Қожа Ахмет Яссауи жайлы

Өмірбаяны
ҚОЖА АХМЕТ ЯССАУИ КЕСЕНЕСІ
ҚОЖА АХМЕТ ЯССАУИ ТАРИҚАТЫ
Әзірет Сұлтан шамамен 1093, кейбір деректерде 1103, 1041, Сайрам (Исфиджаб) — 1166, Түркістан (Иасы) — түркістандық ғұлама, әулие. Қ.А.И-дың арғы тегі қожалар әулеті. Әкесі-Исфиджабта даңққа бөленген әулие, әзірет Әлінің ұрпағы Шейх Ибраһим. Анасы -Мұса шейхтың қызы Айша (Қарашаш ана). Мұса шейх те Исфиджабта әулиелігімен танылған. Кейбір деректерде Қ.А.И-дың Ибраһим атты ұлы мен Гауһар Хошназ (Жауhар Шахназ) атты қызының болғандығы айтылады, Қ.А.Й-дың ұрпағы негізінен осы қызынан тарайды. 9 ғ-да Отырар, Исфиджаб, Баласағұн, Иасы, Сауран, Сығанақ, Шаш, Сүткент, Жент, Кудур, Отлук, Өзкент, т.б. Мауеранахр қалаларында ис¬лам діні уағызшыларының белсенді әрекеттері саяси сипат алған болса, 10 ғ-дан бастап ислам ілімі жолындағы тәлім-тәрбиелік ордалар-медресе-теккелер түбегейлі орнығып, исламдық-руханияттық ахлақи: (моралдық) ұстанымдар қалыптаса бастады. Қ.А.И. дүниеге келмей тұрып, Исфиджабта исламдық фик (кұкық) мектебі ханафи мазһабының ондаған өкілдері өмір сүрді, Яссауи ілімі осы саяси-әлеуметтік тарихи шарттарға байланысты қалыптасты .Қ.А.И. ұстаздарының көшбасшысы — Арыс¬тан баб. Қашифи "Рашахатул айн-ил хайат" атты еңбегнде Қожа Ахметтің Арыстан бабтың шәкірті болғандығы, одан заһир және ба¬тин ілімдерінің сыры мен мәнін үйренгендігі оған 16 ж. қызмет еткендігі туралы мәлімет береді. Яссауидің «Диуани хикметінде» де Арыстан баб жиі ауызға алынады. Қ.А.И-дың өмірі мен қызметі туралы жазба деректерде (Хазини, "Жауаһир-ул Абра Мин Амуаж-ил Ьиһар'1) оның Юсуф Хамаданидың шәкірті екендігін көрсететін деректер болғанымен, соңғы зерттеулерде оны теріске шығаратын тұжырымдар айтыла бастады. Қ.А.И-дың алғашқы шәкірті Арыстан бабтың ұлы Мансұр Ата, екінші шәкірті — Сайид Ата Хорезми, үшінші шәкірті Сүлеймен Бакырғани. Осылардың ішіндегі ең көрнектісі — Бақырғани (Хакім Ата) (Кашифи. "Рашахат-ул айн-ил хайат"), Тағы бір танымал шәкірттерінің бірі Мухаммед Данышменди сопы: Қ.А.И-дың "Мират-ул Кулуб" атты мұрасын хатқа түсірді. Сондай-ақ Садр Ата, Бадр Ата, Қажы Бекташ Әулие, Сары Салтүк, Шейх Лұқпан Перенде сияқты тұлғадар да Қ.А.И-дың шәкірттері саналады. А:Беннигсон Қ.А.И-дың Шопан Ата және Зеңгі Баба атты да шәкірттерінің болғандығын: айтады.
        
        ҚОЖА АХМЕТ ЯССАУИ
Әзірет Сұлтан шамамен 1093, кейбір деректерде 1103, 1041, ... — 1166, ... ...... ... әулие. Қ.А.И-
дың арғы тегі қожалар әулеті. Әкесі-Исфиджабта даңққа бөленген ... ... ... Шейх ... ... ... шейхтың қызы Айша (Қарашаш
ана). Мұса шейх те ... ... ... Кейбір деректерде
Қ.А.И-дың Ибраһим атты ұлы мен ... ... ... ... атты ... ... ... ұрпағы негізінен осы қызынан тарайды. 9 ғ-да
Отырар, Исфиджаб, Баласағұн, Иасы, Сауран, Сығанақ, Шаш, ... ... ... ... т.б. Мауеранахр қалаларында ислам діні уағызшыларының
белсенді әрекеттері саяси сипат алған болса, 10 ғ-дан бастап ... ... ... ... түбегейлі орнығып,
исламдық-руханияттық ахлақи: (моралдық) ұстанымдар қалыптаса бастады.
Қ.А.И. ... ... ... ... ... фик (кұкық) мектебі ханафи
мазһабының ондаған өкілдері өмір сүрді, Яссауи ілімі осы ... ... ... ... .Қ.А.И. ұстаздарының көшбасшысы —
Арыстан баб. Қашифи "Рашахатул айн-ил хайат" атты ... Қожа ... ... шәкірті болғандығы, одан заһир және батин ілімдерінің сыры
мен мәнін үйренгендігі оған 16 ж. қызмет ... ... ... береді.
Яссауидің «Диуани хикметінде» де Арыстан баб жиі ... ... ... мен ... ... ... деректерде (Хазини, "Жауаһир-ул Абра Мин
Амуаж-ил Ьиһар'1) оның Юсуф ... ... ... ... ... соңғы зерттеулерде оны теріске шығаратын тұжырымдар
айтыла бастады. Қ.А.И-дың алғашқы шәкірті ... ... ұлы ... ... ...... Ата ... үшінші шәкірті Сүлеймен Бакырғани.
Осылардың ішіндегі ең көрнектісі — Бақырғани (Хакім Ата) (Кашифи. "Рашахат-
ул айн-ил хайат"), Тағы бір ... ... бірі ... ... ... ... ... атты мұрасын хатқа түсірді. Сондай-ақ Садр
Ата, Бадр Ата, Қажы Бекташ Әулие, Сары Салтүк, Шейх Лұқпан ... ... да ... ... саналады. А:Беннигсон Қ.А.И-дың Шопан Ата
және Зеңгі Баба атты да ... ... ... ... жөнінде Фуат Копрулу: "'Мутасау уфтардың {с о п ыл а р д ы ң) ... ір б а я н ы ... ... ... Хорасан және Мауренахр ... ... ... деп ... ... ... дерлік Қожа Ахмет Яссауи
тариқатыиың шейхтары еді" дейді. Жалпы дәстүрлі туркілік сопылық рух ... ... оның ... мәні меи ... "Диуани Хикмет ", "Мират-
ул Кудуб" 'Пақырнама"сиякты мұраларынан көрінеді. Қ.А.И. сопылық ... мен ... ... ... және ... деп ... ... Яссауи іліміндегі парасат ұғымы адамның
адамгершілік ... ... және ... ... ... ... ... дүниетанымдық тұжырымдамасы-ның ... ... пен ... ... тәжірибелік негізін тарйқат
белгілеид қожа Ахмет дұние танымының мәні — ... ... ... ... ... Бұр жолдың алғашқы мақамы (басқышы) — ":тәуба", соңғысы:
"құлдық" (убудийат. абд). Бұл ... адам ... — мен" ... ... ... көз ... өзінің адамдық парызы — "Алла
мен адамның және адам мен ... " ... " ... " болу ... ... хикметгерінің мәні, философиясының өзегі — адам. Адам
"кемелдікке" жетуі үшін қажетті ... ... ... Бұл ... ... ... ... адамның жаратылысы -Жаратқан иенің ұлылығын
көрсететін, көркемдігі ... ең ... ... ... ... ... ... Қ.А.И. хикметтерінде адамның табиғаты Құранда
ай тылғандай — су мне ... ... ... ... су уа ... және ... ... кетер йа" дейді ол . сопылық мағынада
"топырақ" ... ... ... ... ... ... менмендік, өркөкіректік — адамды ... ... ... кейбір хикметтерінде өзінің бұкіл болмысымен топы-
раққа айналғандығын білдіретін символдық ... ... ... озім ... ... ... ... қауышар ма
екем деп- рухым муштақ".Бұл сопылық мағынада "уисал" (Хақка қауышу)
мақамын білдіреді. Топырақ. ... ... ...... қауышудың біріші
шарты. Осыдан кейін адам ақиқатқа жетіп, инсанй кәміл дәрежесіне үласып,
өзінің Хақка бастар "жол" екендігінің мә-ніне қанығады. ... ... сені ... ... ... мақсат осыған саяды, өйткені сопылық атауда
әулиелер мен пірлердің кабірінде "торырақ" дейді. Қ.А.И. дүниетанымында
әулие — ... жол, ... ол — ... ... мен ... ... пеи жал-
ғанның арасын айыруға жөм сілтейтін. Алла рахметінің қоғамдағы көрінісі
болып табылатын дана ... ... ... .Хаққа қызмет ету халыққа
кызмет -еіуден басталады. Ал, хадыққа, үлтына қзмет етудің шарты — топырақ
сипатты болу, нәпсіні тыю. Топырақ ... ... өзін ... арнау
кемелдікті білліреді. Қ.А.И. ке-мелдікке жету үшін адамда ашқ (қуатты
махаббат) пен дертболу керек дейді. "Дертсіз адам адам смес, мұны ... ... ... ... бұны ... Осы хикмет жолындағы "дертсіз
адам' адамдық сезімнен жүрдай, өз ұлтының, қоғамының, Отанының алдында
жауапсыз, мүнсыз, кара басының , ... ... жан. ... адам" —
илаhи фитраттан, яғниАлла тарапынан адамға берілген құдайлық сыйдан ... ... ... ... ... ... ... қоршаған әлемге, адамға, табигатқа, осының бәрін Жаратушы
иеге мән бермейтін жан. Дертті адамның Қ.А.И. іліміндегі алатын ... Ол ... ... ... ... көз ...... болсын дейді. Дертті, шерлі адам пілте болып жанып, ашқ отына түсіп,
қоғамның кемшілік түстары мен ақсаған руханиятын көріп, көз ... ... одан ... жол, дауа ... ... ... осы дерт ... Ал ашқ кемелдікке жетелейтіи күш-қуат көзі, Қ.А.И. ілімінде
адамның жаратылыс мақсаты — Хакқа ... ету ... ол ... ... жаратты ибадат үшін" - дейді. Бұл
ибадат (уоудийат) — Хақты тану ... ең ... ... ... ... ... махаббатпен тұтастықта көсететін Қ.А.И. ... ... адам ... ... ... тең ... ... парыз
деп қарайды. "Сұннет екен кәпір де болса берме азар. Көңілі ... ... ... ... ... ... тегі мен түсіне, діні мен
діліне ... оған ... ... адам ... ... пайғамбардық
сүннет (жүйе, заң, қағида) ретінде танытады. Өйткені Қ.А.И. ілімі дін,
мазһаб аясына ... ... ашқ ... жолы. И. дүниетанымында
"дертті адам", "топырақ адам", "кемел ... ... ... адам"
тұлгалары да дәріптеледі. Ғарип адамды кемелдік: ... ... ... өкілі, ізбасары ретінде бағалайды. (к, ... өзін де ... ... көрсетеді: "Ғариппін ешкімім жоқ. бейшарамын
һәм пақыр, Сенен басқа кімім бар, рақым ет Сен ... таң ...... тек Алладан ғана күтеді. Өйткені оны Алладан басқа шын ... ... жоқ. Оны ... ... ... ... күш ... деген көзқарасы, илаһи ашқ - Хақ жолына ... ... ... Ғариптік-адамның өз-өзімен іштей күресіп, санасьн сансыратқан
мәселелердің шешімін табу жолында тілдесу. Өз әлімен ғана ... алу ... ... ... хал. ... да ... "Қай жерде ғарип
көрсең һем дем болғын" дейді. Яғни ... дем бер, ... ... ... құрметте деген еді, Қ, А. И. дүниетанымында өмір мен ... мәні ... ... "өлім ақиқатын түсіну үшін, өмірдің мәніне
жету керек. ал рухты білмей тұрып, ... тани ... ... ... ...... рух — жақсылықтың қайнар көзі больш табылады.
Жақсылық пен жамандық секілді нәпсі мен рухтың да қатар өмір ... ... ... өмір ... үшін ... өлуі шарт. Өйткені өмірдің ... ... яғни ... ... ... ... Рух ... тұту "ашқ" мәртебесіне ұласып, Хақ дидарын көру болып табылады.
"Муту кабла ан тамуту-топырақ болмақ; ... ... ... ... ... Қожа ... нәпсіні тептім, нәпсіні тептім, Өлмес:бұрын жан ... ... ... ... тәрк етсем масиуаны; Өлмес бұрын болмысьңды айла
фәни... Бұлар —өлмес бұрын өлу филосо- ... тән ... Қ.А ... ... ... ... ... Тәрк ету арқылы шынайы өмір
мәнін ұғынуға ... ... ... ... ... деп, ... ... арылып, илаһи
нұрлармен шайылуын айтады' Бұл Ілім ... ... ... ... деп ... болады. Бұл жердегі "өлі" және, "тірі" ұғымы ... ...... ... құлы ... өткендер, олар тірі
болсада өлікпен тең. "Тірілер" — нәпсілерін жою арқылы рухтарына ... олар өлсе де ... ... ... бақи ... ... дүниетанымында физ өлім жоқ. Ол жай ғана рухтың тәннен
айырылып, басқа бір ... ... ... құлшылықтың ең жоғарғы халі
еркіндік. Рухани өмір ішкі ... ... ... ... ... ... де ... ішкі еркіндігі шенберінде қарастырылады. Ішкі
еркіндікті ислам ахлағында "моралдық еркіндік" дейді. Яғни, Хаққа ... ... адам ғана ... еркін, азат... Демек, Алладан басқа барлық нәрседен
тазару шынайы еркіндікке ұласады. Сопы Хақ алдыңда құл халық ... ... ... ... ... ... үстемдік құрып, адамды өзіне ... Адам ... ... ... ... ... Нәтижесінде рух
еркіндіқтен айырылады. Қ.А.И. әдісі бойынша, рухты еркіндікке қауыштырудың
жолы — ... ... ... ішкі ... ... дәрежелері мен
басқыштары айтылады, Бұлар сопылық дүниетанымдағы "халдер" мен "мақамат"
категорияларының рет-ретімен ... ... ... ... Ішкі еркіндік
жайындағы мәліметтің. негізі — дін. Ал дін ... ... ... және "ішкі еркіндікке" жетудің жолын көрсететін Алла тарапынан
берілген илаһи жол. Қ.А.И. ілімі бойынша, ... мен ... ... еркіндік мәселесінде де адамдарды екі топқа бөліп қарауға болады.
Бірінші той "еркіндікті аңсаушылар". Бұлар тек қана ... ... ... ... топ — "еркіндіктен қорқатындар'. ... ... ... атақ, дүние, адамға, т.б. табынып, құлдық ұрады. Хикметтің басы —
Алланы бар және бір деп ... ... адам ... осы ... ... ... негізінен алыстай бастайтындығын айтады. Осы ақиқатты ... ... ... еске ... ... ... көзі. Құран деп
біледі. Сонымен қатар, алланы танудың негізгі сыры ... ... ... Адам — ... ... рух ... ... болмыс— макрокосмос,
Алланың аяттары, яғни белгілері. Адам — рух әлемінде Алламен болған сұхбат-
антты ... ... ... ... есте ... ... ... зікір,
уажд (экстаз), сама сияқты ... ... ... ... ... ... ... арабша "инсан", яғни "ұмытшақ" екендігін ескергенде,
Құранның бір аты болып табылатын ... ... алу) ... ... ... отыратын әдіс екепдігі белгілі. Осы тұста "қалу
бәла" ... ... ... ... емес пе ... ... Тәңірінің
сұрағына рухтардың "Ия, әлбетте" деген жауап-серті) мен рух ... және ... ... ... арасында осы кезге сақталуына деген
ұмтылыстың, тілектің жатқандығын байкау қиын ... ... ... тән бұл теор ... ... Қ.А.И, түркілік
дүниетанымын иегізінде жаңғыртты. Ислам тарихында дінді қабылдаудың ерекше
түрі ретінде пайда ... ... ... ... діндегі (халам мен фикһ)
қасаңдыққа қарси ... ... бой ... Сол ... Қ.А.И. ілімі де
түркілік дүниетанымның негізгі. категориасы ... ... ... ... ... ... қорқыныш иесі ретінде ғама емес, Тәңір-і сүю
және оның үкімдерін құрметтеу арқылы Аллаға махаббатпен ... ... ... ... дүниетанымда Алла — ғашық (сүюші), мағшұқ,
(сүйілуші) әрі ... өзі ... да ... ... ең ... ... Бұл адам ... махаббат, жауапкершілік
сезімді, иман, т.б. асыл құндылықтарды қалыптастырады. Адам хикмет арқылы
оның нәтижелі жемістерінің негізінде ... ... ету ... ... (қ. ... ... ... ілімінің танымдық тірегін құрайтын
адамгершілік қағидалардың өзегі ахлақ ... ... ... ... ... ... ... Адам ахлақ арқылы адамдық болмысқа
мәнге ие болады. Яғни, адам ақтық-рухани құндылықтарды бойына ... ... жан ... ... ... ... "жан ... жету" адамгершілік қасиет пен сипатқа үдасу арқылы тариқатта
жүзеге асады, Аллаға қауышудың жолы қоғамға, ... ... ету — ... ... ... ... Нәтижесінде рухани тазалыкқа, өзін өзі
меңгеруге қолы жетіп " Кемел адам» " ... ... ... ... имандылыққа шақыру арқылы Қ.А.Й. ілімі барша түркі ... ... ... ... ... ... ... негізі
сыршылдық (мистик) дін екендігін ескерсек, сопылық танымның ... ең ... ... ... ... ұғыну
Қиын емес; Бұл құбылыстың табиғилығын дін феноменол-сы: тұрғысынан ... ... ескі ... ... ... ... құндылықтар, түсінік ұғымдар негізінде өз орнын табатынын ... ... ... ескі ... ... ... мен ... "халық
діндарлығы" түрінде тіршілігін жалғастырады: Бұл құбылыстың көрінісін Қ.А.И-
дың сопылық моральдық ілімінен көруге болады. Оның ... ... ... (ғ.с.) ... ... осы ... Арыстан бабтың
"себеп" болуы, өмірін пайғамбар ... ... ... ... ретінде ұлының атын Ибраһим қоюы, пайғамбар жасына келгенде
тірідей "жерасты ... яғни ... ... ... бірі ... ... түркілерге исламды таратушы маңызды әдістемелік,
құбылыстық ерекшелік әрі-жаңалық болып ... ... ... ... мен сенім нанымына, әдет-ғұрпына қайшы келмейтін діни ... ... ... К.А.И. шығарм-ы сопылық ағымының түркілік
дәстүріне дәстүріне ... жол ... ... ... ... ғасырлық сәулет өнері ескерткіші. Түркістан қаласында орналасқан. 1396-
99 ж. Әмір Темірдің ... Қожа ... ... ... ... ... к. — үлкен порталды-күмбезді мемориалдық құрылыс.
Архит. жергілікті ... жете ... ... ... ... ... етіп ... кесене оңт. шығыстан солт. батысқа қарай
созылып жатыр. Ені — 46.5 м. ұз. — 65 м. ... ... ... ... ... ... онда Орта Азия ... өнерінде бұрын
сонды ұшыраспағая шатыр жабу тәсілдері қолданылған. Ескерткіште құмбезді,
арқалы ... мол. ... тек ... күмбезді жүйенің өзіне
сан түрлі әдістерді қолданған. Кесенеде аса үлкен портал (ені 50 м-ге жуық.
порталдық арқанның ұз. — 18.2 м), ... ... 35 ... бар. ... — 37.5 м. ... ... ... — 1,8 --- 2 м, қазандық
қабырғаларының қалынд — 3 м, К.А.И. к. ... ... ... де ... үш қабырғасының үстіңгі жағамен өтетін эпи-графтық фризде Құран
Кәрім ... мен ... ... ... ... ... өрнектелген.
Жазулардың "Алла", "'Мухаммед", "О, жарылқаушы", "Билік ... ... ... ... 800 жылы" деген сөздерді оқуға болады. Қоладан
соғылып, алтын, күміс жалатылған есік тұтқалары мен алты шырағдаи да ... інжу ... ... ... ... оны ... исфаһандық
шебер Тадж әд-Дин Изеддиннің есімі жазылған. Қола ... ... 799 ж. ... ... ... ... ... кіндігі қабірхана ортасында Қожа Ахмет Яссауиге құлпытас
койылған. Кабірхана ... жуқа ... ... оған ... ... ... ... 16 терезесі қос қабат күмбезі бар. ... жақ ... ... ... ... 3.5 — 2,5 ... мозаикалық
михраб орнатылған. Кесененің оңт.-батыс ... ... ... ... жер асты ... ... тірі кезінде жасалып кейін
қайта жаңартылған. 16 ғ-дан кесенеде және оның төңірегінде қазақ ... ... ... хан, Есім хан, ... хан, Қаз ... Қазыбек
би, Жәні-бек батыр, т,б.) жерлене бастады. 19. дың алғашқы ширегінде Қоқан
билеушілері ... ... ... ... оның төңірегіне қамал
бекіністер салуды қолға алды. 1864 ж. Түркістан қаласын жаулап алған Ресей
отаршылары зеңбірекпен ... ... 11 ... ... ... 19 ... қарай Қ.А.И, к. тарихи-мәдени мұра ретінде ғыл. тұрғыда ... 1978 ж. ... Қожа ... ... ... мұражайы ашылды. 1989
ж. 28 тамызда ҚР Үкіметінің шешімімен "Әзірет ... ... ... ... арадағы келісім бойынша жүргізілген ғимаратгы
қалпына келтіру жұмыстары 2000ж. аяқталды, 2003ж. маусымда Парижде өткен
ЮНЕСКО-ның 27-сессиясында ... к. ... ... ... ... АХМЕТ ЯССАУИ ТАРИҚАТЫ
Қожа Ахмет Яссауи негізін салған діни сопылық Қ.А.И. т. түркі сопылық дүние
танымы ... ... ... ... ... ажырамас бөлігі
болып табылады. Бұл тариқаттын қалыптасу ... ... ... ... ... ... биліктердің қалыптасу дәуіріне сай
келеді. Екінші кезеңі Яссауи өмір сүрген дәуір мен ... ... ... ... ... ... мен тариқаттардың даму дәуірі.
Қ.А.И. т, қалыптасуының алғышарттары туралы әр ... ... ... т-ың ... "мубаййадун" және "карматтық" доктриналардан бастау
алады деген тұжырым Бағдад пен ... ... ... ... айтарлықтай ықпалы болмағандығына сүйенеді. Яғни, ... ... ... ... ... ... мен ... секталар
негізінде қалыптасқан мубайидиттер ілімінің табиғи жалғасы ретінде қарайды.
түрік тарихшысы Зөки Уэли-ди Тоған Яссауи ілімінің манихейлік пен ... ... ... оның ... ... ... Теор. турғыдан Яссауи ілімі қалб, зауқ, ... жолы ... және ... ден ... ... оның ... рух пен ... мән;
беретін болса, карматилер толығымен ... ... сырт ... ... ... ... ... Карматилер секталық
мазһаб, табиғаты жағынан саяси, қағидалық (шариаттык) сипатта ... ... ... ... ... ... Қ.А.Й, т. Халлаж әл-Мәнсұр жолының
жалғасы деушілердің қатарында француз шығыстанушысы Массиньон Луис ... ... ... атты ... ... туркі мүсылмандығында
алатын орны кеңінен сөз болады. Иасаун ... ... ... ... ... ... ... ағымының өкілі Мансұр әл-Халлаж ілімінін
негізгі ерекшеліктерін сопылық дүняе-таиым категориялары ("фана фи.Аллах"
(Аллаға еру), ... ... ... ... ... ... тәрк ету), ... (даналық), "ғашықшқ (ашқ)", "муракаба" (өзіне
сын көзбен карау), "тас-фийиа-и калб" (жүректі арылту) деп ... ... ... ... ... мазмұны Халлаж іліміне сай
келеді. ... бұл ... ... ... ... қарағанда, Маламийа
ағымының белгілері басым. Солай бола тұра, Яссауи хикметтерінде Мансұрдың
аты мен жолы көп дәріптеледі. Маламийа ... ... ... ... (874 ... ... ... дәстүрлі түркілік дүниетаным негізінде
қалыптасқан. Адамның психол. халін ... ... ... ... ішкі ... мен ... ... "зауқ", "уажд" және
"истиғрак" халдерімен ұласып жатады, Бұл — Аллаға ... ... ... қызмет — халыққа қызмет ету болгандықтан, негізгі талап
адамды сүюге негізделген. Яссауи ... ... ... сопылык
психол. халдердің бастысы — маһу, ... ... ... ... сакр — ... ашық (қуатты махаббат) және уирд (зікір) арқылы фана
мақамына (еркіндік мақамына) жетуі; еліту, ләззат ... сатр — ... мен ... ... уажд — адамның "өзін" жоғалтып, ... ... ... ... ... халдер мен мақамдар. Маламийа табиғатының барлық
ерекшеліктерін "Диуани Хикмет" пен "Мират-ул ... ... ... ...... ... ілім доктрина), оны кейінгі ғасырларда
тариқат ретінде пайда болған мала-мийліктен шатастырмау ... ... ... ... ... жету ... шәкірттерге қойған талаптары
туралы Ха-зини өзінің "Жауаһир ул ... мин ... ... ... ... ... немесе "Хақ жолындағы әулиелердің
сырлары") ... ... мол ... ... Онда Қ.А. И. ... ... ... (алаб) ұстанымдары қамтылған: 1) Ұстаз бен шәкірт арасындагы
қарым-катынас: ... ... ... өзінің шейхынан (ұстазынан) артық
санамауы және мойынсұнуы кажет (өйткені тариқатқа, рухани ... ... ... ... ... өз бетімен жүріп-түратын болса, оның рухани
даму жолы жабылады); өз шейхынын халі мен ... ... ... ... ... болуы; шейхының сөзі мен ісіне мұқият болуы; адал қызмет
етуі, жалған ... ... ... тиіс: қажет болса, мүрид өзімен қоса
барлык мал-мүлкін ... ... ... ... ... ... Өйткені
"батин (ішкі) көзі" басқаша ашыла алмайды; шейхының сырларын сақтауы,
барлық ... ... мен ... ... тиіс; Хақд қауышу жолында
шейхы үшін жайын беріп, оның досымен дос, дұшпанына дұшпан болуы қажет ... ... ... 2) ... алты үкім ... а) ... ... жомарттык; б) шынайы адалдық; в) йакиннің (шексіз ... ... ... г) тауекел; г) тафаккул (терең ой). 3) Шейх ... дін ... ... ... сабырлы ықыласты, Хақ ри-залығымен қауышқан, Хақка
жакын болуы тиіс. 4) Тарикаттың алты ... ... а) ... ... ә) ... жақындауға тырысу; б) ... ... үшін жан ... в) Хақ ... ... пен үміт ... ... г) үнемі зікірде болу;
ғ) үнемі Хақиқат туралы сөйлеу. 5) ... алты ... ... ... а) көппен бірге намаз оқу; ә) таң сәріде ояу болу: б) үнемі
дәретті, таза ... в) өзін ... ... ... сезіну; г) Алланы
ешқашан естен шығармау (зікір ету); ғ) ... және ... ... ... болу. 6) Тарикаттың алты ерекше қасиеті (мустаһаб):
а) қонақжайлылык; ә) жағдайына қарай қонақ ... б) ... көп ... деп ... в) қонақтың көп болуына көңіл ... г) ... ... ғ) Қожа ... ... және өз ... шейхына дұға, тілек ету.
7) Тарикаттың аяты этик. тәртібі:
а) екі ... ... ... сай ... ә) өзін ... ... санау; б)барлық адамды өзінен артық санау; в) ұстаздарды құрметтеу;
г)шейх-тардың алдында рұқсатсыз сөз ... ғ) ... ... ... шығармау. 8) Тарикатқа кірген ... ... ... ... ... ... заман (уақыт), ихуан (бауырмалдық — өзара
ынтымақтастық), ... ... ... риясыз берілгендік), Яғни,
бірінші саликтердің (мурид) ойы бөлінбеуі(тафркка-и ... ... үшін ... ең ... ... ... ... болуы керек.
Екінші,
талибтер (шәкірттер) арасында жөне мемлекетте жұмыссыздык, соғыс т.б.
келеңсіз ... орын ... ... ... ... ... ... Үшінші, барлық "мақамат"(ахлакх-этик.
асулар), "халуат" (кылует) және "арбаиндерде" (шілдехана) ... ... үшін ... (кемелдік) мақамына
ұмтылған шынайы серіктері, достары ... ... ... ... адал ... ... ... жолында шәкірттіктің
соңы. Яғни кемел адамның рухани асуларының мақсаты - "факр ... ... ... ... 9) ... т. ... зікір салатын "жаһ-ри тариқат".
Кейбір зерттеуішлер — жаһри тарикаттың негізін салған Қожа ... ... ... ... т. ... ... түрі ... әдебиет-терде көбіне
"ара зікір" деп те ... 10) ... ... кылует — мүридтің бар
ықыласын белгілі мақсатқа бағыттауы және кейбір арна-йы ... ... ... үшін шейхтың мүридінің рухани халін қараңғы сыртқы
әлемнен жырақ орындарда яғни, жерден ... ... ... ... ішінде
тәрбиелеуі. Қ.А.И. т-ндағы рухани ұстаздардың тарихи ... ... ... ... ... ... I)
Хазіреті Әли Мұртаза; 2) Хусайн бин Әли; 3) Зайн ал Абидин; 4) Әли; ... 6) ... ... 8) ... ... 9) ... ... 10) Муса Шейх; II) Исмаил
Шейх: 12) Хасан Шейх; 13) ... ... 14) ... 15) ... ... 16) ... Шейх; 17) Махмуд Шейх; 18)Ілияс Шейх;
19) Ибрахим Шейх; 20) Қожа Ахмет Яссауи. Силсила, ... хал ... ... ... ... кемел шейхтардың тізімі ғана. Силсилада
кемел шейхтардың орын алуы бұл
ілімнің ақиқат екендігін көрсететін дәлел саналған. Кожа Ахмет ... ... ... силсиласы (тізбегі): .1)Суфи Мухаммед; 2) Хакім
Ата; 3) Зеңгі Ата; 4) Садр Ата; 5) ... ... 6) ... Ша-ши: 7) Шейх Али;
8) Маудуд Шейх; 9) Хадим ... 10) Шейх ... И) Шейх ... 12} Шейх ... 13) ... 14) Шейх ... Сайд ... ата: 16) Хасан Хазини (Асан Қайғы).
Қ.А.И. т. екі ... ... ... олардың силсиласы:1) Икани (Қамал
шейх); 2)Шейх Али ... 3) Шейх Шаме ... 4) ... ... 5) Шейх ... Уаси; 6) Шейх Абд-ул. Мухаймнн (16 г.), т.б. ә) 1) ... ... ... 2) ... Кухи Зарини; 3) Шейх Ка-сым ... 4) ... ... 5) Шейх ... ... Хұрд Азизан, т.б. Қ.А.И. т-нан
бөлініп шыққан тарикатгар: Ьекташийа және ... ... т. 12 ... ... Ферғана, яғни казіргі Қазақстан, ... ... мен ... ау-мақтарына таралды. Осы жерлерде
Яссауидің ... мен ... ... ... ... ... ... түркі мәдениеті негізінде құрылган барлық тарикатгар
осы ... ... ... Мұны ... мен ... ... ... Қожа Ахмет Яссауи шәкірттерінің ... ... ... ... ... ...... тарикаты. Бұл
туралы дерек-тер 14 ғасырда Ибн Батгутаның саяхатнамасында, кейіннен Симон
Дигбу. Терри ... ... ... ... ... кездесе-
ді. Онда Яссауи дәруіштерінің 16 ғ-ға дейін Синд, Пенджаб аймақтарында өз
ілімдерін таратқандығы туралы ... бар. Кіші ... ... ... 13 ғ-дьң алғашқы жартысынан бастап, Хайдарийлік тарикат арқылы ене
бастады. Қугб-уд-дин Хайдар (13 г.) ... 16 ... ... ... тарикаты да Яссауи ілімінің жалғасы. Алтын Орда дәуірінде Өзбек
ханнын (1313-1341) исламның ресми дін ретінде танылуы ... ... ... ... Бұл ... ... ... исламның өзегі ретінде
қабылданып, 12-14 ғ-ларда Орта Азия, Таяу Шығыс, Үндістан ... ... ... ... ... ... ... Кіші Азия
–Анадолыда тарады.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кожа Ахмет Яссауи9 бет
Қожа Ахмет Яссауи туындыларының әдеби-көркемдік қуаты туралы ғылыми-теориялық пікірлер73 бет
Қожа Ахмет Яссауи өмірі мен шығармашылығы19 бет
Қожа Ахмет Яссауидің кесенесі20 бет
Қожа Ахмет Яссауидің қызметі14 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірі19 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірбаяны12 бет
Қожа Ахмет Яссауидың сопылық дүниетанымындағы этикалық мәселелер23 бет
Ақсақ Темір 8 бет
Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани білімін дамыту46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь