім
сапасы, нарықтағы үлесі сияқты тағы да ... ... ... мүмкін.
Жобаны іске асыруда шығындарды дұрыс есептеу өте ... ... ... ... ... жіте бақылау алға шығады.
Ұзақ мерзімдегі инвестиция салуда өнімнің өміршеңділігі есепке алынады.
Дүние жүзінде ... ... оң ... ... да қоғам үшін
экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... мерзімін қамтамасыз етуде табыс және инвестициялық
рентабельділігі ... И К» ... ... ... құрамына:
- құрылыс алаңын дайындау, жобалық-зерттеу және ... ... ... ... алу ... сияқты бір кезеңдік шығындары;
- жобаны іске асыру кезеңіндегі ақша ... түсу ... ... енген;
- негізгі эклномикалық көрсеткіштер;
- инвестициялық шығындар және ... ... ... мен ... ... жабдықтардың күтілуі мен жөнделуі;
- әкімшілік және үстеме шығындар;
- айналым капиталдың қажеттілігі;
- амортизациялық аударымдар;
- ақша қаражаттарының қозғалысы;
«САПСАН И К» ... ... ... ... ... ... жаңа
өнім түрін өндіруді ұйғарды. Осы мақсатта 50000 мың теңге ... ... ... ... ... алуды қарастырған. Осы жоба бойынша
банктер 2 ... 25 ... ... үш жылы 18,4, төрт жылы 12,6, ... 6,2 ... ... алу ... Сонымен бірге айналым капиталын 10000
мың тенгеге өсіру керек. Бірінші жылы ... ... ... 20000 ... ... ол ... ... 100 мың теңгеге көтеріледі. Жаңа
өнімді өндіруге қажетті материалды ... алу құны ... жылы ... ол ... ... ... жылында 2500 мың теңгеге өсіп отырады.
Сондай-ақ басқа да ... ... 1000 мың ... ... ... 5 - кестеден кәсіпорынның инвестицияны динамикалық бағалау
әдістері келтірілген. Инвестициялаудың сомасын банкке қайтару екінші жылдан
бірдей ... ... ... ... ... салығы 30 пайызында
есептелінген.
Кесте 6
«САПСАН И К» ЖШС-ның инвестициялық қызметі.
|№ |Көрсеткіштер ... |
| | |1-ші |2-ші |3-ші |4-ші |5-ші ... ... |
|1 ... ... ... |- |- |- |- |
| |мың ... | | | | | |
| 2 ... ... ... |- |- |- |- |
| |мың ... | | | | | |
|3 ... ... мың |60000 |- |- |- |- |
| ... | | | | | |
6 - ... ... ... ... барлығы 60000 мың теңге
қаражат жұмсайтынын көреміз. Технологияны 50000 мың ... ... ... 10000 мың ... ... көзделіп отыр.
«САПСАН И К» ЖШС-ны негізгі құралдарын жаңарту мақсатында кәсіпорын
акционерлернің ... ... жаңа өнім ... ... ... шешімі бойынша жаңа технологины игеруді шешті.
Кесте 7
«САПСАН И К» ЖШС-ның операциялық қызметі.
|№ ... ... |
| | |1-ші |2-ші |3-ші |4-ші |5-ші |
|1 ... ... |75000 |88000 |102000 |107000 |105000 |
| ... түсетінтабыс,| | | | | |
| |мың тг. | | | | | |
|2 ... ... |21000 |22000 |23000 |24000 |
| ... ... мың тг.| | | | | |
|3 ... ... |27500 |30000 |32500 |35000 |
| ... мың тг. | | | | | |
|4 ... ... |1000 |1000 |1000 |1000 |1000 |
| |мың тг. | | | | | |
|5 ... |10000 |10000 |10000 |10000 |10000 |
| ... мың тг. | | | | | |
|6 ... ... |12500 |12500 |9400 |6300 |3100 |
| ... мың тг. | | | | | |
|7 ... ... |6500 |16000 |29600 |34200 |31900 |
| ... ... мың | | | | | |
| |тг. | | | | | |
|8 ... ... (30%), |1950 |4800 |8880 |10260 |9570 |
| |мың тг. | | | | | |
|9 ... таза |4550 |11200 |20720 |23940 |22330 |
| ... ... | | | | | ... |Операциялық |14550 |21200 |30720 |33940 |32330 |
| ... ... | | | | | |
| ... ... мың | | | | | |
| |тг. | | | | | ... ... көптеген мағлұмат алуға болады. ... ... ... ... атап ... ... ... жылы 4550 мың теңгеден жоспарланған таза
табыс бесінші жылы 22330 мың теңгеге ... ... ... 17780 ... ... ... ... 490-ға бес жыл ішінде жоспарланып ... ... жоба ... ... ... ішкі және сыртқы
әлеуметтік-экономикалық факторларына тікелей байланысты екені белгілі.
Кесте 8
«САПСАН И К» ЖШС-ның қаржылық ... ... ... |
| | |1-ші |2-ші |3-ші |4-ші |5-ші |
|1 ... мың |10000 |- |- |- |- |
| |тг. | | | | | |
|2 ... ... |50000 |- |- |- |- |
| ... мың тг. | | | | | |
|3 ... ... мың тг.|- |- 12500 |- 12500 |- 12500 |- 12500 |
|4 ... қызмет |60000 |- 12500 |- 12500 |- 12500 |- 12500 |
| ... мың тг. | | | | | |
|5 ... ... |- 45450 |21200 |30720 |33940 |32330 |
| ... мың тг. | | | | | |
|6 ... қаражаттардың |14550 |8700 |18220 |21440 |19830 |
| ... мың тг. | | | | | |
|7 ... ... |14550 |23250 |41470 |62910 |41270 |
| ... ... | | | | | |
| |мың тг. | | | | | |
8 ... ... ... ... ... позициясы. Нақты
қаражаттар түсімі сәйкесінше алғашқы жылы ... мән ... Ал ... ... 21200 мың теңгеден жобаның бесінші жылы 32330 мың ... Бұл 11130 мың ... ... ... И К” ... ... бойынша
жинақталған нақты қаражаттар 14550 мың теңгеден 41270 мың теңгесі, банк
несиесін ... ... ... жиһазды шығарушы технологияның бір
қалыпты ... ... ... сомасымен қоса есептелінген
қаражаттар.пайыздық көрсеткіште бұл бап әр жылы 10000 мың ... ... И К” ... ... ... бойынша бұл технологияға, сондай-
ақ еліміздің қазіргі ... ... ... ... ... ... жүйесін таңдағандылығын көреміз.
Кесте 9
Жобаның тиімділігінің негізгі көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... |
| | |1-ші |2-ші |3-ші |4-ші |5-ші |
|1 ... |- 60000 |- |- |- |3575 |
| ... ... | | | | | |
| ... мың тг. | | | | | |
|2 ... ... |- 45450 |21200 |30720 |33940 |32330 |
| ... ... | | | | |
| |мың тг. | | | | | |
|3 ... ... |21200 |30720 |33940 |32330 |
| ... (тиімділігі) | | | | | |
| |мың тг. | | | | | ... ... жылы ... ... ... ... АҚ-ның
деректері бойынша 32330 – 12500 = 1380 + 3275 = 4655 мың ... ... ... құны 3275 мың ... ... ... Бұл қалдық құн
пайдалану мерзімінен кейін, яғни бес ... 10% ... ... деген есептен
шығады. Ал қалдық құн шығындары 5% есептелген. ... мың. ... ... ... мың ... ... ... кәсіпорын салығы
кодекс бойынша 30%. 4750*0,30=1425 мың теңге. Таза қалдық ... жою ... = 3575 мың ... ... ... ... Бұл ... инвестиция
әсері (эффектісі) 3575 мың теңгені құрайтынын көрсетеді. Жалпы ... И ... ... ... талдау барысы кәсіпорынның инвестициялық
қаржыландырудың несиелік немесе қарыздық кәсіпорын мүлкін кепілге ... ... ... жауапкершілікке баратындығын көрсетудегі әдіс -
намалық шараларды қолдануы мүмкін.
«САПСАН И К» ЖШС-ны қаржылық тұрақтылығының төмендігіне байланысты ... ... яғни ... ... келісім- шартқа отырды.
Осының нәтижесінде «САПСАН И К» ЖШС-ның инвестициялық түсімі инвестициялық
жобаға байланысты ... ... ... ... ... саясаты көбінде сыртқы инвестицяға
емес, ішкі инвестициялауға бағытталуы қажет. Қазіргі жағдайда шаруашылық
жүргізіп отырған ... ... ... тозу ... ... ... ... кәсіпорынның меншікті қаржыландыру көздерінің
мүмкіншілігінің төмендігіне байланысты. Осы мақсатта ... И К» ... ... ... жандандыру мақсатында инвестицияны тартуға
мүдделі болып отыр.
2.4 «САПСАН И К» ЖШС- ның ... ... ... ... ... нәтижелері, шаруашылық құралдары мен олардың
көздерінің жағдайы, өндіріске жұмсалған шығындар туралы мәліметтер болады.
Кәсіпорын (шетелдік инвестициялармен ... ... ... ... және ... есеп беруді төмендегілерге тапсыруы тиіс:
- құрылтай құжаттарына ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның заңдарына сәйкес кәсіпорын қызметінің жекелеген жақтарын тексеру
мен есеп алу үшін жүктелген басқа мемлекеттік ... ... ... ... ... немесе бөлшекті түрде болған,
сондай-ақ мемлекеттік кәсіпорындар немесе олардың бөлімшелері толық сатып
алғанға дейін кәсіпорын ... есеп ... ... ... мүлікті басқару өкілетті органдарына да тапсырады.
Шетелдік инвестициялары бар кәсіпорын бухгалтерлік есеп беруді кәсіпорынның
әрбір қатысушысына (меншік ... ... ... ... ... ... ... тәртіпте жылдық бухгалтерлік
есеп береді.
Тоқсандық есеп берудің негізгі үлгілерінің бірі ... ... (№ ... болып табылады. Оны толтыру үшін шоттар бойынша айналымдар есептеліп
және есепті тоқсанның келесі ... ... ... ... ... ... есепті тоқсан үшін қаржылық нәтижелер және ... ... есеп (№ 2 ... толтырылады.
Жылдық есеп берудің алдында материалдық құндылықтар, ақша қаражаттары мен
олардың есеп айырысулары түгенделуі керек. Оның мақсаты — ... ... ... мерзімін өткізіп алмау үшін материалдық құндылықтар мен
ақша қаражаттарының нақтылығын анықтау және ... есеп ... ... ... ... бар ... ... өсім, айып,
айыппұлдар төлеуден қорғау.
Жылдық есеп беру барлық қосымшаларымен бірге келесі жылдың 31 наурызын қоса
есептеген мерзімде (шетелдік ... бар ... ... ... 1 ... кеш емес мерзімде) тапсырылады. Бухгалтерлік есеп
берудің үлгілерін ... мен ... ... ... басқа, кәсіпорын
салық және статистикалық органдарға тиісті есепті материалдарды тоқсан
сайын тапсырады.
Ақша қаражаттары мен қысқа ... ... ... ... ... және алынған аванстар есебінен. Бұл ша-
руашылық операциялар № 1210 «Сатып алушылардың қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі» ... және № 3510 ... ... ... ... ... бейнеленеді. Проводка төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1040 — 1210, 3510 ... ... ... кассалық
ордерлер,
салыстыру актісі
Жазудың дұрыстығын тексереміз: дебеттік жағында активті және пассивті
шоттар орналасқан. Активті шот (№ 1210) ... ... 1 ... ... ... орын алады, яғни баланстың активінде тек қана өзгерістер
болады (бір жағынан ақша қаражаттары ... ал ... ... ... сол ... ... ... дебиторлық қарыздары кемиді).
Пассивті шот (№ 3510) орналасқан кезде ... ... мен ... 3 ... ... ... орын алады (бір жағынан ақша
қаражаттары, ал екінші ... бір ... сол ... ... ... ... қарыздар көбейеді). Бұл жағдай жазудың дұрыстығын
білдіреді.
Мысалдар келтіреміз: 1) кәсіпорынның есеп айырысу ... 2005 жылы ... 21 ... № 396 ... ... ... сатып алушылардан
890000 теңге сомада ақша ... ... Бұл ... ... ... ... Кт Сома ... 1210 = 890000 1 ... ... А (+) А ... кәсіпорында 2005 жылы наурыздың 24 жұлдызындағы № 639 төлем тапсырмасы
мен келісім шарттарына сәйкес, 1400000 ... ... ... ... беру үшін ... алынды. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу
төмендегіше болады:
Дт Кт ... 3510 = 1400000 3 ... ... А ... ... Банктердің және банктерден тыс несиелерінен. Бұл есептер
№ 3010, 3020 «Банктік ... ... ... ... ... ... ... болатындықтан, шаруашылық операцияның жазуы №
1040 шоттың дебетіне № 3010—3020 ... ... ... Проводка
төмендегіше болады:
Дт ... 3010, 3020 ... ... ... есептер,
төлем тапсырмалары
Жазудың дұрыстығын тексереміз: кредиттік жағында тек қана пассивті шоттар
орналасқан. Пассивті шот (№ 3010, 3020) ... ... ... ... пассиві көбейетін 3 типті «Активтіпассивті» операция орын ... ... ақша ... ал ... жағынан бір мезгілде сол сомаға
несиелер бойынша кредиторлық қарыздардың көлемі көбейеді). Бұл ... ... ... келтіреміз: кәсіпорында 2005 жылы мамырдың 16 жұлдызындағы № 861
төлем тапсырмасы мен банктің ... ... ... 3000000 ... сомада
банктен қысқа мерзімді несие алынды.
Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше ... Кт ... 1210 = 3000000 3 ... операция А (+)
П (+)
б) ... ... ... мен ... ... ... Бұл ...
6010 «Өнімдерді сатудан және ... ... ... ... ... ... ... пассивті шоттарында бейнеленеді. Кірістер
активтерді өткізу нәтижесінде пайда болатындықтан, шаруашылық операцияның
жазуы № 1040 ... ... № 6110 ... кредитінен жасалады. Проводка
төмендегіше болады:
Дт Кт ... 6110 ... ... ... ... ... ... тексереміз: кредиттік жағында тек қана пассивті шоттар
орналасқан. Пассивті шот (№ 6110) ... ... ... ... ... ... 3 ... «Активтіпассивті» операция орын алады (бір
жағынан ақша қаражаттары, ал екінші жағынан бір мезгілде сол ... ... ... ... ... көлемі көбейеді). Бұл жағдай жазудың
дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: кәсіпорынның ұсақ саудасы ... ... 2015 жылы ... 1 ... ... есебіне сәйкес, 1280000 теңге сомада
тауарлар өткізуден қолма-қол ақша түсті. Бұл жағдайда ... ... ... Кт Сома ... 6010 = 1280000 3 ... операция А (+)
П (+)
в) Қойылған талап айыптарды өндіру немесе ... ... ... ... Бұл есептер № 6280 «Басқа да кірістер» пассивті шотында
бейнеленеді. ... ... емес ... ... ... нәтижесінде
пайда болатындықтан, шаруашылық операцияның ... 1010, 1030 ... № 6280 ... ... ... төмендегіше болады:
Дт ... 1030 6280 ... ... шешімі, қабылдау-өткізу актісі
Жазудың дұрыстығын тексереміз: кредиттік жағында тек қана ... ... ... шот (№ 6280) ... ... ... активі мен
пассиві көбейетін 3 типті «Активтіпассивті» операция орын ... ... ақша ... ал ... ... бір мезгілде сол сомаға негізгі
емес қызметтен түскен табыстардың көлемі көбейеді). Ал, бұл жағдай ... ... ... ... ... жазу ... жасалған.
Мысалдар келтіреміз: 1) еншілес ұйымның кассасына ... ... 2005 жылы ... айының 23 жұлдызындағы қабылдау-өткізу
актісіне сәйкес, бас кәсіпорыннан ... ... 2700000 ... ... ақша келіп түсті. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше
болады:
Дт Кт Сома ... 6280 = 2700000 3 ... ... А (+) П
(+)
2) Төрелік соттың шешімімен ... 2005 жылы ... ... ... № 7 ... ... 45000 теңге мөлшерде келісім шарттарын
бұзғаны үшін қойылған талап айып өндіріліп, ... ... ... ... жазу ... ... Кт ... — 6280 = 45000 3 ... (+) П ... ... ... ... Бұл есептер № 1110, 1150 «Қысқа
мерзімді қаржылық инвестициялар» активті шоттарында бейнеленеді. ... ... ... алу ... ... алушымен материалдық емес
активтер, негізгі құралдар мен материалдық ресурстарды ... ... ... ... ... жазылуы 1010, 1040,
1310—1315, 1317, 1320, 1330, ... ... ... ... жазу төмендегіше болады:
Дт ... ... 1150 ... 1320, ... ... ... көшірмелер, қабылдау-өткізу
актілері, жүкқұжаттар,
шоттар
Жазудың дұрыстығын тексереміз: кредиттік жағында тек қана ... ... Бұл ... (№ ... 1 типті «Активті-активті» операция
орын алады, яғни баланстың активінде тек қана ... ... ... ... ... көбейеді, екінші жағынан бір мезгілде сол
сомада материалдық ресурстардың көлемі кемиді).
Бұл жағдай жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысалдар ... 1) ... 2005 жылы ... айының 30 жұлдызындағы
№ 16а реестрі мен сол жылы осы ... 6 ... № 1039 ... сәйкес, 3600000 теңге сомада номиналдық құн бойынша акциялар
сатып алынды. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... — 1040 = 3600000 1 ... А (+) А ... ... 2005 жылы ... айының 12 жұлдызындағы көлік құралын
бағалау және № 6 ... ... ... 1700000 ... сомаға
номиналды құн бойынша акциялар сатып алынды. Бұл ... ... ... ... Кт ... — 2412 = 1700000 1 ... А (+) А ... ... 2005 жылы ... ... 16 ... ... бағалау және № 19 қабылдау-өткізу ... ... ... сомаға номиналды құн бойынша акциялар ... ... Бұл ... жазу ... ... Кт ... — 1317 = 2900000 1 ... (+) А ... ... ... ... ... Бұл ... № 1110, 1150
«Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... қайта бағалау нәтижесінде пайда болатындықтан,
шаруашылық ... ... № 1110, 1150 ... ...... ... ... Проводка төмендегіше болады:
Дт ... 1150 — 5320 ... ... ... есебі
Жазудың дұрыстығын тексереміз: кредиттік жағында тек қана ... ... Бұл ... (№ 5320) ... активі мен пассиві көбейетін 3
типті «Активті-пассивті» операция орын алады. Бір ... ... ... жағынан сол сомаға қайта бағалаудың көлемі ... ... ... дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: кәсіпорында ҚР-ның Үкіметімен 2005 жылы қазан айының 10
жұлдызында енгізілген қайта бағалау нәтижесінде 2005 жылы ... ... ... № 16а ... ... ... ... 320000 теңге сомаға
сатып алынған бағалы қағаздардың ... ... ... Бұл ... жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... — 5320 = 320000 3 ... А (+) П ... қорлар мен қысқа мерзімді дебиторлық берешектердің көбеюі
а) Жеткізушілерден. Жеткізушілермен есеп айырысу № 3310 ... ... ... ... ... шотында бейнеленеді. Активтер
жеткізушілерден келгендіктен, шаруашылық ...... 1317, ... дебетіне № 3310 шоттың кредитінен жасалады. Жазу төмендегіше
болады:
Дт Кт ... 3310 ... ... тексереміз: кредиттік жағында пассивті шот орналасқан.
Демек, баланстың активі мен пассивінде көбею ... ... ... ... ... ... орын алады.
Бір жағынан материалдық қорлар, ал екінші жағынан бір мезгілде жеткізушіге
кредиторлық ... ... Бұл ... ... ... ... білдіреді.
Мысал келтіреміз: кәсіпорын жеткізушіден 2015 жылы наурыз ... ... № 49 ... ... 600000 ... ... ... алды. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1330 3310 = 600000 3 ... ... А ... (+)
Ескерту: аяқталмаған өндіріс жеткізушіден келуі мүмкін емес (өйткені, ол
аяқталмаған элемент болып табылады), ол негізгі өндірістен ... ... ... ... ... дайын өнім субъек-
тінің өзімен жасалады.
Материалдық келу көздері: есепті сомалар, ақша қаражаттары, өзара есеп
айырысулар, ... ... ... ... ... ... Демек, шаруашылық операцияның жазылуы төмендегіше болады:
Дт ... ... ... ... өнімнің келу көздері: негізгі
және көмекші өндірістер. Демек, шаруашылық операцияның жазылуы төмендегіше
болады: (1010, 1250, 3350, 3390, 8110) ... ... ... ... өндірісті шығыс ету
есептері
1320 ... ... ... ... ... ... ... кредиттік жағында активті және пассивті
шоттар орналасқан. Активті шот (№ 1030, 1250, 8110 және т.б.) ... ... ... тек қана ... ... 1 ... «Активті-
активті» операция орын алады, яғни ресурстар материалдық қорларға айналады.
Пассивті шот (№ 3320, 3350, 3390 және т.б.) ... ... ... мен ... ... жағына өзгеріс болатын 3 типті «Активті-
пассивті» операция орын алады, яғни материалдық қорлардың ... ... ... кредиторлық қарыздар көбейеді. Бұл жағдай, жазудың дұрыстығын
білдіреді.
Мысалдар келтіреміз: 1) кәсіпорында 2015 жылы ... 30 ... ... мөлшерде аяқталмаған өндірістің қалдық құны шығыс етіледі.
Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше ... Кт ... 8110 = 480000 1 ... операция А (+)
А (-)
2) 2015 жылы ... ... 30 ... ... ... ... сәйкес, негізгі және көмекші цехтармен шығарылған ... ... ... мөлшердегі нақты өзіндік құн бойынша кіріске алынып, қоймаға
қабылданды. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу ... ... Кт ...... = 1600000 1 ... операцияА (+) А
(-)
б) Тауар-материалдық қорлар капиталға салым ретінде енгізіледі.
Бұл жағдайда қорлардың келу көзі ... ... ... салымдары болып табылады. Бұл № 5020 «Төленбеген капитал»
шоты оның төленбейтіндігін ... ... ... ... жарғылық
капиталына салым ретінде енгізілгенін, ал оның қызметі ... ... ... қайтарылатындығын білдіреді
Дт ... 5020 ... ... ... кредиттік жағында пассивті шот орналасқан.
Демек, баланстың активі мен пассивінде көбею жағына өзгерістер ... ... ... ... орын ... ... ... қорлар, ал екінші жағынан бір мезгілде
құрылтайшылар ... ... ... Бұл жағдай жазудың дұрыс
жасалғанын білдіреді.
Мысал келтіреміз: ... ... ... ... салымдар ретінде 2005 жылы қазанның 28 жұлдызындағы ... ... ... мен № 135 ... ... 1200000 ... ... енгізілді. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше
болады:
Дт Кт ... — 5020 = 1200000 3 ... (+) П ... Тауар-материалдық қорлар қолма-қол ақшаға алынды.
Бұл жағдайда келудің көзі жеке тұлғалармен қолма-қол ақшаның төлемі болып
табылады. Шаруашылық операцияның ... ... ... ... 1010 ... ... 1330 ... актісі
Жазудың дұрыстығын тексереміз: кредиттік жағында активті шот ... ... 1 ... ... ... орын алады, яғни баланстың
активінде тек қана өзгерістер болады (яғни, ақша ... ... ... ... Бұл ... ... дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: кәсіпорын жеке тұлғалар арқылы 2005 жылы сәуір айының 13
жұлдызында № 118 ... ... 600000 ... әртүрлі тауарлар сатып
алды. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1010 = 600000 1 ... ... А ... (-)
г) Тауар-материалдық қорлар қайтарымсыз түрде қабылданды.
Бұл жағдайда келу көзі оларды сырттан жеке және ... ... ... ... ... ... табылады. Ал, бірдеңенің қайтарымсыз түрде
алынуы шаруашылық субъект үшін негізгі емес қызметтен түскен табыс болып
саналады және оған ... ... ... 6230, 6280 ... ... қабылдау-
өткізу
актісі,
жүкқұжаттар, бағалау актісі
Жазудың дұрыстығын тексереміз: кредиттік жағында пассивті ... ... ... ... мен пассивінде көбею жағына өзгерістер
болатын 3 типті «Активті-пассивті» операция орын ... ... ... ... ... ал екінші жағынан бір
мезгілде негізгі емес қызметтен түскен ... ... ... Бұл
жағдай жазудың дұрыс жасалғанын білдіреді.
Мысал келтіреміз: кәсіпорын өзінің бас ... 2005 жылы ... ... бас ... ... ... ... мен № 89
жүкқұжатына сәйкес, 600000 теңгеге әртүрлі ... ... ... Бұл ... ... жазу ... болады:
Дт Кт ... 6280 = 600000 3 ... ... А ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілерден. Сатып алушы-
лармен есеп айырысу № ... ... ... мен ... ... ... дебиторлық берешегі» активті шоттарында ... ... ... шығу ... ... тиіс ҚҚС, негізгі және
негізгі емес қызметтен түскен табыстар ... ... ...... ... дебетіне № 6010 шоттың кредитінен
жасалады.
Бұл жағдайда шаруашылық операцияның жазуы төмендегіше болады:
Дт ... — 1230 3130, 6010 ... ... ... ... ... пассивті шоттар
орналасқан. Демек, баланстың активі мен пассивінде көбею жағына өзгерістер
болатын 3 типті «Активті-пассивті» операция орын алады.
Бір жағынан дебиторлық ... ... ал ... ... бір ... пен салық салынудың объектісі болатын, ... ... ... емес қызметтен түскен табысының мөлшері ... Бұл ... ... ... білдіреді.
Мысалдар келтіреміз: 1) кәсіпорын сатып алушыға 2005 жылы мамыр айының 28
жұлдызында № 142 ... ... 1000000 ... ... ... Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... 6010 = 1000000 3 ... ... А ... ... ... ... партиясына 2005 жылы мамыр айының 28
жұлдызындағы № 142 ... ... 150000 ... ... ҚҚС ... жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... 3130 = 150000 3 ... ... А (+)
П (+)
д) Еншілес (бағынышты) ұйымдардан. Олармен есеп ...... ... ... ... ... дебиторлық берешегі» активті
шоттарында бейнеленеді. Дебиторлық қарыздардың келіп шығу көзі: ... ... тиіс ҚҚС, ... және ... емес ... ... болатындықтан, шаруашылық операцияның жазуы № 1220–1240 шоттардың
дебетіне № 1040, 3130, 6010 шоттардың ... ... Жазу ... ... ... ... ... ... ... тексереміз: кредиттік жағында активті және ... ... ... шот (№ 1030) ... ... 1 типті «Активті-
активті» операция орын алады, яғни баланстың активінде тек қана ... (бір ... ... ... көбейеді, ал екінші жағынан сол
сомаға кәсіпорынның ақша қаражаттары шығыс ... шот (№ 3130, 6010) ... ... ... активі мен
пассивінде көбею жағына өзгерістер болатын 3 типті «Активті-пассивті»
операция орын алады (бір ... ... ... ал ... ... бір
мезгілде ҚҚС мен негізгі және ... емес ... ... табыстар
көбейеді). Бұл жағдай жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысалдар келтіреміз: 1) есеп айырысу ... ... ... есебінен
2005 жылы наурыз айының 23 жұлдызындағы № 89 төлем тапсырмасына ... ... ... ... ... Бұл ... бухгалтерлік жазу
төмендегіше болады:
Дт Кт Сома ... 1030 = 500000 1 ... ... А ... ... еншілес кәсіпорынға 2005 жылы мамыр айының 6 ... № 49 ... ... 900000 ... ... өнім ... Бұл ... жазу төмендегіше болады:
Дт Кт Сома ... — 6010 = 900000 3 ... ... А ... ... ... қысқа мерзімді дебиторлық берешектер бойынша. Олар бойынша есеп
айырысу № 1250, 1270, 1280, 1420 ... ... ... ... ... Олардың келіп шығу көздері: өтелуге тиіс ҚҚС,
есептелген сыйақылар, қызметкер мен басқа тұлғалардың қарыздары, ... ... ... өзге ... ... ... жазу ... шоттардың дебетіне № 1010, 1030, 3310, 3350, 3390, 6120, 6210,
6280 шоттардың кредитінен жасалады.
Бухгалтерлік жазу ... ... ... 1010, 1040, 3310, 3350, ... ... 6120, 6210, 6280 ... кассалық ордерлер,
еңбекақы бойынша бет
есептер,
келісім шарттар, ... ... ... ... жағында активті және пассивті
шоттар орналасқан. Активті шот (№ 1010, 1040) ... ... 1 ... ... орын ... яғни ... ... тек қана
өзгерістер болады (бір жағынан дебиторлық қарыздар көбейеді, ал ... сол ... ... ақша ... ... ... шот (№ 3310, 3350, 6120, 6210, 6280) ... жағдайда баланстың
активі мен пассивінде көбею ... ... ... 3 ... ... ... орын алады (бір жағынан дебиторлық қарыздар, ал екінші
жағынан бір мезгілде жеткізушілер мен ... ... ... ... ... және ... емес ... түскен табыстар
көбейеді). Бұл жағдай жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысалдар келтіреміз: 1) кәсіпорында материалды жауапты тұлғаға 2005 ... ... 25 ... № 1039 шығыс кассалық ордерге сәйкес іссапар
шығыстарына 15000 ... ... ... ақша ... Бұл жағдайда
бухгалтерлік жазу төмендегіше ... Кт ... — 1010 = 15000 1 ... операция А (+)
А (-)
2) зейнеткерлікке шығар кезде еңбегі сіңген қызметкерге 2005 жылы қыркүйек
айының 30 жұлдызындағы кәсіподақ ... ... № 9 ... ... 180000 ... ... жеңіл автомобиль сыйға тартылды.
Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт Сома ... 6210 = 180000 3 ... ... А ... (+)
ж) Алдағы кезеңдердің шығыстары бойынша. Олар бойынша есеп айырысу 1620,
1630 ... ... ... активті шоттарында бейнеленеді. Олардың
келіп шығу көздері: сақтандыру полисі, жалақысы, алдағы кезеңдердің басқа
шығыстары болатындықтан, шаруашылық ... ...... ... № 1010, 1030, 1310–1315, 1317, 3310, 3350, 3390, 8030 шоттардың
кредитінен жасалады.
Бухгалтерлік жазу ... ... ... 1630 1010, 1030, ... 1317, Төлем тапсырмалары,
3310, 3350, 3390, 8030 шығыс кассалық ордерлер,
еңбекақы бойынша бет
есептер, ... ... ... ... ... ... ... жағында активті және ... ... ... шот (№ 1010, 1030, 13101315, 1317, 8030)
жайғасқан жағдайда 1 типті «Активті-активті» ... орын ... ... ... тек қана ... болады (бір жағынан алдағы
кезеңдердің шығыстары көбейеді, ал екінші ... сол ... ... мен ақша қаражаттары шығыс етіледі).
Пассивті шот (№ 3310, 3350, 3390) жайғасқан жағдайда ... ... ... ... ... ... болатын 3 типті «Активті-пассивті»
операция орын алады (бір жағынан ... ... ... ал ... бір ... ... мен ... бойынша кредиторлық қарыздар
көбейеді). Бұл жағдай жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысалдар келтіреміз: 1) жаңа ... ... ... жаңа
агрегаттарды орнату үшін 2005 жылы маусым айындағы жұмыс ... ... ... 800000 ... сомада құрылыс материалдары
жұмсалды. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1317 = 800000 1 ... ... А ... (-)
2) 2005 жылы I-тоқсанда кен орнындағы кен-дайындау жұмыстарын жүргізу үшін
2005 жылы ... ... 26 ... ... бригадасының
жүктеліміне сәйкес, кеншілерге 1900000 теңге сомада еңбекақы есептелді.
Бұл жағдайда ... жазу ... ... Кт ... 3350 = 1900000 3 ... операция А (+)
П (+)
з) Берілген ... ... Олар ... есеп ... № 1610 «Берілген
аванстар» активті шотында бейнеленеді. Олардың келіп шығу ... ... ... ... ... ... № 1610 активті
шоттың дебетіне № 1030, 1050, 1070 ... ... ... жазу төмендегіше болады:
Дт ... 1030, 1050, 1070 ... ... ... ... ... ... шоттар орналасқан.
Демек, бұл жағдайда 1 типті «Активті-активті» операция орын ... ... ... тек қана ... болады (бір жағынан берілген
аванстар ... ... ... ... ал екінші жағынан сол сомаға
кәсіпорынның ақша қаражаттары шығыс етіледі).
Бұл ... ... ... білдіреді.
Мысал келтіреміз: кәсіпорында тауар-материалдық ресурстарды жеткізіп беру
үшін 2005 жылы шілде ... 26 ... № 832 ... тапсырмасына
сәйкес, 2400000 теңге сомада аванс аударылды. Бұл жағдайда ... ... ... Кт ... — 1040 = 2400000 1 ... А (+) А ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді активтердің кему (шығыс етілу) жағдайларын қараймыз.
Ақша қаражаттары мен қысқа мерзімді инвестициялардың кемуі
Аталған ... ... ... ... ... бойынша өтеді. Бұл жерде
біз олардың құны ... ... ... ... ... ... ... қорларды қолма-қол ақшаға сатып алу. Бұл есептер
1310—1315, 1317, 1330 «Тауар-материалдық ... ... ... ... осы ... ... ... етілетіндіктен, ақша
қаражаттары кредиттік жағында орналасады және шаруашылық операцияның ... ... ... дебетіне жасалады. Проводка төмендегіше
болады:
Дт ... 1010 ... ... ... ... дебеттік жағында тек қана активті шоттар
орналасқан. Бұл жағдайда (№ 1310—1315) 1 ... ... ... ... яғни баланстың активінде тек қана өзгерістер болады (бір
жағынан материалдық ... ... ... ... бір ... ... ақша ... мөлшері кемиді).
Бұл жағдай жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысалдар келтіреміз: 1) кәсіпорында қолма-қол ақшаға 2005 жылы ақпан айының
28 жұлдызындағы № 16 ... ... 360000 ... сомаға тауар сатып
алынды. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1010 = 360000 1 ... ... А (+) А ... ... қолма-қол ақшаға 2015 жылы қаңтар айының 18 жұлдызындағы
сауда үйінің № 632 жүкқұжатына сәйкес, 63500 теңге сомаға ... беру ... ... алынды. Проводка төмендегіше болады:
Дт Кт Сома ... 1010 = 63500 1 ... ... А ... ... ... ... қолма-қол ақшаға 2015 жылы маусым айының 16 ... ... мен № 438 ... ... 50000 ... сомаға тігін
машиналарын жөндеу үшін материалдар сатып ... ... ... Кт ... 1010 = 50000 1 ... А (+) А ... Есепті сомалар беру. Бұл есептер № 1250 «Қызметкерлердің қыс-
қа мерзімді дебиторлық қарыздары» активті шотында бейнеленеді. Активтер осы
активті шотқа ... ... ақша ... кредиттік жағында
орналасады және шаруашылық операцияның жазуы жоғарыда көрсетілген ... ... ... төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1010 ... ... ... кассалық ордерлер
Жазудың дұрыстығын тексереміз: дебеттік жағында тек қана ... ... Бұл ... (№ 1250) 1 ... «Активтіактивті» операция орын
алады, яғни ... ... тек қана ... ... Бір жағынан
кәсіпорынның дебиторлық қарыздары көбейеді, екінші жағынан бір мезгілде сол
сомада оның ақша ... ... ... ... жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: 1) кәсіпорын директорының ... ... ... 2015 жылы ... ... 16 ... № 1138 ... кассалық
ордеріне сәйкес, іссапар шығыстарына 34000 теңге мөлшерде қолма-қол ақша
берілді. Бұл ... ... жазу ... болады:
Дт Кт ... 1010 = 34000 1 ... ... А (+) А ... ... ... ақшамен төлеу. Бұл есептер № 3350 «Еңбекақы төлеу
бойынша қысқа мерзімді берешек» ... ... ... Активтер
еңбекақыға шығыс етілетіндіктен, ақша қаражаттары кредиттік жағында
орналасады және ... ... ... ... ... шоттың
дебетіне жасалады. Проводка төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1010 ... ... ... ... ... жағында тек қана пассивті ... Бұл ... (№ 3350) ... ... мен пассиві кемитін 4
типті «Пассивті-активті» операция орын алады. Бір жағынан еңбекақы бойынша
кредиторлық қарыздар жабылады, ал ... ... бір ... сол ... ақша ... шығыс етіледі. Бұл жағдай жазудың дұрыстығын
білдіреді.
Мысалдар келтіреміз: 1) кәсіпорында 2015 жылы тамыз айының 31 ... 8 ... ... ... 480000 ... ... ... айындағы
жұмысшылардың еңбекақысы қолма-қол ақшамен ... Бұл ... жазу ... ... Кт ... — 1010 = 480000 4 ... (-) А ... Берілген аванстар. Бұл есептер № 1610 ... ... ... ... ... ... ... осы активті шоттарға
шығыс етілетіндіктен, ақша қаражаттары кредиттік жағында орналасады және
шаруашылық операцияның ... ... ... ... ... ... төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1010, 1030 ... ... ... тапсырмалары, шко
Жазудың дұрыстығын тексереміз: дебеттік жағында тек қана активті ... Бұл ... (№ 1610) 1 ... ... операция орын
алады, яғни баланстың активінде тек қана өзгерістер болады. Бір ... ... ... бойынша дебиторлық қарыздары көбейеді,
екінші жағынан бір мезгілде сол сомада оның ақша ... ... Бұл ... ... ... білдіреді.
Мысал келтіреміз: келісім шарттар бойынша жеткізіп берушіге 2015 жылы шілде
айының 26 жұлдызындағы № 832 төлем тапсырмасына ... 2400000 ... ... ... беру үшін ... ... (берілді). Бұл жағдайда
бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... — 1030 = 2400000 1 ... (+) А ... ... есеп айырысу. Бұл есептер № 3310 «Жеткі-
зушілерге қысқа мерзімді кредиторлық берешек» пассивті шотында бейнеленеді.
Активтер жеткізіп берушілердің заттары ... ... ... ... ақша ... ... ... орналасады және
шаруашылық операцияның жазуы жоғарыда көрсетілген ... ... ... төмендегіше болады:
Дт ... — 1030 ... ... тексереміз: дебеттік жағында тек қана пассивті шот
орналасқан. Бұл жағдайда (№ 3310) ... ... мен ... ... ... ... операция орын алады. Бір жағынан жеткізіп
берушілерге ... ... ... ал ... ... бір мезгілде
сол сомаға кәсіпорынның ақша қаражаттары шығыс етіледі. Бұл жағдай жазудың
дұрыстығын ... ... ... ... ... 3 тоқсанында орындалған
жұмыстар үшін 2015 жылы ... ... 5 ... № 1342 ... ... 2300000 ... сомада ақша аударылды (төленді). Бұл
жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... — 1030 = 2300000 4 ... (-) А ... Салықтар мен бюджетке төленуге міндетті төлемдер бойынша бюджетпен есеп
айырысу. Бұл ... ... № 3110, ... ... бойынша
міндеттемелер» пассивті шоттарында бейнеленеді. Активтер салықтар, жинаулар
мен басқа бюджетке міндетті төлемдерді ... ... ... ... ... ... орналасады және шаруашылық операцияның жазуы
жоғарыда көрсетілген шоттардың дебетіне жасалады. Проводка ... ... 3120 -3190 1010, 1040 ... ... ... ... ... дебеттік жағында тек қана пассивті шоттар
орналасқан. Бұл ... (№ 3110) ... ... мен пассиві кемитін 4
типті «Пассивті-активті» операция орын алады.
Бір жағынан бюджетке кредиторлық қарыздар жабылады, ал ... ... ... сол ... ... ақша ... ... етіледі. Бұл жағдай
жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: салық инспекциясына кәсіпорынның есеп айырысу шотынан
аудару жолымен 2005 жылы ... ... 30 ... № 1039 ... ... 65000 ... сомада әлеуметтік салық төленді
(аударылды). Бұл ... ... жазу ... ... Кт ... 1030 = 65000 4 ... ... П (-) А ... ... шығыстарды төлеу. Бұл есептер № 7210 «Әкімшілік ... ... ... ... ... әкімшілік, банктік,
пошта-телеграфтық, сот шығыстары, айыппұлдарды төлеу, демеушілік және
қайырымдылық жәрдем ету және т.б. ... ... осы ... ... шығыс
етілетіндіктен, ақша қаражаттары кредиттік жағында орналасады және
шаруашылық операцияның жазуы ... ... ... дебетіне шығыс
етіледі. Проводка төмендегіше болады:
Дт ... 1010, 1030 ... ... ... ... ... ... жағында тек қана активті шот
орналасқан. Бұл жағдайда (№ 7210) 1 ... ... ... ... яғни баланстың активінде тек қана өзгерістер болады. Бір жағынан
кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... бір
мезгілде сол сомада оның ақша қаражаттарының мөлшері кемиді. Бұл жағдай
жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысал ... ... 2005 жылы ... айының 10 жұлдызындағы
пошта бөлімшесінің № 336 квитанциясына сәйкес, 32000 теңге сомаға арнайы
газеттер мен ... ... Бұл ... ... ... ... Кт ... 1010 = 32000 1 ... ... А ... ... ... мен қысқа мерзімді дебиторлық берешектердің кемуі
а) Тауар-материалдық қорларды өткізу. Бұл шаруашылық опера-
циялар № 7010 «Өткізілген өнімнің және ... ... ... және № 7110 ... сату және ... ... ... шығыстар»
активті шоттарында бейнеленеді. Шығыстар осы активті шоттарға ... ... ... енді ... ... ... шаруашылық операцияның жазылуы № 7010, 7110 шоттардың дебетіне № 1310—
1315, 1317, 1320, 1330 ... ... ... ... ... ... 7110 ... 1317, ... ... ... 1330 ... актісі
жүкқұжат,
шот-фактураЖазудың дұрыстығын тексереміз: дебеттік ... шот ... Бұл ... 1 ... ... ... ... яғни баланстың активінде тек қана ... ... ... дайын өнімнің өзіндік құны мен өткізілуі бойынша шығыстар ... ... сол ... ... ... қорлары шығыс
етіледі). Бұл жағдай жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: 1) кәсіпорында 2005 жылы қыркүйек айының 12 ... 189 ... ... ... ... ... 1800000 ... дайын өнім
өткізілді. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше ... Кт ... 1320 = 1800000 1 ... ... А ... (-)
2) дайын өнімді ыдыспен ... ... ету үшін 2005 ... 16 ... № 86 ... ... 6500 ... құрылыс
материалдары (тақта) шығыс етілді. Бұл жағдайда бухгалтерлік ... ... Кт ... 1317 = 6500 1 ... ... А ... (-)
ә) Материалдық ресурстарды өндіріске шығыс ету. Бұл жерде
негізгі, меншікті, көмекші өндірістер мен олардың ... ... ... ресурстардың шығыс етілуі жасалады. Бұл
шаруашылық операциялар № 8111, 8121, 8131, 1310 ... ... ... № 801, 802, 803, 804 ... ... немесе шығыстардың түрін көрсетеді.
Шаруашылық операцияның жазылуы төмендегіше болады:
Дт ... 8120, 8131, 8141, 1310 1315, 1317 ... ... есептері
Жазудың дұрыстығын тексереміз: дебеттік жағында активті шот орналасқан. Бұл
жағдайда 1 типті ... ... орын ... яғни ... тек қана ... ... (бір жағынан аяқталмаған өндіріс
көбейеді, ал екінші жағынан сол сомаға кәсіпорынның ... ... ... Бұл ... жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: үстіміздегі жылдың I-тоқсанында ерлер көйлектерін тігу
бойынша негізгі өндіріске 2005 жылы ... ... цех ... есебі бойынша 980000 теңге сомада материалдар шығыс ... ... ... жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... 1310 = 980000 1 ... ... А ... ... ... қысқартатын жағдайлар кезіндегі материалдық ресурстарды ... Бұл ... оның ... болдырмауға материалдық ресурстарды шығыс ету
орын алады. ... ... ... № 7510 ... ... ... активті шоттардың дебеті бойынша бейнеленеді.
Шаруашылық операциялардың жазылуы төмендегіше болады:
Дт ... ... 1317 ... бойынша бұйрық,
материалдық ресурстарды шығыс ету туралы акті
Жазудың дұрыстығын тексереміз: дебеттік жағында активті шоттар ... ... 1 ... ... ... орын алады, яғни баланстың
активінде тек қана ... ... (бір ... ... ... жою ... шығыстар көбейеді, ал екінші ... сол ... ... ... ... ... Бұл жағдай жазудың
дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: кәсіпорынның қызметін қысқартумен байланысты ... ... үшін ... 2015 жылы ... айындағы жұмыс жүргізушінің
материалдық есебіне сәйкес, 125000 теңге сомада құрылыс материалдары шығыс
етілді. Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу ... ... Кт ... 1317 = 125000 1 ... операция А
(+) А (-)
в) Өнімсіз шығыстарға материалдық ресурстарды шығыс ету. Бұл ... ... кем ... қиянат жасау, қайтарымсыз түрде өткізуге және т.б.
материалдық ресурстар шығыс ... ... ... жалпы және әкімшілік
шығыстарға жатады. Бұл шаруашылық операциялар № 7210 «Әкімшілік шығыстар»
активті ... ... ... ... ... бұл жерде олар ең
соңында шегерулерге жатпайтындықтан, «өнімсіз» деген белгімен ... ... ... ... ... ... ... өнімсіз 1310—1315, 1317 ... ... ... ... ... тексереміз: дебеттік жағында активті шот орналасқан.
Демек, бұл жағдайда 1 типті «Активті-активті» операция орын ... ... ... тек қана ... ... (бір ... өнімсіз
шығыстар көбейеді, ал екінші жағынан сол ... ... ... ... ... Бұл жағдай жазудың дұрыстығын білдіреді.
Мысал келтіреміз: жергілікті мектепке демеушілік жәрдем ретінде 2005 ... ... 26 ... ... ... сәйкес, 60000 теңге
сомада материалдар қайтарымсыз түрде берілді.
Бұл жағдайда бухгалтерлік жазу төмендегіше болады:
Дт Кт ... ... — 1310 = 60000 1 ... (+) А ... ... ... жөнделуіне материалдық ресурстарды
шығыс ету.
Бұл жерде негізгі құралдарды жөндеуге материалдық ресурстар шығыс етіледі.
Аталған ... ...... ... ... ... дебеті бойынша бейнеленеді. Бұл жерде материалдық ресурстардың
құны кәсіпорынның шығыстарына емес, негізгі құралдар құнының ... ... ... ... төмендегіше болады:
Дт ... ... 1317 ... жауапты
тұлғалардың материалдық есептері
Жазудың дұрыстығын тексереміз: дебеттік жағында активті шоттар орналасқан.
Демек, бұл жағдайда 1 ... ... ... орын ... ... ... тек қана өзгерістер болады (бір жағынан негізгі
құралдардың құны ... ал ... ... сол ... ... ... шығыс етіледі). Бұл жағдай жазудың дұрыстығын
білдіреді.
Мысал келтіреміз: ... ... ... ... үшін ... 2005 жылы
қазан айындағы жұмыс жүргізушінің материалдық есебіне сәйкес, 350000 теңге
сомада құрылыс ... ... Бұл ... ... ... болады:
Дт Кт ... 1317 = 350000 1 ... ... А ... (-)
Сонымен, біз 1-бөлімнің шоттары бойынша шаруашылық ... ... ... ... ... ... ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ САЛЫМДАРДЫҢ ТАРТЫМДЫЛЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында инвестициялық ахуал және ... ... ... ... ... экономикалық және саяси тәуелсiздiгiн
алғаннан берi он бес жыл iшiнде инвестициялық ахуал ... ... ... ... ... ... қатынасқа көшу
ретiнде қарастыруға болады. Бұл жылдары мемлекеттiң және ... ... ... ... қызығушылығының төмендеу
тенденциясын байқауға болады.
Сол ... ... ... ... ... ... әсерiне ұшырады. Олар: қатаң бюджеттiк шектеулер, яғни мемлекет
тарапынан инвестицияға деген сұраныстың ... ... және ... ... Осы ... ... күрделi салымдар көлемi 72,3% қысқарды.
Бұл жғадай экономиканың құрылымдық қайта құру факторларының ... ... ... ... ... ... ... өсуi,
ауыр қаржылық жағдаймен қатар өнеркәсiптiң ... ... ... ... ... да ... әсер ... жылдан бастап Қазақстан. Республикасында инвестициялық iс-әрекеттер
жанданып, экономиканың нақты скторларында инвестициялардың өсу тенденциясы
орын алды. Бұл ... ... ... өсуi және ... негiзгi қорларды жаңғырту, қайта және техникалық қайта
жабдықтандыруға қажеттi ақшалай ... ... өсуi ... ... ... ... Республикасындағы
инвестициялау динамикасы, экономикалық өзгерiстер тенденциясы жөнiндегi
мәлiметтердi кестеден көруге болады.
Кесте 10
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... |
| |2008 |2009 |
| | |2015 ж. |2014 ж. ... мен ... бойынша |1193113 |100,0 |100,0 ... | | | ... ... |134944 |11,3 |14,5 ... | | | ... |754336 |63,2 |84,3 ... мемлекеттер, олардың заңды |303833 |25,5 |31,2 ... мен ... мен | | | ... ұйымдар | | | ... көзі : ... ... ... ... ... ... капиталға инвестициялардың негiзгi көлемiн жеке ... ... мен ... (63%), сондай-ақ басқа мемлекеттердiң Қазақстан
аумағында өз қызметiн жүзеге асыратын ... ... ... ... сектордың үлесi өткен жылмен салыстырғанда 3 пайыздық пунктке
азайып, 11% құрады.
2015 жылы 1193 ... ... ... капиталға инвестициялардан өнеркәсiптiң
дамуына 812,5 млрд.теңге (68%) ... ... ... – мұнай өндiру
және табиғи газ (53%), көлiк және ... (11%), ... ... ... ... ... ... (6%).
2007-2015 жылдар аралығында күрделi құрылысқа бағытталған инвестицияларға
талдау ... ... ... бұл ... ... төмендеу
тенденциясы орын алды. Бiрақ 2010 жылдан бастап, ... ... ... ... ... iс-әрекеттiң өсуi
байқалады. 2011-2015 жылдар аралығында күрделi ... ... ... 2,4 есе ... ... ... бағытталған инвестициялар 2013 жылы 414,2 млр. ... ... ... 2012 ... ... ... 38,2%-ға жоғарылады.
Ал 2004 жылы бұл көрсеткiш 605 млрд.теңгенi құрады. Бұл 2014 ... 46% ... ... ... ... инвестициялық құрылыс ... ... ... құны ... ... |2001 ж. |2002 ж. |2003 ж. |2004 ж. ... ... iске қосу|133616 |163620 |331264 |385356 ... ... |214493 |275698 |414238 |604915 ... | | | | ... көзі : ... ... ... ... ... ... капиталға бағытталған инвестициялар көлемiнiң өсуi негiзгi қорларды
iске қосу көлемiнiң өсуiне алып ... ... iске ... ... ... ... көлемi 2014 жылы 331,3 млрд.теңгенi немесе жалпы
капиталды салымдар көлемiнiң 79,9% құрады (2013 жылы бұл ... ... Ал 2015 жылы iске ... негiзгi қорлардың жалпы құндық көлемi
385,4 млрд. ... ... ... ... ... салынған
қаржылардың қайтарымы мол, ... ... ... ... ... ... iске ... инвестициялау объектiлерi
мыналар болды: 49 мұнай скважиналары; 450 мың тонна құрамында алтын бар
руданы ... ... 24 ... ... ... ... 1356 км. құрайтын магистралды газөткiзгiштер; аэропорт.
Күрделi құрылысқа бағытталған инвестиция көлемiнiң өсуi экономика ... ... ... ... ... байқауға болады .
Кесте 13
Экономика салалары бойынша күрделi құрылысты инвестициялау.
| |2013 ж. |2014 ж. |2015 ж. |
| ... |% ... |% ... |% |
|Экономика салалары |214493 |100,0 |275698 |100,0 |414238 |100,0 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |135460 |63,2 |190719 |69,2 |299438 |72,3 ... ... |911 |0,4 |1414 |0,5 |5695 |1,3 ... ... |11 |0,0 |25 |0,0 |179 |0,0 ... және ... |23834 |11,1 |21765 |7,9 |44031 |9,8 ... |1660 |0,7 |1781 |0,6 |6760 |1,6 ... және ... |5460 |2,5 |6135 |2,2 |10621 |2,5 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... өткiзу | | | | | | ... үй ... |19127 |8,9 |13771 |5,0 |22435 |5,4 ... |22984 |13,2 |40088 |14,6 |28484 |7,1 ... көзі : ... ... ... мәліметтері негізінде есептелген
2015 жылы күрделi құрылысқа бағытталған инвестициялардың жалпы көлемiнiң
72,3% немесе 299,4 млрд.теңге ... ... ... (2013 ... млрд.теңге, ал 2014 жылы 190,7 млрд.теңге бағытталды). Күрделi
құрылысқа бағытталған инвестициялардың жалпы ... ... ... ... ... жағдай. Себебi экономика салаларына
қарағанда, осы өнеркәсiп саласы ... ... ... ... ... көп ... ... Ауыл шаруашылық саласына
2015 жылы 5,7 млрд.теңге жұмсалды. Бұл 2014 жыл деңгейiнен 3 еседей ... ... ... құрылысқа бағытталған инвестициялар құрылымында ... ... 2015 жылы 1,3% ... (2014 жылы - 0,5% құрады). 2007
жылы бұл көрсеткiштiң 3,4% құрағанын ескерсек, елiмiздiң ... ... ... өндiрiстiң дамуы әлi де кенже қалыптастырылғанын байқауға
болады.
Көлiк пен байланыс ... 2015 жылы 440,3 ... ... ... ... 9,8% ... ал 2013 жылы 11,1% құрағалнын ескерсек,
бұл салаға көп көңiл бөлу керек екенiн көруге ... ... және ... ... машина жасау сияқты
сратегиялық маңызы бар ... ... ... бұл ... қаражаттар негiзiнен ... ... құру ... ... ... ... ... қарастыратын болсақ, өнеркәсiп
iшiндегi инвестициялардың таралуы, оның ... ... ... ... ... статусын күшейтуге
бағытталғанын көруге болады. Қазақстанның ... ... ... ... бір жолы ... біздің ойымызша өнеркәсіптік
кәсіпорының тікелей, нақты инвестициялардың ... ... ... бірінші, өнеркәсіптік кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігін
инвесторлар бірінші орынға қоятыны анық. ... ... ... И ... ... ... ... іс-шаралар қарастыруда.
Кесте 14
Күрделi құрылысқа бағытталған инвестициялардың кәсіпорын салалары бойынша
таралуы.
|Көрсеткіштер |2012 ж. |2013 ж. |2014 ж. |
| ... |% ... |% ... |% ... - ... |135460 |100,0 |190719 |100,0 |299438 |100,0 |
|Соның iшiнде: |89328 |66,0 |150814 |79,0 |252527 |84,3 ... ... ... | | | | | | ... ... |33326 |24,6 |29317 |15,4 |31361 |10,5 ... |12806 |9,4 |10588 |5,6 |15550 |5,2 ... көзі : ... ... агентігі мәліметтері негізінде есептелген
Өнеркәсiптiң салалық құрылымындағы жағдайды қарастыратын болсақ, өнеркәсiп
iшiндегi инвестициялардың таралуы, оның ... ... ... ... ... көрсетiлген салалардағы капиталды ... ... мен ... ... кен ... ... ... көлемiнiң аса қарқынды өсуiн байқаймыз.
Шикiзат өндiрудi инвестициялау, өнеркәсiптiң ... ... мен ... және
жылу энергиясын өндiру саласын айқын ... ... ... ... өнiм мен ... өнiмнiң көзi болып ... ... ... ... ... 2012 ... 24,6 %-дан 2014 жылы
10,5%-ға дейiн төмендеп кеттi. Кен өндiру өнеркәсiбiнде ... ... ... мен газ өндiру секторына тиесiлi.
Қазақстан Республикасының экономикасына шетелдiк инвестицияларды ... ... ... ... ... шет елдермен өзара тиiмдi экономикалық
қарым-қатынастардың негiзгi бағыттарының бiрi болып ... ... ... ... ... ... жақсартуға, жаңа жоғары технологиялы өндiрiстi құруға, көптеген
кәсiпорындарды технологиялық қайта жабдықтандыруға, iшкi ... ... ... ... ... ... ... әлеуетiн
тиiмдi пайдалануға, сонымен бiрге шетелдiк елдерге ... ... ... ... ... шетелдiк инвесторлар үшiн қолайлы ... ... ... ... ... ... ... беретiндей
инвестициялық ахуал қалыптастыра отырып, өзiнiң алға ... ... үшiн ... ... ... ... орай 1994 жылдың 27
желтоқсанда “Шетелдiк инвесторлар туралы” ... ... ... жылдың ақпан айында “Тiкелей инвестицияларды мемлекеттiк қолдау
туралы” Заң қаблданады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... шетелдiк инвесторларға берiлетiн
жеңiлдiктер тiзiмi, тәртiбi анықталды. ... ... ... ... тағы ... инвестициялық iс-әрекеттердi реттеп отыратын
инвестициялар жөнiндегi ... ... ... ... ... ... Республикасы Сыртқы iстер Министрлiгiнiң
инвестициялар жөнiндегi Комитетi).
Бұл iс-шара Қазақстанның iрi өнеркәсiптiк ... ... ... ... қарым-қатынастар орнатуға, Қазақстан экономикасына шетелдiк
инвестициялардың құйылуына, қолайлы ... ... ... ... ... Қазақстан ТМД елдерi арасында шетелдiк
инвестициялар үшiн ең ... ... бiрi ... ... инвестициялық ахуалын бағалағанда ең алдымен елдiң табиғи
байлығы, аграрлық және ... ... ... ... ... ... Ал ... жылдары инфляциялық процестердiң
тұрақталуы, кәсiпорындардың қаржылық ... ... ... ... инвесторлардың инвестициялық белсендiлiгiнiң артуына ықпал етедi.
Кесте 15
1998-2003 жылдары Қазақстанға келген шетелдiк тiкелей инвестициялар (млн.
АҚШ доллары).
|Атаулары |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... | | | | | | |3 ... мен |977,1 |1073,8 |801,5 |1516,4 |1412,1 |2375,6 |9381,7 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... және | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... капитал |144,4 |262,0 |631,5 |133,8 |175,8 |263,6 |1767,6 |
|Шетелдiк |77,0 |97,7 |62,9 |43,8 |200,2 |112,3 |691,6 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |898,5 |1433,5 |1495,9 |1694,0 |1788,1 |2751,5 |11840,9 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |870,1 |1325,1 |1227,1 |1271,3 |1347,7 |1336,2 |9157,2 |
|өтеудi | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... көзі : ... ... ... мәліметтері негізінде есептелген
2009-2014 жылдар аралығында несиелердi өтеудi есептегендегi шетелдiк
тiкелей инвестициялар көлемi 9157,2 ... ... 2006 ... дейiн
Қазақстан шетелдiк инвестициялар бойынша мiндеттемелер және несиелерiн
өтеген жоқ. 2006 жылдан ... ... ... ... инвестициялар
бойынша несиелердi өтеу бастады. Шетелдiк инвестициялар ... ... өтеу ... 2009 жылы – 3,2% құрады, 2010 жылы – 7,5%, ... – 18,0%, 2012 жылы – 25%, 2013 жылы – 24,6%, ал 2014 жылы – ... ... ... ... ... ... өтеу сомасы 2683,7 млн.
долларды құрады, оның 1415,3 млн.доллары 2003 жылға тиесiлi.
2014 жылы ... ... ... ... ... 2013 ... тiкелей инвестициялар көлемiнен 53,8% артық, ал 2010 ... 2,5 есе ... ... 2751,5 ... құрады.
2010-2014 жылдары шетелдiк фирмалардың акционерлiк капитал көлемi 1767,6
млн. долларды құрады.
2010 жылдан ... ... ... шетелдiк тiкелей инвестициялардың
жылдық көлемi 2014 жылғы көлемiмен салыстырғанда өсу тенденциясына ие болды
және 2011 жылы – 130,96%, 2012 жылы – 136,6, 2013 жылы – 163,3% және ... – 251,3% ... ... аралығындағы кезеңде шетелдiк тiкелей
инвестициялар көлемi 2003 жыл деңгейiмен салыстырғанда 10,8 есе өскен.
Қазақстан экономикасын инвестициялау ... ... ... қатар жүрдi. Шетелдiк тiкелей инвестициялар негiзiнен мұнайгаз
өндiретiн және металлургия өнеркәсiбiне бағытталуда.
Елiмiздiң бай жер қойнауы бiрiншi кезекте өздерiнiң ... ... ... ... ... шетелдiк инвесторларды қызықтырады. 2010-
2013 жылдары мұнай-газ саласына тартылған ... ... ... ... ауыл ... ... өңдеуге – 185,0 млн.доллар,
қара металлургияға – 340,0 млн.доллар, ал ... ...... ... Шетелдiк инвесторлар үшiн мұнайгаз саласы
инвестициялардың 78,8% бағытталды.
Қазақстанның ... ... ... бойынша 2014 жылы тартылған
шетелдiк тiкелей инвестициялардың ... ... ... iшкi ... мен
табиғи газ өндiруге 1957,9 млн.доллар бағытталды.
2011-2014 жылдар ... ... ... ... кен ... өндiру және өңдеу өнеркәсiптердiң мұнай-газ кәсiпорындарына түсуi
6301,1 млн.долларды құрады. Бүлай болу ... ... ... пайдасы
және рентабельдiлiгi жоғары салаларға капитал салымын жасауға тырысады. Бұл
жағдай өңдеу өнеркәсiбiнiң дамуын тежеп отыр.
2011-2014 ... ... ... ... ... сұраныс,
реинвестицияланған табыс түрiнде келген шетелдiк тiкелей инвестициялардың
көлемi 9381,7 ... ... жылы ... шетелдiк тiкелей инвестициялардың ең үлкен көлемi АҚШ
елiнен – 993,5 млн.доллар, Ұлыбританиядан – 464,2 млн.доллар, Италиядан ... ... ... Федерациясынан – 163,2 млн.доллар тартылды,
Нидерланды елiнен – 109,9 ... ... ... 15 жыл ... ... экономикасына шетелдiк
инвестициялардың құйылуы мен оларды игеру процесiн талдау төмендегiдей
тұжырымдар ... ... ... ... экономиканы түбегейлi жаңғырту мен елдiң негiзгi салалары
мен жекелеген аймақтарында ... ... қол ... ету инвестицияларсыз мүмкiн емес;
2) Қазiргi жағдайларда тiкелей инвестициялардың құйылысы iшкi рынокты
байытуға арналған жаңа тауарлар мен ... ... ... ... ... және импортты қысқартуға;
қосымша жұмыс орындарын ... жаңа ... озық ... ... ... ... пен ... озық әдiстерiн
меңгеруге септiгiн тигiзедi;
3) Шетелдiк капиталдың құйылының арқасында экономиканың ... ... жаңа ... мен тiптi ... салалар
жандана бастады;
4) Қазақстан Республикасының үкiметiнiң инвестициялық саясаты Ұлттық
экономиканы дамытуға тiкелей ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасы өнеркәсіптік ... ... ... ... нақты іс-шаралар жүргізетініне қолайлы
жағдайлар туғызуы мүмкін.
3.2 Өнеркәсіптік кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығын арттырудың
негізгі ... ... ... ... ... банк, Халықаралық
валюта қоры, Еуропа Қайта жаңарту және Бамубанкi, Азия Даму банкi, Ислам
Даму Банкi және ... ... ... ... ... ... отыр. Қазақстан - олардың әлменiң көптеген аймағын қамтыған қаржы
дағдарысының жағдайында сенiмiн сақтап дамып келе ... ... ... ... халықаралық ұйымдарда дамып келе жатқан елдерге ... ... ... ... ... ... бұл
Қазақстан Республикасының экономикасына тiкелей инвестицияларды тартуды
жандандыру кезiнде ... ... ... ... ... келе ... ... жеке қаржыландыруды тарту үшiн
Дүнижүзiлiк банк соңғы жылдары өзiнiң ... ... екi ... тәуекелiне iшiнара кепiлдiк берудi және саяси тәуекелдi реттеудiң
iшiнара кепiлдiктерiн белсендi пайдалануды ... жеке ... ... инфроқұрылымдары мен әлеуметтiк саласын
дамытуға басым бағытталған инвестициялық жобаларды әзiрлеу және iске ... ... ... ... және ... ... ынтымақтастықты
одан әрi жалғастыру қажет.
Дүниежүзiлiк банктiң кепiлдiктерiн тарту және ... ... мен iске ... ерекше мәнге ие, бұл үшiн тиiстi ... ... құру ... ... ... ... ... жер инвестициялық
тәуекелдердi сақтандыру жүйесiнiң дамымағандығы болып қалып отыр. ... ... ... ... ... көрсетулерi шетелдiк
инвесторлардың талаптарын толық дәрежеде ... бұл ... ... ... тежейдi.
Инвестициялау практикасындағы болған өзгерiстер, сондай-ақ әлемдiк
экономикадағы ... ... ... ... ... ... мен дамытудың қажеттiгiн көрсетедi. Атап ... ... ... ... ... ... саяси және егемен тәуекел
кепiлдiктерiн берудi заңды қамтамасыз ету және мұндай кепiлдiктердi бергенi
үшiн жауапты уәкiлеттi ... ... ... ... ... ... ... дамыту, қазақстандық сақтандыру ұйымдарына
халықаралық ынтымақтастықты дамытуды және ... ... ... беру ... ... ... ... көрсету үлкен мәнге ие
болады. Сондай-ақ тiкелей шетелдiк инвестициялардың коммерциялық ... ... мен ... консультативтiк қызмет көрсетулердi беруден
инвестицияларды сақтандыру жолымен елдердiң арасындағы ... ... ... саяси тәуекелдерден сақтандыру мақсатында
шетелдiк ... ... ... және ... да осы ... ... ... қаупiн
жою болып табылады.
Алайда Қазақстанда мұндай инфрақұрылым орасан үлкен ... ... ал ... ... бұл тiптi ... күйде, бұл, әрине,
инвеститциялық ... ... ... ... ... елеулi қаржы қаражат салу керек, ал бұған жекеменшiк ... ... ... ... және ... рөлiнсiз бара алмайды.
Қазақстан Республикасының Инвестициялық ... ... ... үшiн инвесторлармен өзара iс-қимылды жолға қою мен
оның түрлi нысандарын өркендетудiң үлкен мәнi бар
Әрбiр аймақ пен ... ... ... ... ... құра отырып, арнаулы
талдау және маркетинг қызметтер жүргiзу, сондай-ақ ... ... ... тiкелей шетелдiк инвестициялардың құйылуын молайту бойынша
нақты ұсыныстармен және ... ... ... елдер бойынша шолулар
дайындау қажет. Дания, Венгрия және ... ... ... ... ... ... мен дипломатиялық өкiлдiктерiнiң
мүмкiншiлiктерiн пайдалана отырып Қазақстан Республикасы ... ... ... өкiлдердiң кеңейтiлген және тиiмдi желiсiн
құру iсi алда тұр.
Өнеркәсіптік кәсіпорындарда ... түрi мен ... ... ... ... ... ... ол инвестициялау
аяқталғаннан кейiн фирма ... ... ... ... ... ... ... алмау қаупi деңгейiмен анықталмайды. Мақсаты
нарыққа белгiсiз өнiм шығару болып ... жаңа ... ... ... ... ... ал ... қабылдалынған тауар
өндiрiсiнiң тиiмдiлiгiн жоғарылату (шыныдарды төмендету), инвестициялау
нәтижесiнiң минималды қауiп әкелетiндiгi түсiнiктi. Осы сияқты, ... ... ... қанағаттандыру мақсатымен жасалған
инвестициялар да тәуекелдiлiктiң төмен деңгейiмен байланысты.
Өндiрiстiк-экономикалық ... ... және ...... ...... ... маңызды бөлiгi болып
табылады. Өнеркәсіптік ... ... ... ... факторлар әсер етеді, соның ... ішкі ... ... ... мән ... Ол инвестордың қаржыландыру қиылысты
түрде болуына әкеледі. Бұл ... ... ... ... ... кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығын арттыру мәселесін
қарастырдым.
Дипломдық жұмысымда Қазақстан экономикасына ... ... ... ... ... ... жүргізу менің негізгі мақсатым
болатын. Ал сол мақсатқа жету үшін мен мына ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобаларды
ұйымдастырдым
- Диплом алдындағы тәжірибеден өткен мекеме инвестициясын ... ... ... ... инвестициялық тартылымдығын арттыру арқылы пайда көзіне
қол жеткіздім.
Инвестициялар – бұл, ... ... өту ... пайда болған,
Қазақстандық экономика үшiн ... жаңа ... ... ... ... ... ... өндiруге, оларды жөндеуге жұмсалатын
шығыстардың барлығын қосатын «жалпы күрделi салымдар» түсiнiгi қолданылады.
Инвестициялық iс-әрекет еліміздің ... ... ... бiрi ... табылады. Сондықтан да инвестициялық iс-
әрекеттi жандандыру әрдайым өзекті мәселелердiң бiрi болып табылады
Екінші бөлімде ... И К» ... ... және ... ... және кәсіпорынның қаржы экономикалық тұрақтылығына талдау
жасадым. Осы тарауда «САПСАН И К» ... ... ... ... ... ... ... құрамы мен
құрылымына, инвестициялық қызметіне, операциялық ... ... ... ... негізгі көрсеткішіне кестелер сызылып
талдау есебі жүргіздім. Мысалға айта кететін болсам дипломдық ... ... ... ... Дт Кт ... 6210 = ... Дт Кт ... 1030 = ... Дт Кт ... 1317 = ... Дт Кт ... 1310 = 980000 ... есебін
жүргізу
арқылы кәсіпорын инвестициясы табысқа ие болады.
Үшінші бөлімде ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеден өткен орнымды мысалға ... ... ... бухгалтерлік есебін жетілдірдім.
Кәсіпорынның инвестициялық тартылымдығын арттыру арқылы қалай пайда ... ... ... ... туралы ақпарат бердім.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан өз дамуындағы жаңа ... ... ... ... ... Н. Ә. ... ... халқына жолдауы.-
Егемен Қазақстан, - 2006 жыл, 1-наурыз.
2. Н.Ә. Назарбаев Қазақстан 2030. ... ... ... ... мен ... артуы. Ел ... ... ... ... ... 1998.
3. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың ... ... ... ... - ... 18-ақпан.
4. Қ.К.Кеулімжаев, Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп: теориясы ... ... ... ... ... ... Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп
принциптері» Алматы, ... ... ... «Бухгалтерлік және қаржылық есеп беру принциптері» Алматы,
Экономика, 2006ж.
7. Байболтаева Н.Ә «Бухгалтерлік есеп принциптері» Алматы 2002ж.
8. ҚР ... ... ... ... есеп және ... ... заңы (өзгерістер мен толықтырулар).
9. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп: Оқулық ... ... ... Ж.С. Бухгалтерлік есеп: Оқулық 2-бөлім, 2009
11. Мырзалиев Б.С., Сәтмырзаев А.А., Әбдішүкіров Р.С. ... ... және ... Оқу ...... ... 2008. – 832
бет.
12. Қ.К. Кеулімжаев, Н.А. Құдайбергенов Бухгалтерлік есеп теориясы және
негіздері. ...... ... 2006. – 384 бет.
13. Назарова В.Л. «Бухгалтерлік есеп» Алматы 2004ж.
ҚОСЫМША ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Международные стандарты финансовой отчетности. М:, 2006г.
2 ҚР ... ... ... ... ... 2007ж.
2. Лука Пачоли «Трактаты о счетах и ... ... М: ... ... Ю.А. ... бухгалтерского учета» М. ЮНИТИ, 1999г.
4. Я.В. Соколов «Очерки по истории бухгалтерского учета» М:, “Финансы ... ... Я.В. ... ... ... ... учета» М:, «Финансы и
статистика» 1985г.
6. Назарова В.Л. ... ... ... ... М. Р. ... М.Х. Б. ... «Теория бухгалтерского учета» М: Аудит,
1999г.
8. Э.С. Хендриксен., М.Ф. Ван Бреда «Теория бухгалтерского учета» ... и ... ... Сейдахметова Ф.С. «Қазіргі замандағы бухгалтерлік есеп» Алматы 2008ж.
10. Сәтмырзаев А.А. «Бухгалтерлік есеп теориясы» Алматы 2008ж.
11. Баймуханова С.Б. ... ... ... ... ... ... ... мәселелермен қамтамасыз ету,вице президент
Сапа және бақылау бөлімі
Заңгер
Қаржы-есеп бөлімі
Қаржы бөлімі
Маркетинг бөлімі
Көлік бөлімі
1 цех
Кәсіпорын персоналы
2 цех
3 цех
Бас технолог

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банкралық несие29 бет
Альянс Банк33 бет
Банктiң инвестициялық қызметтерінiң жалпы сипаттамасы және ерекшелiктерi68 бет
Банктердің инвестициялық портфелін қалыптастыру және басқару әдістерін зерттеп, оның жетілдіру жолдарын іздеу73 бет
Бағалы қағаздар портфельдік инвестицияның объектісі ретінде35 бет
Жал және инвестициялық меншік есебі76 бет
Зейнетақы қорларының инвестициялық қызметі52 бет
Ивестицияның пайда болуы29 бет
Инверсия18 бет
Инвестициялық ахуалды қалыптастырудың теориялық аспектілері73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь