Кәсіпорында қаржылық есеп жүргізу

КІРІСПЕ
1 САЛЫҚ, БАСҚАРУ, ҚАРЖЫЛЫҚ, БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТЕРДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпорындағы бухгалтерлік есепті ұйымдастыру
1.2 Кәсіпорындағы қаржылық есепті жүргізу барысындағы басқару және салық есептерінің атқаратын рөлі
2САЛЫҚ, БАСҚАРУ, ҚАРЖЫЛЫҚ, БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІЛІКТЕРІНІҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСЫ
2.1 Кәсіпорынның қаржылық есебін жүргізудегі салық, басқару есептерінің өзара байланысын көрсету
2.2 Кәсіпорындағы салық есебінің жүргізілу тәртібі, құжаттарының рәсімделуі
3 « АМАН.ГЕО» ЖШС.ГІ БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІ ЖҮРГІЗІЛУІ
3.1« АМАН.ГЕО» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің құрлымы
3.2 ЖШС «АМАН.ГЕО » қаржылық есебі
3.3 Кәсіпорынның өндірістік қызметін талдау
3.4 «Аман Гео» ЖШС .ның Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау
3.4.Қаржылық тұрақтылықты талдау
3.2.Кәсіпорынның іскерлік белсенділігін талдау
3.3. Кәсіпорын қызметінің тиімділік көрсеткіштерін талдау.
Қортынды
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кез келген кәсіпорынның негізгі мақсаты-табыс табу екендінін барлығымыз білеміз, дегенмен сол табысту табу үшін кәсіпорын басшысы қай бағытта, қандай жұмысжасау қажет екендігін дұрыс біле бермейді. Міне менің дипломдық жұмысымның өзектілігі кәсіпорынның басқару, қаржылық, салық есептерінің жүргізілуі дұрыс болуын зерттеу арқылы әр есептің өзара байланысын қарастыру.
Кәсіпорында бухгалтерлік есеп жүргізілу барысында әдістемелік ұсыныстарында басқарушылық пен қаржылық есебін жүргізудің қоғамдық тұрғысынан танылған тәсілдері мен әдістері, ережелері мен қағидалары белгіленген, онда әрбір кәсіпорындардың техникалық базасына, олардың шешетін міндеттемелерінің күрделілігіне, басқарушы қызметкерлердің біліктілігіне қарап нақтыланған.
Кәсіпорынның бастапқы бақылуын жүзеге асыру үшін таңдап алынған тәсілдер жиынтығы,құндық өлшемдері, ағымдағы топтастыруы және бухгалтерлік есептегі шаруашылық қызметіне жасалған қорытынды шолу фактілері кәсіпорынның есептік саясатында көрініс табуы тиіс.
Басқаша айтқанда, есептік саясат – бұл бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге асыратын тетігі.
Кәсіпорынның бухгалтерлік есебін ұйымдастыруды кәсіпорын басшысы жүзеге асырады, және оның қызметі қаржылық есепті жүргізумен қалыптастыру принциптеріне сәйкес орын алады.
Қаржылық есепті ұйымдастыруда кәсіпорын басшысы есеп саясатын басшылыққа алады.
Пайдаланатын есеп саясатының басты міндеті мен негізгі бағыты – кәсіпорынның қызметін барынша пара-пар көрсету табыс табу үшін осы қызметтің тиімділігін реттеу мақсатында толық, объективті және шынайы ақпаратпен қалыптастыру.
Салық, басқару, қаржылық есептерінің өзара байланысы- бухгалтерлік бастапқы құжаттар шаруашылық операцияларының орын алуы кезінде жөнелту,алу, беру, өңдеу және архивке тапсыру .
Кәсіпорында бухгалтерлік есепті ұйымдастыру:
- есеп саясатының тұрақтылығын;
1. Ермекбаева Б.Ж. «Салықтар және салық салу» Алматы, Қазақ университеті. 2003 ж.
2. Ильясов К.К. «Қазақстандағы заңды тұлғаларға салық салу» Алматы, Қаржы-Қаражат. 1997 ж.
3. Идрисова Э.К. «Шағын және орташа бизнес сферасындағы кейіпкерлік қызметке салынатын салықты реттеу» Алматы, Қаржы-Қаражат. 1999 ж.
4. А.И. Худяков «Қазақстандағы салық жүйесі – табыс салығы» Алматы, Баспа 1997 ж.
5. А.И. Худяков «Салықтар туралы түсініктер, қалыптастыру элементтері мен түрлері» Алматы, Баспа 1998 ж.
6. 3. ҚР Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары. Астана, 2007ж.
7. 4. Қ.К.Кеулімжаев, Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп: теориясы және негіздері» Алматы, Экономика, 2006ж.
8. 5. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп принциптері» Алматы, Экономика, 2003ж.
9. 6. Ә.Әбдіманапов «Бухгалтерлік және қаржылық есеп беру принциптері» Алматы, Экономика, 2006ж.
10. 7. Байболтаева Н.Ә «Бухгалтерлік есеп принциптері» Алматы 2002ж.
11. 8. В.П. Проскурина «Бухгалтерский учет от азов до баланса»
12. 9. Назарова В.Л. «Бухгалтерлік есеп» Алматы 2004ж.
13. 2007-жылғы 28-ақпандағы №234-ІIІ Қазақстан Республикасының “Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы” заңы.
14. «Салықтар және бюджетке басқа да төлемдер туралы» ҚР Кодексі01.01.2011ж жағдай бойынша
15. «№ 2 Ұлттық қаржылық есептілік стандартын бекіту туралы» 21.06.2007ж.№ 218 ҚР қаржы министрлігінің бұйрығы
16. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары:1 қаңтар 2009 ж. жағдай бойынша толық ресми мәтіннің аудармасы - //http://www.iasb.org.
17. Бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспары. Қазақстан Республикасы қаржы Министрінің 2007-жылғы 23-мамырдағы №185бұйрығымен бекітілген.
18. Типовой план счетов и методические рекомендации по составлению корреспонденции счетов. Библиотека бухгалтера и предпринимателя. Издательский дом «Бико». Алматы - 2007г.
19. Финансовый учет 1. Учебное пособие с практическими заданиями, разработанное по программе САР на основе МСФО, 2007 АПБДУз.
20. Аппакова Г.Н. Финансовый учет в организациях Алматы, Издательство «LEM» 2010 г.
21. ,Ә.Әбдіманапов «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.
22. Толпаков Ж.С. «Қаржылық есеп» 2 Бөлім Қарағанды, 2010
        
        КІРІСПЕ
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі.
Кез келген кәсіпорынның негізгі мақсаты-табыс табу екендінін барлығымыз ... ... сол ... табу үшін ... ... қай ... қандай жұмыс жасау қажет екендігін дұрыс біле бермейді. Міне менің дипломдық жұмысымның өзектілігі кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... зерттеу арқылы әр есептің өзара байланысын қарастыру.
Кәсіпорында бухгалтерлік есеп жүргізілу барысында әдістемелік ... ... пен ... ... ... ... тұрғысынан танылған тәсілдері мен әдістері, ережелері мен ... ... онда ... кәсіпорындардың техникалық базасына, олардың шешетін міндеттемелерінің күрделілігіне, басқарушы қызметкерлердің біліктілігіне қарап нақтыланған.
Кәсіпорынның бастапқы ... ... ... үшін ... алынған тәсілдер жиынтығы, құндық өлшемдері, ағымдағы топтастыруы және бухгалтерлік есептегі шаруашылық қызметіне жасалған ... шолу ... ... есептік саясатында көрініс табуы тиіс.
Басқаша айтқанда, есептік саясат - бұл ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есебін ұйымдастыруды кәсіпорын басшысы жүзеге асырады, және оның қызметі қаржылық есепті жүргізумен қалыптастыру принциптеріне ... орын ... ... ... ... кәсіпорын басшысы есеп саясатын басшылыққа алады.
Пайдаланатын есеп саясатының басты міндеті мен негізгі ... - ... ... ... ... ... ... табу үшін осы қызметтің тиімділігін реттеу мақсатында толық, объективті және шынайы ақпаратпен қалыптастыру.
Салық, басқару, қаржылық есептерінің өзара байланысы- бухгалтерлік бастапқы ... ... ... орын алуы кезінде жөнелту, алу, беру, өңдеу және архивке тапсыру .
Кәсіпорында бухгалтерлік ... ...
* есеп ... ... ... ... ... толық көрсету, есепті кезеңнің табыстарымен шығыстарын ... ... ... және ... ... кезеңге өтпеуін қадағалауды ;
- жинақтамалы шоттар сомасының талдамалы шоттар сомасына сәйкестігін қамтамасыз етеді
Басқарушылық есеп ... осы ... ... ... өз тарапынан бақылау жасайды
Ал, салық есебінде түрлі салықтар арқылы шаруашылық операцияларды ... және бір ... ... ... ... тақырыбының зерттеу нысаны-
жауапкершілігінің шектеулі серіктестіктегі басқару, қаржылық, бухгалтерлік, салық есептіліктерінің өзара байланысын зерттеу үшін өнделген. ... ... ... жер ... ... ... геологиялық жұмыстар жасауды, өндіру және қызмет көрсету, тауарларды сатумен (түрлі геологиялық жабдықтар) ... пәні ... ... ... бухгалтерлік, салық есептіліктерінің өзара байланысын зерттеу маңызы
Тақырыптың зерттелу деңгейі
- аталған тақырыптағы ... ... жазу ... Назарова В.Л Т.И., Қ.К.Кеулімжаев. Ә.Әбдіманапов , Шарипов, А. Қ.. ... ... ... ... деректік көзі
Кәсіпорынның басқару, қаржылық, бухгалтерлік, салық есептіліктерінің өзара байланысын анықтау барысындағы теориялық - әдістік мәселелер келесі оқымысшы - ... ... ... 1 ... ... . - ... : Юрист, 2008. - 300 б. 1. ... ... заңы ... ... 2001 ... 12 маусым № 209-II. - Алматы : Центральный Дом Бухгалтера), 2008. - 320 б. ... ... заңы ... ... ... ... ... Қ.Т. Басқару есебі. Оқу құралы/ Алматы: LEM, 2011 ж.
4.Төлегенов Э.Т. "Басқару есебі". Алматы,2006 ж.5.Назарова В.Л., Жапбарханова М.С., ... Д.А., ... С.Д. ... есебі. ... / ... ... ... К.Ш., ... С.К., ... З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности: Учебное пособие - Алматы: , 2002 - ... ... ... ... үш ... қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттерден тұрады және жалпы көлемі 80-бет.
1 САЛЫҚ, БАСҚАРУ, ҚАРЖЫЛЫҚ, БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТЕРДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... ... ұйымдастыру
Қаржылық есеп жұмысын жүргізу үшін кәсіпорында күнделікті орындалып отыратын барлық операциялардың міндетті түрде үздіксіз құжаттарға жазылып отыратындығы бухгалтерлік есептің ... ... ... екендігі мәлім.
Бухгалтерлік құжат деп кәсіпорындар мен ұйымдарда орындалған операцияларды дәлелейтін және алдағы уақытта орындалатын жұмыстар мен атқарылатын қызметтерге ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындағы атқарылып жатқан жұмыстың,орындалған тапсырманың үздіксіз, белгілі бір тәртіппен, арнайы ... ... ... және оған ... ... ... ... (қажет болған жағдайда кәсіпорын мен ұйым мөр таңбасының ... ... деп ... ... да ... бухгалетрлік есептің негізі болып табылады. Себебі осы құжаттар арқылы ғана кез келген уақытта кәсіпорын бойынша ... ... ... ... қай ... ... және оған қандай мөлшерде шығын жұмсалғанын дәлелдеуге ... ... ... ... ... ... сәйкес үздіксіз толтырылып, олардың мазмұнын толық ашық көрсетеді және ол бухгалтерлік есептің негізі болып табылады.
Орындалған шарушалық операцияларын ... ... ... ... есеп ... алғашқы есеп сатысы деп атайды.
Кәсіпорында жүргізілетін шарушалық құбылыстарының әр түрлі болуы себебінен ... ... ... ... ... болмайды. Шаруашылық құбылыстары түгелдей бастапқы құжатпен құжатталуы ... ... ... ... орындалған шаруашылық операциясының мазмұны жазылып және белгілі бір көрсеткіштер түсіріледі. Құжат көрсеткіштерін деректемлер (реквизиттер) деп атайды. Олар міндетті және ... ... ... Міндетті деректемелер бухгалетрлік құжаттарды заңды құқықпен қамтамасыз етеді.
Міндетті ... ... ...
* ... аты, ... ... ... толтырылған уақыты (күні, айы және жылы);
* құжатты толтырған заңды немесе жеке ... ... ... операциясының мазмұны;
* шаруашылық оперциясының өлшемі (натуралдық немесе ақшалай);
* шаруашылық оперцияның жүргізілуіне және соған сәйкес құжаттарды толтыруға жауапты адамдардың аты-жөні;
* ... ... ... ... ... ... операция көрінісінің ерекшеліктерімен және құжаттардың тағайындалуымен анықталады.Әртүрлі талаптарға байланысты бастапқы құжатта келісілгендей қосымша деректемелер болуы ... ... ... ... ұйымның банк мекемесіндегі есеп айырсу шотының нөмірі, шаруашылық операцияны орындау үшін негізі болатын құжаттар және тағы басқалар. Бұл ... ... ... ... есеп ... бойынша бөлінеді:
* ауылшарушалық өнімі мен шикізаты
* еңбек және еңбекақы;
* негізгі ... мен ... емес ... ... кем бағалы және тез тозғыш заттар;
* капиталдық құрылыстағы жұмыс;
* құрылыс машианалары мен механизмдердің жұмысы;
* автокөліктегі жұмыс;
* түгендеу нәтижелері;
* ... ... ... ... ... ... ... орындалу барысында толтырылуы керек. Егер бұл айтылған ... ... ... ... ... ... ... операция аяқталған сәтте толтырылады. Уақытында толтырылмаған құжат кәсіпорын меншігінің сақталуын ... ... және ол ... ... ... ... жазылуына әкеліп соқтырады. Осы себептен ұйымның бухгалтерлік қорытынды есебін жасау мерзімі кешіктірілуі мүмкін.
Құжаттардағы жазбалар сиямен, шарикты қаламсаппен, ... ... ... және де басқа олардың архивте көрсетілген уақыт мерзіміне дейін сақталуын ... ... ... ... ... жазбалар анық және дұрыс көрсетілуі керек. Құжатты толтырған адам тиісті жеріне өзінің қолын анық етіп қоюға ... ... мен ... ... есеп ... ... қоятын адамдарды ұйым басшысы бас бухгалтердің келісімімен тағайындайды.
Ақша операциялары бойынша толтырылатын ... және есеп ... ... ... ... ... қаржылық-несиелік міндеттерін куәландыратын құжаттар бас бухгалтердің қолынсыз заңсыз болып саналып, оны орындау жүзеге асырылмайды. Егер кейбір операцияларды орындау ... ... ... мен бас ... ... әр ... ... жағдайда оларға толтырылатын құжаттар кәсіпорын басшысының жазбаша өкімі ... ... ... ... бұл ... үшін ... ... кәсіпорынның басшысы өз мойнына алады.
Алғашқы (бастапқы) құжаттарды толтырғанда жасалаған қателерді келесі жолдармен түзетуге ... ... емес ... не ... ... етіп түзу ... ... да оның жанына дұрыс жазба жазылады. Бұл құжатқа түзету енгізілген жазылып және уақыты (күні, айы, ... ... ... ... өз ... ... ... және банктік құжаттарға түзету енгізуге болмайды. Егер аталған құжаттарды толтыру барысында қате жіберілген жағдайда оларды қайта толтыру ... ... ... ... ... ... басқадай түрлеріне түзету енгізу тек қана шаруашылық операцияларына қатысушылардың келісімімен ... және олар ... ... ... ... ... ... уақыты (күні, айы, жылы) көрсетіп қолдарын қояды.
Есептеу үрдісінде ыңғайлы және дұрыс ... үшін ... ... ... бойынша жіктеледі: мақсаты бойынша, құрастырылған орнына байланысты, көрсету тәсілі және операция мазмұнының көлемі ... ... ... ... ... атқарушылық, бухгалетрлік толтыру және құрамдастырылған болып бөлінеді.
Үкім құжатында - шарушалық операцияларды жүргізуі туралы бұйрықтар мен өкімдер ... ... ... сыйақы беру туралы бұйрық, тауарларды алуға берілген сенімхат және тағы басқалар. Бұл құжаттардың ... ... ... ... күші ... Оған міндетті түрде операцияны орындауға бұйрық беретін жауапты адамдардың қолы қойылуы керек. Үкім құжаттарының ... ... жазу ... ... ... операциясын орындау үкім шығарылғаннан кейін ғана орындалады.
Атқарушылық құжаттар - шарушалық операциялардың орындалғанын ... Бұл ... - ... ... алу үшін толтырылған жүкқұжат, кассалық кіріс ету және кассалық шығыс ету ... және тағы ... ... ... Құжаттардың бұл түрі операция жасалған сәтте толтырылып және оған жауапты адамдар қолдарын қояды. Сонымен бірге ... ... ... ... ... көрсетуге негіз болып табылатын және оны растайтын құжаттардың түрі.
Бухгалтерлік толтырылған құжаттар - ұйымның бухгалтериясы жасаған әртүрлі анықтамалар, ... есеп ... ... ... ... ... болатын кәсіпорынның бухгалтері толтырған есеп айырысулар. Оларға негізгі құралдар, ... емес ... ... ... ... аударымдары, еңбекақы төлемдері және тағы басқа бухгалтерия толтырған құжаттар жатқызылады.
Біріктірілген құжаттарының құрамына бірнеше функцияны қатар атқаратын барлық құжаттар ... ... ... орындауға берілген кассалық шығыс ету ордері оны орындағанша үкімдік болып есептелінсе, кассир ақшаны алушыға бергеннен кейін атқарушылық болып ... ... ... ... ... ... өте ыңғайлы, ол құжаттың өңделуін жеңілдетеді және құжаттың санын қысқартады. ... ... ... құжаттар ішкі және сыртқы болып бөлінеді.
Ішкі құжаттар дегеніміз - белгілі бір кәсіпорында толтырылып оның ... ... ... ... ... Құжаттардың мұндай түрі арқылы қандайда бір кәсіпорынның ішкі операциялары құжатталады. ... ... - ... ... ұйымдардан келіп түскен немесе ұйымның басқаларға түрлі операциялар бойынша жіберген құжаттарын жатқызамыз. Олардың қатарына жабдықтаушы ... ... ... ... ... ... толтырылған шот-фактураларды, сенімхаттарды және де тағы да басқа құжаттарды жатқызуға болады.
Операцияның көрініс алу тәсіліне байланысты бухгалтерлік құжаттарды ... ... және ... ... деп ... қарастырылады.
Алғашқы құжаттардың өзі олардың толтырылатын операцияларының мазмұнына ... бір рет ... және ... деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Бір рет қолданылатын құжат арқылы бір ғана операция құжатталады немесе ондай құжат орындалған ... ... ғана ... ... тауарды босату үшін толтырылатын накладнойлар.
Жинақталған құжаттарда ... бір ... ... ... ... ... жазылады. Мысал: Акционерлік қоғамнан бір күнде бостылған өнімге толтырылатын зоборлық карта.
Жұмыс кезінде бухгалтерлер түрлі құжаттармен жұмыс ... ... ... ... есеп айырысу ақша құжаттары және басқа да алғашқы есептік құжаттар. Олар ... ... ... ... Бухгалтерлік қызметтің сапасы құжат айналымының ұйымдастыруына байланысты. Кәсіпорындар мен ұйымдарда құжаттар бірнеше кезеңнен өтеді. Олар: ... ... ... ... ... ... немесе өңделу, бухгалтерлік есепте операцияларды айқындау, мұрағатқа өткізу және тағы да басқа кезеңдер. Сонымен құжат ... ... - ... ... ... ... ... түрде олардың жасалуынан, яғни толтырылуынан бастап олардың ... ... және ... ... кезеңін айтады.
Құжат айналымының ережесі және есептік ақпараттың өңделу ... ... ... ... саясатында көрсетілп бекітіледі.
Құжат айналымының басқару механизмін дайындау, кәсіпорындағы бухгалтерлік есептің үрдісінде негізгі буын болып табылады. Құжат айналымын ұйымдастыру ... ... ... тұрақтылығы, құжаттың қозғалысы мен өңделуінің жолдары және оперативтілігі, ұйымдық шешімдерді қабылдаудық уақыттылығы қамтамасыз етіледі.
Құжат ... ... ... кәсіпорында келесі кезеңдерді қамтиды:
* бухгалтерлік қызмет туралы ережені дайындау;
* бухгалтерияның және кәсіпорындағы ... ... бар ... қызметкерлердің лауазымдық қызмет нұсқалығын дайындау;
* кәсіпорындағы құжат айналымының кестесін құрау;
* есепті ақпаратты өңдеу технологиясын ... ... ... құру және құжатты ағымдағы сақтау тәртібі;
* құжаттың бағалы сараптамасы және істі ұзақ сақтауға ...
... ... ... ... ... кез ... кәсіпорынның басшысы есептік жұмыстың көлеміне байланысты мынадай ... ... ...
+ ... ... құрылымдық бөлімше ретінде құру;
+ қызметкерлер құрамына бухгалтер лауазымын енгізу;
+ шарттық негізде бухгалтерлік есептің жүргізілуін мамандандырылған ұйымға ... ... ... ... ... есеп ... өзі жүргізу.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп құжаттары мен құжат айналымы кестесін құруды кәсіпорынның бас бухгалтері ұйымдастырады. ... ... ... ... ... бұйрығымен бекітіледі. Кесте немесе тәсім құру, тексеру және талдау жөніндегі жұмыстар тізбесі түрінде рәсімделуі мүмкін. Оларда барлық құрылымдық бөлімшелермен орындаушылардың ... ... және ... орындалу мерзімі көрсетілуі керек. Кәсіпорынның есепке қатысы бар қызметкерлері өздерінің саласына қатысты құжаттарды ... ... ... ... жасайды және ұсынады. Ол үшін әрбір орындаушыға кестеден көшірмесі беріледі. Көшірмеде орындаушының саласына қатысты ... ... ... ... ... ... Осы ... сақталуын ұйымның бас бухгалтері қадағалап отыруға тиіс. Сонымен қатар кәсіпорынның бас бухгалтері ... ... есеп ... ... және ... ... ... болып табылады. Құжаттар кестеде көрсетілген уақытта бухгалтерияға өткізілуі тиіс. Құжаттарды қабылдау кезінде бухгалтер құжаттардың белгілі талаптарға сай, ... ... ... керек. Ережеге сай рәсімделмеген құжаттар жауапты адамға, яғни оны жасаған адамға қайта өңдеу үшін қайтарылуы қажет. ... ... ... ... ең біріншіден мазмұны бойынша тексереді, яғни жүргізілген жұмыстардың заңдылығын анықтайды. Олардың нормативтік актілер мен ... ... ... ... ... қадағалайды. Содан кейін оның деректемелерінің толық толтырылуын, тиісті лауазымды адамдардың қолтаңбаларының ... ... ... ... мен операциялардың құрылымын тексереді. Бұдан кейін бухгалтер арифметиклық тексеру жүргізеді, яғни құжаттарды таксалаудың дұрыстығын ... Ол ... ... ... оның ... көбейту арқылы орындалады.
Тексеріп болғаннан кейін бухгалтер құжаттарды өңдейді. Өңдеу құжат бойынша әр операцияны есептейтін шоттарды ... ... ... ... ... ... құжаттарды топтастырады, содан кейін бухгалтерлік есепшоттарында жазу жүргізеді. Кәсіпорын бухгалетриясында ... ... бір ... ... ... ... топталып бөлек папкаларға тіркеледі. Папкаларда құжаттың нөмірі, орындалған уақыты, жинақтамалы шоттың шифры және олардың саны көрсетіледі. Папкаларға тігілген ... ... ... ... ... құжаттардың папкаларға тігіліп нөмірлену сақтаудың тәртібі және ... ... ... ... ... ... орындауды қамтамсыз етуге арналған
Сақтау мерзімдері әртүрлі құжаттар бірге орналастырылмайды. Номенклатурадағы ... бас ... ... ... және ... ... байланысына қарай белгілі бір жүйелілікпен орналастырулары қажет. ... ... ... ... ... белгілеген сақтау мерзімінің өтуіне байланысты жабылуға жататын құжататрмен іс-қағаздарын белгілеп, оларға ... ... ... ... құжаттарды сақтау мерзімі құжаттарын Мемлекеттік мұрағатқа тапсырмайтын ұйымдар үшін белгіленген. Мұндай Мемлекеттік мұрағаттарға құжаттарын тапсырмайтын ұйымдар, өз ... ... ... жоқ және ... ... сақтау мерзімі өткен) мұрағат органдарымен келіспей жоя алады. Кәсіпорындағы ... ... ... ... акт жасалып, жойылатын құжаттар мен шикізаттарды қатар өңдеумен айналысатын кәсіпорынға өңдеуге беріледі. Құжаттарды жоюға берген ... ... ... толтырылады. Кәсіпорындардағы негізгі бухгалтерлік құжаттарды сақтау мерзімі олардың түрлеріне қарай әртүрлі болып белгіленген.
Бухгалтерлік есеп пен есеп берудің дұрыстығын қамтамсыз ету ... ... ... және ... ... ... жүргізіліп отырады. Түгендеу жүргізудің негізгі мақсаттары мыналар:
* нақты ... бар ... ... ... ... бар ... ... есеп мәліметтерімен салыстыру;
* есепте міндеттемелердің толық көрсетілуін анықтау.
Жалпы кәсіпорындардағы мүліктік және ... ... ... ... әдістемелік құралдарға сәйкес кәсіпорындағы түгендеуге жататын мүліктер дегеніміз - бұл ... ... ... емес ... ... салымдары, өндірістік қорлар, дайын өнімдер, тауарлар, ақшалар мен басқа да қаржы активтері болып ... Ал ... ... - банк ... заемдар және тағы басқа кредиторлық борыштар жатады.
Түгендеуге кәсіпорынның қай жерде тұрғандығына қарамастан барлық мүлкі мен ... ... ... ... ... түгендеуге ұйымның меншігіне жатпайтын, бірақ оның бухгалтерлік есебінде есепте тұрған басқа да мүліктердің түрлері мен өндірістік ... ... ... тұрған, жалға алынған, қайта өңдеуге алынған және де тағы басқадай мүліктер), сондай-ақ қандай да бір себептермен есепке алынбай қалған мүліктер ... ... ... құжатталмаған фактілер анықталуы мүмкін. Мысалы: тауарлардың табиғи кемуі, тауарлардың шығынға ұшырау және ... ... ... ... мен ... рәсімдеу кезіндегі жіберілген қателіктер және тағы басқалар.
Мүліктер мен міндеттемелерге дұрыс және уақтылы ... ... ... ... ... болады. Ол қысқа мерзім ішінде нақты қолда бар құндылықтардың толық және дәлме-дәл тексерілуін ... ... етіп ... ... ... (жүктерді өлшеу мен тасу үшін жұмыс күшімен қамтамасыз ету, техникалық жағынан жұмыс істейтін ... ... ... ету).
Түгендеу жүргізу тәртібі (бір есеп беру жылында жүргізілетін түгендеу ... ... ... ... ... ... ... мүлік пен қаржылық міндеттемелер тізімі), түгендеулерді міндетті түрде жүргізу ... ... ... ... ... ұйым ... ...
Бухгалтерлік есептің басқа ғылымдардан ерекшелігі, онда ақшалай өлшем кеңінен қолданылады. Бұл өз кезегінде ... ... мен ... ... туралы ақпараттарының жинақ түрде, яғни белгілі бір экономикалық талдау жасауға ыңғайлы болуын қамтамасыз етеді. Жалпы бухгалтерлік есеп жүйесінде барлық объектілер тек қана ... ... ...
Бағалау - объектілер есебінің ақшалай көрінісі (мүліктер, міндеттемелер және шаруашылық операциялар). Ол бухгалтерлік есеп беруде шығындарды есептеу ... ... ... ... ... ... жолдармен жүргізеледі:
* ұйымның сатып алған мүліктері оны сатып алуға жұмсалған шығындардың қосындысы бойынша бағаланады;
* басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ... ... ... ... сол ... алынған уақыттағы нарықтық құны (бағасы) бойынша бағаланады.
* Ұйымның өз өндірісінде ... ... ... мүліктері сол өнімді өндіруге кеткен шығындардың құнын сәйкес бағаланады.
Нақты өндірістік ... ... ... шығындар жатады:
* мүлікті кіріске алу барысында жұмсалған шығын;
* ... ... ... үшін төленетін пайыз сомасы;
* үстеме баға, үстеме (наценки, надбавки);
* ... ... ақы ... ... ... ... баж ... тасымалдауға (жеткізіп беруге) және сақтау үшін кететін шығындар.
Басқалардан ақысыз, тегін, қайтарымсыз алынған мүліктің нарықтық бағасы сол ... ... ... күні баға ... құрылады. Ол баға туралы мәліметтер экспертті жолмен расталып және оған ... ... ... қажет.
Өндіріліп шығарылатын (дайындалатын) өнімнің құны сол өнімді өндіруге кеткен нақты шығындардан тұрады. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... амортизациясы, материалдар, жанармай, энергия, еңбек ресурстары және басқа да өнімді өндіруге кететін шығындардан құралады. Ұйымдағы ... ... ... ... және ... нақты өзіндік немесе нормативтік (жоспарлы) құнымен есептелінеді.
Кәсіпорындар өздері сатып ... ... ... ... ... сатылып алынған құны бойынша, ал баланста нақты өзіндік құнымен көрсетеді.
Материалдық ресурстар (шикізат, ... және ... ... ... ... алынатын жартылай фабрикаттар, қосалқы бөлшектер және тағы басқалары) бухгалтерлік баланста нақты құнмен ... Ал ... ... нақты құны оларды кіріске алуға кететін нақты шығындармен ... ... ... ... бугалтерлік есепшоттарында бастапқы немесе қалпына келтіретін құны бойынша есептейді, ал ... - ... құны ... яғни бастапқы құнынан тозу сомасын алып тастап көрсетеді. Бюджеттік кәсіпорындарда бастапқы құнымен көрсетіледі.
Материалдық емес активтер кәсіпорынның бухгалтерлік ... ... құны ... ал ... - ... құны ... көрсетіледі.
Белгілі бір орындалған жұмыстар бойынша жұмсалған шығындарды топтастыру тәсілін және ... бір ... ... ... ... тәсілін калькуляциялау деп атаймыз.
Кәсіпорынның белгілі бір материалдық объектіні жасап шығаруға жұмсаған ақша қаражаттарының ... - ... құн деп ... Ал оның ... ... ... ... құнның калькуляциясы болып табылады.
Калкуляциялау көмегімен ұйымдардағы әртүрлі есеп объектілерінің, яғни ... ... ... емес ... ... ... ... сатып алынған материалдық ресурстардың, көрсетілген қызметтің, орындалған жұмыстың және тағы басқалардың өзіндік құны анықталады.
Калькуляциялау, яғни өнімнің нақты ... ... ... ... ... ... жоспарланған жұмыстың орындалуына бақылау жасауға, шарушалық әрекеттерінің рентабельдігін арттыруға, резервтерді құру және ... ... ... ... ... кеңінен қолданылады.
Калькуляция - бухгалтерлік есеп әдісінің бір ... бола ... ... ... ... ... болады. бірінші кезекте бухгалтерлік есептің шоттарымен, себебі объект есебінің өзіндік құнының (әртүрлі шығындардың сомасы) анықтау үшін алдын ала шоттарда ... ... - ... есептің бағалау әдісінің негізі болып табылады. Өйткені калькуляция көмегімен алынған мәліметтер кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ... яғни бағасын анықтауды негізгі дәлел болатын элемент ретінде қолданылады.
Кәсіпорындағы өндірістік немесе коммерциялық қызметтің нәтижесінде болып отыратын әртүрлі өзгерістерді ... ... ... үшін сандық және сапалық деп аталатын есеп көрсеткіштері пайдаланылады.
Сандық көрсеткіштер - кәсіпорында орындалған қандайда бір ... ... ... болған өзгерістің сандық өлшемде қандай көлемде өзгергенін сипаттайды.
Сапалық көрсеткіштер - кәсіпорындағы орындалған жұмыстың және атқарылған қызметінің ... ... ... ... сипаттайды.
Сандық көрсеткіштерге мыналар жатады:
Өнеркәсіп саласында - өндірілген өнім көлемі, сатып алынған ... ... ... және тағы ... ... және ... ... - көтерме және бөлшек саудадағы тауар ... ... ... ... көлемі және тағы басқалар.
Қоғамдық тамақтану саласында - ... ... ... бұл өзі ... ... айналымынан және сатылып алынған тауарлардың көлемінен қалыптасады.
Тасымалдау қызметімен айналысатын салаларда - жол ... ... ... ... мен жүктің саны, көлемі.
Құрылыс саласында - орындалған немесе пайдалануға тапсырылған құрылыс-монтаж жұмысының көлемі. ... ... ең ... кәсіпорынның орындаған жұмысы мен атқарған қызметінің нәтижесін, қаржылық қорытындысын сипаттайтын табыс және рентабелді (тиімділік, пайдалылық) болып табылады.
Таза табыс (пайда) - бұл ... ... ... Ол ... ... өндірістік, коммерциялық қызметінің нәтижесінде алынатын кірістері мен шығыстарының арасындағы ... ... ... ... - rentabel - ... деп аталатын сөзінен шыққан) - салыстырмалы көрсеткіш. Ол ұйымның ... бір ... ... ... ... ... жұмысын табысы жағынан сипаттайды.
Өндірісте рентабельділік табыстың абсолютті сомасының негізгі және ... ... ... ... ... айқындайды. Бұл көрсеткіш негізгі және айналым капиталы сомасының бір тегесіне келетін табыстың экономикалық ... ... ... ауыл ... құрылыста және басқа да халық шарушалығы салаларында өнімнің өзіндік құны деген сапалық көрсеткіш маңызды орын алады. Бұл ... өнім ... және оны ... ... ... ... ... өзіндік құнының төмендеу (орындалған жұмыстың немесе көрсетілген қызметтің) ұйымның табыстылығының жоғарылауының маңызды факторы болып табылады.
Сапалық көрсеткіштерді ... ... ... ... пен ... ... ... шарушылықты қызметінің эконмоикалық тиімділігінің динамикалық дамуына аса маңызды рөл атқарады. Бұл еңбек өнімділігінің жоғалыуына, өнімнің өзіндік ... ... және ... ұтымды пайдалануға кәсіпорынның рентабельділігінің жоғарылауына ықпалын тигізеді.
Бастапқы есеп құжаттарындағы ақпаратты бухгалтерлік есепшоттарында тіркеу қолмен жазу ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Есеп құжаттарындағы операцияларды тіркеу үшін арнайы нысан кестелері: карточкалар, кітаптар, ... мен ... және тағы ... ... ... ... ...
Бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізуге арналған карточкаларды қалың қағаздан немесе ... ... Олар ... ... ... ... ... орын бойынша талдамалық есептеуге арналған. Әрбір карточкаға реттік нөмір беріліп және оларда карточканың ... ... ... Бұл ... арнайы картотекалық-жәшіктерде сақталады.
Кітаптар - өз алдына ... бір ... ... қағаз беттері болып табылады. Оларды маңызды, яғни көбірек бақылау қажет деп есептелетін бөлімдерде қолданады. Кітапты ... ... бір ... ... ... ... ... яғни бір кітаптағы мәліметпен екі немесе одан да көп адамдар жұмыс істейтін жағдайда оны бухгалтерия қызметкерлері арасында бөліп беруге ... ... ... ... ... ... жоқ ... ұйымдарда міндетті түрде кассалық кітап жүргізілуі керек). Кітаптарды пайдаланудың ... - жеке ... ... ... ... ... яғни жауапты тұлғалар атынан қиянат жасау мүмкіндігі төмендейді.
Жеке беттер - үлкен пішіндегі есеп тіркелімдері болып ... және ... ... ... ... ... есеп ... қамтиды. Олар біріктірілген тіркелімдер рөлін атқарады, яғни синтетикалық (топтамалық) және аналитикалық есепті жүргізуге арналған. ... ... ... яғни ... ... мен ... ... қызметкерлері арасында міндеттерді ұтымды бөлуге мүмкіндік береді және пайдалануға ыңғайлы болып табылады. ... ... ... ... ... хронологиялық, жүйелік және біріктірілген болып бөлінеді.
Хронологиялық тіркелімдер шарушалық операцияларын жұмыстардың орындалу мен құжаттардың бухгалтерияға түсуіне ... жазу үшін ... ... ... ... ... сақталуы мен бухгалтерлік жазбалардың жоғалып кетпеуін бақылауды қамтамасыз етеді. Хронологиялық тіркелімге тіркеу ... ... ... есептеу кітабын және тағы да басқаларды жатқызуға болады.
Жүйелік тіркелімдер шаруашылық операцияларын ... ... ... және бірыңғайлығын анықтау үшін қолданады. Бұларды бухгалтерлік ... ... ... деп те ... болады. Жүйлеік тіркелімге бас кітапты жатқызуға болады. Пайдалануы барысында әрбір синтетикалық шот үшін оның ... жеке бет ... ... ... ... және ... ... біріктіріліп қолданылады. Мысалы: Бухгалтерлік есепте кеңінен қолданылатын журнал-ордерлердегі жазбалар синтетикалық шоттар ... ... ... ...
Мазмұны бойынша (ақпаратты бөлшектеу дәрежесі) тіркелімдер синтетикалық, аналитиклаық және ... ... ... ... ... ... тек ақшалық нысанда құжат нөмірі мен толтырылған уақыты көрсетіліп жүргізіледі. Бірақ әдетте оларда түсініктемелік мәтін болмайды. Бұл ... ... бас ... пен ... ... ... ... болады.
Аналитикалық тіркелімдерді аналитикалық шоттар бойынша жазбаларды жазу үші қолданады. Оның ішінде құжаттың нөмірі, толтырылған уақыты, шаруашылық операцияларының қысқаша мазмұны ... ... ... ... үшін олардың ішінде ақшалай және натуралдық көрсеткшітері қолданады. Бухгалтерлік есепте қолданылатын талдамалық тіркелімдерге карточкалр, кітаптар және ... ... ... және ... есепте қатар қолданыла беретін тіркелімдер - біріктірілген тіркелімдер болып табылады.
Бастапқы құжаттардағы есепті ақпаратты, автоматты өңдеу кезінде тіркелімдер өз ... ... ... ... және тағы ... ... түрінде алына алатын машиограммалар болып табылады.
Бухгалтерлік есепті қолмен жүргізу кезінде тіркелімдегі жазбалар жай ... ... ... ... ... Жай ... бір ғана дана етіліп жасалатын болса, ал көшірмелі жазбалар көшіргіш қағаздардың көмегімен бір уақытта ... дана ... ... ... ... жазбалар өзгертусіз және таза жазылып толтырылуы керек. Тіркелімдерді толтыру барысында немесе ... да ... ... түзету үшін есеп тіркелімдерінде келесі әдістер: түзетпелі, ... жазу және ... ... ... ... қате ... ... дейін анықталса және шоттар корреспонденциясына өзгеріс енгізу қажет болмаса түзетпелі әдіс қолданылады.
Осы жерде қате жазбаны (соманы немесе ... ... ... ... ... етіп бір сызықпен сызады және қажет болған жағдайда сызылған жазба үстіне ... ... ... ... ... келісілген және бухгалтердің қолтаңбасымен бекітілген болуы керек.
Егер шоттар корреспонденциясы дұрыс, бірақ шарушалық операциясының сомасы дұрыс жазылмаса немесе бұл қате есеп ... ... ... кейін анықталса, онда қатені түзету қосымша жазу әдісі арқылы жүргізіледі.
Мысалы:кәсіпорынға басқалардан келіп түскен 130 000 теңге ... мына ... екі ... жазу ... ... ... 1310 шоты 100 000тг. ... 3310 шоты 100 000тг. ... ... ... үшін ... ... (130 ... қосымша жазу жазылады.
Д-т:1310 > шоты 30 000 ... 3310 шоты 30 000тг. ... қате ... балансты жасағаннан және оны тиісті органға тапсырғаннан кейін белгілі болса, ондай қате ... ... ...
Мысалы: кәсіпорынның кассасына жұмысшыларға еңбекақы төлеу үшін есеп айырысу ... 500000 ... ... түсті делік. Осы операцияға мына түрде жазу азылған.
Д-т: 1040 шоты 500 000тг. ... 1030 шоты 500 000тг. ... ... үшін осындай жазу арқылы, бірақ қызыл бояумен, яғни сторно етіліп жазылады.
Д-т:1040 шоты 50 000тг. ... шоты 50 ... ... мына түрде дұрыс жазу жазылады:
Д-т:1010 шоты 500 000тг. ... шоты 500 000тг. ... ... ... мәні ... жазу ... санмен алынып тасталып, оның орнына дұрыс сома жазылады.
Бухгалтерлік есеп нысандары деп - ... бір ... және ... байланысты, екі жақты принципті пайдалана отырып, бухгалтерлік есеп жазуын жүргізуге арналған есеп тіркелімін айтады.
Бухгалтерлік есеп нысандарын және есептелетін ақпаратты ... ... ... ... өзі таңдайды және оны есеп саясатында көрсетеді.
Қазіргі кезде кәсіпорындарда бухгалтерлік есеп нысандарының келесідей түрлері қолданылады: мемориалдық-ордерлі, бас-журнал, журнал-ордерлі, жай және ... ... ... ... ... қолдану).
Бухгалтерлік есептің мемориалдық-ордерлі нысандары қазіргі кезде қолданылатын ескі ... бірі ... ... ... бұл нысандарында кітаптық және карточкалық тіркелімдер жүргізіледі. Синтетикалық есеп үшін кітаптарды қолдану ыңғайлы болса, ал аналитикалық есеп үшін көбінее карточкалар ... ... ... ... ... ... ... толтырылатын алғашқы құжат немесе бірыңғай алғашқы құжаттар үшін бухгалтерлік есепте екі жақты жазу жазылып және ол мемориалдық-ордерлі нысан түрінде ... ... ... ... ... туралы әрбір жүк құжаттың есептеуде жеке жазбамен көрсетудің орнына осындай ... жүк ... ... ... жазады, одан кейін осы тізімдеменің қорытынды мәліметтері негізінде мемориалдық-ордерлі бір ғана ... ... ... Оның ... жазбаның қысқаша мазмұны беріледі немесе құжатқа сілтеме жасалады, шот корреспонденциясы және ... ... ... ... негізінде жазбалар жасалған басты құжаттар қоса беріледі. Барлық мемориалдық-ордерлер жасалғаннан кейін арнайы тіркеме журналында тіркеледі. Әрбір мемориалдық-ордерге реттік ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері ай сайын синтетикалық есептің тіркелімі болып ... бас ... ... Бас ... ... ... ... синтетикалық есептің дебит және кредит айналымдары корреспонденциялары шоты бойынша сәйкес ... ... ... ... соңында бас кітаптың қорытындысы негізінде синтетикалық есептің шоттары бойынша жай ... ... ... ... ... құрылады. Бас кітаптың мәліметтер синтетикалық және аналитикалық ... ... ... ... ... ... ... есеп берудің басқа нысандарын құру үшін қолданылады.
Мемориалдық-ордер формасы аналитикалық есептік кітаптарда, карточкаларда немесе бос беттерде жүргізіледі. ... есеп ... ... ... қоса берілген құжаттардан алады. Ай соңында аналитикалық есеп тіркелімдерінің жазбалары негізінде айналым және сальдолық ... - ... ... ... біріктірілген аналитикалық шот тобына бір ведомость (тізімдеме) құралады. Бұл ... ... ... ... ... аналитикалық шоттардың сальдосы мен айналымдарының қорытындыларын салыстыру үшін қажет.
Есептің мемориалдық-ордерлі ... ... ... ... және есеп ... ... ... Алайда бұл нысанның кемшілігі ретінде - ... бір ғана ... ... ... ... журналдарға, синтетикалық және аналитикалық есептің тіркелімдеріне бірнеше рет қайталанып жазылуын атап өткен дұрыс.
Басқа нысандарға ... ... ... ... көп ... ... етеді. Оның бір түрі бас журнал нысаны. Мұнда негізгі есеп тіркелімі карточкалар мен бос ... ... бас ... деп аталады. ол азғана шоттарды пайдаланатын шағын кәсіпорындарда қолданылады. Оның өзгешелігі кітапта бухгалтерлік жазу хронологиялық және жүйелі түрде ұштастырылып жазылады. ... ... ... құрылуы оған жазылған жазуды көзге көрнекті болып және оған шолуды жеңілдетеді. Журналда шығарылған қалдықтар ... ... ... ... ... ... бола алады да, бөлек айналым тізімдемесін жасауды қажет етпейді. Бас журналда алғашқы және соңғы қалдық шығарылып отырылады, сондықтан да ... ... бас ... ... ... ... болады. Бас журналды жүргізгенде бөлек немесе біртектес алғашқы құжаттар негізінде мемориалдық-ордерлер жасалады.
Журналда жазбалар ... ... ... мен ... ... ... кодтарын, жеке және жалпы сомаларды көрсетумен бірге дебит және кредит бойынша жүргізіледі. Содан кейін әрбір шот бойынша бір айдағы айналым ... ... ... ... Бас кітаптың көрсеткіштері негізінде синтетикалық шоттар бойынша бухгалтерлік баланс құру үшін қолданылатын айналым тізімдемесі толтырылады.
Журнал-ордерлі нысанын ... ... ... есеп ... ... ... принципі - жинақталымдық тізімдемелерде алғашқы құжаттардың мәліметтерін жинақтау. Бұл нысанның негізгі есеп тіркелімі Журнал-ордер болып табылады. Журнал-ордерлерде алғашқы ... ... ... ... алынатын хронологиялық және жүйелік жазбалар біріктіріліп көрсетіледі. Әрбір синтетикалық шотқа арнайы журнал-ордер ашылады, оның ішінде шоттың кредитінен сәйкес шотардың ... ... ... операциялар көрсетіледі. Құралдардың қозғалысын бақылауды күшейту үшін журнал-ордердің жинақталымдық тізімдемелері бірге қолданылады. Кейбір журнал-ордерлерде синтетикалық және ... ... ... ... ... ... ... карточкалары қолданылмайды және айналым тізімдемелері құрылмайды. Журнал-ордерлерде типті шот корреспонденциясы қойылуы ... Бұл ... ... етіп ... және ... ... ...
Кесте 1
Есептің журнал-ордер нысаны жазбаларының сызбасы,
Құжаттар
Тізімдемелер
Журнал-ордерлер
Кассалық кітап
Аналитикалық есеп карточкалары
Баланс және есеп-қисаптың басқа да нысаны
Бас кітап
Аналитикалық шот бойынша айналым тізімдемесі
Бастапқы ... ... ... ... ... ... ... журнал-ордерлерге немесе жинақталымдық тізімдемелерге жазады, ал қорытынды көрсеткіштер журнал-ордерлерге көшіріледі. Журналда аналитикалық есебі жүргізілмейтін шаруашылық операциялар бойынша мәліметтер ... ... ... ... (негізгі құралдардарды есептеу)
Ай соңында барлық карточкалар журнал-ордерлер және солардың ... ... ... сомалар есептеледі. Карточкалардың қорытындысы аналитикалық шот бойынша айналым тізімдемелеріне көшіріледі, ал журнал-ордерлер мен тізімдемелердің қорытындысы басқа журнал-ордерлердің тізімдемелері мен корреспонденцияланушы ... ... ... және ... есеп берулер, банк көшірмесі және тағы басқалар) бойынша салыстырылады. Өзара салыстырудан кейін кредит айналымының ... ... ... ... бас ... ... ... жазады. Бас кітаптың әрбір синтетикалық шотының дебит бойынша айналымдарын әртүрлі шоттардың кредиті бойынша айналымдар ... ... ... ... жинақтайды. Осындан кейін бас кітаптағы әрбір шоттың дебиті бойынша ортақ қорытынды есептеледі, ай соңындағы қалдық шығарылады және ... ... пен есеп беру тағы ... ... ... ... құрудан бұрын айналым тізімдемелерінің қорытындысын бас кітаптың сәйкес шоттарының ... ... ... ... ... журнал-ордерлі нысаны есептің бас-журнал нысанымен кейбір ортақ қасиеттеріне ие, ... ... ... құжаттардың мәліметтері бойынша жалпы бірыңғай операциялар туралы ... ... бір ... ... және ... есепті біріктіру, бас кітапта синтетикалық шоттар мен сальдо және тағы басқалар бойынша ағымдағы айналымдарды көрсету.
Шағын ... ... есеп ... жай ... ... ... қолдана алады.
Есептің жай нысаны шаруашылық операцияларын есептеу кітабында қарастырылады. Ол кітап кәсіпорындарда қолданылатын барлық шоттарды қамтиды, сондай-ақ синтетикалық және ... ... ... яғни ... тіркелім болып табылады. Бұл құжатқа жазылатын ақпараттар алғашқы құжаттардан алынып, хронологиялық ... бір ... ... ... ... ... жүргізіледі. Бухгалтерлік есептің жай нысанындағы жазбалар сызбасы 2-ші кесте көрсетілген.
Кесте 2
Бухгалтерлік есептің жай нысанындағы жазбалар сызбасы,
Құжаттар
Кассалық кітап
Шаруашылық операциялар-
дың есеп ... ... ... ... мен есеп ... ... ... және есеп берудің басқа нысандары
Кітап ұйымының кез келген уақыттағы мүліктері мен ... ... ... анықтауға, бухгалтерлік есеп құруға мүмкіндік береді. Кәсіпорынның бухгалтерлік есебінің жай нысанындағы аталған есеп тіркелімінен басқа есеп айырсу - ... ... ... ... есеп ... тізімдемесі жүргізіледі.
Есептің бұл нысаны өндірістік емес салалардағы шағын кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... ... ... біреуі бойынша жүрген операцияларды есептеу үшін қолданылады.
Бастапқы құжаттар (актілер, жүкқұжаттар, есеп-қисап және тағы басқа) негізінде шарушалық операциялар екі ... ... ... - ... ... ... ... шот нөмірі, екіншіден - корреспонденцияланушы шоттың кредиті бойынша дебиттеуші шоттың нөмірінің ұқсас ... ... ... қаражат қалдықтары, солардың негізінде жазбалар жүргізілген бастапқы құжаттардың ... ... ... ... (кассалық есеп беру, банк көшірмесі және тағы басқалары).
Кәсіпорынның бір ... ... ... ... ... ... арналған қаржы-шарушалық қызметінің айлық қорытынды жинақтау тізімдемелері арқылы ... ... ... Ал бұл шахматтық тізімдемедегі мәліметтер негізінде кәсіпорынның айналым тізімдемесі, бухгалтерлік балансы және есеп беру ... ... да ... ...
1.2 ... ... есепті жүргізу барысындағы басқару және салық есептерінің атқаратын рөлі
Басқару мен ... ... ... үшін өз шығындарыңды және бәрінен бұрын өндірістік шығындар жайлы ақпаратты талдай білу керек. Шығындарды талдау ... ... ... олардьің шектен тыс болу болмауын айқындауға, жұмыстың сапалық көрсеткіштерін тексеруге, бағаларды дұрыс қоюға, шығындарды реттеу мен ... ... мен ... пайдалы деңгейін жоспарлауға көмектеседі.
Отандық ұйымдарда бүгінгі уақытқа дейін орталықтандырылған мемлекеттік баға белгілеу жағдайында дұрыс ... ... ... арасындағы қосымша шығындарды бөлу арқылы толық өзіндік кұн есебі ғана ... ... әр ... нысаны үй|ымның жекелену, мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру процесінің даму, еркін баға белгілеу мен шығарылатын өнімнің ассортиментін өз бетінше ... ... ... нарықтық зкономиканың басқа жақтарын дамыту шамасы бойынша бухгалтерлік практиканың жаңа және келешектік бағыттарының бірі басқару ... ... ... бірте-бірте өсуде.
Бухгалтерлік басқару есебі - шаруашылық және қаржылық іс-әрекетпен шұғылданатын әркімге қажет білім саласы.
Шаруашылық қатынастардың қандай тобы көрсетілуіне байланысты бухгалтерлік есеп екі ... ... ... ... есеп пен басқару есебі. Қаржылық есептің мәліметтері салыстырмалы және мекеменің қаржылық жағдайына, оның төлемге және несиеге ... оған ... ... ... әділетті баға беру үшін ішкі пайдаланушыларға, ннвесторларға, кредиторларға және басқа ... ... ... ... тиіс.
Нарықтың экономика елдерінде бухгалтерлік есептің дамуы көрсетілген екі бағыт бойынша өзінің методологиялық, ... және ... ... ... ... ... мәні мен белгіленген міндетін, оның ұйым есебінің жүйесіндегі орнын, ақпараттык қамтамасыз ету мен жүргізу тәсілдерін карау керек.
Сонымен, басқару есебі есептеу, ... ... ... ... жолдау жүйесі мен талдаушылық тұрғыдан қажетті шаруашылық іс-әрекеттің қорытындыларын, қыска мерзімді және ұзақ мерзімді келешекте кәсіпорын қызметінің қаржылық ... ... ... әр ... ... шешімдерін шұғыл қабылдау жүйесін көрсетеді.Басқару есебінің объектілері, мен міндеттері,контроллинг жүйесіндегі орны ерекше.
Басқару есебінің ... ұйым мен оның ... ... ... қорытындылары мен шығындары; баға белгілеу, бюджеттеу және ішкі есеп беру болып табылады.
Құнды қағаздармен қаржылық ... ... сату мен ... алу, жал және ... операциялары, еншілес және тәуелді қоғамдарға инвестициялар және т.с.с. басқару есебінің шеңберінен шығады.
Бұрын атап көрсетілгендей, басқару есебінің өрісі - есеп беру ... ... ... ... ... ... басқару есебін кейде жауапкершілік орталықтары жөніпдегі есеп ... ... есеп деп те ... есеп - ... жеке ... ... ... туралы ақпаратты жинау, көрсету және жинақты қорыту жүйесі.
Кәсіпорынның акпаратгық жүйесіндегі басқару есебінің объектілері көрсетілетін әр ... ... мен ... басқару есебімің тәсілдері деп аталады. Ол мынадай элементтерден тұрады.
Құжаттама - кәсіпорынның өндірістік қызметін жеткілікті дәрежеде ... ... ... ... мен ... машиналық атқарушылары. Кәсіпорын ерекшелігіне сәйкес бастапқы есеп қаржьшық және ... ... ... ... ... көзі болып табылады.
Түгендеу - объектінің іс жүзіндегі жағдайын, сондай-ақ есептік мәліметтерден ауытқушылықты, есепке алынбаған құндылықтарды, шығындарды, кем ... ... ... ... мен ... ... ... шоттарды пайдалану - белгілі бір белгілер бойынша объекті туралы ақпаратты жинақтауға және жүйелендіруге мүмкіндік беретін - ... ... ... ... ... ... мен ... және стратегиялық шешімдер қабылдау үшін тиімді пайдаланады.
Бақылаушы ... - сол ... ... ... ... ... жазбалар жасалатын жиынтық шоттар. Бақылаушы шоттар жүйесі қаржылық және ... ... ... ... буын ... шығады және есептік жазбалардың толықтығы мен дұрыстығың анықтауға жол ... ... - ... ... ... ... пайдалану мен шығындарды өнімге айналдыратын ең өнімді жолдарды іздестіруді қамтамасыз ететін оңтайлы нормалар мен ... ... ... есептеу процесі. Мөлшерлеусіз қорлар мен іс жүзіндегі шығындар жағдайын ... мен ... ... ... ... ... ... Мөлшерлер бақылау жүйесінің негізгі ретінде жауапкершілік, азық-түлік және ... ... ... ... және топтастырылады.
Ынталандыру - кәсіпорының мақсаты мен міндеттерін анықтауға, осы мақсаттарға сәйкес шешімдер қабылдауға жетелейтін ... ... ... ... ... құралы. Бұл ретте сметалар мен оларды орындау туралы атқару есептері алға ... - ... ... ... ашу мен жоюға мүмкіндік беретін, кәсіпорын қызметін бұрын белгіленген тапсырмаларды орындауға бағыттайтын жоспарлау мен талдауды аяқтау процесі.
Басқару есебінің ақпараты оперативті ... ... ... ... және ... ... Өз ... қаржылық есеп мәліметтері жанжақты қарастырылады; басқару есебінен түсетін ақпаратпен толықтырылады.
Бағалау - ... ... ... ... ... ... ... қойылған мақсатқа (кері байланыс) жету анықталады; ауытқу себептері: жоспарлау кемшіліктері; оперативті шешімдер санын көбейтуге әкелген іс-қимылдың қолайсыз ... ... ... ... ... сәйкессіздігі; қате мақсатты таңдау айқындалады.
Тәсілдің барлық элементтері бір-бірінен алшақ емес, басқару міндеттерін шешуге бағытталған ішкі ... ... ... ... ... етеді.
Бухгалтерлік басқару есебінде қолданылатын топтар сан алуан:
* бухгалтерлік қаржылық есептің жұмыс әдістері (шоттар мен екі ... ... ... мен құжаттама, байланысты қорыту мен есеп беру);
* индекстік тәсіл (статистикада қолданылады);
* экономикалық талдау ... ... ... ... ... ... ... (корреляция, желілі бағдарламалау, ең аз шаршы әдісі және ... ... бір ... ... ... кірістіреледі және кәсіпорынды басқару мақсатында қолданылады.
Сонымен, басқару есебінің негізгі мақсаттары мен міндеттерін осылайша тұжырымдауға болады:
* шығындар мен ... ... есеп ... ... ... ... ... шығындарды жоспарлау, бақылау және талдау;
* бюджеттеу;
* баға белгілеу үшін негізді қамтамасыз ету;
* жедел басқару шешімдерін қабылдауда қаржылық менеджерлерге ақпараттық көмек ... ... ... және ... ... ... бақылау, жоспарлау жәнеболжау;
* кәсіпорын дамуының ең тиімді жолдарын таңдау.
Кәсіпорынның басқару жүйелерінің ... ... ... ... және ... ... (баскару дегенді білдіреді) ұғымы жиі-жиі кездесе бастады. Бұл басқарудың барлық саласы мен деңгейін қамтитын шаралар кешені арқылы ... ... ... ... шаруашылық жоспарлау және тиісті бақылау процестерін біріктіретін тәсілдердің бірі.Контроллинг - кәсіпорынның түпкілікті мақсатын ... ... ... ... бақылау жүргізеді.
Басқару есебі жинау, тіркеу және ақпаратты ... ... ... ... ... есебі болып табылмайды. Бұл - бәрінен бұрын әр түрлі жүйе бөліктері мен тәсілдерді бір тұтас мақсатқа жету үшін жұмылдыратын кәсіпорынның ... ... жүйе ... ... ... ... басқармасы немесе контроллинг деп атауға болады.
Кәсіпорынның өндірістік ресурстары - талдаудың жэне ... ... ... ... ... ... ... істейтін өндірістік ресурстардың құрамдас бөліктері статистикалық болып қалмайды, олар айналым жасайды, түрі өзгереді, өнімге айналады, үнемі қозғалыста болады, ... және ... ... ... ... айналымының барлық кезеңдерінде өндірістік ресурстар (жабдықтау-дайындау қызметі, өндіріс пен өткізу) жүйелі ... ... ... ... ... бұл көрсету ерекшелікті, ол қозғалысты (мысалы. кәсіпорын қой-маларындағы материалдық ресурстардың есебі, жабдықтаушыларындағы түсім мен өндіріске беру, цехтағы, цех ... ... ... ... ... ... мен бар-жоғына қатысты болады.
Материалдық ресурстар мен негізгі қорлардың сақталуы үшін материалдарға жауапты адамдар жауапкершілігі ғана қарастырылған. Өндірістік ... ... ... үшін ... ... ... ... бұл ресурстар кәсіпорынның әр түрлі саладағы қызметінің белгілі бір операцияларын атқаратын әр қилы құрылымдық бөлімшелерінде қолданылады. ... ... ... ... ... көрсеткіштер жүйесі сәйкес келеді.
Бұрын айтылғандай, қазіргі жағдайда басқару ... ... мен ... ... ... ... ... мүмкін. Ішкі қажеттіліктер үшін есепке тіркеуді реттейтін құжаттардың болмауы, ұйымдастыру мен есептегі техниканың бар болуы өндірістік есепті басқару есебі етіп ... ... ... ... ... жүйесін жасағанда әрбір саланың тиімділігін анықтаумен бөлінгісіз байланыстағы іс-әрекет өрістері бойынша шығыстарды есептеу негіз қалаушы белгі ... ... ... есебін ұйымдастыруға деген мұндай көзқарас оның құрамдас бөлігі ретінде бөлінуіне жол береді:
* жабдықтау-дайындау қызметі;
* өндірістік кызмет;
* қаржылық - ... ... ... ... ... ... ... есебінің принциптеріне мыналар жатады: кәсіпорын қызметінің үздіксіздігі; жоспарлау мен ... ... үшін ... ... іс-әрекет нәтижелерін бағаларын өлшеу бірдей бірлігін пайдалану; ... ... ... және ... ақпараттың жалғастығы, сабақтастығы және бірнеше рет пайдалану; ішкі есеп беру көрсеткіштеріне басқару деңгейлері арасындағы қатынастық ... ... ... ... шығындарды, қаржыны, коммерциялық қызметті басқарудың бюджеттік (сметалық) тәсілдерін қолдану; есеп объектілері туралы тура ақпаратты қамтамасыз ... ... мен ... есеп ... ... ... ... және коммерциялық циклдарын көрсететін мерзімділік. Аталған принциптердің жиынтығы басқару есебі жүйесінің ықпалдылығын қамтамасыз етуі, бірақ есептік процесті бір ізге ... ... ... ... ... ... ... өндіріс ауқымын қысқаратын және өзінен-өзі тарайтын ниеті жоқтығымен бейнеленеді. Бұл принцип бухгалтерлерді ұзақ ... ... ... ... өндірудің бәсекеге қабылеттілігін талдау, шикізат пен материалдарды, ассортиментті өзгерту мен жаңа өнімді игеру, инвестициялар және т.с.с. ақпараттық қызмет етуді ... ... ... мен ... ... жоспарлы-есептік өлшем бірліктерін пайдалану, олардың арасындағы тікелей кері байланысты қамтамасыз етеді.
Жоспарлы-есептік бірліктер жедел (оперативті) өндірістік жоспарлау ... әр ... ... ... ... ... ... өндірістің басқару есебі мен шығындардың бухгалтерлік есебі ... ... ... ... ... ... есеп жүйесінің методологиясын әзірлеу үшін, жекелеген құрылымдық бөлімшелердің - шаруашылық жүргізу нәтижелерін анықтау үшін нақты ... ... ... Өндірістің басқару есебінің жоспарлы-есептік бірліктері мен бухгалтерлік есеп қолданылатын, қоймаға тапсырылған дайын өнімді өлшеу бірліктері бірдей. Солар арқылы ... мен ... ... қаржылық есептері арасында байланыс байкалады.
Кәсіпорыннын кұрылымдық бөлімшелері қызметінің нәтижелерін бағалау- басқарү есебі жүйесін құрудың ... ... ... ... ... ұйымдастыру формаларының бір-біріне ұқсамайтын барлық өзгерістері болса да, басқару есебі оперативті - ... және ... ... ... ... ... ... Басқару есебі жоспарлау мен бақылау жүйесімен біріккенде цехтың, участоктың, бригаданың шаруашылық жүргізу механизімін білдіреді. ... ... ... ... ... өндірістен өнімде өткізуге дейінгі кәсіпорынның пайдасын қалыптастыру тенденциялары мен ... ... ... ... ... бөлімшелердегі және олардың ішіндегі оралымды басқару қажеттіліктеріне бейімделугетиісті.
Алғашкы ... ... ... және ... процесінде сабақтастық пен көп қолданыс принциптерін сақтау есеп жүйесін қарапайымдандырады және оны тиімді етеді, аз шамадағы мәліметтерден ... ... ... ... ең көп ... ... (аз ... - бухгалтер-талдаушының алдына қойылған мақсатты шешуде атқаратын зор маңызы) алуға ... ... ... алғашқы бастапкы есеп мәліметтері бойынша ішкі есеп берудің көрсеткіштерін соншалықты қалыптастыру мүмкіндіктерін ие болғандықтан, олар кәсіпорын ... ... ... ... ... атап ... нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорындар өз бетінше жоспарлар, өндірістік бағдарламалар жасайды, өндіріс пен өнімді өткізу, баға саясаты саласында стратегияны белгілейді. ... және ... ... шешу ... сондай-ақ басшы тиімді басқару шешімдерді қабылдауы үшін кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы ең анық жедел ақпарат қажет. Мұндай ақпаратты бухгалтерлік басқару ... ... ... және де ... ... ... ... процесінде ұйымда қаржылық және басқару есебінде көрсетілетін қорытынды ақпарат үшін негізгі материалдар болып ... ... ... ақпараттың біразы пайда болады. Менеджерлер үшін кез келген ақпарат ол есеп объектісі болу-болмауына, сандық бағалауға келу-келмейтіндігіне қарамастан, маңызды. Ірі ... ... ... өнім сапасына көңілі толмайды және ол басқа жабдықтаушыны іздеуге әзір деген қауесет есегі пен бақылаудың ... ... да, ... ... ... де бұл өте ... ақпарат. Басқару есебіне қажетті, ақпараттың басқа типті ақпараттан, оның ішінде, қаржылық есепте пайдаланылатын ақпараттан ... ... ... ... ... үшін ... және дайындалған бухгалтерлік басқару ақпаратына сыртқы пайдаланушыларға арналтан ақпаратқа қарағанда, басқаша ... ... ... ... сандық емес ақпаратта (қауесет, әлеуметтік пікір-сұрау және т.с.с. нәтижелері) есептік және есептік емес болып ... ... да ... ... ... ... ... негізділік принципі басқару есебінде ескерілмеуі мүмкін, сондықтан нақты және болжамдық бағалар да ... ... ... қабылдау үшін зерттеу объектісі туралы толық немесе толық емес ... ... ... Сонымен бірге кейбір жағдайларда тез өңделетін, толық емес ... та ... ... ... ... жедел басқару шешімдерін қабылдау үшін жеткілікті болатын жуық ақпарат та қолданылуына ... және ... ... ... ... ... Ішкі ... есептік ақпарат нақтылы басқарушыларға ұсынылуы тиіс;
* ... ... ... ... қабылдауға қажетті көлемде ұсынады;
* Талдаушылық. Басқару есебі кұралында құрылымдық бөлімшелердің іс әрекеті нәтижелерін өте анық және ... ... ... мен кәсіпорынның пайда алуға қатысу үлесін анықтау мақсатымен акпарат жиналады, ... ... ... ... пен ... ... ... бөлігі жоғарыда аталған принциптерге сай болып және өзгермелі басқару ахуалы жағдайында немесе өндіріс факторлары өзгеруіне ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс. Бұдан басқа, жауапкершілік орталыктарына осы ақпаратты қолдану бойынша өз ұсынстарын жасау және жоғарыда тұрған буынның қарауына ... ... ... ... ... ... ... ықтимал тәуелділік аумағына менеджерлердің назарын аударуға тиіс және ... ... ... ... баға болуы керек;
* Жеткілікгі дәрежедегі үнемділік. Ақпарат алудың пайдасы онымен қамтамасыз ету құнынан ... ... ... жүргізу мақсатқа сәйкес немесе ұтымды деп саналады.Пайда мен ... ... ... ... ... негізінде анықталады (өзіндік құнды әрі қарай төмендету жагымды қаржылык нәтижелерді көбейтуі мүмкін).
Нарықтық экономикаға көшу ... ... де, оның ... да пайда болатын ақпарат көлемін едәуір ұлғайтуды ұйымнан талап етеді.
Шығарылатын өнімге сұраныс, белгілі бір ... мен ... ... ... ... бұл ... ... материалдық-техникалық қамтамасыз ету, негізгі өндіріс, өндірістің техникалық дайындығы, өндіріске шығындар мен ... бір ... ... ... және ... ... ақпарат көлемі ұлғаяды. Көптеген кәсіпорындарда ақпараттық қажетгіліктер шамамен бірдей.
Басқару есебі мен қаржы есебінің салыстырмалы сипаттамасы туралы айтатын ... ... ... бухгалтерлік есептің жалғасы болып, онымен тығыз өзара байланыстары және белгілі бір айырмашылықтары бар. Есептің екі түрі де ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Есептің екі түрін біріктіретін ең маңызды ... - ... ... ... ... үшін ... ... атап айтқан жөн. Сонымен, қаржылық есептің мәліметтері инвесторларға кәсіпорынның даму келешегін бағалауда жәрдемдеседі. Басқару есебінің мәліметтері баға ... ... ... және т.б. ... ... ... ... қаржылық есеп пен басқару есебі арасында негізгі айырмашылықтар бар. Олардың ең маңыздыларын ... ... ... ... - ақпаратты сыртқы пайдаланушылар үшін қаржылық есеп беруді ... ... ... - ... өндірістік-шаруашылық қызметті басқару мен бақылау, жоспарлауға арналған ақпаратты жинау және өндеуді шұғыл қамтамысыз ету.
Ақпарат ... есеп үшін - ... ... ... жинақтайтын есептік жүйесі, сонымен қатар салық салу жүйесінің элементтері.
Басқару ... үшін - ... есеп ... ... басқалары, материалдық ресурстар шығындарының технологиялық қалдықтардың мөлшері (нормасы) жайлы мәліметтер, рыноктағы ахуал туралы зерттеулер, ғылыми-зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... бар ... ... қорытындыларын қолдану мүмкіншіліктері, шаруашылық шарттарының тармақтарын тараптардың орындамауы кезінде айыптық санкция ... және ... ... ... есеп - ең ... ... ... жүргізу тәсілдері
Қаржылық есеп - шоттар мен екі жақты жазу, кұжаттама мен түгендеу ... ... ... қызмет етеді.
Есептің екі түрін біріктіретін ең маңызды белгі - олардың ақпараты шешім ... үшы ... ... атап ... жөн. Сонымен, қаржылық есептің мәліметтері инвесторларға кәсіпорынның даму келешегін бағалауда ... ... ... мәліметтері баға белгілеу, шығындарды азайту және т.б.
Басқару есебі бұл әдістерді қолданады, бірақ үнемі емес. ... жазу ... ... қосарлы жүйе бойынша жүргізілмейді, яғни кез келген пайдалы жүйе қолданылады.
Есеп жүргізу тәсілдерін еркін тандау
Қаржылық есеп ... ... ... ... және ... реттейтік бухгалтерлік есепті жүргізудің жалпыға бірдей принциптерімен есептелген, яғни ол белгілі бір дәрежеде орталықтандырылған. Көпшілікке арналған ... ... ... ... ... ... ... басқарушылардың мақсаттары мен міндеттеріне орай ұйымдастырылады мемлекет ешқандай реттемейді, ең тиімді басқару шешімдерін қабылдауға ... ... ... ... ... басқа ешқандай шектер жоқ, кәсіпорын мүддесіне қызмет етеді, оның қаржылық есептен артықшылығы да осында. Басқару есебі ... ... ... және тәжірибеге немесе жалпы қолайлылығына негізделген. Бұл орайда басқару есебінің орталықтандырылмауы туралы да ... ... ... ... ... ақпарат ұйымдастыру-құқықтық түрлеріне қарамастан, барлық кәсіпорындар үшін бірыңғай, ҚР Қаржы министрлігі, Мемлекеттік салық қызметі және басқа орталық ведомостволар бекіткен формалар ... ... ... ... ... ... ... еркін формада ұсынылады; міндетті формалар, бланктер жоқ. Оның үстіне, басқару есебін жүргізу ... ... ... өз ... ... ақпаратының өлшеуіштері
Шаруашылык процестерін жинақтап қорыту үшін қаржылық есепте ақшалай ... ... ... жөніндегі мамандар жұмыстарында өлшеуіштердің барлық түрлерін: заттық, еңбек, ақшалай, яғни келгенін пайдаланады.
Ақпараттың ашық көрсетілу дәрежесі
Қаржылық есепте - коммерциялық ... ... ашық деп ... ... ... ... аудиторлар растайды.
Басқару есебінде коммерциялық құпия болып табылады, жариялауға болмайды және ... ... ... ... ... ... өндіріске шығатын шығыстардың біртекті түрі деп түсінілетін экономикалық элементтері бойынша топтастырылады. Элементтер бойынша шығындарды, ... ... ... ... ... ... ... өндірісте не жұмсалады? Қаржылық есепті жүргізу мақсатымен экономикалық элементтердің ... ... ... ... ... еңбек өтеуге шыққан шығыдар;
* әлеуметтік қажеттіліктерге аударымдар;
* амортизация;
* басқадай ... ... ... ... ... ... ... бойынша нәтижені (лайда немесе шеккен зиян) анықтауға мүмкіндік береді.
Басқару есебінде шығындар калькуляция ... ... ... ... ... ... Шығынды көтеруші ретінде сыртқы рынокта да, ұйым ішінде өткізуге арналған кәсіпорындардын өнім (жұмыс, көрсетілген қызмет) түрлері ... ... ... ... ... ... мына сұраққа жауап береді: ресурстар неге жұмсалды және қайда?
Өнеркәсіп орындары үшін мынадай калькуляциялык баптар тән:
* шикізат пен материалдар;
* қайтарымды ... ... отын және ... қажеттіліктерге энергия;
* сатып алынатын жартылай өнімдер, құрастырмалы бұйымдар, басқа жақтағы кәсіпорындар мен ... ... ... мен ... ... өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбекақысы;
* өндірістік жұмысшылардың қосымша еңбекақысы;
* әлеуметтік қажеттіліктерге аударымдар;
* өндірісті дайындау мен игеруге ... ... ... мен ... ... шығындары;цехтықшығындар;
* жалпызаводтық шығындар;
* өзге өндірістік шығындар;
* коммерциялық шығындар.
Алайда әрбір ... ... ... бойынша шығындарды жіктейтіндігін өз бетінше шешеді,
Есептің негізгі объектісі
Қаржылық есепте кәсіпорынның шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... ... ... орталықтарына аударылады.
Есепті жасаудың мерзімділігі
Қаржылық есепте - заңнамалық нормативті актілермен белгіленеді. Кәсіпорын ... ... есеп жыл ... бойынша, толық емес - тоқсан сайын жасалады.
Басқару есебінде есептер қажетгілігіне қарай: ай сайын, апта сайын, күн ... ал ... - әр ... ... ... ... ... шұғыл жасалады.
Ақпараттың сенімділік дәрежесі
Қаржылық есеп құжатпен расталған, бірақ бұған қарамастан, оның бағалары шүбәсіз дәл болмауы мүмкін.
Басқару есебінің ақпараты көбіне ... ... ... және ... есеп ... ... байланысты емес. Нәтижесінде басқару есебінде жуық бағалаулар жие қолданылады.
Базистік ... есеп ... ... баланс теңдеуіне кұрылады: Актив = Өзіндік капитал + Сыртқы міндеттемелер.
Басқару есебінің құрылымы осы ... ... ... ... ... ... - ... бағытталу. Басқару есебінде -болашақты бағдарлау.
Есептердің әдістемесі
Қаржылық есептердін материалдары бастапқы бухгалтерлік мәліметтерге көбірек сүйенеді.
Басқару есебінде есептесулер, ең алдымен, ұйым ішіндегі ... ... ... ... ... ... талдау мен болашақты болжау бағаларының, бастапқы мәліметтердің үйлесіміне негізделеді.
Салық және ... ... ... да ... төлемдер белгілі бір мөлшерде мемлекеттік табысқа міндетті түрде аударылатын ақшалай немесе заттай төлем болып табылады. Қазақстан Республикасында 2008 жылы 10 ... ... ... ... (Салық кодексі) қолданысқа енгізу туралы №100-IV заңы қабылданып, ол 2009 жылдың 1 қаңтарынан қолданысқа енгізілді.
Салық кодексінде салықты және бюджетке ... ... да ... ... ... енгізу және есептеу мен төлеу тәртібі жөніндегі билік қатынастары, сондай-ақ мемлекет пен салықтөлеуші (салық агенті) арасындағы ... ... ... ... ... реттелген.
Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер мемлекет белгіленген тәртіппен және жағдайларда белгіленеді, енгізіледі, ... ... ... жояды.
Салық кодексі мен Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық актілерінің арасында қайшылықтар болған кезде салық салу мақсатында салық Кодекстің ... ... ... көзделген жағдайларды қоспағанда, салықтық қатынастарды реттейтін нормаларды салықтық емес заңнамаға енгізуге тыйым салынады.
Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған ... ... ... кодексінен өзгеше ережелер белгіленсе, көрсетілген шарттың ережелері қолданылады.
Қазақстан Республикасының салық заңнамасы Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында қолданыста болады және жеке ... ... ... мен ... ... ... ... кодексінде салық әкімшілігін жүргізу, салық есептілігін белгілеу ерекшеліктері, сондай-ақ салық төлеушілердің (салық агенттерінің) жағдайын жақсарту жөніндегі өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... ... ағымдағы жылдың 1 қарашасынан кешіктірілмей қабылдануы және олар қабылданған жылдан кейінгі жылдың 1 ... ... қана ... ... ... ... көрсетілген.
Салықтың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің түрлері
Қазақстан Республикасында мынадай:
салықтар:
* корпоративтік табыс салығы;
* жеке табыс ... ... құн ... ... ... рента салығы;
* жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен ... ... ... көлік құралы салығы
* жер салығы;
* мүлік салығы;
* ойын бизнесі салығы;
* тіркелген салық;
* бірыңғай жер ... ... ... да ... төлемдер:
мемлекеттік баж;
алымдар;
тіркеу алымдары;
автокөлік құралының Қазақстан Республикасы аумағымен жүргені үшін алым;
аукционнан ... ... ... түрлерімен айналысу құқығы үшін лицензиялық алым;
телевизия және радио тарату ұйымдарына радиожиілік спектрін пайдалануға рұқсат беру үшін алым;
мыналар:
жер учаскесін ... ... ... су ... ... үшін;
қоршаған ортаға эмиссия үшін;
жануарлар әлемін пайдаланғаны үшін;
орманды пайдаланғаны үшін;
ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... ... ... үшін;
қалааралық және (немесе) халықаралық телефон байланысын, сондай-ақ ұялы байланысты бергені үшін;
кеме жүзетін су ... ... ... ... жарнаманы орналастырғаны үшін төлемақылар қолданылады.
Салықтың, бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің сомасы Қазақстан Републикасының Бюджет кодексінде және ... ... ... ... ... тәртіппен тиісті бюджеттердің кірістеріне түседі.
Мемлекетік бюджет - республикалық және жергілікті бюджеттерден тұрады.
Республикалық бюджеттің түсімдерінің ... ... ... ... және ... құн ... ... Жергілікті бюджеттің түсімдерінің қомақты үлесін жеке табыс салығы, әлеуметтік салық, көлік құралы салығы, жер салығы, ... ... ... ... ... салық, біріңғай жер салығы құрайды. Акциздер, экспортқа рента ... жер ... ... ... ... мен ... әр ... республикалық бюджет туралы заңында айқындалған тәртіппен тиісті бюджеттердің (республикалық немесе жергілікті) ... ... ... ... ... лизингі, ұзақ мерзімді келісім шарттар, бірлескен қызметті жүзеге асыру мәселелерінде белгілі шындықтар туындайды. Сондықтан жаңа салық кодексінде олар жеке қарастырылған
Қазақстан ... ... ... үш ... асатын мерзімге жасалған лизинг шарты бойынша мүлікті беру, егер ол мынадай талаптардың біріне жауап берсе, қаржы лизингі болып табылады:
* ... ... ... ... ... ... ... және (немесе) лизинг алушыға мүлікті тіркелген баға бойынша сатып алу құқығының ... ... ... ... мерзімі қаржы лизингі бойынша берілетін мүліктің пайдалы қызмет мерзімінің жетпіс бес процентінен асып кетсе;
* қаржы лизингінің бүкіл мерзімі үшін ... ... ... құны ... ... ... ... мүлік құнының тоқсан процентінен асып кетсе.
Мұндай беру салықтық есепке алу ... орай ... ... ... сатып алуы ретінде қарастырылады. Бұл ретте лизинг алушы - лизинг затының иесі ретінде, ал лизингтік төлемдер лизинг алушыға берілген кредит ... ... ... қарастырылады.
Ұзақ мерзімді келісім шарттар Келісімшарт бойынша көзделген өндіру, орнату, қүрылыс ... ... ... ... ... салық кезеңінің шегінде аяқталмаған өндіруге, орнатуға, қүрылысқа ... ... ұзақ ... ... ... табылады.
Салық кезеңінде ұзақ мерзімді келісімшарт бойынша ісжүзінде келтірілген шығыстардың сомасы шегерімге жатқызылуға жатады.
Ұзақ мерзімді келісімшарттар бойынша табыстар салық ... ... ... іс ... әдіс ... ... әдісі бойынша айқындалады.
Табыстарды айқындаудың таңдап алынған әдісі ... ... алу ... ... және ... ... мерзімі ішінде өзгертілмейді.
Аяқталу әдісі бойынша есепті салық кезеңіндегі үзақ мерзімді келісімшарт бойынша ... ұзақ ... ... ... ... және ... келісімшарттың есепті салық кезеңіндегі атқарылу үлесінің шығарылған жалпы ... ... ... ... ... ... Бірлескен қызметті жүргізу туралы уағдаластық не заңды тұлғаны құрмай бірлескен қызмет туралы шартқа екі және одан да көп ... ... ... қызмет туралы шарт болған жағдайда бірлескен қызмет туралы шартқа әрбір қатысушы бойынша тиісінше ескеріледі және оларға салықтар салынады.
Бірлескен қызмет ... ... ... ... өзінің қатысу үлесіне қатысты салық салу объектілерін және салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін бірлескен қызмет бойынша активтерді, міндеттемелерді, табыстар мен ... ... ... дербес жүргізеді.
Бірлескен қызмет туралы шартта салық салу объектілерін және салық салуға ... ... ... үшін бірлескен қызмет бойынша активтерді, міндеттемелерді, табыстар мен шығыстарды бөлу ... ... ... ... ... ... шартқа қатысушылар алғашқы салық есептілігін табыс еткенге дейін осындай тәртіп және бірлескен қызмет нәтижесінде туындайтын ... ... ... ... ... ... салықтық есепке алу саясатын әзірлеп, бекітеді.
2САЛЫҚ, БАСҚАРУ, ҚАРЖЫЛЫҚ, БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІЛІКТЕРІНІҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСЫ
2.1 Кәсіпорынның қаржылық есебін жүргізудегі ... ... ... ... байланысын көрсету
Мемлекет салық қызметі органы арқылы салық төлеушіден - оның ... ... ... ... орындауын талап етуге, ал олар орындалмаған несеме тиісінше орындалмаған жағдайда оларды ... ету ... ... және ... ... көзделген тәртіппен мәжбүрлеп орындату шараларын қолдануға құқылы.
Салық міндеттемесі - салық төлеушінің ... ... ... ... алдында туындаған міндеттемесі салық міндеттемесі деп танылады, оған сәйкес салық төлеуші салық ... ... ... тұруға, салық салу объектілері мен салық салуға байланысты объектілерді айқындауға, ... және ... ... басқа да міндетті төлемдерді есептеуге, салық ... ... оны ... ... ... ... салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеуге міндетті.
Салық төлеуші салық міндеттемесін ... үшін ... ... жасайды:
* салық органына тіркеу есебіне тұрады;
* салық салу ... мен ... ... ... объектілердің есебін жүргізеді;
* салық объектілері мен салық салуға байланысты объектілерді, салық базалары мен ... ... ... ала ... ... ... ... салық және басқа да міндетті төлемдер сомасын есептейді;
* салық есептілігін жасайды және оны белгіленген тәртіппен және ... ... ... ... табыс етеді;
* салық заңдарында белгіленген тәртіппен және мерзімдерде салық және ... ... ... да ... ... ... шығарылған және есептелген сомаларын, сондай-ақ міндеттемесі орындалмаған жағдайларда, салық өсімпұлдарын төлейді. ... ... ... мақсатында Салық кодексі мемлекеттік тіркелу шарттарын және салық төлеушінің есепке тіркеуі көзделген. Мемлекеттік тірекелу Қазақстан Республикасында ... ... ... ... жатады:
* Заңды тұлға, олардың құрылымдық бөлімшелері, оның ішінде Қазақстан Республикасынла өз қызметтерін атқаратын резидент емес тұлғалар.
* Жеке тұлға, резидент, ... ... және ... ... ... бюджетке берілетін міндетті төлемдер.
* Жеке тұлға, резидент еместер, Қазақстан Республикасының жергілікті ... ... ... ... Республикасында салық салынатын обьектілерді иеленетінрезидент емес тұлғалар.
Салық төлеушінің мемлекеттік тіркелуі - бұл ... ... ... ... ... ... салық төлеушінің мәліметтерін Қазақстан Республикасының салық төлеушінің мемлекеттік реестріне енгізілуі және мемлекеттік тіркелу ... арыз ... ... екі күн ... салық төлеушінің куәлігінің берілуі.
Салық төлеушілердің есебінің реттелуі және жүйелендіру кіріспесінде олардың керектігі және де ... ... ... есеп, басқа да бюджетке қажетті төлемдер, компьютерлік бақылауын қамтамасыз ету және салық төлеушінің салық заңдылықтарына ақпарат өткізілуін тексеріп қадағалау, бөлімдер мен ... ... ... ақпарат алмасуды қамтамасыз ету.
Тіркелу есебі аймақтық салық органында арыз етілгеннен кейін 10 күннен кешікпей тіркелу керек.
Қазақстан шекарасындағы әр ... ... - ... ... ... ... (СТН) беріледі. Аймақтық салық мекемелері салық төлеушінің барлық берілетін құжаттарында салық ... ... ... ... ... ... ... СТН беріледі. Салық төлеушінің көшуі және тұратын жері өзгеруі кезінде, салық мекемесін жаңа тұрғылықты жері жөнінде хабарлап тіркеледі, бірақ СТН ... Егер де ... ... ... ... ... ... болса, салық мекемесінде тіркелу жөнінде тексеру өткізіледі. СТН берілу жөнінде салық ... ... ... ... ... ... қолданылады және бүл салықтық декларацияда көрсетіледі, есептік және басқа да құжаттарда қолданылады. Банкілік төлем кұжаттарында СТН міндетті ... ... СТН ... мен қабылдаушының қосқанда.
Салық есебіне салық төлеушінің тіркелуі және алынуы Мемлекеттік Кіріс Министрлігімен шешіледі.
Тіркелу жерінде салық мекемесінде ( ауылдарда, ... ... ... СТН берілген кезде әр салық төлеушіге жеке есеп шот (лицевой ... ... есеп ... ... ... ... аты - жөні;
* мекен - жайы, СТН;
* толық ... және ... да ... ... төлемдері әртүрлі бюджет тэжірибелеріне топтастырылады, эр топқа жеке есеп шот ашылады. Қолда есепте жеке есеп шот ... ... ... ... ... ... ... таблица түрінде сақталады.
Өз уақытында және құжаттар хронологиялық тәртіппен өткізіліп жеке есеп шотта жазылуы керек. Жеке есеп шот ... ... ... ... ... ... қарыздарға назар аударылады (салық, өсімпүл, айыппүл санкциясы, төлем ... және ... да ... есеп ... ... және ... төлеу түрлері).
Жеке түлға, бюджетке төленетін төлем кездері (қайда жұмыс істеді) және де СТН және жүмыс орнының салық қызметіне жеке есеп ... ... ... ... өнін ... ... келесі аймақтық салық төлеу мекемелеріне міндетті түрде ... ... және жеке ... сату ... ... ... дизельдік жағармай.
2. Өңдеу және ішімдік өнімдерінен қамтамасыз ету.
З. Шыны ыдыстарының қабылдануы.
4. Мекемеге, лотерея ойындарының өткізілуі.
5. 0йын сауық ісі.
Лицензия беретін бөлімшелер, ... ... ... үш күн ... ... комитетке лицензия қабылданушыға берілгені жөнінде ескертуі қажет.
Салық бөлімдері салық жинауын санақ және байланыс арқылы қамтамасыз етеді, салық төлеушіге ... ... ... құжатты жазылу түрінде және ел таңбасы бар мөрі болуы керек. Құжат берілді деп ... ... ... ... ... және пошта арқылы жіберілсе.
Хабарбар ету - жазбаша ... ... ... мен ... төлеушінің мекен - жайына жіберіледі. Жиналған салық сомасы туралы хабардар ету келесі көрсеткіштерді өзіне қосады.
* салық төлеушінің аты - жөні;
* ... ... күні мен ... ... ... салық сомасы;
* салық төлеу талаптары;
* арыз жасау тэртібі мен күні.
Хабарлама 2 дана түрінде жазылады, бастығының аты - жөні жазылып, мөр ... ... қолы ... 1 ... ... ... ал 2 - сі ... комитетінде қалдырылады.
Қазақстан Республикасы конституциясының 35 статьясы бойынша бюджетке төленетін ... ... және ... да төлемдерді салық төлеушілерінің міндетті төлемдері болып табылады.
Салық төлеушісінің салық заңдылықтарын бұзғаны үшін жауаптылығы салық кодексіне негізделеді. Салық ... бұзу ... ... ... мен ... өзіндік ерекшеліктері бар.
Заң бұзушылықтарды келесідей топтастыруға болады:
* Кірістерді ... ... және ... ... ... Салықтың толық төленбеуі, кіріс сомасын жасыру
* Салық ... ... ... ... дер ... ... Лицензиясыз, есепке тіркелусіз кәсіпкерлікті жүргізу
* Заңды бұзу
* ... және ... ... ... жұмыстары
* Есепке тұру мерзімін бұзу
Салықтық қарызды қайтару мерзімі 2 топқа ... ... ... және ... да төлемдерді өз бетінше төлеу
2.Бюджетке төленетін салықтық және басқа да төлемдерді қысым жасауарқылы төлеу
Салықтық қарызды өтеудің 1 - ші ... ... ... ... ... ... хабардар ету;
* төлеу мерзімін созу, салым санкцияларын қолдану;
* салық органының ... ... ... ... ... ету ... ... жүзеге асырылады және ол келесі мақсаттарды көздейді:
* жиналған ... ... ... ... ... беру;
* салық төлеушісінің келісімін тексеру;
* қарыздар тұлғалардың ... ... ... ... ... салық органының бастығына өтініш жазу арықлы салықты төлеу мерзімін созу.
Хабарлама ... 2 дана ... ... Онда ... ... ... көрсетіліп, сонымен қатар төлеу мерзімі қатаң көрсетіледі.
Хабарлама қағазындағы барлық соманың дүрыстығын тексеру тиіс. ... ... ... ... ... бір ... келулері керек.
Осы тексеруден кейін салық органдары салық төлеушінің ... ... ... ... ... ... үшін ... шешімін жібереді. Ол шешім 3-4 дана етіп ... ... ... 1 - ші және ... ... ... ... қолы қойылады. 1-ші дана салық төлеушісіне қызмет көрсету үшін ... ... 2-ші ... ... ... ... көрсететін банкке жіберіледі. 3-сі салық төлеушінің өзіне, ал 4-ші дана ... ... ... ... ... ... журналында тіркеледі. Бұл журналда тіркеу нөмірлері және инкассалық ... ... ... отырады.
Жеке және заңды тұлғаларға салық құжаттары 2 ыңғайлы түрде табыс етуге болады:
* ... ... жеке ... ... ... ... жіберілгенде.
Кез - келген хабарлама қағазда салық бастығының аты-жөні, қолы қойылып, мөр басылуы міндетті. Осы ... ... ... ... мерзімі белгіленеді.
Салықтық қарызды өтеудің 2-ші тобына келесіне ... ... ... ... өз ... ... ... жағдайда салықоргандары банктің есебімен қарызды алуы мүмкін.
* Салық комитеті салық ... ... ... ... ... операцияларды тоқтату.
Егер салық төлеуші 5 күн ішінде қаразын ... ... осы ... ... деп ... ... әрбір қызметкерге салық төлеушінің тізімі беріліп отырады. Ол салық төлеушісіне хабарласып не телефон соғып ... ... ... ... және оған қойылатын талаптарды ескеруі керек.
Салық комитеті салым мен өсмі белгілеп отыруға құқы бар, 2002 ... 1 ... ... ... ... өтеу ... ... жүзеге асырылады:
* жиналған өсім;
* жиналмаған салымдар;
* салық сомасы.
Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... есебі - экономикалық субъектіні жоспарлау, бақылау және ... ... ... мен ... қабылдау процесі арқылы басқару. Бұрын көрсетілгендей, отандық бухгалтерлік теория мен ... ... ... ... ... ... ғана ... болды.Басқару есебінің негізінде каржылық, материалдық және еңбек ресурстарын тиімді басқару жүйесі жатыр.Нақты басқару есебі кәсіпорындағы міндетті іс-қызмет процестеріне ... ... ... негізделеді, оның үстіне басты назар, мысалы, бөлімшелер қызметін ... және өнім мен ... ... ... сияқты аспектілерге байланысты шығындарды басқару есебіне аударылады.Осылайша, басқару мақсатымен ... ... ... ... ... нормативті есеп орнына, әрине басқару есебі келеді.Басқару есебінің мазмұнын жалпылай алсақ, екі топқа: өндірістік ресурстар, шаруашылық процестері мен олардың нәтижелеріне ... ... ... басқарудың бүкіл циклі процесіндегі объектілердің жиынтығы жатады.
Өндірістік ресурстар кәсіпорыннын шаруашылық қызметі барысында адам еңбегінің мақсатқа сәйкестілігін қамтамасыз ету. Олар ... ... ... ... - ... ... ... жабдықтар, өндірістік ғимараттар және т.б.), олардың жағдайы яғни ... ... емес ... - ... бұрын қаржы бөлінген объектілер (жерді пайдалану құқығы, патент материалдық ресурстар - еңбек құралдарының көмегімен өндіріс процесінде өндеуге арналған еңбек керек ... ... ... - ... осы ... бар ... ... ететін көпшілігі, мақсатқа сәйкес қызмет пен еңбек нәтижесінде еңбек ресурстарын ... ... мен ... ... ... ... ... өндірістік іс-әрекетін құрайды. Оларға іс-әрекеттің мынадай түрлері жатады:
* қамтамасыз ету - ... ... ... ұйымдастырушылық.
Бухгалтерлік басқару есебі - есеп процесі мен кәсіпорынды басқару арасындағы ... ... ... ... және оның ... ... деп аталатын жекелей құрылымдық бөлімшелері (сегменттері) бухгалтерлік басқару есбінің ісі болып шығады.
Жауапкершілік орталығы - шығындарды, кірістер мен ... ... осы ... ... ... шығынды бақылайтын менеджер басқаратын құрылымдық бөлімше. Бұл көрсеткіш ... ... үшін ... ... ... ... ... кәсіпорының ұйымдастырушылық құрылымы орталықтандырылған немесе ортлықтандырылмаған болып сипатталуы мүмкін.
Орталықтанған ұйымдар функционалді принциптер бойынша (әкімшілік, қаржы, жабдықтау, өндіріс, маркетинг және т.с.с.) ... және ... ... ... ... шығындар орталығына негізделген. Басқарудың мұндай жүйесі шын мәнісінде консервативті болып табылады, ең көп шамада мәжбүрлікті көздейді және өз ... ... ... ... құрылым пайда мен инвестиция орталықтары бар болуымен сипатталады. Шығын ... ... ... ... ... мол құқықтары мен міндеттері бар, кәсіпорын әкімшілігінің алдынала келісуінсіз шешімдердің едәуір бөлігін қабылдай алады.
Дегенмен орталықтандырылмаған жүйенің табысты ... ... тым ... екі ... ... ... мүмкін:
- жоғары мамандандырылған басқару ... ... ... ұйымның және оның жеке кұрылымдық бөлімшелерінің ... мен ... ... ... ... түріне қарамастан, тұтастай компанияны қаржыландыру үшін жауапкершілік, әдетте жоғары басшылықта болады.
2.2 Кәсіпорындағы салық есебінің жүргізілу тәртібі, құжаттарының рәсімделуі
Кәсіпорында ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес, сондай-ақ жеңілдетілген декларацияның негізінде шаруа (фермерлік) қожалықтарға арналған ... ... ... ... жеке ... өздерінің шаруашылық операциялары мен оқиғаларын жеке кәсіпкерлерге арналған кірістерді ... алу ... ... әрі - ... ... ... ... міндетті тіркелуге жататын және қосылған құн салығын төлеушілер болып табылмайтын жеке кәсіпкерлер 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша өз қызметі ... ... ... ... құн ... ... болып табылмайтын жеке кәсіпкерлерге арналған кірістерді есепке алу кітабында жүргізеді. Қосылған құн салығын төлеушілер болып ... жеке ... ... ... нысан бойынша өз қызметі бойынша бухгалтерлік есепті қосылған құн салығын төлеушілер болып табылатын жеке кәсіпкерлерге ... ... ... алу кітабында жүргізеді.
Кітап Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес қосарланған ... ... ... есеп ... ... ... және өзге де талаптарды қолданбай хронологиялық тәртіппен толтырылады.
Кітапты ... ... жеке ... ... ... сенімділігі, салыстырмалығы, толықтығы сияқты ақпараттың сапалы сипаттамаларын қолданады. Қысқартылған, кодталған жазбаларды және символдарды пайдаланған жағдайда олардың мағынасы әрбір нақты ... ... ...
Шаруашылық операциялары мен оғиғалары бастапқы есепке алу құжаттары Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамада талаптары ... ... ... алу ... арқылы ресімделеді.
Кітап бір қаржы жылына ашылады және нөмірленуі, түптелуі тиіс. Нөмірленген және түптелген ... ... ... онда ... беттердің саны көрсетіледі, ол арналған дейін жеке кәсіпкердің қолымен және жеке кәсіпкердің мөрімен (бар болған кезде) расталады. Электрондық түрде ... және ... ... ... ... тасығыштарға шығарылған нөмірленген және түптелген Кітаптың соңғы бетінде онда қамтылған беттердің саны көрсетіледі, ол арналған дейін жеке ... ... және жеке ... мөрімен (бар болған кезде) расталады.
Кітапта қателерді түзету негізді ... және ... ... ... ... жеке ... ... және жеке кәсіпкердің мөрімен (бар болған кезде) расталуы тиіс. ... ... жеке ... ... бухгалтерлік есепке алу тіркелімдерін жүргізеді:
3-қосымшаға сәйкес ақша қаражатын есепке алу жөніндегі В-1 ... ... ... ... алу ... В - 2 ... ... сатып алушылармен және тапсырысшылармен есеп айырысудың есебі жөніндегі В - 5 ведомосі;
6-қосымшаға сәйкес өнім ... есеп ... ... ... В - 6 ... сәйкес еңбекақы төлеуді есепке алу жөніндегі В-7 ведомосі;
8-қосымшаға сәйкес биологиялық активтерді есепке алу ... В - 9 ... ... ... ... мен материалдық емес активтердің қозғалысын есепке алу жөніндегі В - 10 ведомосі;
10-қосымшаға сәйкес негізгі құралдар мен ... емес ... ... ... ... есепке алу жөніндегі В - 11 ведомосі;
11-қосымшаға сәйкес В - 13 ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес арнайы салық режимдерін қолданатын шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... және ауыл ... ... өндіруші заңды тұлғалар шаруашылық операциялар мен оқиғаларды бухгалтерлік есепке алу ... ... ... ... қосарланған жазба тәсілімен көрсетеді және осы Стандартқа сәйкес қаржылық есептілік жасайды.
Өздерінің қарауына қарай субъекті ... ... ... ... ... қабілетті басқа да қаржылық есептілік нысандарын ұсына алады.
Қаржылық есептілікте өткен кезең үшін тиісті деректер ... ... ... ... ... және ... ... жасауы есепке алу және үздіксіздік қағидаттарына, сондай-ақ түсініктілік, орындылық, мәнділік, сенімділік, дұрыстық, бейтараптық, сақтық, толықтық сияқты ... ... ... және ... ... нысанын ғана емес, операциялардың экономикалық мәнділігін көрсетеді, олар қаржылық есептіліктерде ... ... ... ... және экономикалық шешімдер қабылдаған кезде олар үшін пайдалы етіп көрсетеді.
Ақпараттан алынатын пайдалар оны ұсыну жөніндегі ... асып ... ... ... ... бап қаржылық есептілікте жеке берілуі тиіс. Активтер мен міндеттемелер осы Стандарттың немесе ХҚЕС ережелеріне сәйкес талап етілетін ... ... ... ... қоспағанда, өзара есептелмеуі тиіс. Елеулі емес сомалар ұқсас сипаттағы немесе мақсаттағы сомамен біріктірілмеуі тиіс және жеке ... де ... ... ... ... ... ... тіркелімі болып табылады және ағымдағы есепке алудың деректерін қорытындылауға және бухгалтерлік есепке ... ... ... ... ... ... ... тексеруге арналған.
Жоғарыда көрсетілген тіркелімдерден басқа, субъекті бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... орган бекіткен басқа да бухгалтерлік есеп тіркелімдерін қолдана алады.
Алдыңғы ... ... ... ақпарат қаржылық есептілікте барлық сандық ақпарат үшін ашылуы тиіс. Салыстырмалы ... егер ол ... ... қаржылық есептілікті түсіну үшін орынды болса, ақпараттың мазмұнды және сипаттама бөлімдеріне енгізілуі тиіс.
Қаржылық есептілік пайдаланушыларға жылына кем дегенде бір рет ... ... - ... ... өте ... ... Еліміздіңэкономиксының өркендеп , халық тұрмысының жақсару негізінен салық үлкен роль атқарады.
Салық кодексін дайындап - жасаушылар халықтың салық ... мен ... ... ... ... көтеріп, салық
Кодексін өмірге тиімді түрде енгізіп, жүзеге асуын қадағаламайды. Жаңа салық есептемесінің тәсілі бұрыңғы жүйеден әлде қандай ... Ол ... ... ... нақты, дәл есеп жүргүзуге мүмкіндік берсе, салық төлеушінң салықшымен тікелей байланыс орнатуына жол ... ... - ... ... ... құралдар арқылы тура есепке алынады. Сондықтанда ... ... ... әр ... ... ... ( тамыр - танысқа арқа сүйеу, салық көлемін жасырып қалу т.б.) жол берілмейді. ... ... ... субьектілер мен халық табысының қалыптасуындағы қаржылық қатынастардың бір ... ... ... ... ... және оны тұрақтандыру барысында экономикалық тетік ретінде пайданылады.
Салық қоғам ... ... ... ... өз ... сөз ... және басқа төлемдер деп заң актілерімен белгіленген тәртіпен шарттарға сәкес төлеушілердің ... ... ... емес қорларға міндетті түрде жасайтын жарнамалары аталады. Ұлттық табысты қайта бөлу фкторы бола отыра ... мына ... ... ... Бөлу жүйесінде пайда болатын қатерлерді жоюға мүмкіндік туғызады. ... осы ... ... әрекеттерінің дамуын ынталандырады (немесе ынталандырмайды). Мемлекетке түсетін салықтардың алымдардың, ... және ... ... ( ... ... ... ... және олардың құрылуын формалары мен әдістерінің жиынтығы ... ... ... ... ... мемлекеттің сәйкес келетін заңдылық актілеріне негізделеді.
Оның арқасында ... ... және ... ... ... ... салықтар элементтері белгіленеді.
Салықтың субъктісі немесе салық төлеуші - заң ... ... ... міндеті артылған адам. Бірақ салықтың ауыртпалығы бағалар механизмі ... ... ... ... ... ... ... төлем қызметін атқарушы - салықты ... ... ... белгіленеді. Салықтың объектісі - салық есептелетін табыс немесе мүлік (жалақы, пайда, ... ... ... ... т.б.). Табыс көзі - есебін салық төленетін табыс.Салық ставкасы - салық салыну ... ... ... ... ... ақша түріндегі бірлігі, тауардың өлшем бірлігі және т.б.).Тұрақты прапорционалдық прогрессивтік салық ставкалары болды. Тұрақты ... ... ... ... байланысыты емес, салым бірлігіне абсалюттік сомада белгіленеді. Прапорционалдықтар - ... ... оның ... ... ... ... ... қатынаста салынады.
Прогресивтік ставкалар - табыстың өсіп отыруына байланыты прогресивттік салықтың орташа ставкас өсіп ... ... ... ... ... бойынша салық төлеуші табысының үлкен үлесін төлейді. Прогресивтік салықтардың зардабының ... ... бар ... ... - ... өсіп отыруына сәйкес. Регрессивтік салықтардың үлкен табыстары барларға пайданы, ал табыстары көп емес ... және ... ... үшін өте ауыр ... ... салу - бұл табысты және қайнар көздері мемлекеттік құралдарды толтыру үшін реттеуші ... ... ... ... ... ... та пайда болды. Салық неше ... бойы өмір ... ... ... теория оптималды салық салу қағидасын іздеуді алғаш рет Адам Смит ... ... ... ... бірнеше қағиданы қолданады:- Жалпылай, яғни табыс табатын барлық экономикалық тұлғаларды ... яғни ... ... ... мен ... түрінің тұрақтылығы;
- Тең күштеу, яғни салықты салу ... ... ... үшін ... болуы керек;
- Міндеттеме, яғни салықтың мәжбүрлігі төлеммен ... ... ... және есептеуде тұлғаның дербестілігі;
- Әлеуметтік-әділеттілік, яғни салық мөлшері және салық ... ... бұл аз ... ... ... аяушылық ықпал жасау;
Салық жүйесі мемлекеттің заң актілерінде негізделеді, мұнда салық ... ... ... ... тұлғасы немесе салық төлеуші, яғни салық төлеу ... ... ... ол ... және жеке ... бола ... Салық нысан, яғни табыс және мүлік, осылардың салық есептеу ( жалақы, табыс, бағалы ... ... ... көзі - бұл ... таза табысты нысандарының тәуелдігін байланысыз салық салу. Салық мөлшері - салықтың маңызды элементті, бұл элемент ... ... ... ... шамасын анықтайды. Тікелей салықтар төлем қабілеттігіне тікелей пропорционалды болады. Осыған жататындар: Азаматтарға ... ... ... және ... (фирмалардың) пайдасына салынатын салық; Мүлік салығы осының ішінде меншікке (жерге, қозғалмайтын мүлікке) әлеуметтік сақтандыруға, ... ... және ... күшіне (әлеуметтік жарнамалар деп аталатындар) салынатын салықтар ... ... ... үшін ... ... ... - бұл белгілі тауарлар мен қызметтерге салынатын салықтар. Жанама салықтар бағаға ... ... ... ( ... ... ... жарым - жартылай немесе толық тауар қызметтер бағасына адарылады. ... ... ... ... ... ... салынған салы акциздер ( тауар немесе қызметтердің бағасына ... ... ... ... ... ... және құнды қағаздармен жасалатын келісімдерге салынатын ... және ... ... салық салу тәжірбиесіне сүйенсек салықтардың ... екі түрі ... ... негізінен табыс салығы адамдардың және заңды тұлғалар табыстарының барлық көздерінен түскен жиынтық ... ... ... салу және ... ... ... салық құрайды. Табысқа салынатын салықтар физикалық тұлғаларға салынатын ... деп және ... ... ... ... ... деп ... табыс салығы - бұл жеке табыстар салығы, салық төлеуші ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Төлемдер жыл бойы жасалынады. Бірақ түпкі есеп жыл аяғында жасалынады. Түпкі есеп салықтың бір түрі ... ... ... ... Әр елдің салық жүйелерінің орталық ... ... ... ... ... ... ... серіктестіктер салық салудың жеке объектісі деп саналмайды. Олар арқылы пайда серіктестіктің мүшелеріне ... деп ... ... ... ... оның ... ... Соңғы жылдары табыс салығының ставкасының төменде тенденциясы ... ... Көп ... ... бойынша салық жүйесі үшін табыс салығының ашық ... ... ... ... яғни ... ... ... үлкен салық төлеу керек.Заңды тұлғаларға табыс салығы - корпарациялардың (фирмалардың) пайдасына ... ... ... бұл ... ... салық болып табылады. Осы салық копарация (фирма) заңды тұлға ... ғана ... ... ... ... ... төлемдерінің басым көбін құрайды.Салық фирманың таза пайдасына (жалпы ... ... ... ... мен ... алып ... ... салынады. Дивидент түрінде акционерлер арасында бөлінуге тиісті таза пайданың бөлігіне салық салу әр ... әр ... ... дивиденттер физикалық тұлғаларға салынатын табыс салығы объектісіне жатады. Мұның нәтижесінде бір ... екі рет ... ... ... ... ... ... деп осыдан кейін, салық салу жүйесінің көзқарасы бойынша ... ... ... ... пайда деп оған жеке табыс салығы салынады. Салықтың дамыған елдерінің көбінде қолданылатын маңызы жағынан екінші түрі ... ... ... ... ... ... өздерінің қарамағына келіп түскен еңбек заттарына құн ... ... ... қосқан құнына салық салынады. Бірақ салық төлеушілердің әрқайсысы осы ... ... ... жылжып отыратын тауарлардың бағасына қосады. Қосымша құн салығы тауарлармен қызметтер ... ... ... ... ... ... 38% көлемінде салынады және осы салық көп қолданылатын тауарлар мен ... ... ... ... ... ... және кәсіпкерлікті қолда ынталандыру үшін ... Осы ... ... ... ... олардың маңыздысына инвистициялық салық несиесі, тездетілген амортизация, жер қойнауының әлсіреуіне жеңілдік беру ... Мән ... ... ... жеке бизнесті мемлекеттің капиталдық салыммен қаржыландыруы болып табылады. Мазмұны жағынан инвистициялық салық немесе салық ... ... ... Ол ескірген жабдықтарды айырбастау және жаңа техника енгізуді талап етеді. Жеңілдетілген амортизацияның мәніне келсек, ол ... ... ... ... тозуынан елеулі артық масштабқа амортизация жасауға үкімет рұқсат береді.
Мән жағынан қарағанда бұл ... ... ... ... пайданың сомасын азайтады. Негізгі капиталдың айналымын жеделдетеді. ... ... ... және ... деп екі топқа бөлінеді:-Республикалық - бұл міндетті. Төлем сомасы тең ... ... ... және ... төлеуші қала немесе аудан бюджетіне түседі.7Жергілікті - салықтың мөлшері жергілікті үкіметтің шешімінен анықталады. ... ... ... ... қатар, мемлекет салық механизмін шаруашылық конъюктурасына жалпылама ықпал ету үшін кең қолданылады. Мысал ретінде 80-і ... ... ... ... ... ... кейін жалпы экономикалық конъюктураны ынталандыру мақсатымен салықтарды елеулі төлемдену үшін жүзеге асырған ірі масштабты ... атап ... ... Американдық экономист Лаффердің есептеулері осы бағдарламаның теориялық негізін құраған ... ... ... ... ... ... экономикалық өсу және мемлекет табыстарының өсуі орын ... ... ... сызығы). Корпорациялардың табыстарына салық статистикаларының тым көп өсуі олардың капиталдық салымдар ... ... ... ... Ғылыми технткалық прогресті тежейді, экономикалық өсуді төмендетеді. Осының нәтижесінде мемлекет бюджетінің түсімі ... ... ... ... ... экономистердің теориясы дәлелі бойынша табыс салығы ... 50% ... ... мен ... ... ... күрт ... Сызба түрінде осы жағдай мына түрде көрініс табады. Теория бағытынан ... салу және ... ... ... оны ... ... ... екендігі ақақат.
Бұл мәселе ұлттық психологиялық мәдени факторлар аз әсер етпейді. Мысалы, американдардың ... ... ... ... салық салу шкаласының мөлшерінде (72%) АҚШ-та бір адамды жұмыс ... ... ... ... ... мен кемшіліктері туралы айта кетсек. Экономикалық іс шаралардың барысына ... ету, ... ... ... реттеп отыруды мемлекет салық жеңілдіктері арқылы жүзеге асыруды. Оның тікелей сипаты жартылай немесе толықтай салықтан ... ... жүйе ... ... де бар.
Кіріс пен таза пайданы экономикалық жаңа бір саясатына немесе бүтін өндіріс түрінің ... ... ... ... ... ... салықтың кей түрінен бүтіндей босату қолданылады. ... ... ... бір ... ... ... ... пайдалану - экономиканы мемлекеттік реттеуде сараланып қолданылатын және өте ыңғайлы ... ... ... амортизацияны жеңілдетілген немесе дифференциялды салық мөлшері ... ... ... созу ... ... ... салықтардан еркін резервтік, инвистициялық әрі басқадай қорлар құру және нақты салық жеңілдікері мен преференциялар сияқты ... ... және ... тегершіліктері жетерлік. Қазақстан экономикасының өтпелі кезеңінде салық төлеу ... созу ... ... ... ... ... ... инвистициялық әрі басқадай қорлар құру және ... ... ... мен ... ... түрлі экономикалық және салық тегершіліктері ... ... ... ... кезеңінде салық жеңілдіктері жаппай іскерлікті буырқандырып экономиканың басым салаларына ірі инвистициялар әкелуге себебін тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... көтеруге бастағанда мұндай салық жеңілдктерінің сақталып ... ... ... ... ... ... - қатынасқа өз салықпен тигізеді. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... түсетін түсімдер елеусіз, салық салмағының коэффициенті әсерсіз қалуда. Кейінгі кезде ... ... ... - ... ... ... ... туып, салықтың әмір жүргізуіне кесірін тигізуде. Ең бастысы ... ... ... ... ... ... заң ... тең деген талапқа салықтың жеңілдікті реттеу қайшы келіп ... ... ... ... ... ... салаға салық жеңілдігін орнату тәжірибе көрсетіп ... ... пен ... ... бір тиімді әдісі кездессе, ... ... ... ... ... ... ... мен жеке тұлғалар, ( жеңілдік беріліп отырған) жеңілдік жүмейтін экономикалық қызмет салық әмірін пәрменді ... ... ... Оның ... салық төлнеден бұлтарту үшін арсыз пайдаланатындар да аз емес. Преференция ... ... ... ... ұлттық қорды қолдануда берекесіздік тудырып, түбірде кірістің жоғалуына соқтықтыратынын халықаралық тәжірбие көрсетіп отыр.
Кіріс ... ... ... деректері бойынша мемлекеттің бюджеттің ... ... 48 ... ... ішкі ... ... 9,9 ... пара-пар салық жеңілдіктері мен проференциялар 1999 жылы 188,9 миллиард теңге тұрған. Оның 66,2 ... ... ... ішкі ... ... қосымша құн салығына жасалған жеңілдік. Ал осы жасалған жеңілдіктің 42,9 пайызы ... ... ... ... ... ... түріне 42,4 пайызы айналымға жеңілдік үлей 22,7 ... ... ... ... ... ... 48,1 ... немесе жаппай ішкі өнімнің 11,8 пайыз көлемінде 124,7 милиард теңге тұратындай жеңілдік берілген. Үлес ... ... ең көбі 74,8 ... ішкі ... ... ... құн салығына жасалған жеңілдік. Экспорттар тауарлардың қосымша құн салығын ( ... ... 1999 ... 31 ... ... 2000 ... алты ... ішінде өткен жылына қарағанда 43,8 пайызға өскен байқалады. Жеке ... ... және ... жабдықтарға деген шығындарды бір маусымдық шығындар есебінде заңының 2010 бабына сәйкес жеңілдіктерге ... осы ... ... дейін күнінде болады. Айтылып отырған жеңілдік те ... ... ... туғызады. Мемлекеттік кірім министірлігінің деректеріне сүйенсек ... ... ... ... ... 40,8 миллиард теңге шығын әкелген. 2000 жылдың қаңтарынан бұл бап ... ... ... 138 ... сәйкес өндіріс үшін жер ең ... ... ... табылатын ауыл еңбеккерлеріне патент негізіндегі салықтың қарапайым бір ... ... құны мен ... ... ... ... ... 80 пайыз екен.
Салық комитеттрі жер басты өндіріс көзі болып табылытын ауыл ... ... ... мен ... ... 1999 жылы 1335 потент берілді. Жаңағы 80 ... ... ... және ... төлемдер бойынша 1769,8 миллион теңге көлемінде алым ... оның ... ... құн ... 223,5 ... ... жиналған. Бұл жеңілдетуге кеткен салықтың 12,6 ... Ал ... ... 113,5 ... ... Оның 143 миллионы ауыл шаруашылығына ... ... ... ... ... ... ... ҚР Инвистиция жөніндегі агенттігіне өкілетті орган ретінде салық пен төлемдердң кейбір түрінен босату арқылы инвистициялармен келісімдерді ... ... ... МНМ ақпараттар негізіне сүйенсек 1997 жылдан 2000 ... ... ... ... 124 кәсіпорынға 1,9 миллиард теңге жеңілдік жасалған. Салымдар салық ауыртпалығының жартысынан астамынан босатылуы ... ... ... ... ... түрі ... Жаңадан кәсіпорындардың ішіндегі 25 жеңілдікті 1998 ... бері ... ... ... ... ... қарап көрсеңіз 11 ғана халі жақсы. Ал қалғандарының 1998 жылға ... 1999 жылы 51,1 ... ... 349,0 ... ... ... батуы еш сын көтермейтін айғақтар. 1999 жылы осы кәсіпорындардың арасында 10303 жұмыс орны ... оның 63 ... ( 4878 ... ... ... ... ... 147 кәсіпорын еншісінде, яғни 3822 жұмыс орны ... ... 26 ... орны ... жұмыс орны бюджет есебінен қаржыланып отырған деп батыл тұжырым жасауға болады. Бәсекелестігі жақсы жаппай қойылған секторлар мен ... ... ... өндірісшілерді ялауды сияқты көрінері сөзсіз.
Өндірі технологисы ... ... ... ... ... ... қиын ұн, нан, кеспе, кодитерлік бұйымдар ... сүт ... мен ... ... ... - ұялы телефон байланыстарын орнатушы екі компанияға шарап өнімдерін өндіруге орай жеті ... сыра ... ... алты ... не үшін ... ... ... шығар қортындыға келсек, жеңілдіктер мен префенцияларды пайдаланушы кәсіпорын инвистициялар ... және ... ... ... - бұл бір жеңілдіктер жұмыс орнына ... ... - екі ... ... инвестор кәсіпорындар экономиканың салаларындағы бәсекелестік шарттарына кесірін ... - үш ... ... ... пікірлерге тоқталсақ: жаңа салық кодексін енгізу жайында ұсынылып жатқан бұрынғы жеңілдік тәртібін инвистициялық салық преференциясы ретінде ... ... ... преференциясы, сол құжат жобасында айтылғандау салық ... өз ... ... ... көлеміне қарай үй құрылыстарын пайдалануға дайындап беру немесе өндірісті ... ... ... - ... ... жүргізу керек.
Осыған орай кәсіпорындарды жекешелендірудің бастапқы келісім шарттардың ... сай ... ... ... ... - қатынасты, біртіндеп салық міндеттерінің жалпыға бірдей тәуелді қалпына түсіру керек. Ал ... ... ... шетелдік пен отандық инвистицияларға тепе-тең жағдай ... ... ... ... кейбір мәселелер.
Мемлекеттің қандай да болмасын салық ... ... екі ... ... Біріншісі - фискалды қызмет болса, екіншісі реттеуші ... ... ... ... де ... ... себебі кез келген мемелекеттің өмір сүруі үшін ... ... өте ... ... ... ... әркімнің мейлін мелекеттің немесе кәсіпкердің болсын, аса ... ... ... табылады. Бәрімізге белгілі таразының екі жағы бар, біріншісі мемлекеттің қажеттілігінен туындаса, ал екіншісі еркін кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... қызметіне кеңінен тоқталсақ, оның оншалықты өз атына сәйкес келе бермейтінің жақтарын байқауға ... ... ... реттеушілік ролі мынандай шарттарға жауап беру ... ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейінде ұстап отыру және кәсіпорындар мен жеке тұлғалар салынатын салықтардың ... ... 2030 ... ... даму ... ... ... негізгі байлық көзі шикізатты, соның ішінде ең ... ... ... ... ... Екнші жағынан, салық салынатын базаның кемуінен экспорттаушы емес экономиканың басқа саласындағы қызмет атқарып отырған кәсіпорындарға ... ... ... арта түсуде. Аталған кемшіліктерді жою үшін, ең ... ... ... ... ... ... ... үшін салық жүйесінің ең болмағанда үш-бес жылға дейін тұрақты болып дамуды аса маңызды шарт болып ... Ал ... ... мөлшері қазіргі салық заңында кәсіпорындарың ішкі пайда нормаларына сәйкес үстеме пайда салығы арқылы алынып ... Бұл ... ... ... ... ... ішкі ... нормасын анықтау кезінде оның мөлшеріне әр түрлі себептер мен субъективті жағдайлар әсер етуі мүмкін, екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... шикізаттың әлемдік бағасы күн сайын өзгерістерге ұшырау мүмкін. Сонымен шикізатты экспорттаушыларға қолданылып келген ... ... ... салықты алып тастап бір ғана прогресситі ... ... ... дұрыс болар еді.
Қазіргі таңда кәсіпорындарда қызмет атқаратын жеке тұлғалардың ... әр ... ... ... және әлеуметтік салық салынады. Мәселені заңды тұлғалар жалақыны төлейтін жайын қарайтын ... онда ... ... ... ... ... қаржыға шығындалуын байқаймыз. Жалақы қоры неғұрлым көбейген сайын кәсіпорындар әлеуметтік салықты соғұрлым көп ... ... ... ... орын алып отырған әлеуметтік салық компания қожайындарының өз қызметткерлерінің жалақы ... ... ... ... керісінше бұл салықтан қалай құтылуды ... ... ... ... ... Тек әлеуметтік ставкасының жоғарлығында ғана болған жоқ, сонымен қатар бұл ... ... ... да ... ... ... ... алушы азаматтары әлеуметтік салықтың ауыртпалығынан құтылғанымен, жалақы төлеуші компанияларға үлкен ... ... ... Себебі жылдың жалпы жалақы қоры орташа есеппен алғанда ... ... 40-70 ... ... ал осы ... ... әлеуметтік салық ставкасы 26 пайызды құраған болса, кәсіпорындар көрсетілгендегі компанияның тек үш ... ғана 45 000 тг ... ... ... ал жалақы қоры бойынша компания 75 000 тг әлеуметтік салық төлемейді. Әлеуметтік ... ... ... қоры ... ... ... ... таңда республика Президентінің басшылығымен әлеуметтік салық бойынша аталған өзгерістердің нәтижесінде ... ... ... еліміздің азаматтарына келер пайда айтарлықтай болар еді. ... ... және ... ... ... ... келесі ұсыныстарды қозғауға болады.
Біріншісі, жеке тұлғаларға қолданылатын шегерімнің мөлшерін өзгерту және оның тек ... ... ғана ... ... табыс салынған ең төменгі ... ... ... Сондықтан жеке тұлғалардың табыс салығына қолданылатын шегерімнің мөлшеріне кемдеген де ең ... ... ... ... ... Ал ... және жоғары деңгейдегі мөлшерде жалақы алатындар үшін қолданыатын ... ... ... ... ... аталған ұсыныстарды жүзеге асыру қиынға соқпайды, ал олардан түсетін экономикалық тиімділік айтарлықтай болары анық.
Салық ... ... ... ... ... декларация жүйесі болып табылады.
Біз қазір ілгері қадам баса отырып, нұсқаулықтар декларацияны толтыру ерекшелеріне көштік. ... ... ... ... ... ашып ... нормативтік құқықтық актілер болып табылатындағы. Бірақ шындығын осы салықтық нұсқаулар көбіне заң ... ... дәл ... ... төлеушілер көптеген қиындықтар туғызатын. Сондықтан мұндай нұсқаулықтардан бас ... тура ... ... ... ... ... отырып. Жасалғандықтан болашаққа салық кодексін қолдау барысында қиын жағдайлар болмауы тиіс.
Жүргізісімен жұмыстардың ... ... ... ... ... ... айналады.
Салық есептеменің жаңа нысанының қолданысқа енуінен көптеген салық ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы секторының субъектілері дәлел бола алады.
Әлеуметтік саладағы ұйымдар салық клдексіне сәйкес салықық есептеменің ең ... ... ... ... қолданысқа енуіне сәйкес салықтын қарым қатынастардың тәртібі айтарлықтай жақсаруға тиіс. Бұрынғы салық ... ... ... 1995 ... ... ... әдіс, тәжірибе сақталады. Ең бастысы салықтың есептеме жүйесі кәсіпорындардағы бухгалтерлік есептемелерді жүргізу ... және ... ... ... тәртібін түбегейлі түрде өзгерту тиіс. Салық есептемелерінің электронды ... ... ... ... ... ... ... таратылып беріледі. Салық төлешілер өздерінің қоғамдық ұйымдарына хабарласып сөздеріне қажетті кез-келген декларацияның нысаны электронды түрде алуға ... ... ... ... шаруашылығының жекеленген салалары үшін салық ... оқып ... ... ... ... жинақ әзірленеді. Декларацияның жаңа жүйесінің қолданысқа енуінен:
1. Бухгалтерлік ... ... және ... есептеме жасаудың электрондық мәдениеті айтарлықтай ... ... ... мен ... ... телекоммуникация жүйесінің дамуына өз үлестерін қосады. Декларациялардың электронды ... ... ... ... Алайда бұл ретте салық төлеушілер үшін де ... ... ... үшін де үлкен әзірлік ... ... ... ... оны ... ... ... бірі болмақ. Электронды түрде өңдеудің ... жаңа ... ... ... ... ... ... жіктеуші (ЭҚЖЖ) бойынша қызметін пайызға шаққандағ,ы ... үш түрі ... ... Мысал келтірсек: егер бір кәсіпорын металл өнімдерін және химиялық өнімдер, мәшине жасауға өндіріп ... онда оның ... ... осы үш түрі ... ... ... есептеме жүйісі мен теріс пиғылды салық төлеушілердің қызметіне бақылау қою ... тең ... ... жол ... ... қазіргі кезде экономика тұрақталды. Ең алдымен ол негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің тұрақталуымен, ішкі ... ... ... тұрақтанады.
Қорыта айтқанда салық ел экономикасының өсуіне үлкен ықпал келтіреді:Салықтың жүктемелі ... ... ... ... асыруда қолданылады. Бұл кәсіпкерлікті ... үшін ... ... ... ... ... ... жағдайда да бюджет біраз қаржы жоғалтады. Сондықтан оның онын табу үшін ... салу ... ... ... көлеңкелі бизнес айналымының бір бөлігі таза эклнлмикаға тарту шешімін ... ... ...
Теориялық бөлімде - салықтардың экономикалық мәні мен маңыздылығын сипаттама бере отырып онда ... ... ... ... және ... атқаратын қызметіне, салықтың элементтеріне және Лаффер қисық сызығына сипаттама ... Ал ... ... - ҚР салық салу жүйесіне сипаттама бере отырып ҚР-ң салық қызметінің құрылымына, оның ... және оның ... ... ... және ... әртүрлі өзгерістер мен толықтыруларға тоқталдым. Салық кодексі ол экономикалық қана емес мәні бар ірі ... ... ... ... ... кейін Үкімет оны жүзеге асырудың арнайы құжаттарын дайындап ... ... ... ...
3 > ... ... ... ЖҮРГІЗІЛУІ
3.1 > ... ... ... ... ... ... кәсіпорын ЖШ > серіктестігі
Кәсіпорын 41- разъезде орналасқан. Кәсіпорын құрылымы:
* Бухгалтерия
* Жоспарлау бөлімі
* ТМҚ ... ...
* ... ... ... ...
* ... бөлімі
Кәсіпорын өз қызметін ЖШ > серіктестігінің басшысының құрылтай құжатына сәйкес бекіткен жарғысы бойынша ... ... ... > серіктестігінің негізгі қызметі өндірістік және таукен өндірісін пайдалану.
Кәсіпорынның басты міндеті ... ... ... газ скважиналарында геофизикалық зерттеу жұмыстарын жүргізу ;
- мұнай және су ... ... ... ... мұнай кен орындарын пайдалануды бақылау.
-геофизикалық әдістермен скважиналардың техникалық жағдайын ... осы ... ... ... мақсатында кәсіпорын басқа мекемелермен шарт жасайды. Негізгі есеп шот Актобе қаласындағы АТФ банкте ашылған.Есеп шоты № № ... СТН ... ... ... мен ... ... өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың бірнеше әдістері қолданылады. Халық шаруашылығының түрлі салаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір ... ... ... ... ... ... есепке алу және калькуляциялау жөніндегі негізгі ережелеріне сәйкес белгіленеді.
Калькуляциялауды жасау мерзімі: алдын ала және кейінгі болып екіге бөлінеді.
Алдын ала ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейдегі шығындардың мөлшерін топшылайды. Оған жоспарлы, сметалық және нормативтік калькуляция жатады.
Жоспарлы калькуляция - ... және ... ... ... ... ... деңгейінде анықталады, бірақ ол кезде жалақының, бірақ ол кезде жалақының, энергияның, отынның, материалдың нормасы, өндірістің технологиясы, ондай-ақ резервтері ескеріледі.
Сметалық калькуляция- бұл ... ... бір ... ол ... және жаңадан игерілген бұйымның негізінде жасалады. Ол ... ... ... ... бола ... ... ағымдағы жоспарлы калькуляцияның бір түрі болып табылады. Бұл аталған әдіс шығындарды есептеудің нормативтік әдісін және кәсіпорынның өзінде пайдаланып жүрген өнімнің ... ... ... ... Оның ... қол ... ... деңгейін сипаттайтын ағымдағы және әрекет етіп тұрған нормаларды пайдаланады. Нормативті калькуляцияның жоспарлы калькуляцияға қарағанда дәлділігі анағұрлым жоғарылау болып ... ... өнім ... соң ... есеп мәліметтері бойынша жасалынады.
Олар нақты шығынды көрсетеді. Оларға нақты және шамаланған калькуляция жатады.
Өнімнің өзіндік ... ... ... нақты шығындармен сипатталады, ал ол жоспардан кәсіпорынға байланысты себептері бойынша да және оған байланыссыз себептері бойынша да ... ... ... амортизациялық аударымдардың нормасы, суға, газға, жылуға, электр энергиясына өзгерістер енгізілуіне байланысты) ауытқуы мүмкін.
Калькуляцияның бұл түрі ... ... ... ... мәліметтің негізінде дайындалады.
Шамаланған калькуляция нақты шығындар және тоғыз айдың ішінде алынған өнімдер немесе басқа да кезеңге есептелген шығындар ... ... бұл түрі ... жылдағы өндірілген өнімнің нәтижесін алдын ала бағалау үшін пайдаланылады.
Калькуляциялау кезінде өнімнің ... ... ... және ... ... ... дұрыс белгілеу өте үлкен роль атқарады.
Шығындардың есеп объектісі болып сол шығындардың өндірістегі ... ... ... ... объектісі болып өнім түрлері, жұмыстар, қызметтер саналады. Өнеркәсіпте есеп объектісі өте жиі ... ... ... ... ... мен калькуляциялаудан басқа калькуляциялық бірлік тізімін белгілеу қажет. Калькуляциялық бірлік, әдетте, тиісті өнім түрінің техникалық жағдайына немесе қабылданған ... ... ... және өндірілген өнімнің натуралды көрінісіне сәйкес келуі тиіс. Егер де ... ... ... ... екі ... ... онда калькуляциялық бірлік осы екі бірліктің бірін ғана пайдаланады.
Сонымен, іс жүзінде пайдаланатын калькуляциялық өлшем бірлігін ... ... ... ... натуралды бірліктері - дана, метр, килограмм, тонна, литр және т.б.
* ірілендірілген бірлігі - ... ... ... ... ... бір артикулдағы жүз жұп аяқкиімі және т.б.
* өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау үшін ... ... ... ... ... ... құрамы әртүрлі тербелісте болуы мүмкін
* құндық бірлігі
* еңбек бірлігі
* орындалған жұмыс бірлігі
* пайдалы нәтиженің ... - ... ... және т.б.
Кешендік өндірісте бір шикізаттан бір технологиялық процессте екі немесе бірнеше түрлі өнімді алса, онда оларды шығару үшін жұмсалған ... ... ... ... ... болмайды, сондықтан ондай өнім бірлігінің өзіндік құнын есептеуге төменде келтірілген әдістің бірін пайдаланады. Егер де технологиялық процессте шикізатты ... ... ... рет ... жасаудан тұратын болса және өндірістің бұл кезеңдері бойынша шығын деңгейін анықтау мүмкіндігі бар ... онда ... ... немесе шалафабрикатқа бөлістік калькуляциясын қолдану мүмкін болады.
Егер де жалпы шығыннан белгілі бір өнім түріне қатыстысын бөлу ... бар ... онда оны ... сол ... ... құнына қосуға болады.
Кешендік өндіріс шығындарын тарату кезінде келесі әдістерді қолданады:
* шығындарды шегеру. Бұл әдіс ... ... ... ... бірі ... өнім ... ... ал қалғндары ілеспе ретінде қрастырылады. Өндіріске кеткен барлық шғыннан ілеспе өнім ... ... құны ... ... және ... ... алынған деңгейін негізгі өнімнің өзіндік құны деп санауға болады. Бұл әдісті негізгі өнімнң деңгейі айқын ... ... ... ғана және ... ... үлес ... аса көп ... ғана пайдаланады. Мысалға, молибден рудасын шығарған кезде одан ілеспе болып саналатын мыс ... ... ... және т.б. ... ... құнын есептеген кезде ондағы шығындарды тарату коэффициенттік жолмен жүзеге асады. Өндіріс ... ... ... 90 , , 92 , 93 ... ... ... және алынған өнімге бақылау жүргізу мақсатында тізімдемесі жүргізіледі. Ай соңында өндіріс шығындарының жинақ тізімдемесі ... Оған ... ... , , >табылады.
Өндіріске жұмсалған шығындардың ... ... ... ... жүргізіледі .
ЖШС серіктестігінде есепті кезең ішінде өнім бірлігінің ... ... ... ... ... шығындарын тарату кезінде келесі әдістерді қолданған:
* шығындарды шегеру. Бұл әдіс кезінде өндірісте алынатын өнімдердің бірі ... өнім ... ... ал ... ... ретінде қарастырылады. Өндіріске кеткен барлық шғыннан ілеспе өнім жоспарлы өзіндік құны ... ... және ... кейін алынған деңгейін негізгі өнімнің өзіндік құны деп санауға болады. Бұл әдісті негізгі өнімнң деңгейі айқын белгілі болған кезде ғана және ... ... үлес ... аса көп ... ғана ... Өнімнің өзіндк құнын есептеген кезде ондағы шығындарды тарату ... ... ... асады.
Кесте 3
Енді біз коэффициенттік әдіске бір мысал келтіріп көрейік:
Қатар №
Көрсеткіштер
өнімі
өнімі
барлығы
1
2
3
4
5
1
Шығарылған өнімнің ... ... ... ... ... шартты бірлігі (1х2)
6240
8320
14560
4
Өндіріске кеткен шығындар, барлығы (тенге)
х
х
9628825
5
Бір ... - ... ... құны ... ... ... - 6240х66132,04/100
-8320х66132,01/100
4126639,3
х
х
5502185,7
4126639,3
5502185,7
7
Жиыны
4126639,3
5502185,7
9628825
8
Өнім бірлігінің өзіндік құны
- 4126639,3/5200
- 5502185,7/6400
793,6
х
х
859,7
793,6
859,7
Дайын өнім есебі және оны сату
Дайын өнімді есептеу үшін деп ... ... ... шот ... ... өнім ... айналым қаражатының құрамына ... және ол ... есеп ... өзіндік құны бойынша көрініс табады.
Дайын өнімнің ... ... құны ... ... ... ... ғана ... Ағымдағы есептік кезеңде өнім тұрақты түрде ... ... ... өнім ... есеп үшін ... ... ... шартты түрде бағаланады, ол үшін дайын ... ... ... ... ... тіркелген бағасы пайдаланылуы мүмкін.
Еесптік кезеңнің соңында ауытқудың пайызы мен ... ... ... ... оның есептік бағасын нақты өзіндік ... ... ... өнім - ... және ... цехтарының сатуға арналған өнімі. Дайын өнімнің өндірісте ... оның ... ... ... ... ... ... техникалық бақылау қызметінен өткендігі, паспорты, сертификаты және басқадай құжаттармен ... ... ... тапсырыс берушілердің қабылдап алғаны және басқа жайлары - ... ... ... ... ... ... ауытқудың пайызы мен сомасын есептеу ... ... оның ... ... нақты өзіндік құнына дейін жеткізеді.
Ауытқудың ... ... ... ... ... = ... х ... + ... құны ... ... ... ... - тапсыру накладной бойынша немесе ... ... ... ... ... ... ... тапсыру құжаты цехта екі дана етіп жазылады. Дайын ... ... ... ... накладной бір данасы қоймада, ... ... ... ... әр ... ... ... құжатының арнайы бланкілері ... ... ... бірі жоғарыда келтірілді.
Қабылдау - тапсыру құжаты аспаптық, радиотехникалық кәсіпорындарында, ... және ... ... ... да ... ... өндіріс есебінің тапсырыстарын есептеу үшін ... ... - ... ... ... шығару көрсеткіштерімен қатар, өнімді өткізу үшін де пайдаланады. Бұл нысан жекелеген ... ... ... әкелінген үлкен номенклатурада дайындалатын өнім ... ... лу үшін де ... ... ... барысын жедел байқап отыру үшін және шығарылған ... ... ... ... есептеп отыру үшін өнеркәсіптің ... ... ... ... нысаны қолданылады.
Осы жиынтық бойынша бір айдағы өнімді ... ... Бұл ... оған тиісті накладнойлар қоса ... ... өнім ... ... ... сияқты қойма есебінің карточкаларында жүргізіледі. Айдың аяғында карточкалардағы ... ... ... ... ... өнім қалдықтарының кітабына көшіреді. Дайын өнімнің кірісі мен шығысы жөніндегі ... оның ... ... ... ... өнімнің кірісі мен шығысы жөніндегі құжаттарды тапсыру тізімнің деректерін ... ... ... ... ... жинақтау есебінің жинақ ведомосына есептік топтар бойынша шығарады. ... ... ... ... өнім ... ... ... тексереді; бұл қойма есебінің ... ... ... ... ... ... шығуын қамтамасыз етеді.
Айдың аяғында есеп беру калькуляциясын ... ... ... ... нақты өзіндік құны және нақты өзіндік мен жоспарлы өзіндік ... ... ... ... өзіндік құны мен кәсіпорынның келісімді бағалары бойынша ... ... ... ... айырмашылықтары анықталады. Дайын өнімді ... ... ... ... 1320 ... ... жинақталып, 8110 , 8300 және 8200 деген ... ... ... ... - ... ... олар тұтыну немесе пайдалану үшін сатып алынады. Сатып ... ... ... үшін 1330 және 1330 ... ... Бұлар мүліктік - активті шоттар.1330-шоты негізінен сауда, қоғамдық тамақтандыру, жабдықтау-сату, делдалдық және ... ... ... ... > ... есепті кезең ішінде төмендегідей операциялар орын алған:
Кесте 4
Екі жақты жазу,
№/
Шаруашылық операциясының мазмұны
Шоттар корресп
Сома
ДТ
КТ
1
Өндірістен ... өнім ... ... ... ... капиталымен қаржы нәтижесінің есебі.
Кәсіпорынның меншікті капиталы:
* жарғылықты капитал
* төленбеген капитал
* қосымша төленген капитал
* резервтік капитал
* ... ... ... залал -дан тұрады.
Кәсіпорынның жарғылық капиталды қызметті бастауды қамтамасыз ету үшін жаңадан құрылған кәсіпорынның жасаған қаражаттарының сомасы болып саналады.
Қосымша және ... ... ... ... ... ... мөлшері құрылтайшылардың салым сомасына тең болады және құжаттарын мемлекеттік тіркеуден өту үшін берген күнінде, оның мөлшері жүз айлық есепті көрсеткіштен кем ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталынң жалпы сомасының 25%-і мөлшерінде соманы ... ... ... ол ... ... минималды сомасынан кем болмауы керек. Жалпы жиналыстың ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталына бершегін толығымен өтеуі тиіс.
Жарғылық капиталдың қолда бары және қозғалысы 5020-ші , , 5030-ші ... ... ... деген шоттар бөлімшесінде жүргізіледі.
5010-ші бөлімшесінің шоттары бойынша қалдығы, оның құрылтай құжаттарында көрсетілген жарғылық капиталының мөлшеріне ... ... ... ... ... ... бойынша жазу жарғылық капиталдың белгіленген тәртібі бойынша жүреді, олардың ұлғайған немесе азайған жағдайында құрылтай құжаттарында да тиісті өзгерістер ... ... ... ... операцияларын қарастырайық.
5020-ші , > шоттарының кредиті бойынша акционерлік қоғамның жарғылық капиталына салынатын салымдары ... ... ... ... ... табады, ал ол 5100-ші шотымен корреспонденцияланады.
Шығарылған акциялардың немесе жарналардың номиналдық құны төленсе, онда ол : ... 1010, 1020 ... ... және 5410 ... ... бойынша көрініс табады.
Егер де шығарылған акциялардың номиналдық құны негізгі құралдармен, материалдық құндылықтармен және басқа да ... ... онда мына ... ... 2410-2416, 1030-1315, 1320-1330 және 5100 шоты кредиттеледі.
Жоғарыда атап өткеніміздей, жауапкершілігі шектелген серіктестіктердің жарлқ капиталын қалыптастыру процесі бір жылдн аспауы ... егер де бұл ... ... онда ол ... есептелген пайыз сомасының бөлігі немесе оның бір бөлімі, яғни жарғылық капиталына ... ... ... 1270 ... ... ... және 6220 шотының кредиті бойынша көрсетіледі.
Егер де ... ... ... онда ... ... жетіспей тұрған сомаға тиісті түзетулер жасалынады, ол кезде 5100 шоты дебеттелген және 5030 шоты ... - ... ... қатысушысы мүшеліктен шығып кетсе, онда оның үлесін үшінші тұлға сатып алуы мүмкін, ол кезде жарғылық ... ... ... тек ... ... ғана өзгерістер болады.
Егер де қатысушылар шығып кетсе, онда соған байланысты жарғылық капитал да ... ... 5030 шоты ... де, 1060, 1010, 2710-2730, 2730, 2411-2510, 1310-1315, 1320, 1330 шоттары кредиттеледі.
Жарғылық қорға салымдардың салынуының жүзеге ... ... 511-ші шоты ... отырады, ал салым шоттары дебеттеледі:
-материалдық емес активтерді жарғылық қорға жарна ретінде төлеу кезінде - 2730-2710,2730 шоттары
-жерді, ... ... ... ... ... ... жарғылық қорға жарна ретінже төлеу кезінде - 2411-2417 шоттары
-материалдар мен ... ... ... ... ... ... кезінде 1310-1315, 1317, 1320-1330 шоттары
-ақшалай қаражаттарды жарғылық қорға жарна ретінде аударған кезінде - ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің Типтік есеп-жоспарындағы 5510 бөлімшесіндегі шоттарында жүргізіледі.
5510-шот
5520-шот
Енді осы келтірілген шоттар бойынша жасалатын операцияларын қарастырып көрейік.
Есепті жылдың бөлінбеген ... ... есеп ... жылда пайда болған бөлінбеген табыс немесе жабылмаған зиянының сомасының қолда бары және қозғалысы туралы ... ... ... ... ... ... ... соңында 5510-шотқа жыл ішінде есептелген табыстың немесе ... ... ... Бұл ретте шоттардың мынадай корреспонденциясы жасалынады:
-жыл ішінде алынған табыс сомасына
шоты дебеттеліп, ... шоты ... Жыл ... ... зиян ... жоғарыдағы жазу керісінше жазылады.
Сонымен қоса,5510 шоттың кредиті және 5410 шотының дебеті - ... ... ... ... ... ... резерв капиталының сомасын көрсетеді; 5510 шоттың кредиті және 5420, 5430, 5360 шоттарының дебеті - ... ... ... ... ... ... ... сомасын, қызмет ету барысында бұрындары таратылмаған бойынша қайта бағалаудың сомасын және ұзақ мерзімді инвестицияның сомасын көрсетеді; 5510- шоттың ... және 5510 ... ... - өз ... қайтып сатып алған кезде, номиналдық құнынан төмен болған соманың айырмасы көрсетіледі.
5510-шоттың дебеті бойынша мынандай шаруашылық ... ... ... , 5360-ші П1
А2 > П2
А3 > П3
А4 < ... ... ... егер активтің сол алғашқы үш тенсіздігінің әрбір тобы кәсіпорынның сәйкес міндеттемелер тобын жапса немесе оған тең ... ... ... ... кері жағдайда баланс өтімді емес.
Баланстың топтастырылған баптарын 6 кесте түрінде ... ... ... ... ... ... ... тенге)
Актив
Жыл басында
Жыл аяғында
Пассив
Жыл басында
Жыл аяғында
Төлем артықшылығ/жетіспеушілігі
Жыл басында
Жыл аяғында
А1
121,2
42,0
П1
338,0
413,1
-216,8*
-371,1
А2
221,5
219,0
П2
257,0
226,8
-35,5
-7,8
А3
495,3
751,0
П3
38,0
21,0
457,3
730,0
А4
1066,0
1070,0
П4
1271,0
1421,1
-205,0
-351,1
Баланс
1904,0
2082,0
Баланс
1904,0
2082,0
Талдауға алынған кәсіпорында А1 тобының активтерінің жетіспеушілігі (ақша құралдарының) орын алған.Бұл ... ... ... тез ... ... ... жасауға кедергі жасайды. Есепті жылда төлем ... 216,8 дан 371,1 мың ... және жыл ... П1 ... жабу ... 35,9% ден ... - ға ... активімен П2 пассиві арасындағы айырмашылық үлкен емес. Дегенмен А1 активінің жетіспеушілігі жағдайында ,соның ішінде А2 ... ... ... ... ... ... ... бұл қатынасты жайсыз деп сипаттауға болады. Талдауға алынған кәсіпорында ол жыл басында және жыл аяғында ... 0,707 және 0,799 ке тең ... ... ... жеткіліксіз деп айтуға болады. П1 пассивінің төлем жетіспеушілігі А3 активінің П3 ... ... ... де ... (457,3 мың. ... до 730 мың. ... ... талдауда таза айналым капиталының айналымдылығы маңызды орын алады.
Кесте 11
Таза айналым капиталының есебі,
мың.тенге
Көрсеткіштер
Жыл ... ... ... ... ... ... ... Таза айналым капиталы[1-2]
243
372
129
Кесте деректері көрсеткендей ЖШС нің таза айналым капиталы есепті кезеңде 129 мың. Тенгеге өскен, жыл ... ол 372 ... ... Таза ... ... ... оның ... тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін қажет. Оның жетіспеушілігі кәсіпорынның қысқа мерзімді борышын өтей алмайтындығын көрсетеді.. Таза ... ... ... ... асып ... оның ... ... көрсетеді. Талдауға алынған кәсіпорында ол қысқа мерзімді берешектен 2 есе ... ... ... өтімділігі төмен.
Кәсіпорын преспективті төлем қабілеттілігін анықтау үшін кәсіпорын активіндегі ақша қаражатына айналдыра алатын ... және ... ... өтімділітің статистикалық көрсеткіштері кеңінен пайдаланылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
* абсолютті өтімділік коэффиценті;
* ... өтеу ... ... өтеу ... ... ... ақша қаражаттары мен тез өтелетің бағалы қағаздардың ... және ... ... міндеттемелерге қатынасы ретінде есептеледі.
Ол ағымдағы қарыздардың қандай бөлігі өтелетінің көрсетеді.
Осы көрсеткіштің дұрыс шектеуі келесі түрде болады: Ка.ж. >0.2 - ... өтеу ... ... үшін ақша ... ... ... ... алымына дебиторлықборыш және басқа да активтер қосылады. Ол кәсіпорының дебиторлармен өз уақытында есеп жүргізу жағдайнда болжамданған төлемдік ... ... өтеу ... қалыпты төменгі шегін бағалау былайша өрнектеледі:
Кар.ө >1
Жалпы өтеу коэффиценті өтімді құралдар жедел және ... ... ... ... өтейтінің белгілеуге мүмкіндік береді және сонымен баланс құрлымының тұрақтылық дәрежесін ғана емес , кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді қарыздар бойынша тез ... алу ... ... өтеу ... ... сипатына байланысты күрт ауытқуы мүмкін. Оның денгейіне тиелген тауарлар мен көрсетілген қызметтермен есеп айырсу нысандары, өндіріс цикілінің ... ... ... ... ... және ... әсер етеді. Берілген көрсеткіш үшін мына шектеу (2,25,29,30) қалыпты мән болып ... Ө. ... ... коэффициентінің есептемесі ,
Коэффициент
Ұтымды мәндер интервалы
Кезең басында
Кезең соңында
Өзгеріс
Абсолюттік өтімділік коэффициенті
0,20,5
0,20
0,07
-0,13
Дағдарысты ... ... ... ... ... ... -нің коэффициенттнр деректері көрсеткендей оның төлемқабілеттігінің ... ... ... ... ... екі алдыңғы екі көрсеткіш қолайсыз өзгеруді көрсетсе жабу коэффициенті керісінше оң өзгерісті ... ... ... ... ... ... дейін қысқарған, бұл өз кезегінде жағдайды жақсарту үшін тез арады шаралар қолдану керек екенін көрсетеді. Дағдарыстық өтімділік коэффициенті ... 0,8, ал ... ... ... ... ... өтімділік коэффициенті кәсіпорынның дебиторлық берешегінің бір айналымы күтілетін төлемқабілеттілігін,яғни 27-28 күн ішінде, сипаттайды. Бұл көрсеткіштің ең төмен болуы, алдағы уақытта ... ... ... ... ... ... ету ... көрсетеді.
Ағымдағы өтімділік көрсеткіші басқа көрсеткіштерге қарағанда есепті кезеңде 0,17 -ге ұлғайған,ол яғни 1,58-ге ... ... ... ... ... және ... қаржылық коэффициенттерін есепке алуда балансты біріктірілген баланс қолданылады.
Кесте 13
Кәсіпорын ... ... ... ... ... басында
Жыл аяғында
Шартты белгілер
ПАССИВ
Жыл басында
Жыл аяғында
Шартты белгілері
1. Шашыраған активтер
1066
1070
F
1. Меншікті капитал
1271
1421
E
2. шашыраған активтер,залалдар
838
1012
S
2. Заемный капитал
633
661
D
2.1. ТМҚ-ры
495
751
I
2.1. ұзақ ... ... ... ...
222
219
AR
2.2. Қысқа мерзімді несие мен қарыз
257
227
DS
2.3. Ақша құралдары
121
42
C
2.3. Кредиторлық берешектер
338
413
AP
Баланс
1904
2082
В
Баланс
1904
2082
B
Кәсіпорынның өндірістік шаруашылық қызметінде ... ... ... қалыптасуы ұдайы жүргізіледі.Ол үшін айналым құралдары мен қарыз құралдары пайдаланылады.Осы айналым құралдарының жеткіліктілігмен жетіспеушілігін қаржылық тұрақтылықтың ... ... ... ... қаржы көздерін толық көрсету үшін келесі көрсеткіштер қолданылады:
1. Меншікті айналым құралдарының бар болуы
2. Меншікті құралдармен ұзақ ... ... ...
3. ... ... ... ... негізгі қаржыландыру көздерінің жалпы шамасы.
Кесте 14
Қаржылық тұрақтылық типін анықтау (мың. тенге),
Көрсеткіштер
Есептесу әдісі
Жыл ... ... ... ... (+) немесе жетіспеуш(-)
Еc=Е-F-I
-290
-400
2. меншікті құралдар мен ұзақ ... ... ... ... (+) ... ...
ET=E-F-I+DL
-252
-379
3Негізгі қаржы көздерінің жалпы шамасы артық (+) немесе ... ... ... типін анықтауда үшкомпонентті көрсеткіш қолданылады:
,
мұндағы: x1 = +-Е[С];
x2 = +-E[Т];
x3 = +-EΣ.
S(x)функциясы ... ... ... ... тұрақтылығының негізгі төрт типі анықталған:
1. Қаржылық жағдайдың абсолюттік тұрақтылығы
шартпен анықталады:
+-Е[С]0;
+-E[Т]0;
+-EΣ0.
Үш өлшемді көрсеткіш =(l; 1; l).
Қаржылық жағдайдың абсолюттік ... ... ... ... ... жабылатындығын көрсетеді.
2. Қалыпты қаржылық тұрақтылық
шарттармен анықталады:
+-Е[С]

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 92 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік қаржылық бақылаудың проблемалары4 бет
Қаржы. «Қаржы» мамандығы бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық109 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын басқару тиімділігіне қаржылық талдау жүргізу («Мөлдір су» ЖШС мысалында)24 бет
"swot талдау"3 бет
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
"Қоршаған ортаны қорғау."9 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет
Іс қағаздарын жүргізу негіздері220 бет
Азаматтық iс жүргiзудегi сот бұйрығы32 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь