Куң зы ілімінің негіздері мен ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I КӨНЕ ҚЫТАЙДАҒЫ КУҢ ЗЫ ІЛІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

1.1 Куң зы ілімінің негіздері мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2 Куң зы ілімінің концепциясы және ілімнің таралуы ... ... ... ... ... ... ... .18

ІІ КУҢ ЗЫ ІЛІМІНІҢ РУХАНИ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ..25

2.1 Куң зы іліміндегі рухани құндылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.2 Куң зы іліміндегі ізгілік, этикалық, моральдік
құндылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
Курстық жұмыстың тақырыбы: «Куң зы ілімінің негіздері мен ерекщеліктері».
Курстық жұмысының мақсаты мен міндеті.
Курстық жұмысының негізгі мақсаты – Куң зы ілімі құндылықтарының қалыптасуы мен дамуына тарихи-әлеуметтік талдаулар жасау; Куң зы ілімінде қарастырылып өткен рухани құндылықтарды көрсету.
Осы мақсатқа жету жолында курстық жұмысымыздың алдына мынадай міндеттер қойылды:
- Куң зы ілімінің негіздері мен ерекшеліктерін анықтау;
- Куң зы ілімінің концепциясы және ілімнің таралуын айқындау;
- Куң зы ілімінің рухани құндылықтарын көрсету;
- Куң зы іліміндегі ізгілік, этикалық және моральдік құндылықтар.

Курстық жұмысының жаңалығы.
Бұл жұмысының ғылыми жаңалығы – Куң зы ілімінің негізгі құндылықтарына тарихи-әлеуметтік талдау жасалу және жақандану үрдістері аясындағы куң зы ілімінің қазіргі заманда қоғамдық ортадағы білім, саясат, рухани құндылықтарға ықпалын ашу болып табылады. Куң зы іліміне қатысты мәселені дәл осы тұрғыдан зерттелу алғаш рет орын алып отыр. Бұған қоса бұл магистранттың материалды оригинал тілінде жазылған еңбектерге сүйене отырып, зерттеуі және қоғамындағы Куң зы ілімінің орны, рөлі, ықпалы туралы өзінің куәгер болып, қытай қоғамында өмір сүруі Куң-Цзи іліміне зерттеуге жаңаша серпін берді. Жұмыстың жаңалығы да ұтымды жерлері де осы деп есептейміз.
Бұл жұмысымыздың құрылымы зерттеліп отырған тақырыптың мазмұнына сай кіріспеден, 2 тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Куң зы өзі ертедегі ойшылдардан үйрене отырып, олардың сөздерін жан-жақты салыстыруға, ғылыми ізденістер жасауға мүмкіндік қалдырса, қазіргі таңда куң зы көне мұраны шексіз бедел, мызғымас қуат ретінде қабылдау доктринасы күшіне енді. Уақыт өткен сайын, куң зы ілім мен тәрбие өткенге, тарихқа үлкен мән бере түсуде.
Қазіргі қытай қоғамында өткендегі "алтын ғасыр" болашақтың да үлгісі болады деген үміт күшейе түсуде. Мұндай заман өзгерсе де, қоғамдағы қалыптасқан тәртіпті және қытайлықтардың келбетін сақтау - басты міндет деген түсініктен практикалық нақты тұжырым туындайды.
1. Классическое конфуцианство. – М., 2000. 77-бет.
2. Головачева Л.И. Конфуцианство, мир и развитие в XXI веке. // Восток. – 2000. – № 2. 25 - бет.
3. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као цзыляо / Материалы по историй кит. Философии/ Пекин, Народный Университет, 1957 г.ч. 1 65-б.
4. А.Я. петров Ян Чжу – вольнодумец древнего Китая. Советское Востоковедения, 1940 г. 1,207-б.
5. Древнекитайская философия. – Москва, 1972 г.т.1 150-б.
6. Н.А. Бердяев. Духовное состояние современного мира. Новый мир, 1990 г. №1, 217 – б.
7. В.Я. Сидихменов Китай. Страницы прошлого. – Москва, 1987 г. 137-б.
8. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као цзыляо / Материалы по историй кит. Философии/ Пекин, Народный Университет, 1957 г.ч. 1 74-б.
9. Древнекитайская философия. – Москва, 1972 г.т.1 150-б.
10. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као цзыляо / Материалы по историй кит. Философии/ Пекин, Народный Университет, 1957 г.ч. 1 72-б.
11. Бұл да сонда. 68-б.
12. В.Я. Сидихменов Китай. Страницы прошлого. – Москва, 1987 г. 138-б.
13. Бұл да сонда. 66-б.
14. Л.С. Васильев. Проблемы генезиса китайской мысли. Москва, 1989 г. 67-б.
15. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као цзыляо / Материалы по историй кит. Философии/ Пекин, Народный Университет, 1957 г.ч. 1 63-б.
16. Л.С. Васильев Конфуций // Вопросы истории. Москва, 1989 № 101-б.
17. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као цзыляо / Материалы по историй кит. Философии/ Пекин, Народный Университет, 1957 г.ч. 1 62-б.
18. Бұл да сонда. 62-б.
19. В.В. Юрчук. Конфуций. Современное слово, 1998 г. 256-б.
20. Конрад Избранные труды 1977 г. // Переломов Л.С. Конфуций М., 1993 г. 194-б.
21. И.Н. Семененко. Афоризмы Конфуция, - Москва, МГУ 1987 г. 168-б.
22. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као цзыляо / Материалы по историй кит. Философии/ Пекин, Народный Университет, 1957 г.ч. 1 73-б.
23. Бұл да сонда. 73-б.
24. Бұл да сонда. 73-б.
25. Л.С. Васильев. Проблемы генезиса китайской мысли. Москва, 1989 г. 79-б.
26. Думан Л.И. Очерки древней истории Китая. - Ленинград, 1938. 117-бет.
27. Васильев Л.С. История религии Востока М. 1998, 286-бет.
28. Кривцов В.А. Маоизм и Конфуцианство. – ПДВ., 1973 №3
29. Переломов Л.С. Конфуций „Лунь юй”. - Москва, 1998. 215-б.
30. Сагиқызы А. Конфуцианство и философия Платона: сравнительный анализ учений о человеке // Адам әлемі – Алматы 2000 № 2 – 78 с.
31. Переломов Л.С. Конфуцианство и легизм в политической истории Китая. – Москва, 1981. 145-бет.
32. Лунь - юй, тарау ҮІІІ, пар. 9
33. „Казахстан – Китай” // Саясат, №3, 2004 15-18 – беттер.
34. Переломов Л.С. Конфуцианство и легизм в политической истории Китая. – Москва, 1981. 147-бет.
35. Думан Л.И. Очерки древней истории Китая. - Ленинград, 1938.
36. 111-бет.
37. бұл да сонда. 113-бет.
38. Васильев Л.С. Культы, религии, традиции в Китае. Москва, 1970. 218-бет.
39. Переломов Л.С. Конфуцианство и легизм в политической истории Китая. – Москва, 1981. 149-бет.
40. Классическое конфуцианство. – М., 2000. 77-бет.
41. Головачева Л.И. Конфуцианство, мир и развитие в XXI веке. // Восток. – 2000. – № 2. 25-бет.
42. Середкина Е.В. Конфуцианские элементы в кантианской этике. // Ученые записки ПГТУ. – Рига. 2003. №6.
43. Салицкий А.И. КНР: Мирохозяйственная стратегия, политика и практика.// Восток. – 2003.
44. Фукуяма Ф. Конфуцианство и демократия. // Русский Вестник. – 2003.
45. Фукуяма Ф. Азиатские традиции конфуцианства. // перевод Татьяны Чернышевой. Опубликовано в Journal of Devocracy, 19956 vol. 6, N2, p. 20-33.
46. Шан Ян. Политика правителя области Шан. – Москва, 1997. 312-бет.
47. Бұл да сонда. 320-бет.
48. Классическое конфуцианство. – М., 2000. 79-бет.
49. Әбділдабек Ақыштайұлы Куң зы // ШҰАР Ұлттар баспасы 2001 ж 206-бет
50. Әбділдабек Ақыштайқлы Куң зы хаһидалары // ШҰАР Ұлттар баспасы 1996ж 245-бет
51. Бақтияр Нұрахманұлы. Куң зы ілімі. // Жалын журналы.- 2005. №5.
        
        Куң зы ілімінің негіздері мен ерекшеліктері
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
...................................3
I КӨНЕ ... КУҢ ... Куң зы ... ... мен ерекшеліктері
..........................................8
1.2 Куң зы ... ... және ... КУҢ ЗЫ ... ... Куң зы ... рухани ... Куң зы ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ …....……... ........................48
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың ... «Куң зы ... ... ... ... ... мен міндеті.
Курстық жұмысының негізгі мақсаты – Куң зы ... ... мен ... тарихи-әлеуметтік талдаулар жасау; Куң зы ілімінде
қарастырылып өткен рухани құндылықтарды көрсету.
Осы мақсатқа жету ... ... ... алдына мынадай міндеттер
қойылды:
Куң зы ілімінің негіздері мен ерекшеліктерін анықтау;
Куң зы ілімінің концепциясы және ілімнің таралуын айқындау;
Куң зы ... ... ... ... зы ... ізгілік, этикалық және моральдік құндылықтар.
Курстық жұмысының жаңалығы.
Бұл жұмысының ... ... – Куң зы ... ... ... талдау жасалу және жақандану үрдістері аясындағы куң зы
ілімінің қазіргі заманда ... ... ... саясат, рухани
құндылықтарға ықпалын ашу болып табылады. Куң зы іліміне қатысты мәселені
дәл осы ... ... ... рет орын алып ... ... қоса ... материалды оригинал тілінде жазылған еңбектерге сүйене
отырып, зерттеуі және ... Куң зы ... ... ... ... туралы
өзінің куәгер болып, қытай қоғамында өмір ... ... ... ... ... ... Жұмыстың жаңалығы да ұтымды ... де осы ... ... ... ... отырған тақырыптың мазмұнына сай
кіріспеден, 2 тараудан, қорытындыдан және ... ... ... зы өзі ... ойшылдардан үйрене отырып, олардың сөздерін жан-
жақты ... ... ... ... ... ... қазіргі
таңда куң зы көне мұраны шексіз бедел, мызғымас қуат ретінде қабылдау
доктринасы ... ... ... ... ... куң зы ілім мен ... ... үлкен мән бере түсуде.
Қазіргі қытай қоғамында өткендегі "алтын ғасыр" болашақтың да ... ... үміт ... түсуде. Мұндай заман өзгерсе де, қоғамдағы
қалыптасқан тәртіпті және қытайлықтардың ... ... - ... ... түсініктен практикалық нақты тұжырым туындайды.
Куң зы идеясы, ілімі, идеологиясы екі мың ... ... ... ... қалыптастырды, олардың мінез – құлқына,
психологиясына, сеніміне ... ... ... өмір ... ... Осы
бас бағыт пен үлкен әрекет барысында ... ... ... қалыптасты.
Мұның бәрі де ұлттық мінездегі куң зының ерекшеліктерін сипаттайды.
Біздің ... ... ... халқының өміріне деген қызығушылықтың тамыры
тереңде жатыр.Бұл ежелден бері Аспан асты империясының ... ... ... өмір философиясының ерекшеліктеріне көп
көңіл бөлінуде көрінеді. Көрші мемлекетте болып ... ... ... ... ... мен ... деген зор ықылас,
қызығушылық танытып, Ұлы ... ... ... көз ... болсақ, оның
бай мәдениетімен, оның ұлы ... ... ... ... Куң ... ... цзы, ... көзқарастарымен танысатын
болсақ, біздің қытай өркениетінің жасырын жақтарына ... ... ... ... ... ... ... психологиясына, қытай
халқының ойлауы мен жүріс–тұрыс нормаларына әсері ... ... ... болған ілімдерімен таныса аламыз. Бүгінгі ... ... ... осындай ілімнің бірі–Куң зы ілімі. Кез келген ... ... адам ... ... Жеке ... ... ... нысана бола
отырып, өзі зерттеу объектісіне айналады. Қоғамдағы жеке ... ... пен ... ... дәуірімізге дейін мыңдаған жылдар бұрын
зерттеле бастаған. Ал қытайдың рухани ... ... ... Куң зы
ілімі атқарып келді.
Куң зы доктрина қытай жерінде күшті мемлекеттің құрылуына, әлеуметтік
тәртіп тұрғысынан ... ... ... ... ... ... қытай өмірін қилы-қилы заманда ... ... ... ... көп бөлігін шетелдерде қызмет істеп, қаржысын
молайтқан бай қуатты қандастары құйып ... Олар ... ... ... ... ... ... дамуына түскен. Бұл-дәстүрлі
құндылықтардың негізінде туған ілім мен ... ... Осы ... рухани дүниесінен үйренуіміз бен аларымыз мол деуге болады. Қытай
атомдық ... да, ... ... да ... жағынан кез
келген елден артық болмаса, кем ... ... ... біз ... ... ... ... қатынас жасағанда таң қалу үшін емес,
олардың ... ішкі ... ... ... ... Осы ... ... ілімдегідей отбасында қалыптасқан борыш мемлекеттік борышқа
айналса ғана, елдің ... ... ... ... аударарлық ... ... ... ... аз ... ... ... дағдарыстан шығып, сапалы жаңа ... ... ... дейін Қытайда Куң зы ілімі ... ... ... ... ... ... ... Куң зы ілмін ұстану мәселесі қатаң
қадағаланып отырса, уақыт өте келе ... ... ... ... ... ... ... қоғамы Куң зы ... ... ... ... ... ... ... жылдарда куң зы өзінің
ықпалын шығыс аймақтарында жоғалтпай, керісінше, өзінің ... ... ... ... және Оңтүстік Шығыс Азия мемлекеттеріне дәстүрлі қытай
мемлекетін өркениетінің ... зор, яғни куң зы ... осы ... ... ... ... ... отыр. Қытайдың
экономикалық жетістіктерін «Оңтүстік ... ... ... ... ғалымдар және саяси зиялылар куң зышілдікпен байланыстырады. Қазір
ХХІ ... ... ... Азия ... өздерінің экономикалық
әлеуметтік дамуында алға шыққан себептерін, фундаменталдық куң ... ... ... ... куң зының ... ... рөлі ... және ... ... ... орайда экономикалық „ғажаптың” жаратушысы Ли Куанның куң зы
маңыздылығын айтып өткен сөздерімен ... ... “Мы на этом ... мы ... ... ... ... силы сцепления, которые
поддерживают наше общество, рухнут”/1/. Шығыс және ... ... ... және ... ... куң зының жаңаша
көзқараспен қарап және бұрын ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік жағдайын объективтік ... ... ... болып отыр, өйткені қазіргі болып жатқан жәйттер,
сонымен қатар ұлттық саяси–қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... дұрыс түсінілмеген болса,
объективтік сараптама ... ... ... ... ... ... ... ілімінен бастау алады және
сонымен қатар Соу эрасының ортасы және ... ... ... Куң зы әр
адамның біркелкі ... бар және ... ... ... ... ... бағыттарды тізгіндейтін дұрыс құрал дейді.
Куң зы ең ... ақ ... ... кластардағы шәкірттеріне қол
жететіндей мүмкіндік етті. Осылайша білім Қытайда ежелгі уақыттан бері тең
түйін болып келеді. Ол, ... ең ... ... ... ... құралға айналды. Дәстүрлі білім жүйесін этика ... ... Куң зы ... бірге Қытай қоғамындағы этикалық және ... ... ... ... болды.
Біз білімнің мемлекеттік жүйесі Уи ти императоры тұсындағы Хан хиуе
немесе Ұлы ... ... үшін олар ... ... ... соң
азаматтық қызметтер беріледі және олар жарыс нәтижесінде түрлі ... ... ... ... ұлы ... тек елу студент түсе
алды. Ал VIIIғ м.д ... үш мың ... ... ... Хан
династиясы тұсында ауылдық жерлерде мектептер ашылды және білімнің Куң зы
дәстүрлі Бүкіл Қытай территориясы бойынша ... ... ... ... мен жеке ... культ арасындағы
байланыс қалыптасты. Куң зы мен ... ... ... жүйесінің арасындағы
үйлесімдік байланыс күні бүгінге дейін үзілген жоқ.
Ұлы ... ... ... Куң зы бес классиктердің негізінде
құрылды, ал сабақтар По-шии деген ... ... бес ... ... ... ... жүйесінің негіздері империялық тарихтың
өн бойынша соңғы Чи ины императорлары билігіне ... ... Чи ... ... ... және ... ... дамыды, және
студенттер осы мектептерге орын сатып алуға мүмкіндік алды.
Батыстық білімге ... ... Орта ... және ... ... жоғары білім моделіне қарсы (студенттер ал
жерге диспутқа тартылар) ... ... ... жүйесі негізінен Классиктерді
оқу және жаттаудан ... Бұл ... б.з VII ... ... қызметтегі материалдарды жаттау талабы қойылды және ешқашан ... ... ... ... ... ... ... – «Бұл, (бюрократтық) этикалық дүниетанымдық
және білімнің белгілі саласын қабылдаған, бірақ білім деңгейі жоғары ... ... ... бар ... ... ... ... болды».
Қытай білім жүйесінің демократиялық табиғаты – оның емтихандары ... ... ... ... ... жоғарғы мүмкіндіктерге жол
ашуы, бұны алғаш рет Куң зы өзі ашқан еді. Келесі дәстүрлі ... ... ... ... «Кім де кім өз басымен жұмыс істесе сол
билейді, ол қолмен жұмыс ... - ол ... ... ... көптеген
мықтылар бойында милиондаған халықтар алдында тұрған кедейшілікпен
қиыншылықтардан құтылудың стратегиясы- осы ... ... ... жылы ... айында Пекинде және Цюйфуда Куң зының ... 2550 ... ... халықаралық конференция өткізілді. Конференцияда
ғалымдар Куң зы ілімінің ... ... ... ... ... атап ... Р.Деллиос “Конфуцианская парадигма глобальной
политики” ... ... ... әлем өте ... ... атап ... әлеуметтік және саяси коммуникациялардың әлемдік экономиканың дамуы–бұл
қазіргі уақыт шындығы болып табылады деген (2).
Басқаша сөзбен ... ... ... ... үшін ... ... бірақ бұл бірлік материалдық бірлік негізінде жүзеге
асса, рухани бірлік ... және ... ... ... куң ... алады.
Көптеген Батыс саясаттанушылары, соның ішінде, С ... ... ... ... ... ... ... деп
есептейді, сондай-ақ олардың арасында бірыңғай мойындалатын факт- дәстүрлі
Куң зылык не демократиялық, не ... деп ... ... де Ф. ... ... „Конфуцийшілдік және демократия” деген
еңбегінде, куң зыныың демократияға қарсы еместігі жағынан ... ... ... ... таңдауда емтиханның дәстүрлі куң
зылік жүйесін атап көрсетеді. Куң зы ілімі мен демократияның бір–біріне
қарсы ... ... бір ... ол ... ... ... ... білімге деген назардың жоғары болуы, ... ... ... ... ... қабылдау Куң зы моральдық қажеттілікті ескере
отырып, кемелді ұйымдасқан қоғамды жоғарыдан ... ... ... ... зы ... Куң зы ... ... ғалымдары, орыс және қытай ғалымдары
көптеген зерттеу жұмыстарын жүргізіп, бірқатар еңбектер жазған. Айталық:
кететін ... ... А.Г. ... против конфуцианства в период
„движения за новую культуру”; Конфуцианство в ... ... ... ... – Москва, 1982. Кобзев А.И. ... ... ... ... ... ... Китайские социальные утопии. Москва, 1987.
Переломов Л.С. ... ... ... ... ... 1993);
„Конфуцианство и легизм в политической истории Китая” (Москва, 1981);
„Конфуций ... ... ... 1998); ... ... ... 1992); „Мао,
легисты и конфуцианцы” (Москва, 1975). Сонымен қатар, көптеген ... және ... ... ... ... сан ... ... еңбектерде зерттелген мәселелер бітіру жұмысының ... ... ... ... зерттеулердің оригинал тілінен
тілінен тікелей келтірілгендігінен, құндылығы мол деп есептейміз. ... тұсы да осы ... КӨНЕ ... КУҢ ЗЫ ... Куң зы ... негіздері мен ерекшеліктері
Куң зы – Кун-фу-цзы (б.з.б. 551-479 жж.) ... ... және ... дамытқан Қытай, Корей, Жапон елдері сияқты бірқатар елдердің
діни ... ... ... ... зы ... Куң зы ... аруағына табыну, жер культі, ежелгі
қытайлықтардың жоғарғы құдайы және ілкі тегі – Шан-диге табыну ... ... ... ... ... ... жер ... барлық
тіршіліктің тағдырын анықтайтын жоғарғы құдайышылық күш ... ... ... Даналық және құдіретті тылсымдық бастаулары мен
генетикалық байланыс - XX ғасыр басына дейін ...... асты ... ... ... Куң зы көне – «алтын ғасыр» даналығының қорушысы
ретінде көрінеді. Ол ел ... ... ... қайтарып, халық
құлқын жақсартып, оны бақытты етуге талпынды. Ол көне заман ... ... әр бір жеке ... ... қорғау үшін
қалыптастырған деген көзқарасты негізге алады.
Куң зы әлеуметтік және ... ... орын ... ... өмір
сүрді: Чжоу билеушсі – Ван билігінен айырылды, патриархалдық – рулық
нормалар ... ... ... ... ыдырады. Осы хаосқа қарсы
шыққан философ әлеуметтілік үйлесімділік идеясын ұсынды, Қытайдың рухани
және қоғамдық ... ... рөл ... ... мен ел ... ... ... зы пікірлері көрініс тапқан ... ... ... ...... ... ... жетілген адам идеясы
(цзюнь цзы) ашылады, адами тұлға өзіндік құндылық ретінде ... зы ... ... ... ... ... ... деңгейіне
жету мақсатында жетілген адам бағдарламасын жасады. Мейірімді адам – бүкіл
қоғам үшін ... ... ... Тек ... ғана ... ... ... ырғаққа сай өмір сүру тән. Ол ішкі жүрек әрекеті мен ... ... ... ... Дана ... сай ... ... өйткені
«алтын үйлесімділік» ережесін сақтау оған туа біткен дарын. Оның мақсаты –
ғарышта орын алған үйлесімділік заңына сай, ... ... ... барлық
тіршілікті тәртіпке келтіріп, сақтау.
Куң зы үшін бес ... ... ... ... ... мен сенімділік аса маңызды. Әдет-ғұрыптан ол әр-бір тұлғаға,
қоғам мен мемлекетке шексіз ғарыштық қауымдастықта өз ... таба ... мен ... ... ... және ... болатын құралды көрді. Осы тұрғыда
отбаслық этика ережелерін Куң зы ... ... да ... ... ол ... ... мәдениетке жақындық
принциптерін алды. Әдет - ... ішкі ... ... шама сезімі,
сыртқы – церемониялар мен ... ... ... ... ... ... ... жеткізді, оларды игі істерге тартты.
Осы қасиеттерді тәрбиелей отырып, даналар қоғамдағы ... ... оның ... ... ... ... ... ырғақ қоғам мен мемлекеттің дамуына түрткі ... ... ... ... ... қасиеттерді түсіндіру
әрқашан табиғатқа сай келеді, ырғаққа толы әрі қарым-қатынас субъектісіне
сәйкес тәрізді. ... ... ... ...... ... – шиеленісуге, қақтығысқа жол бермейді. Мысалы, ел билеуші мен
шенеуінік ... ... ... негізделген қарым-қатынас, ел
билеушінің адамгершілігіне, оның қамқоршылығы мен игі еркіне жауап ... оған ... ... ... (әкенің балаға
деген махаббаты сияқты). Конфуцишілдік этика аясында төмен тұрған адамның
жағдайы ... ... ... ол өз жүріс-тұрыстың
нормативтілігіне жауап ... өзін ... ... ... деп
саналады (53).
Саясаткер ретінде Куң зы ел ... ... ... ... ... және кіші ... қол астындағыларды өз шамасын білу
сезіміне тәрбиелей отырып, әдет – ... ... және ... ... «сыртқы ортаға» бейімдейді; қақтығыстардың алдын алды.
Әдет – ғұрып ... ... ... ықпал етті, тұлғаға
кемелдену болашағын ... ... ... ... ... ... мысалы материалдық және табиғи қордың шектеулігі жағдайында
тұрғындардың тұтыну үйлесімділігін сақтап, аман ... қол үшін ... ... ... ... ... ... құндылықтардың сақталуын
қамтамасыз етті. Қытай мәдениетінен сусындаған тұрақтылығы үшін қытай
қоғамы мен ... ... көп ... Куң зы ... әрбір жаңа эволюциясы ұрпақ өзінше
қайта қарастырды.
Эволюциясы ұрпақ өзінше қайта қарастырды. Мысалы, Мэн-цзы (б.з.б. 372-
289) игі ... мәні ... ... тезистерін қайтадан сана талқысына
салды. Ол қоғам мен жер ... ... көне ... тұлғаралық
ұйлесімділікке, қоғамдағы жоғарғы және ... ... ... жетудің жолын көрді. Идеалды мемлекетте билік барлық
қажеттіні өз ... ... ал ... ... тыс ... мен ... жапа ... әділетітлік бұзылған жағдайда Мэн-цзы халықтың
көтеріліске шығып, «Көк жарлығын» ... игі ел ... ... құқына ие
болуына талап етті (54).
Жаңа дәуір аралығында куң зылылдікте жаңа ... ... ... ... ... ... әдет – ғұрыпқа куң зының бұрынғы
саяси опоненттері – легистердің арсеналынан заң ... ... Бір ... ... ... осы ұғымдарды біріктіргенде әдет-ғұрыпты қоғамның
билеушілеріне қатысты ғана қолдануға болды, ал ... тек заң ... ... ... ... ... ... айтылады.
Б.з.б. II ғ. Куң зы мемлекет қайраткері Дун Чжуншу (б.з.б. 120-104)
куң ... ... ... ... ... Ол ... екі ... мен «ян» және барлықтың негізгі болып табылатын бес элемент (су,
меттал, ағаш, топырақ, от) ... ... ... бүкіл универсумды
қамтитын бір жүйеге біріктірді, Аспан мен адамның және әлеуметтің ажырамас
байланысы ... ... ... алып, қоғамдық және ... ... ... ұсынды (53).
Қытайда будда діні кең таралған орта ғасырларда, IV-V ғғ. ... мен ... ... ... ... куң зылік
модификациясы орын алады. Негізгі колондалған ... ... ... жаңа ... мен ... соңғы инстанциядағы
ақиқат болуға ұмтылды. Көне классиктерді жаңаша түсіндіруге ... ... ... ... деп ... ... бағытты қалыптастырды. XIII
ғ. бұл ілім философ Чжу Си (133-120) есімімен – Чжусионшылдық деген ... ... ... ... ... бастап Куң зы көзқарастары
бұрмалана бастайды, олар алғашқы мағынасынан айырылады.
Куң зылік элита өзін абсолютті ... ... деп ... ал ... ... нәр ... халықтың синкретті нанымдары дін бұзарлық және
дөрекі ырымшылдық ретінде қарастырылады. Мемлекет жоғарғы діни институтқа
айналып, ресми культтер ... ... ... ие болған ортодоксальді
шенеуніктік сословия арасындағы жік алшақтай түсті. Бұл Куң зыны біртіндеп
құдайдай дәріптеуге ықпал ... Бұл әр ... көне ... арнап храмдар
орнату және оған бағыштап құрбандық шалу туралы 555 ж. Император ... ... ұлы ... ... ... ең ... ... абыз және кемелділік көрінісі болып саналады. Император
еркі мызғымас заңға ... Адам ... ... ... ... ... (аларды орындау тек императордың құқы), сыртқы көздеген таса және
құпияға толы сарай ... қол ... ... ... ... ... ... Императорлық билк рәмізі құдіретті
де күшті жануар Аждаһар да адамдарға ... пен үрей ... ... зы ... ... ... конфуцишілдік, әсіресе XX
ғғ. Қатты сынға ұшырады. 1949 ж. соңы және ... ... ... Куң зы
ілімі мүлдем жоққа шығарылды. Бірақ қазіргі ... ... ... ... ... ... және этникалық қытайлар, арасында ... Куң ... 67 ... ... аса ... ... саяси–этикалық философиясының әртүрлі мектептері болды.
Олар бір–бірінен адамның мінезі мен болмысы, оның ... мен ... адам мен ... ... ... қарым–қатынас т.с.с. мәселелерді
шешудегі тәсілінің әртүрлілігімен ерекшеленеді. ... ... ... емес, адамға, қоғам мен мемлекетке көп көңіл аударды. Олардың
барлығы қалыптасқан әлемді өзгертуге ... және ... ... ең ... ең ... ең ... болып көрінген принциптерді
қалады.
Жеке адамның мән-маңызы Батыс пен Шығыста біздің эрамызға дейінгі
мыңдаған ... ... ... ... Егер Еуропалық „болмыста жеке
тұлғаға ғана табынуды жақтау” ... ... ... ... ... діні ... Қытайдың рухани мәдениетінде мұндай рөлді
Конфуцийдің ілімі алды. Абсолют функциясын жеке ... ... ... бойына жинақтаған „Цзюнь - ... ... ... ... және күз ... цю), соғысушы патшалықтар (Чжань го) дәуірлері –
ежелгі Қытай ... ... толы ... еді. ... ... өзгерістер ең алдымен адамға әсерін тигізді. Ежелгі
Қытай ойшылдарының алдында бұрын ... ... ... ... мен
жүріс–тұрысы ашылды. Егер бұрын жеке адам өзінің ... ... ... ... өзін ... сырт елестете
алмайтын жанұяның бір құрамды бөлігі ғана болса, ... жеке ... ... жеке ... ... ... ... бой көтеруі оны
жанұядан алыстатты. Адамдардың жүріс–тұрыстарында да ... ... Кей ... атасы кедей, немересі бай болған, бай туыстары кедей
туыстарына көмек көрсетуден бас ... ... ... бастады. Осындай
адамдардың моральдық құлдилауы ойшылдарды таң қалдырды. ... ... ... ... қайтып келмес „Алтын ғасырды” аңсады. Бұл жағдай
Куң зы ілімінде де ... ... ... ойшылдары сияқты Куң зыны да адам табиғатына ... ... Ол ... ең ... өзі үшін оның түп ... ... Өз ... оған әр түрлі ... ... ... ... ... бермеді. Ол „Лунь юй” (әңгімелесу
және талқылау) кітабында өзі енгізген „жэнь” (адамгершілік) ... ... ... оның адам ... ... ... ... Ұстаз „Куң зы” айтты: „Байлық пен атақтылық, міне, осыған
барлық адам ... Егер ... ... ... ... „Жол”
тағайындамасақ, онда олар оған жетпейді. Кедейлік пен жек көрушілік–міне,
осыны барлық адамдар жек ... ... ... үшін ... ... онда олар бұдан ешқашан құтылмайды”(3).
Куң зының пікірінше, байлық пен атаққұмарлыққа талпыну, кедейлік ... ... ... ... ... қорқу адам табиғатына тән бірдей
нәрселер. ... ... ... ... ... Куң ... асатсы жүз жыл
кейін өмір сүрген Ян Чжу Куң зының ... ... Ян Чжу ұзақ ... мен атақ ... ... төрт негізгі талпынысты атап ... ... ... маза ... төрт нәрсе бар:
- бірінші - ұзақ өмір сүруге талпыныс;
- екінші - атақ абырой;
- үшінші – ... ... ... төрт ... ... ... ... адамдардан қорқады, күштен
қорқады, жазалаудан қорқады” (4).
Куң зының адам табиғаты туралы айтқандары аса көп емес, мүмкін ... өзін ... ... ... ... ... „Лунь юйде” кездесетін кейбір айтқан ойларына қарап Куң зының
адамның табиғи қасиеттеріне ... ... ... ... ... сүйікті шәкірттерінің бірі) Цзы Гун : ... ... ... қаламас едім, сонымен қатар өзімнің басқа адамдарды
қорлағанымды да ... ... ... де ... ... ... ... нақты айтқан (5).
Куң зы үшін басты нәрсе адамның ... ... ... ... оған
қажетті бағытта әсерлі ықпал ету болды. ... ... ... даомен
жүрсе ғана, өз талпыныстарын іске асырып, тіпі жағымсыз жағдайлардан ... ... Куң зы ... ... (Дао – ... ... тек ... байланыстырды. Адам мен Даоны салыстыра отырып, Куң зы ... ... ... адам ... атап ... ... ... Дао (жол)
Куң зының тұтас ойларын, принциптерін, ... ... ... адамдарды ақиқат жолында бастауға, бағындыруға, оған әсер етуге
әзірленді. Даоны ұғыну – бұл, ақиқатты ... ... ... ... Куң зы ... өз ... ... қабілетті екеніне сенбеді,
бірақ мұндай мүмкіндіктің бар екенін естен ... Куң зы ... ... ... ... жоғарғылар мен төменгілер,
байлар мен кедейлер деп бөлінетінін түсіндірді. ... ... ... жоюға болады? Адамдардың әлеуметтік жағдайларына ... ... ... ... арқылы ғана оған жетуге болады. Егер
қанаушы мен ... әмір мен ... ... ... ұстайтын болса, Куң зы ілімі бойынша, әділеттілік ... ... Куң зы ... ұстанушылар әлеуметтік мәселелерді
экономикалық жолмен емес, адамгершілік рухындағы оқытулар мен этикалық
ережелер арқылы ... ... Куң зы ... ... ... биік ... жіберген деген.
Куң зы осыған орай жалпы Қытай ... ... үш ... ... ... ... - Цзы (қайырымды адам);
• екіншісі. Сяо жэнь (сөзбе – сөз ... ... ... „арам
адам”);
• үшіншісі. Жэнь (адам) (54).
Цзюнь - цзы және Сяо жэнь – бұл өзара ... екі ... ... ... бойы тек қана ... мәдениеттің дамуын емес, сонымен бірге
Қытай ұлтының рухани мәдениетінің ... ... ... – цзы ... ... ... бірін алады. Оған идеалды адамның ... ... екі ... ... ... үшін көрнекті мысал.
Сяо Жэнь - өзіне әрі ... әрі ... ... ... бір
мағыналы емес термин. Бұл термин көбінесе Цзюнь – Цзыға қарама – ... ... ... ... ... үшін ... зы іліміндегі адам – бұл жанұя мүшесі, әлеуметтік адам, өз ... ... анық ... ... ... тең емес. Олардың
әлеуметтік–жанұялық жағдайы, ең алдымен өзіндік абыройы мен ... ... ... ... ... тең болуы да мүмкін емес. Бірақ
олардың ... ... ... орнын көрсету – Куң зы ілімінің
үлесі. Мұның мәні ақыр- аяғында „барлығы адамдардың игілігі ... ... ... ... ... ... ... санамен, олардың
қоғамсдағы жүріс-тұрысымен бағаланса, Куң зы әдеттегі қарапайым адамға
сүйенді. Бірақ ... кез- ... ... ... ... және білімге ұмтылған, өз ойлары мен жүріс-тұрысына сенімділерге,
нақтырақ айтсақ „қайырымды адамдарға” ... ... ... ... ... – ол не құдайға сеніп өмір ... ... үлгі ... ... сеніп өмір сүруге лайықталған” (6). ... үшін ... ... ... ұзақ ... бойы Куң зы ... „Цзюнь
- цзы” болды.
Үлкен әріпті адам, яғни Цзюнь – цзы болу, Куң ... ... ... ... Философ тәжірибиеде шәкірттерінің зеректігін жоғары
бағаласа да, адамдар ... ... ие ... жақсы түсініп, адамдарға
сенді, кез – келген ... ... ... ... өзгеретіндігін, өзін-өзі
жетілдіретінін, идеалға жақындай түсетіндігіне сенді. Ал: „Тек ең ақылдылар
мен ең ... ғана ... Ең ... ... ... та
түсінікті. Ал ең ақылдыларға Куң зы ... ... ... ғана ... ол өз ... ... өзін де ең ... кіргізбеді. Куң зы өзін көне заман, көне заман ... ... ... ... ... Куң зы ... идеал, кемелденген
адам Цзюнь – цзынь қарастырайық. Цзюнь-Цзы ...... өмір ... беретін әрі өзінің абыройын сақтап қалатын тек „қайырымды адам”.
Рухани ... ... ... ... ... ... табылды.
Осыған байланысты Куң зы: „Аштықтан өлу – бұл ... ... ... ... ... бұл ... ... деп дал ацтқан (7).
„Қайырымды адам Куң- зы бойынша, тоғыз нәрсе ... анық көру ... анық ... ... оның жүзі ... болу туралы;
– оның іс-қылығы ізетті болу туралы;
– сөзі шынайы болу туралы;
– оның қимылы сақ болу туралы;
– күдік туған кезде ... ... ... ... ... ... неге әкеліп соқтыратыны есінде болу қажеттігі
туралы;
– пайда табуға мүмкіндік бар кезде әділеттілік қажет екені ... ... адам ... қабілеттерге ие емес екеніне мазасызданса,
адамдар Цзюнь – цзы, ... ... ... ... адамның біреу-міреуге деген жек көршілік сезімі
бар ма ... ... Куң ... Жек көрушілік сезімі бар. Адамдар туралы
жаман айтқандар оған жек көрінішті. Төменде тұрып ... ... оған жек ... ... бола тұрып, салт-дәстүрді
сақтамайтындар оған жек ... ... бола ... ... оған жек көрінішті” деген жауабы қайырылу (10).
Куң узыныің адам бейнесін аша түскендей бұл ... ... ... ... ... ... елестетуге болады. Цзюнь – цзы
бұл этикалық және моральдық нормалардың іске асуы. Куңу зы оған ... ... ... бай ... ... іске ... сияқты қасиеттер тән дейді. Цзюнь – цзы ешқашан өзінің ... ... ... ... Ол ... ... ... саналы түрде тәрбиелеп жетілдіре түседі, және Адам өзінің ішкі
дүниесінің жетіспеушілігін түзету үстінде болады.
Егер біз Куң зы ... ең ... ұғым – ... ... ... ... ... адам – ның моральдық абыройы
толлық болмаған болар еді. Жэнь ... ... ... ... ... ... ... „жэньнан” айырылған адам Цзюнь – цзы
емес. Енді осы ұғымға тоқталайық.
„Жэнь” ұғымы жан-жақты бойында. „Жэнь” болар үшін бұл ... ... ол ... да бір ... ... ... адамға келген әрі берекет,
әрі бір көп нәрсеге міндеттендіретін ... Ол ... жаңа ... оған ... ... қарауға көмектеседі. Жэнь - қоршаған әлемнің
әдемілігі, бірақ бос бояма сөзбен, кекірейген үлгі – Жэнь ... Жэнь ... ішкі жан ... байлығы, және де аса мол қажеттілік; ... ... ... ... қалу ... ... ... ие болу үнемі ... ... ... ... көру және ... ... көрмеу – ақымақтық.
Оған ұмыту орынсыз (18).
Қошеметтеушілік, сыпайыгершілік, шыншылдық, тапқырлық, мейірімділік –
осы „бес” қасиетке иелер ғана ... ие. Егер адам ... ... ... ... Егер адам ... ... оны қолдайды. Егер адам шыншыл болса,
оған сенеді. Егер адам тапқыр болса, ол жетістікке ... Егер ... ... ол ... қолдана алады” (11).
Куң зының айтуынша, жастық шақтан бастап адамгершілікке (Жэньге) ұмтылу
керек. Әйтпесе адам да өмірде тұрақтылық таппайды. ... шың бар ... ... Әсіресе, бұл әлеуметтік - әкімшілдік баспалдақтың
шыңында тұрғандарға қатысты.
Куң зының ... ... туа ... ... ... астарында мейірімділік, салмақтылық, ... ... ... ұғымдары жатыр. Бұл қасиеттің негізгі жауы ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан адам, мейірімді болу
үшін, алдымен өзін жеңе білуі тиіс. Адамгершілік қасиетін ... ... оның бір ... ... қорытындысы болмауы міндетті. Өзін-өзі
құрбан қылуға айналмас үшін, ол белгілі бір шекке дейін ғана ... ... ... ... ... ... ... адам аспан
еркін таниды, жер бетіндегі игіліктерді пайдалануды үйренеді. Екі ... сырт ... ғана ... және ... ол, ... жақсы жерде, жақы
адамдардың арасында өмір сүрсе де, ол көң – ... ... ... ... адам ... бола алмайды, егер жэньмен (адамгершіліктен)
айырылса, ол ... – цзы ... ... Куң ... ... ... ... болады, ал жэньге ие сяо жэнь („кішкентай
адам”) деген мүлде болмайды деп сендіреді /12/. ... ... ол сяо ... қол жетпес нәрсе. Шынайы цзюнь – цзы өзгелер арасына жэньді таратуға
қабілетті. Басқаша айтқанда, жэнь ... ... ... ... ... өмірі мен қызметінде көрінеді. Ақыр аяғында жэнь – кемелденген адам
болуға талпыныс пен мүмкіндік, осы жолға ... ... ... қызмет
ету мәселесін үндейді (35).
Адамгершілік – бұл әр адамның өзіне бастар ... Ол ... ... мен
болашағының арасындағы көпірге айналдырады. Куң зы ойы бойынша адамгершілік
бір қол жетпейтін мұрат сияқты ... Оның ... жэнь ... ... ... Ұстаз тіпті өзін де ... ... ... ... дәуірдегі билеушілер Яо, Шунь, Юй – ғана ... ... ... ... ... ... қажет деп Куң зы үнемі мысал келтіріп
отырған. (Бұл билеушілердің халыққа жасаған жақсы істері ұрпақтан – ... ... кең ... ... егер ... – жол ... онда
әркім одан өзі жүріп өте алады. Адамгершілікке қарай кішкентай қадам ... ... ... нақ ... ... ... алыс па, мен оны тілесем, ол бірден менің
қасымда болады,” деген (13).
Куң зы бойынша, адамның кемелденуінің мақсаты адам өзін әлем ... ... ... бар ... мен өзін үнемі „жеңуінде”. Куң зылік
адамгершілік – ... ... ... Міне ... Куң зы ... жеңе білгенде ғана келеді деп есептеді. Қандай да бір сезімдер
мен білімнің бар ... қиын ... ... ... ... лайықты парасатты ақыл
мен мызғымас жігердің бар болуы өте қиын.Сонымен, Куң зы іліміндегі идеалды
адам „қайырымды адам” жэньге тән талаптарға ... ... ... ... адам үшін бұл аз. Ол ... ... тағы ... ие болуы шарт: білім, этика, өзаралық (реттеудің).
Ежелгі Қытайдағы адам мәселесін зерттеуші ... ... ... ... теңдігінің әлеуметтік реттелуіне үлкен көңіл бөлді.
Зерттеуші Конфуцийдің әлеуметтік ... үш ... ... ... басқарушылар структурасының үстемділігі (әркім өз орнында, сяо
(құрметтеумен) байланысқан);
- қатаң иерархия;
- өзара қарым -қатынастар ... яғни Ли ... ... ... - ... ... ... – жаңадан ерекше көңіл
аударған нәрсе. Ли- жүріс-тұрыс ережелері, әлеуметтік ... ... ... ... жинағы. Әрине, бұл жазылмаған және ... ... ... ... оны анық ... ... да соған шақырды. Ли ережелерін білу, үйрену (тек қана дәстүрден
үлгі алу емес, оны ұғыну әрі зерттеу), – ... ... - ... – цзы ... еткендердің басты мақсаты. Сондықтан да ұлы философтың оқу-білімге
ерекше көңіл бөлгені кездейсоқ емес. Осыған лайық ол ... ... ... қалады: „Мен сені білімнің не екеніне үйретемін. Білсең – ... ... ...... деп есепте, білім дегеніміз де осы”/15/.
Бұл Сократтың „Мен өзімнің ешнәрсе ... ғана ... ... Және де ... ... еш ... жоқ. Конфуций шындығында да
көп білемін деп санамады. Конфуций адамдардың шексіз мүмкіндіктеріне сенді:
ол соларды жүзеге асыруға талпынды, әрі өзгелерді де ... ... ... ең алдымен оқу арқылы болады: „Көп тыңдаймын, қажет болатынын тыңдап
аламын; соған байланысты көп бақылаймын, барлығын есімде ... ... шын ... көп нәрсеге үйренуге болатынына, тіпті түсініп
білмейтін, жалпы болжау ғана айта ... ... ... ... ... Ең маңыздысы – тоқтамау.
Куң зы білімге оқудың арқасында қол жеткізеді деген. Ол мынандай білім
түрлерін атап ... туа ... ... оқу ... келген білім,
қиындықтармен күресте ие болған ... ... туа ... ... де ... ... қажет. Білімнің қайнар көзі – ... ... ... ... ескі ... ... ... қажет. Білім адамдарға
қызмет етуге жаралған, бірақ оған жету оңай ... Оны ...... ... және ... ие болғанда қателесуден қорықпау керек, ...... ... оны ... ... ... ... өзі нені
оқып- үйреніп жатқанын ойлау қажет. „Ойсыз оқу – зая кеткен еңбек, ал ... ... ,– ... Куң зы (17).
Куң зы жеке тұлғаны тәрбиелеуді оқудың ең ... ... ... ... адам ... мен ... тұрысына сақ болуы қажет. Ол
тұратын жері ретінде – игі ниеттілікті; жолы ...... ... - ... шамы ...... таңдау қажет. Қайырымды
адамның ерекше белгісінің мәні адамгершілік, құрмет, заңдылық және адалдық.
Осы қасиеттер сөйлеген сөзбен жүріс – ... ... ... ол іс ... ... сөздерінде сақ болуы керек.
„Лунь юй” мәтіндері „оқу және ... ... ... ... ... – бұл ... нәрсе емес пе?” /18/ деген афоризмнен басталады. Осы
айтылғанды Куң зының нақыл ... ... ... Қытай халқы Ұлы Дананың
өсиеттерінің кілті ретінде көрді. Куң зы ... ... ... „атақ пен байлық туралы ойламаңдар, білімдеріңді іске орайлы қолдана
біліңдер; адамдар көп ортада көп нәрсеге ... ... есте ... адам лайықты болса, оған ұқсауға тырысыңдар; жат ... ... ... ... көп жаңа ... ... болады;
қайырымды болыңдар, өзге адамдарды сыйласаң өзің де ... ие ... ... әрі өзін ... ... ... адамгершілікке иелер өте
сирек; өзін басқара алатын өзгені де басқара алады; өзіңнің біліміңді іске
жұмса, өз даоңа ... ... ... ... ... Куң зы үшін адам - әрі ... ... Білім мен оны дұрыс
қолдану шеберлігі – цзюнь - цзының негізгі белгілерінің ... оның ... ... ... ... әр ... - ... және ақымақ, қабілетті
және қабілетсіз, ізгілікті және ізгіліктен айырылғандар, пайдакүнем мен
риясыздар т.с.с. Әрине, олардың барлығын ... ... ... ... Одан да
маңыздысы оларды түсінуге үйрету, кім неге жарамды екенін білу, соған ... ... ... ... - ... „қайырымды адамның” ерекше
қасиеттерінің бірі.
Бірақ Куң зы оқуды жоғары қойса да, ... бір ... ... ... күш - ... тек ... арнаған адамдар өмірге
икемділігін жояды. ... ... тек ... ... ғана ... ... екенін түсінді. Адам әркімге беріле бермеген ... ... ... ... ... ... ... сиғыза білуі қажет, бұған тек идеалды
адам ғана қол ... ... ... ... мен ... мәдениет
табыстары бір - біріне сай келген кезде жоғарғы адамгершілікке ие адам ... - цзы ... ... - бұл қайырымды адамның кез - келген жағдайда өзін - өзі дұрыс
ұстай білуі. Оның негізгі сыпайыгершілік, салт - ... мен әр ... ... - ... ... ... ... этикетке лайық
жүріс - тұрыс туғаннан меңгеріліп, әрі мыңдаған жылдар бойы ... сана ... ... ... әдеттегі тұрмыс қалпына айналған.
Қайырымды адам өз жүрыс - ... ... ... - ... берілмеуі
керек, мысалы ашу немесе ... ... ... жек ... ... ... қиын болса да ол этикетті сақтайды.
Этикет жиі ұрыс- тартыстан, ... ... ең ... ... пен қырағылықты сақтайды. Этикет адамдар арасындағы
қарым - қатынасты жөнге келтіреді. Куң зы осындай қарым - қатынастардың ... атап ... ... пен қол ... қарайтындар арасындағы әділеттілік борышы;
2. Үлкен мен кішілер арасындағы тәртіп;
3. Әке мен бала ... ... Ерлі - ... ... ... ... арасындағы сенім мен адалдық (19).
Этикет ережелері аспан заңдарына ... ... ... ... ... бес ... еретін - цзюнь - цзы. Ол аспан еркіне ... ... ... жетеді.
”Жэнь” жүйесін ұйымдастырушы приципі бұл ”өзаралық” (Sһu) ”Өмір бойы
бір сөзді басшылыққа алуға бола ма?” ... ... Куң зы ... сөз ... ... ” мағынасы аспан жайлы ... ... Куң ... ... ... ... сана шеңберінде, қол жетпейді.
Өзаралық - ... ... ... ең жоғарғы шегі. Жетілу,
кемелдену адамның өзіне байланысты. ”Адам өзі ... ... Ұлы жол ... ... жол (дао) адамды ұлы қыла алмайды”(21). Бірақ осы жолда да
шамасын білу ... ол ... ... егер де ... ... ... ол ... тәрізді, егер де тәрбиелік табиғилықтан басым болса,
ол кітапшіл оқымысты тәрізді. Адам бойындағы ... пен ... ... ... ... ол ... цзы” қайырымды адам болады.
Куң зының айтуынша, өзін - өзі ... ... ... ... ... Ол, ... өсімдіктің тамырымен, ал қоғамды жапырағымен
салыстырады.Кун-Цзы ілімінднгі ... - өзің ... ... тыныштық
әкел” деген сөздер қайырымды адамға арналады.
Кууң зының іліміндегі цзюнь - цзыға ... ... – сяо ... адам, арам адам). Осы категория жайында бір - екі ауыз сөз ... жөн деп ... Егер ... - цзы ... бар ... жақсы
қасиеттерге ие болса, сяо жэньге тән басты қасиет – ли ... Куң ... ... ... адам тек ... ... ... арам адам өзінің
пайдасын ғана ойлайды (22).
”Қайырымды адам адамдарға жақсы істер жасауға көмектеседі, ... ... жол ... Арам адам ... ... жэнь ... ... категория ретінде қолданылады. Куң зы жағымсыз
қылықтарды бойына жинақтаған ”арам адам” бейнесін замандастарына, әсіресе,
келер ұрпаққа өзінің жеке басының пайдасына жету үшін ... адам ... ... ... ... ... ... цзюнь - цзы болуы
міндет емес, бірақ барлығы ... ... ... өнегелі және
мәдениетті жолына ... ... Адам ... өзін - өзі ... қажет.
Куң зының іліміндегі қайырымды адамға ас, балық, өмірдегі ыңғайлылық,
материалдық пайда бәрі бір. Ол өзін ... ... ... ... ... және ... ... арнайды.
Куң зының цзюнь - цзы – ең алдымен жоғарғы адамгершілік қасиеттерге ... Ол ... ... ... ... - мызғымас жігер мен табанды
рухқа ие адам. Қорқу сезімі оған жат, ... ... ... ... ... Оның ... ешкім теріс пікір айта алмайды - өз істері
мен сөздеріне өзі ... Оған оңай бой ... ... ... ... ... қол ... нәрсесін ғана талап етеді, биік жігері оны
өзгелерге ұқсамайтын етеді, бірақ өз дегенін ... ... ... Ол ... өз ... ... Куң зы ... цзюнь -
цзы тек жасанды әлеуметтік идеал емес, ең ақырғы ... шың, тағы да ... ұлы ... ... ... көп болатын айла – қулықтың нысанасы
ешқашан болмақ емес. Цзюнь - цзы ... ... Ол тек ... ... ... ... алдына жауап береді. ”Цзюнь – цзы - ... ... зы және оның ... ... ... ... ... тигізді.
Бұл елдің кейінгі екі жарым мың жылдық дамуы Куң зының идеяларының ... ... деп ... ... ... ... мәңгілігі, қытай
қоғамының барлық жақтарына терең әсерінің негізгі, оның қайырымды адам
бейнесін ... ... ... Куң ... ... ұзақ ... ... адамгершілікті, адамсүйгіштікті уағыздауында. ... ... және ең ұлы ... ... ... ... жоғары бағалағаны
таңқаларлық емес. Куң зы адамдарды пайдалы, қажетті нәрселерге үйретті. Б.
Шварц Куң зы ... - ... ...... көзі ... ... деп көрсетті (25).
1.2 Куң зы ілімінің концепциясы және ілімнің таралуы
Куң зы бұл Қытайдың ұлы данышпаны және қоғамдық философы. Оның ... ... XX ... үлкен ықпалын тигізді. Көптеген әйгілі Ситхарта
Гаутама, Иса, ... ... ... ... ... Куң зы идеяларымен
тікелей байланысымыз жоқ. Оның орнына, ... бар. Бұл ... жою және ... өртеу» атты Куин династиясы тұсында кең
таралған, ... ... ... бұл ... Куң зы өлімінен кейін II
ғасырдан соң орын ... ... ... Куң зы ... мен жазбалары туралы
бар білетініміз шамалы (51).
Алайда біз қалаған фрагметтерде Куң зы өз ... қиын ... ... жан ... Ол ... ... ойларын жою үшін, және
Қытайдағы дұрыс билік жүргізу үшін патшаларға ықпал ету үшін бір ... ... ... ... зыге ... ... деген атау оның өз өмірі тұсында берілген
яғни ... ... ... ... Ол ... ... ... айдалды, ақырында ол еліне өзінің соңғы ... ... ... ... ... қолымыздағы бар идеялар негізгі бастауына жақын, оның
өз оқушыларымен ... ... ... ... баяндалған жазба
жиынтығы, әңгімелерден қысқаша сөздерде баяндалған ... ... ... ... баяндалған жазбалармен байланысты. Бұл
кітаптарда сұрақтар ман ... ... ... ... Батыс философтары сияқты Куң зы дедуктивті әдіске сүйенген жоқ,
қайшылыққа емес ... ... не ... ... ... үшін
дәлелдерге сүйенген жоқ (51).
Оның орнына ол риторика, аналогия, ... ... ... өз ... ... үшін ... Көп уақыт бойы бұл техника
жоғары бағаланды, контекстелді. Осы себептерге байланысты ... ... бұл ... ... және түсініксіз болып көрінуі мүмкін.
Ең бірінші нағыз Куң зылік ілімдік ... ... ... оның
шәкірттерімен немесе шәкірттерінің шәкірттерімен құрылды. Өткені жүз
мектептерінің философиялық ... ... Куң ... ең ... ... тұлғалы, Мэн цзы және Ксан Зи сияқты шәкірттері Куң зы ... және ... ... ... де өз ... ойларымен күресуге және басшының сеніміне
аргументация және себептер арқылы жетуге тура ... Мэн цзы Куң ... адам ... ... ... ... береді, жақсы мемлекет болу
үшін не қажет, адамгершілік деген не? деген ... ... және ... адам ... ... деген тұжырымда құрды (51).
Хун Цзы Мэн цзының көптеген идеяларына қарсы болды және ... ... адам ... мен ... ... жаман, ол тек білім
арқылы және ... ... ... өз ... көрсете алады. Хун Цзының
Хан Фейзы сияқты оқушыларының бірі легалист басып шығады, ... ... ... ... бір түрі және игілікке ... ... және әр ... іс- ... бір ... ... бағындыруға көмектеседі.
Куң зы ілімінің арманының ең жоғарғы легі – оның дәстүр мен ... ... ... ... ... ой ... Легизмде орындалады (51).
Кун династиясындағы Куң зы ... ... аман ... негізінен
Куң зының классиктерінің еңбектерінің бір ... ... ... ... Кин ... ... жаңа Хан династиясы Куң зы
доктринасынан кейін, жаңа Хан династиясы Куң зы ... ... ... ... ... ... Куң зы ілімін
мемелекеттік философия деңгейіне көтереді. Куң зы ... ... ... ... ... ... және ... жүйесінің негізгі
түбірі болып табылады. XX- ғасырдағы іліммен алмастыруға аса ... ... ... жоқ.
Зу Кысы негізін салған ілімі Куң ... ... ... ... ... және ... да Неокуң зыліктің өкілдерінің көмегімен
бұл ілім Кореяда және Жапонияда мемлекеттік философия болып қабылданды.
Дәстүрлер:
Халықты әкімшілік тәртіппен басқару және ... өз ... ... қой. Олар ... ... ... ... олардың ұлты болмайды.
Оларды жақсы қасиеттеріңмен ... ... және өз ... ... өз ... қой. ... ... дамыту үшін олар өздерін
үйлесімді тұруға дағдыландырады (51).
Жоғарыда айтылған сөздер ... мен ... ... ... ... және ... ... басты айырмашылығын
нұсқайды. Куң зы заң арқылы шенеуліктер заңсыз іс- әрекеттерді ... ... ... халық (өздерін) оның себептерін түсінбей- ақ өздерін
жақсы ұстайды; ал дәстүрлі, әдет- ғұрыптар іштей қалыптасып іс- ... ... ... ... ұлттан қорыққаннан және өз бетін жоғалтуды
болдырмау үшін өз-өзін жақсы ұстайтын ... ... ... (Ш) ... ... қолдануға қиын келетін
идеялардың жиынтығын білдіреді. «Дәстүрдің» қытайша ... ... (Д) ... ... ... білдіретін.
Куң зы ілімі әр адамның қоғамдағы дұрыс орнын түсіну үшін инабаттылықпен
сәйкестікке дейінгі қасиеттерді тізеді. Сыртқы ... ... ... үшін ... ... мағынасы қолданылды. Оның қолданысы үнемі
кімнің үлкен, кімнің жас, кім қонақ, кім жау ж.т.б. білдірді ... ... олар ... ... ... ... ... нені күтуге болатынын білдірді. Дәстүрдегі ішкі байланыс негізі
дұрыс т.б.
Қалыптасқан әдет- ғұрып прогрессивті түрде ... ... ... ... ... ... дұрыс тәртіптің негізгі белгісі
болды.
Дәстүрге шын көңілмен бағыну – бұл өзін ... ең ... ... ... бұл ... өте ... түседі, абай болу дәстүрсіз
ұялшақтыққа алып ... ... ... бұл ... ал ... ... айтушылыққа бұл тәртіпсіздікке алып келеді (51).
Дәстүр қарама-қайшылыққа алып ... ... ... үйлесімділікті орнататын құрал.
Дәстүрлер халықты категорияларға бөліп, протокол және ... ... ... құрайды, сөйтіп әр адамға қоғамдағы орнын
тағайындап, жүріс ... ...... ... ... орын ... бұл ... қосу» сияқты шекаралардан шығып кетуіне орай шеттетілген.
Кейінірек аса қатаң дәстүрдің «нефрит пен жібектен» де үлкен екенін
ұмытқанда олар ... ... ... ... ... зы ... негізгі концепциясының басты қағидасы – басқаларды
білмей тұрып бірінші ... ... ... ... ... ... ... кезде, оның ықпалы бүкіл патшалыққа жақсы тарайды. ... Ұлы ... ... ... және ... «Wu wei, яғни ... аз әрекеттенсе, санада соншалықты көп нәрсе ... ... ... ... ... ... ... патшалық билік жүргізу арқылы патшалар әр
нәрсенің өз ... ... ... ... ... жеке ... ... алшақ болады.
Бұл идеялардың тамыры ертедегі шамандық сенімдерінен табуға болады.
Мәселен, ... ... ... ... және жер арасындағы осі болып табылады
деген сенімінен (Бұл сипаттама бір ... ... ... үш ... ... ... ... көзқарас – бұл идеяны министрлер мен
кеңесшілердің аристократтың ерекшеліктерін ... ... ... халықтық
көрсеткіші ретінде қолдануы мүмкін (51).
Куң зы өзі ешқашан бір ... ... ... ... тек ... ілімді
жеткіздім деп айтуына қарамастан, ол көптеген жаңа идеяларды дүниеге алып
келді. Көптеген ... ... және ... ... ... ... ... атап өтеді.
«Juniz» Куң зы еңбектерінің алдында ... ... ... ол ... ... жазбаларының бағытымен байланысты. Ағылшын
тіліндегі «джентльмен» мағынасындағы жаңа мәнді қабылдайды.
Басқаша ... яғни ... – бұл ... ... ... Бұл жүйе ... ... кез- келген адамға мемлекеттік
қызыметкер болуға мүмкіндік береді, ал бұл ... өз ... ... ... және ... алып ... ... деген қызығушылығы 1789 жылдан кейін өшсе де, Қытай
Еуропаға өте маңызды тәжірибелік мұра ... ... ... ... Қытайдың емтихандық жүйесі м.д 165 жылы басталды, бұл Қытай
астанасына ... ... ... талапкерлердің моральдық
артықшылықтарын тексеру үшін шақыруынан басталды (51).
Келесі ғасырларда бұл жүйе кез-келген ... ... ... ... ... ... өз ерекшеліктерін көрсету үшін дамытылған.
Куң зы патшалығын өзінің үлкен ұлдарынан гөрі ... ... ... адамдарға қалдырған патшаларды қадірледі.
Мемлекеттік жауапкершілікті жоғары дамыған мемлекет ... ... құру оның ... ... ал «Роу жия» ... ... болды.
Соғыстық жағдай кезеңдерінде Қытайдағы ертедегі Хан династиясы тұсында
мемлекеттік қызметкерлердің әкімшілік қағаздарды оқу және жазуға ... ... және бір ... қалыптасуына қажеттілік өседі.
Нәтижесінде, Куң зы ілімін алға тартылып, оны құрған адамдар қауымдастығы
мемлекеттің ... ... ... ... жер ... ... белсенді қарсылық туғызды.
Содан бері Куң зы ... ... ... ... ... авторитетке бағыну сияқты саяси құрал ... ... ... бір ... айналды (51).
Нәтижесінде көптеген императорлар өздерінің билеу доктринасынасы
ретінде легизм мен Куң зы ... ... ... ... жиі
алғашқысын сәндендіріп тұрды. Олар Даосизм, не ... әр ... ... діні ... жиі ... ... қадірлі адамдар
тәрізді Конфуций де өзінің атынан жасаған көптеген ... ... еді: ... орындалуы оның ілімінің бір ғана бөлігі еді.
Дәстүр діни ғұрыпта «қасиеттену» деген мағынаны ... ... ... бұл ... кейінірек күнделікті өмірді сәндендіретін сыпайылық
пен ... ... ... әдет ... жүріс-тұрысы мағынасына дейін
кеңейеді. Дәстүрлер заңдастырылып, нормалардың бәрін қасиеттейтін жүйе ... ... өзі ... ... ... ... ... оның өлімінен кейін оның өзі діни ғұрыптың ұлы ... ... зы ... ... ... ... ... және үйретуге дайын
тұрды, бір жолы ол ... ... ... ... ... де ол ... ... ол жауапты еместігін айтты. Бірде ол бір адамды өзін
созылыңқы күйде тосып ... үшін ... ... ... ол ... ... құрмет көрсетпеген жас ештеңеге жете алмайды және жай ... ... ... ... ... ... Ол бір жастың
өзін-өзі жақсартудан тезірек есейгісі ... ... ол ... ... ... ынта мен ... ... ойлауын айтты. Егер студент
өзінің алға жылжуына қарамастан, әрі ... ... ... ол ... Ол ... ... ... жасауда өзімен жарысқа түсуге
жігерленеді. Алайда олардың көпшілігінің лауазым үшін ... ... ... ... жұмыс орнын ұсынғаннан бас тартып, өзімен қалған
шәкірттерге қатты ... ... ол ... ... ... ... асып ... керектігін ерекше атап отыратын. Рационалды куң зілік іс-
әрекет үшін орындалатынын білмей тұрып ... Ол көп ... ... ... ... тыңдады, жаңа идеялар авторы деп ойлаған жоқ. Ол
шәкірттерінен ештеңе ... және ... ... жағдайда дос
ретінде араласты. Сонда да ол орта деңгейден ... ... ... ... ... ... Үнсіз есту, шаршаусыз оқу мен оқыту бұл Куң ... ... еді ... ... ... үйренген затты мұқият ... және ... ... ... ... ... ... осы
мәселелер мені толғандырады.
Куң зы өз шәкірттерінің индивидуалды міндеттерін бақылап, зерттеуді,
алайда ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Бірде Зы гұң ұстазына оның алтын ережесін ... ... ... ... ... мен ... істегім келмейді». Куң
зы ол дәрежеге ... әл ... ... Куң Зы ... бұған уақыты
болғаны үшін бақытты екендігінің, ал ... олай ... ... Куң ... білу және өзін-өзі жақсарту ... жиі ... ... Жи Куң зы ... ... шағымданады: алайда Куң зы «Олар сол
тілектен бос болса, патша ақша төлесе де, ұрылар ұрламас еді» - деп ... ... ... ... деп ... Куң зы: ... ... уайымдатпау, үлкенді құрметтеу және дұрыс сыйлауды кеңесіне ... төрт ... төрт ... береді. Сұрақтар мен жауаптар Куң зыге оның
ілімін анықтауға мүмкіндік береді. Ол ... пен ... ... ... су ... ... ол ... жақсы көреді,
сондықтан да ұзақ өмір ... ... ... ... ... да
белсенділікті танытады, бақытқа жетеді. Куң зыдан «бұзылған зат игілікпен
қайта құрылу керек бе?» – деп ... ... ол ... зат ... ... керек, сонда игілік осы жақсылық арқылы құралады. Куң зыдан
нағыз ер азамат жайында сұраған кезде, ол дін ... ... ... ... ... айтады. Мемлекетті халыққа талмай жұмыс істеуге
және басқаруға лайық мысал бола алатын адам басқаруға тиіс ... таза ... Куң зы үшін өте ... болды және ол
тілді дұрыс пайдалануды атады. Бірде ақымақ оқушы Куң зыға адамдардың не
сөйлегенін ... қана ... ... не ... ... да көру керектігін
үйретті, «Егер де іске сенің күшің жетпесе, онда бұл ... ... ... ... ... Сонымен қатар Куң зы өзінің ойларын ... жиі ... ... және ақын да ... Бірде дөрекі де бұзақы
Зи ин оны әскерді билеуге ... ... ... Куң зы ... деп
жауап берді:
«Мен шабуылға өзінің өнер өлмесін ойламайтын, арыстанды жалғыз қолмен
алатын, өзенді кесіп ... адам ... деп ... ... мен ... ... қарайтын, бәрін нақты жоспарлас істі жүргізе алатын
адамды алар едім».
Зы лу Куң зының мемлекетті басқарудағы ең бірінші ... бұл ... ... ... сене ... Мұны Коң зы ... ... егерде
айтылған сөз заттың ақиқаттылығына сәйкес келмесе, істер жүзеге аса
алмайды. ... ... ... ... ... Егер ... дұрыс
болмаса, халық қолымен аяғын қалай қозғалтуды білмейді. Аналек Коң зышілдік
тұжырымдамасымен сәйкес келеді. Ер адам ... ... ... керек,
сонымен қатар адамдарды түсінуі үшін сөздерді түсіну керек (51).
Куң зы өз ... ... ... ... үлгі ... ... ұнатты. Ол жиі аты аңызға айналған Яо, Шан, Му, Ды ... ... ... ... жиі ... Ол ... қатар сувериниттен
қарапайым ғана бас тартып, өздерінің ... ... ... ... ... ... Ол Жи иньнің басшысы Уэннің байлыққа ермей
билікке көтерілгені және Хуанның ... қуып ... ... алмауы
жөнінде тарихи мысалдар келтіреді. Куң Зы Гуан ... Куан ... ... ... ... ... деп айтады. Алайда,
оны жақсы адам деп ... және ... бұл Гуан Зоң үшін ... ... ... ... киінуі мүмкін еді. Тарихта да Коң Зы өзінің ... ... ... ... ... (51).
Ол өз дәуірінде Ки ді Лу деңгейіне көтеру үшін бір ... ... және Лу өзі сол ... алып кету үшін бір ғана ... ... Ол ... ... түсінбесе де, ере алады деп сенді.
Ол министрлердің жақсы жақтарын атап көрсетті, алайда ешкімді шынайы
сенімді деп таппады. Куң зы ... ... ... мен жазаларды реттеп
отыратын мемлекеттік шаралармен жүрсе, онда олар ол нәрселерді болдырмауға
тырысады. Бірақ өздеріне ... ... ... ... ... ... ... қатар тәртіппен жүрсе онда олар өздеріне деген құрметті сақтап,
құқықтарды қалыптастырады. Куң ... ... ... ... ... ... ... онда оның көптеген жаулары болады. Куң зы жарысты ұнатпады, ... ... ... ... үшін ... ал ... басқа
адамдарға ықпал ету үшін оқиды деп ... ... зы үшін ... ... бұл тек ... алу ... ... нәрсені үйреніп, есте сақтау. Ол оның бүкіл ілімінде қауіп бар ... Ол әр ... ... ... бір ғана ... ... сенді, ол «алтын
ереже» деген атаумен белгілі. Куң зы мәдениет, ... ... ... ... ... ... арқылы біреуді ақындық қасиет
шабыттандыруы мүмкін, ол оның ... ... ... ... және ... ... ... Әдебиетті тереңірек оқу біреуге
жолдан таймауға көмектеседі, ... ... ... ... ... Куң ... ... «Жүрегіңді осы жолға бұр, жақсылыққа сүйен, өзіңді қайта
қалыптастыруды өнерден ізде».
«Ли дзиннің» соңғы ... бір ... Куң зы әр ... ... пайдалалығы туралы түсініктері келтірілді (51).
Егер де біреу қайырымды, жұмсақ, жылы, жүректі болса, онда біз ол
адамның терең ... ... бар ... сенімді бола аламыз. Егерде
біреу ... ... және ... ... ... және біреудің әдеттеріне
аса қызығушылық танытса, онда оның музыкадан терең білімі бар ... ... ... біреу қарапайым және әдепті болса басқалардың
әдеттеріне шыдамды болса, ... әсем ... ... ... онда біз
оның жақсы іс-әрекеттер жөнінде терең білімі бар екендігіне сене ... ... ... ... ... ... және ... заттарды
мысалға келтіруге дайын болса, онда біз оның көктем және күз «Чүн ... ... ... бар ... ... ... өнер – бұл миды ... қана қоймай, сонымен қатар
өзін-өзі бақылауға көмектеседі. ... ... ... ... ... ... реттеу керектігін көрсетеді, бұдан ол ата- анасына және
билеушісіне қызмет көрсетуді үйренеді (51).
ІІ КУҢ ЗЫ ... ... ... ... ... ... ... дәуіріндегі Қытайда (б.д.д. VI ғасырда) үлкен саяси - әлеуметтік
өзгерістер болып жатты. ... ... - Ван ... Көк ... ... ... бас ... қызметті атқарып жатса да, оның үкіметі де, беделі
де ыдырай бастайды. Тайпалар арасындағы қан ... ... - ... құрылымы шытынады, туыстас шонжарлардың мәңгі ... ... ... бір ... ... ... енді.
Көне қытайлық естелік Чуньцюда айтылғандай, б.д.д. ҮІІІ - Ү ғғ. Қытайда
билік, байлық және ықпал үшін күресте ... ... - ... ... ... ... өздерін - өздері өлтіруден тайынбаған. Отбасы мен тұрмыстары
көне дәстүрдің ... топ - ... ... ... ... ... тойымсыздығы, қарапайым халықтың кедейленуі мен
қайғысы — мұңың бәрі ... ... ... ескі ... ... ... сыни ... ұшқындатты. Тәртіпсіздікке қарсы жаңа
идеялар туындады, жаңа түсінік пен көзқарасты іздеушілер катары қомақтанды.
Жаңа идея тың беделге мұқтаж ... ... ... ... ... - қытайдың көне дәстүрі. Ескіні дәріптеу –
Куң зының өмір сүрген дәуірінде өзіндік мақсатқа айналады. Кун Фу - ... түп ... адам және ... ... тіреледі. Қытайдың алғашкы
философиясында аспан, жер және адам ... ... ... қаралады.
Бұрын Аспан мәселесіне біржақты, басым көңіл бөлінді де, адам ... ... жер ... ... ... қозғалмады.
Куң зы:
а) аспан, жер, адам туралы бұрынғы жалпылама сипатты негізге алды;
б) дао, дэ, ... ... ... ... ... ... мин) ... қабылдады;
в) адам табиғаты мәселесін арнайы қарастырды (26).
Куң зы ... ... ... бар ... ... ең ... құдіретті
күш ретінде қарастырады. Аспан, ол үшін, әділеттілік аясы, ... өз ... ... ... өз ... ... ... астындағы елдерге, мемлекеттер
мен қоғамға таратады. Аспан туралы жеке адамдық ... ... ... ... Куң зы ... ... ... және этикалық қызмет
атқарады.
Тағдыр ... Куң зы ... ... да, оны ... ... ... ... аспан жазмышы (тянь мин) деген мағынада қолданады. Тағдыр
батыста алдын - ала ... ... ... ... ... Куң зы философиясы тағдырды адамның күні бұрын ... ... ... кез ... ... ... ... ретінде
көрсетті. Куң зы ілімі адамды тағдырмен (минмен) салыстырғанда, адамның өзі
таңдайтын еркіндік арнасын ... Адам ... ... жүруі де,
жүрмеуі де мүмкін. Куң зы бұрынғы ілімнен дао және дэ ... ... ... айналдырады. Дэ "рақымшыл", берекелі деген, ... ... ... жол деген мағынамен толықтырылды. Куң зы
даоның болмыстық деңгейі аспаннан төмен, кейінгі. Дао - адам ... ... жол. Адам ... (син) Куң зы философиясында басты мәселелердің
қатарына жатады. "Аспан адамға нені сыйласа, ол адамның табиғатын құрайды"
("Ли цзи"). ... - ... ... ... Адам өмірге немен келсе, сол
бастама оның табиғатын құрайды (27).
Бірақ адамның мәнісі тек ... ... ... ... ... - ... тыс, ... - мәдени жетістік. "Адамның бәрі
де байлық пен беделге ұмтылады. Адамның бәрі де ... пен ... ...... ұлы Ұстаз. Екі қасиет те адамның табиғатына тән ерекшелік.
Адамға үнемі тыныштық бермейтін төрт ұмтылысты Куң зы тізіп өтеді. Олар:
- ... ... ... ... ұмтылыс,
- қоғамда орнын таппаққа ұмтылыс,
- байлыққа деген ұмтылыс (27).
Осы атақты ... ... ... ... ... ... ... жазадан қауіптенеді. Бәрінен жоғары тұрған қасиет -
"адамды сүйе білушілік" ... Ұлы ... ... сүйе ... жолы ... (дао) таңдайды. Дао Куң зы үшін адамды шынайы жолға ... ... ... ете ... оны ... ... бүкіл идеялардың, амал - әрекет
пен қағидалардың жиынтығы. Адамның табиғатын үш ... ... ... ... ... - ... шарын адам (сяо - жэнь),
- адамсүйгіштік (жэнь) (55).
Адамсүйгіштіктің мәнісі - өз ... ... сөзі мен іс ... ... ... ... Даоның осы идеясы "вэнь" термині арқылы
жеткізіледі. ... ... ... - сөз бен ... ... жеткізуге
болатын рухани мәдениет. "Вэньге" ниет қойған адам ... ... ... ұшырайды. Асыл да ақылды жандарға ... мен ... ... жасау жеңіл болмайды. Бірақ ұлысты ұстаз болу үшін, дейді
Куң зы, мына ... ... ... өзінше ұстаздыққа жету;
2) ұстаздыққа лайық биязы болу;
3) ұстаздыққа ... ... ... тіл ... білу;
5) өз өсиетіне берік болуы;
6) өз уәжінде тұру;
7) ұстаздың даралығы;
8) ұстаздың еркін тәуелсіздігі;
9) жұмыстағы мінез - ... ... ... ... ... ... жанының мейірімділігі;
12) ұстаздың ақылдыны айқындап, таланттыны қолдай білуі,
13) жолдасқа деген сенімділігі;
14) ұстаздық талапты орындау;
15) ұстаздың қарым - қатынастары тартымдылығы;
16) ұстаздың ... және ... ... адам - ... жан, ... ... оның нағыз орны, қызметі
анықталады. Әлеуметтік орта дегеніміз қоғам мен ... ... ... ... Адам бұл ... өз көзқарасын анықтайды. Олай
болса, әлеуметтік ... ... ... ... адам ... ... ... Адам аспанға, тағдырға, дүниеге өз түсінігін ... ... ... туа ... адам ... мән - жайы ... ... қарым - қатынаста қалыптасады, тіпті ашылады. Адамның мәнісін
"бес ... (у чан) ... Бес ... жэнь ... ... ... и (әділеттілік, парыз),
- ли (сыпайылық рәсім, әдеп),
- чжи (даналық, ақылдылык, білім),
- синь ... ... ... ... ... ... балалық парыз, ата - ананы құрметтеу ... ... іні ... ... өтеу (ти), ... ... ... келісім, үйлесімділік (хэ), ерлік, батылдық, батырлық (юн), талант,
дарын (цай) сияқты кісілік қасиеттер де ... Осы ... ... қызметіне қарай адамдарды екі топқа, екі түрге бөледі. Олардың бірі -
мейірімді ерге (цзюнь - цзы), қалғаны – ... ... ... адамға (сяо
жэнь) жатады. Цзюнь цзы аспан астындағы өмірдің ... ... ал ... - оның ... ... құрайды. Біріншісі барлық бес жағымды
қасиеттерді иегері, ал сяо жэнь ... онда ... ... ... Куң ... мұраты — жетілген адамның (цзюнь - цзы) бейнесін жасап, әдетін
тәрбиелеу. Жетілген адамның беделі - оның ... ... мен ... Куң зы ... ... көптеген қасиеттерден -
қарапайымдылықтан, әділеттіліктен, ұстамдылықтан, абыройдан, риясыздықтан,
адамға деген ... ... Жэнь - ... ... ғана ... жаңа заманның жоғарғы мұраты (20).
Бірақ цзюнь - цзы үшін адамгершілік қасиеттері жеткіліксіз. Адам ... тағы бір ...... ... сезімталдық (и) пен ... ... еді. ...... ... өз еркімен қабылдайтын
моральдық міндеттемесі. Парыз сезімі есептен емес, терең білім мен ... ... ... жан парызын ойлайды, жаман ниетті адам
арамдығын ... "И" ... ... деген құштарлықты, окуға және
бұрынғылардың даналығына жету міндеттерін қамтиды. Куң зы тағы да ... - ... пен ... ... сыпайылық пен рәсім -
салтты сақтаудың (ли) астарын ... ... ... көрсетті. Осы
өсиеттерді бойы мен ойына сіңірген жан "сөзіне сақ, ... ... ... "Лунь Юй" жинағында (29).
Цзюнь - цзы күдікте — өзін - өзі ұстауға, ...... - ... ... істе — адал ... жас кезінде - құмарлықтан
сақтануға, есейгенде - жанжалдан, ...... ... ... - цзы ... ... ... қолайлық пен материалды табыс үшін
беріліп ... Өзін ... ... ... ... етуге және
акиқатқа жету үшін дайындайды (30).
Куң зының "қайырымды адамы" ойдағы әлеуметтік мұрат, жақсы ... ... Онда ... қасиеттер бірін - бірі толықтырады. Куң
зы ілімнің ... ... ... асыл адам, яғни ұстаздық немесе
адамсүйгіштік бейнесіне еліктеу үлгі - өнегеге, ал оның ... ... ... Куң зы ұлы ... үшін ... "әділетсіздікке
төзбейтін ізгі серіліктің үлгісін жасады. Оның ілімі біртіндеп ... ... ... ... және ... ... саны да
көбейді. Екі бірдей сандық сипатта өсиеттің ... ... оны ... амал - ... ... көңіл бөлінді.
Цзюнь - цзының үлгісін іштей тұтас және игі қасиеттерден емес, сыпайы
сырт мінезден - ... ... ... - ... құрметтеуден іздестірді,
сол әдет көріністерімен салыстырды. Куң зы ... ... әр ... ... пен қайғыға, нәрестенің өмірге келуі мен ... ... ... ... ... ... ... талап - тәртіптерін ұсынды. Ол
рәсімді орындау қалың жұртқа бірдей, ортақ шарт ... ... ... бар, ... - ақ кішілер, құрығандар бар. Оларда жалпылама
сипат — дэн ... бір - ... ... Осыдан адамның өмірдегі
орны екі түрлі, екі талай болмақ. Олай ... адам ... ... қоғамдағы орны біртекті бола бермейді. Адамның өмірдегі орны,
оның қасиеттеріне қатысты. Қасиеттің бірі туа біткен, бірі — ... ... ... ... ... ... адамдық қасиеттердің "ішкі заты".
Адам болмысын жетілдіру — тәрбиелеуге, білім беруге, басшылыққа байланысты,
қоғам мен мемлекетке ... ... ... тәуелді. Олай болса, адам
болмысын тұтастандыруда ... және ... ... ықпалдың
әсері ерекше зор (53).
Бұл ізденістің бәрі де ... мен ... ... ... ... ... Куң зы ... мемлекеттің қауымға деген ықпалы артқан
заманда қалыптасты. Қалың қауымдастықты бір ортаға, мемлекетке ... ... ... ғасырлар бойы жүріп жатты. Осыған орай
патшалықтың хандары түрлі ... - ... және ... ... ... ақыл - ... сұрауға мәжбүр болды. Куң зы ілімі
адамға деген жаңа түсінікті - абыройлықты, кең ... ... ... ... Ұлы ... бес ... адамның өз кемшілігін жеңуге және ... ... ... ... деп, ... ... мемлекеттік организмнің мүшесі ретінде
қарауды қалыптастырады деп ұқты. Бедел мен бастыққа бағыну идеясы ... қызу ... ... ... ... ... мен ... өте ыңғайлы болды. Хань
дәуірінде (б.д.д. III ғ.- б.д. III ғ.) осы ... Куң зы ... ... басқарудың дәстүрлі түрлерін өздеріне батыл бейімдеді. ... ... ... ... тұратын Ли - цзи трактаттары жасалынды.
Қызметкердің қоғамдағы орны жоғары болған сайын, осы ережені бар ... ... ... ... зы әлеуметтік мұрат идеясына сүйене отырып, коғамдағы әлеуметтік
тәртіп туралы ойын жазып қалдырды. ... ... ... ... - ... болмау үшін, әркім ғұмырдағы өз орнын табу керек. "Әке ... бала — ... ... — патшалыққа, шонжар - әкімшілікке
жарасын" (31). ... ... ... екі топ қана — ... ... және ... ... әрі бағынатын қауымдастық қана
болады.
Қоғамның осылайша жіктелуі — мәңгі және өзгермейтін ... ... ойды ... ... ... ... ... Мэн -
цзыда (б.д.д. 372 - 289 ж.ж.) қайталады. Қоғамның жоғарғы және ... ... ... - деді Куң зы ... Мэн - ... ... пен байлықта
емес, адамның білімі мен ... ... оның ... - ... жақындатар деңгейінде.
Бұл қағида әркімге бірдей мүмкіндікке жөн сілтеді. Бірақ ілімге деген
көзқарас ... ... бола ... ... ... ... оқи алмады. Оқитын шонжарлар байлығымен де, билігімен де,
сауатымен де ... ... Ли - цзы ... ... ... болады: салтанатты рәсім - салттар (ли) ... ... ... ал ... ... жазалау тандаулылар мен сауаттыларға қолданылмайды.
Білім алғандар мен Куң зылік тәрбиеден өткендер сол кездегі ... ... ... Қара халықтан ондай биік дәрежеге жеткендер
некен саяқ болды.
Баскарудың түбегейлі мақсаты:
а) халық мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... орнату. Бұл ойды
Конфуций да, Мэн - цзы да қолдады. Мэн - цзы ... ойын ... ... үш ... ... біріншісі — халық,
• екіншісі – құдайшылық,
• үшіншісі ғана — патша (34).
Бірақ қараңғы халық өз ... - ... ... ... ... ... мол Куң зы - ... ... ... ... ... дұрыс жолға салып отыру абзал, бірақ не үшін ... ... ... ... ұстанып отырған (32).
Куң зы ілімінде, кез келген үлкен адам — ... ... ... ... яғни әке, шонжар, патша болсын - жасы кішілерге,
бағыныштыларға, қол ... ... ... ... ... екі
түрі:
а) отбасынан мемлекеттік деңгейге дейін, үлкендердің еркіне, ... ... ... ата - ... мен ... рухына табыну қалыптасты (23).
Мемлекет - үлкен отбасы, әрбір отбасы — кіші ... ... ... ... ... ... Осы салыстырудан ортақ ереже туындады: балалар - әке ... ... - ... ... ... Бұл ... байырғы және беделді
дәстүрі.
Ата - бабалардың өлі де, тірі де болсын аруағына ... және ... - ... қытайлықтардың бас міндетіне, олардың жалпылама тәртібіне
айналды. Куң зы осы ... ... ... (сяо) ... ... ... (сяо), -дейді Куң зы- адамгершіліктің негізі. Сяоның
мағынасы, дәстүр бойынша ата - анаға қызмет ету, ... ... ... ... Тәрбиелі бала өмір бойы ата - анасына қамкорлық жасау
керек, қандай қиын жағдай ... ата - ... ... және ... ... жағымды жағдай жасауы шарт. "Сяоның 24 үлгісі" ғасырлар бойы таңдану
мен еліктеудің объектісіне айналды (33).
Аруаққа табыну мен сяо ...... ... ... ... қатысты қытайлық рәсім - салттар:
- отбасының ... мен ... жеке ... ... жоғары
қойылды. Отбасының қамқорлығын ата - ана ... ... ата ... ... ... ... ... құрды;
- отбасында ұл - қыздар балалық борышын өтеуге тиісті болды (13).
Өмірге ... жас ... саны да ата - ... ... ... ... келмеді. Отбасында үлкендердің шешімін ...... ... бас ... ... айналды;
- әке қайтыс болғасын мұраға басшылық, биліктің бар түрі ... ... ... ... ... мұрагерлік қауымдастыққа
айналды.
Туысқандық ... ... ... - ақшалы қатынасқа бағынды.
Ағайындардың бірі, үлкені билігі мен ... ... ... ... қалғандары - кедейленді, күн көру ... бай ... ... ... және ... ... екі ... -
туысқандық және дәстүрлік қатынасты сақтады. Әрбір топтың салт беделі мен
қуатын мемлекет әміршілері өз пайдасына шешуге ... ... ... ... ... ... немесе мемлекет шонжары
ретінде "өз орны мен ... ... ... ... болды. Кімнің де
болмасын, өз келбетінен ... - ... тең ... ... ... ... ... - салтты сақтау әдебі -
қытайда о бастан - ақ марапатталды, ... ... ... ... осы ... ... ... Куң зы: Мен жаңа нәрсені ... жоқ, тек ... ... ұмыт ... дәстүр - салтын ұрпаққа
жеткізудемін, деп тегін ... ... ... ... көне ... мен текстерді өңдеуге айрықша
мән берген. Қытай тарихы мен мәдениетінің ерекше беттерін ... ... ... ... қайтадан өңделді. Осындай ұқыптылықтың барысында
"Ши - цзин" өлеңдер жинағы, "Шу - цзин" ... ... ... - цю"
қолжазбасы өшпес мұра ретінде кейінгі ұрпақтарға жетті.
Ата - бабалардың салт – ... және ... ... ... ... Куң зы ... ... Чжаньго дәуіріне дейін (б.д.д. Ү -
ІІІ ғғ.) ... ... ... Десек те, елді ... Куң ... ... қызу ... таба ... Оған кедергі болған фактордың
бірі - легистер ілімі ... III ... Хань ... Куң ... ілім ... ... ... Не өзгерді?
Аспан туралы, оның жоғарғы жарылқаушысы дэ туралы Куң зылік түсінікті
қабылдаған және қолдайтын шонжарлар мемлекетті басқаруға ... ... ... ... ... (мин) ... ... зорлығы, экономикалық
құлдырау, әлеуметтік дағдарыс, халық ... - ... ... ... және әрдайым орындамағандықтың белгісіндей сияқты ... ... ... дэ ... де, мин ... да айрылды. Мэн - цзы
осы мәселе туралы ойын ... ... ... ... ... ... көтеріліске шығуға және оның мандатын күшпен алуға (ге - ... Ге - мин ... ... бойы Куң ... ... ... ... ескерту болды. Ге - мин талабы XX ғасырда революциялық
қозғалысқа да демеулік етті. ... үшін ... ... ... – шань - чжоу ... басталған әкімшілік пен діни -
идеологиялық билік тізгіндерін бірдей ұстау (35).
Хань ... ... Куң ... тек ... пен ... ... емес, Куң зылік тәртіп пен құндылыққа жалпылама тәрбиелеу жұмыстарын
да ... ... Бұл ... ... ... ... ... дейін Куң зы
ілімі оқытылды, әрбір қытай тұрмыста, басқа адамдармен карым - ... пен ... ... ... Куң зылік дәстүрден ауытқып
кетпеді. Кіші мен үлкен, сауатты мен сауатсыздар "Шу - цзин", "Ши - ... юй", "Ли цзи" т.б. ... ... нақыл сөздері мен
өсиеттерін жатқа білді. Жаттанды нақылдар біртіндеп Ұлы Заңның түпнегізін
құрады. Сауаттылардың ... рөлі де ... ... ... Куң зы ілімін білетіндерді дайындауға көп көңіл
бөлінді. Оқушыларды көне мәтінді жақсы ... ... ... ... және дұрыс қолдануға, шығармаларды жаза білуге ұлағаттылардың үлгісін
дұрыс түсіндіруге үйретті. Ғасырлар бойы осы өнерді ғылымға жатқызды ... ... ... ... тыс қалып койды. Куң зы мұрасын
жақсы білгендер қызмет бабымен тез жоғарылады, ... ... пен ... мүмкіндік ашылды.
Ескі мәтінді оқу үшін мыңдаған иероглифтерді білу керек болды. Бұған
уақыт, қаражат, ең бастысы қажырлы еңбек ... ... ... ... ... ... ... Бірақ ағайын - туысқан
болып, өз ұрпақтарына білім ... ... ... жер – жерде тырысып
бақты.
Куң зылік ілім бір ортаға шоғырланған биліктің ұранына да, ... ... ... ... сыртқы және ішкі жағдайға байланысты қиыншылыққа
ұшырап, ыдырай бастаса, сауаттылар — шэнь - ши мен ... ... ... ... шыққан, кейде олар тіпті халық көтерілісін
басқаруға араласқан. Сауатты зерделілер өз ... ... ... да болмасын мейірбан қалпын сақтау ... ... мин ... Куң зы ... ... ... ... қастандықтың
құрбандығы болса да, бұл санатты табандылар туралы қаншама аңыздар айтылды,
оларға дана да, қайырымды деп табынды (37).
Куң зы ... ... діни ... екі мың жылдан ... ... сана - ... қалыптастырды, олардың мінез - құлқына,
психологиясына, сеніміне шешуші ықпал етті, өмір салтын ... ... ... пен ... ... барысында ұлттық тұтас менталитет қалыптасты. Ол
дегеніміз:
- әлеуметтік қатаң тәртіпті қажет дегенде ұсақ - шағын нәрсеге бецімдей
білу;
- еңбекқорлық пен ... ... ынта - ... ... ... ... өсу үшін жарыстан тайынбай, өзін - өзі жетілдіруге әр
дайым ұмтылу;
- ... - ... ... мызғымастығын сақтау. Мұның бәрі де
ұлттық мінездегі конфуцийлік ерекшеліктер еді.
Куң зылік доктрина қытай жерінде күшті мемлекеттің құрылуына, ... ... ... ... ... септігін тигізді. Бұл
доктрина ... ... қилы - қилы ... ... ... реттеді.
Куң зылік орталықтанған мемлекет шаруалардан түскен ... ... ... бұл ... жеке меншікті қолдай бермеді. Салық
азайғанда саяси қиыншылықтар мен ... ... ... тар ... мен оның ... жауапкершілігі туралы Конфуций тезисі еске
түсті. Қауым аштыққа ... ... ... ... ... - бірі
күреске шақырды. Патша өзгерді, тәртіппен ... жеке ... те ... Соғыс немесе көтеріліс кезінде жеке меншік мүлкін қорғау, меншік
иелерінің құқықтарын ... ... ... кіріп шыққан жоқ.
Бірақ жаңа императордың құдіреті жеке ... ... ... ... ... ... еді. Ескі ... көптеген жасырын
ұйымдар, жер - жерде жікке бөлінушілік - мұның бәрі де көнеліктің құралы,
жаңа ... ... ... ... асырудың іштей кедергісі еді. Осындай
өтпелі, ауыр кезеңде Конфуций ілімі қалыптасқан бұрынғы тәртіпті ... шань - чжоу ... келе ... билеуші "Көк тәңірінің ұлы"
деген рәсімді жандандырды. Жаңа ... ... ... ... ... ... кеңістігі ретінде көрсетуге ықылас
қойылды, күш бөлінді. Өйткені ұлы ... - осы ... ... ... ... (55).
Қытай өркениеті қашанда болмасын осы ұйымшыл, ... ... ... ... Оған тағы бір ... ... жерін жаулап алған ғұндар,
моңғолдар, маньчжурлар да Конфуций дәстүрін ығыстыра алмай, ... ... ... ... ... Мұның өзі қытай мәдениетін Конфуций ықпалының
мызғымас екендігін көрсетті. ... ... ерте ... келе жатқан
дүниетанымның, діннің, саясаттың көне де, құдіретті түрі деуге толық негіз
бар.
2.2 Куң зы іліміндегі ... ... ... ... зы діні – бұл ... ... ... бойы ең негізгі мәдени
әсерін тигізді. Куң зы ілімдері ешқашан бір дін болуға ұмтылған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... келесі дүние
жөнінде доктринасы жоқ және керісінше аскетизм мен монахтық, ... ... ... ... ... Куң зы ... ... ие болып,
Имперотор дәрежесіне және Аспан мен Жер ... ... ... ... бойы Куң зы көмілген жерге ресми түрде ... ... ... 1982 ж Куң зы ... ізін ... саны
156,070,100 ге жетті. Оның қытайша атауы – Куң зы, ... оны Куң ... ... ... ... ... ... «Конфуций» деп атап кетті.
Ол 551 ж б.з.д. Өзінің байлығымен ... ... ... ... ... ... Оның әкесі Куң зы үш жасқа келгенде қайтыс болған
және де ... өте алып ... ... әрі қуаты мықты болғандығы туралы
айтылады. Куң зы 11 ... ең ... ... Ол ... өсті, жиырма
жасында өзінің анасының өлімінен кейін, ол ... ... бел ... алты ... оқытады: тарих, ақындық өнері, басқару, этика, музыка
және басқару. Куң зы ... ... ұлы ... ... ... ол ... ... ұмтылды. Ол қоғамды реттеуді өзінің қабілеттігіне
сенді. Аңыздарға сүйенсек, Куң зы елу ... ... ... ... ... ... Әділеттілік министірі мен Премьер-
министрге дейін ... Оның ... ... ... ... ... оған қарсы іс-әрекеттерінің нәтижелерінде ол елу ... ... ... шығуына мәжбүр болды. Шындығында, ғылыми
спекуляция (Куң зының) сол заманның ережелері ... ... ... ... сай ... деп ... оны билігі бар қызметке жібермеді.
Келесі он екі жылда Куң зы өзінің бірнеше ... бір ... ... ... ... ... Оған жиі мысқылдайтын және түрмеге де қамалды
(51).
Алпыс жеті ... оған Ай ... ... ... жұмыс табылды.
Келесі жылдары ол оқытушылық қызметтермен ... және ... ... ... уақыт өткізеді. Ол м.д. 479 ж дүниеден өтеді. Куң зы тек
данышпан адам ғана болып қоймай, сонымен ... ... ... ... мол ... ... Ол өзінің қоғамды реформалау мақсатында көп
қарсылыққа ұшыраса да, көз жұмар алдында батылдықпен былай деді: ... ... ... етіп ... ... жоқ. Қоғамдық тәртіптен асқан
өмірдің приципі жоқ. Қоғам «Лимен» өмір ... онда ... ... Куң зы ... ... ... ... идеалды түрінде бес
қатынастың көрінісінде көрді: әкесіне деген қайырымдылық, баласына ... ... ... ... ... ... ... құрмет,
күйеуіне деген дұрыс қатынас, әйелінің ережелерді ұстануы, министрлерге
адал болу. «Ли» сонымен ... ... ... қатысты «алтын орта» деген
мағынаны білдіруі мүмкін. Li ... ... ... «Жень» (жақсылық,
адамгершілік, махаббат) бұл – ішкі идеал. Куң зы адамдар бір-бірін жақсы
көруі және ... пен ... ... ... деп ... Егер де «Ли» ... адамда бірдей орындалса, онда Куң зы мақсатының нәтижелі ... ... ... ... Куң зы ... ... ... немесе
табиғи кемелденуіне сенді (51).
Куң зы прагматикалық адам болды, ол адам басқа ... ... ... қашықтықта ұстауы керек дейді. Куң зы өзін қоғамдық
құндылықтар мен ... ... ... ... ... жеткізуші деп
санады. Куң зы ілімін уағыздаушылар ... және оның ... ... және ... көп себептерін тигізді. Хан Династиясы тұсында Куң
зы ... ... Б.з. 6 ғ ... әр ... Куң ... ... ... 1503 ж. Куң зы көріністерін тіркеулерден алып тастарға
жарлық ... ол оның ағаш ... ... ... ... ... ... алынып, жай ғана «Мастер кун, ежелгі дана ұстаз»
деген ... ғана ... 1906 ж ... ... жандандыруға біраз
әрекеттер жасалды, алайда Қытай Халық Республикасының пайда ... Куң зыға ... және діни ... ... құрбандықтар ресми
түрде алынып тасталды (51).
Келесі дерек көзіне байланысты «Куң ... сөзі XVI ... ... ... ... ... жалған сөз болды.
Батыстықтар «куң зышылдік» деп атайтын Қытай термині - ( Роу жия) ... ... ... ... ... Бұл ... топ ертедегі
«Шан гы» тәріздес аристократтардың төменгі эталондарынан шықса керек,
алайда бұл ... ... ... ... ... жеке ой ... ... Ертедегі «Оқымыстылар мектебінің» үш жарқын өкілдері – Куң
зы, Мэн цзы, Хун цзы, ... ... бұл ... ... ... қолданған
жоқ. Олар оның орнына «Ер адамның »жолы деп атауға ... ... ... оны ... ... ... атаудан гөрі өз әрекетін мүлтіксіз
орындайтын мысал болатын адамды атау үшін ... ... ... тарихи еңбектеріннің бірінде Сыма циән ... ... ... ішінде тек «Жол мектебі және ... ... деп ... ғана ... ... ... қамти алатындығын
көрсету үшін «Оқымыстылар» деп аталған» ... Зоу ... ... мен олардың ізін ... ... ... Хан ... ... Сыма ... «Тарихи жазбалар» деп
аталатын эссесі шыққанда көбейе түсті. Ол оның ... ... ... ... Сыма ... ... кейінгі Лю Кяңның «Куң зышілдік»
эссесінен кейінгі Зоу дәуірінің жеті мектебі кіреді, бұнда Куң ... ... бұл ... ... көрі ... ... айтылады. Лю
Куң зыны оқушыларының ішінде 103 мектепті бөліп көрсетеді. Олар Куң зылік
канонның түрлі экзотикалық дәстүріне ... ... ... осы ... ... ... Сыма ... «Тарихи жазбаларында» келтіріліген:
кейінгі династиялық ... ... ... ... ... қалған
«Оқымыстылар орманы» және Ки Ленің, бұл «Роу жия» мен қатар күні бүгінге
дейін Куң ... ... ... ... зы ... жетім қалып, қиыншылықты көріп өседі. Кішкентайынан
кітап оқуға, ән күй тыңдауға өте құмар болады. Ол ... адам ... ... ... жолы үшін ми жұмсайды. Егін еккен адам аштық азабын
тартпай жүрмейді, оқу ... ... ... ... ... адам жол ... үшін қам жеуі керек, жоқшылыққа 9шыраймын- ау деп қам жеуі тиіс»
деп есептейтін (50).
Куң зы ілімі адам ... ... ... ... ... ... өздерін моральды дұрыс жүрып тұруына ұмтылуына сенді. Алайда ол
сонымен қатар бұл ұмтылыстарды дұрыс маральдық махаббаттандыру керектігіне
сенді. Ол ... осы ... сай және ... талабын орындайтын қазіргі
императордың қол астына жиналып орындайтын қадірлі имперотордың қол астына
жиналуын қалады және ... ... мен ... ... ... қол ... өз қызметтері дұрыс ол мемлекеттік қызмет
орындарына тек адамгершілігі бар, ... ... ... тиіс ... ... өздерінің жоғары лауазымын текке қолданбайды және өздерінің
даналық билігінен ... қол ... ... ... ... ... ... моральды соттар және моральды халық арасында сол
кезде ... ... ... ... ... ... ... және айналмалы Куң зы бар. Әр ... ... ... ... ... ... тұрғыдан мысал болды.
Уақыт өткен сайын, әр мемлекет моральдік құлдыраушылыққа түсіп және оның
орнына басқа жаңа ... ... алып ... ... ... алып келу
үшін қайта құрып отырды. Бір ... ... ... ... ... Әр династия оған міндет жүктемегеннен кейін және ... ... ... Егер де олар ... ... ... үйлесімді
және ақылды биік жүргізсе онда ... ... ... Егер ... шегініп, Аспанмен сәйкес билік жүргізбесе, онда Аспанның
келіспеуушілігінің ... ... ... ... көбейуі және шекаралармен
соғыс арқылы көрініс табады. Егер де Династия өзін ... ... ... ... ... ... Бұл көтеріліс негізінде жеңіске жеткендер
өздеріне міндеттің көшкендігі жөнінде жариялаған кезінде болады (51).
Династияның көтерілуі не ... ... ойын ... онда табиғи апаттар не басқаның билеуші ... ... ... Зоу ... ... ... ұлы ғана ... бола алады ал тоқал әйелден ... ... оның ... ... құқы жоқ ... заң ... ... Имперотор Зоу 770 ж өзінің
тоқалының ... ... ұлын ... ... айырып, тоқалының ұлына
береді. Аңыз бойынша ол тоқалына ғашық болып, оны риза қылу үшін ... үшін оның ... жау ... ... хабар беретін отты жоғады.
Келген әскер мен жасақ басшылары ... отты ... ... ... Осы
кезде оның үлкен әйелінің әкесі варварлық тафпамен одақ құрып, ... ... ... ... Император отты жағады, бірақ оған көмекке
ешкім келмейді. 770 ж (б.з.д) оның ... ... ... ... ұлы ... ... Оңтұстік Қытай астанаысна көшіп келеді. Династия өз тіршілігн
жалғастыра береді. ... ... кете ... ... ... «Соғысушы
мемлекеттер» дәуіріне келді (51).
Бұл оқиға Императордың өз қоғамының дұрыс ережелерімен формаларына
берілуінің қаншалықты сынды екендігін ... ... ... ... ... жөн деп қарастырады. Оның жақсы егін мен тамаша ... ... ... ... маңызды діни функциялар болды. Ол үшін
Аспан көңілінен шықпау бүкіл династия басын қатерге ... ... ... ... алдағы билеушілері мұны жақсы түсінді. 1421 ж ... ... ... көп ... Имперотор Зу Дидің жаңа орны
өртеніп, ... ... ... ... мен тоқалдары өліп кетеді. Зу ... ... ... дұға ... ... ... маған ашулы, сондықтан
ол менің ... ... ... ... да мен еш ... іс- ... Мен ... не әкемді ренжіткен жоқпын, және істемедім. Ол
қоғамдық декларацияда ... ... ... және ... қызымет
көрсетуде біраз жетіспеушіліктер болуы мүмкін. Мүмкін ата-бабаның заң бұзып
не меммлекеттік ... ... ... ... жәй адам ... бабында
болып, ал жақсы адам қалып, өзіне қолайлы жағдайды күтіп отыр ма? Егер де
біздің істеріміз ... ... онда сен ... ... ... ... ... сонда біз өзіміздің қайта түзеп, Аспан ризашылығына қайта
келеміз» (51).
Мемлекет қызыметкерлері оны сол ... ... оған оның ... ... ... және ауыр ... ... қиын тиетіні туралы
жағын айтты. Бұл сол кезде ұлттық ... ... ... ... мәтел әңгіме. Қытай қызыметкерлері табиғи және тасқын күштер ... ... деп ... ... не ... тылсым мәні болады, табиғи
түсініктемесі бар оқиғалар деп қарастырылмады. Император Аспан мен Табиғат
арасында ... ... ... Егер ол өз ... ... ... халық
басын қатерге тігеді (51).
Сол дәуірде жеті бектік қатар өмір сүрген және олар олар ... ... ... Қоғам да аумалы төкпелі болатын. Экономика
дамып, жаңа қалалар салынып, сауда саттық ... ... ... жаңа ... ... ... ... бастаған. Дәстүр көнеге,
өндіріс жаңа ережеге ыңғайласты. Осы кезде көне ... ... ... Куң зы ... топ бой ... ... ... жақындасу- Қытайдың ежелгі үрдісі. Куң зы ілімі
де бой көрсетті (50).
Куң зы аспан, жер, адам ... ... ... ... ... ... ... астындағы жазмыш туралы мәс елені арнайы қарастырады.
Ол аспанды өзіндік болмысқа ие ең жоғарғы құдретті күш деп ... ол үшін ... ... ... өз еркін әр адамға білдіреді. Ол өз
үкімін күллі аспан астындағы елдерге, мемлекеттер мен ... ... ... ... Куң зы философиясында діни, саяси және ... ... Адам ... ... ... ... жатады. «Аспан адамға
не сыйласа, ол адамың табиғатын құрайды. Табиғат- адамның ... ... ... немен келсе, сол бастама оның табиғатын құрайды» (50).
Ол ... ... ... ... хан, ... именетін, әулие- әнбиелердің сөзінен именетін құқықты адам
болыңдар, қателікке жолықсаңдар, өзгеретін болыыңдар»- дейді. Ол: ... тек ... ғана ... шеңберінде анықтайды. Адамныың мәнісі
табиғатан тыс, ... ... ... ... бәрі де ... ... Адамның бәрі де кедейлік пен жамандықты жек ... ұлы ... ... ... әке әке сияқты, бала бала сияқты болсын»,- дейді.
Адам- әлеуметті жан. Әлеуметтік ортада оның нағыз орны ... орта ... ... мен ... ... Оны басқаратын
патшалық, адам бұл орталыққа өз көзқарасын анықтайды. Олай ... ... ... ... ... Адам ... ... дүниеге өз түсінігін
білдіре алады. Адамдардың табиғаты туа бітсе ол қоғаммен, басқа ... ... ... ... өз ... ашыла түседі. Адамдардың
мәнісін бес тұрақтылық құрайды. Оған адамгершілік, әділетілік, сыпайылық,
даналық, сенімділік жатады (50).
Бұл ұғымдарды балалық ... ... ... ... ... ... ... шындық, сенімділік, келісім, үйлесімділік, ерлік,
батылдық, таланіт, дарын сияқты кісілік ... ... ... ... мен ... қарай адамдарды 2 топқа бөледі. Олардың
бірі мейірімділерге, қалғаны төмен сатыдағы адамға жатады. Оның ... ... ... ... ... ... ... Жетілген
адамның беделі оның адамгершілігі мен парыздық ... Куң зы ... ... ... қарапайымдылықтан, абыройдан,
риясыздықтан, адамға деген ... ... ... жан ... ... жаман ниетті адам арамдығын қоймайды»
,- дейді.
Ол: «Дүние жолдан азғанда билік ... өтіп ... ... ... он ... дейін жалғасуы аз кездеседі. Уәзірлерінің
қолына бес атаға ... ... ... ... Көмекші уәзірлер ел
тағдырын шеңгеліне алып кетсе, үш ... ... ... ... ... үкімет билігі уәзірлердің қолына түспейді. Егер ... ... ... күңкіл- шүңкіл пікір жүргізбейтін болады»,- дейді. Ал үш ата
түбін қуғанда, аса ұзақ ... Бұл- Куң ... Лу ... ... ... ... ... сөз (50).
«Адамдардың табиғаты, тегінде бір- біріне қарайлас келеді. Тек әр
алуан әрекеттердің жұғуы арқылы ғана бір- ... ... ... Жүретін
жолы ұқсамайтын екі адамның бірлікте ақыл қосуы мүмкін емес қой»,- дейтін.
Ол жүріс тұрысына ерекше көңіл бөлетін. Еген хан ... ... ... жіті ... ... баратын, бәсең дауыспен сөйлейтін еді.
Хан алдында сыпайылық ... әрі ... ... жүріс- тұрысын әдеп
қағидаларына үйлестіруге көңіл бөлуші еді. Ол ... ... ... әрі ... ... ... ... шарап дастарқанына отырғанда, әдеп
бойынша қарттарды төрге отырғызатын. Қаралы адамдарға жолыққанда араларында
қыл ... досы ... да, ... кейіппен есіркеушілігін ибілдіретін,
соқыр адамдарға төтенше құрмет көрсететін ... ... ... бар, ... отыратын орын» деп айтып, маңында қандай адамдар
отырғанын ... ... күні оның ат ... ... Куң зы ... ... ... кезде,
ең алдымен аттың жайын сұрамай, «Адам аман ба ... деп ... ... ... ... азықтанатын. Тағам бұзылып, түсі өзгеріп
кетсе, жақсы пісірілмесе, жемейтін. Уақсыз ... ... ... ... Куң зы киінуге де өте мән берген. Киімдерін уақытқа, ... ... ... Әдеп ... сай ... ... бөлуді де
ұмытпаған. Куң зы, тіпті қара астық тағамдары мен көкөніс сөлдерін ... ... ... ... ... ... әскери дайындығы да болу керек.
әскери іспен шұғылданғандардың ... ... ... керек. Болжаусыз
пәледен сонда ғана сақтануға болады»,- дейді (50).
Ол: ... ... ... үйренуге ыстық ықылас, ізгілік, әділет жолын
кемелдендіретін жанқиярлық болу керек. Дүниеге әділет жолы ... ... ... ... ... ... ... жолынан азғанда, билікке
араласпай, бой тасалап қалған жөн. ... ... әділ ... өз басым
жоқшылыққа ұшырап, пысық орынға түсіп ... ... өзі ... ... қара түнек басқанда, өзің байлыққа кенеліп мәртебең өссе, бұл да
намыс қой»,- дейді.
Бір жолы шәкірті Ран Ю: - ... көп ... не ... керек?,- деп
сұрайды.
Куң зы: - Байлыққа қолдарын жеткізу керек,- дейді.
Ран Ю: - Байлыққа қолын жеткізген соң, не істеу ... деп тағы ... зы:- ... ... - ... ... ... тағы бір шәкірті Зы Лу: - Егер ... ... ... ... ... ... деп ... кетеді.
Куң зы: - Онда дау жоқ атауды түзетуден бастаған жөн,- дейді. Зы ... ... Чи ... ... патша сияқты, уәзір уәзір сияқты
болсын» деп тұмсығы тасқа тигенін өз ... ... оның мына ... ... ... ... ... атауды түзеткелі отырсыз, өзіңіз шынымен- ақ алжасып қалған
екенсіз- ау, ... не үшін ...... зы: - Зы Лу, ... болып кеткен екенсің, Құлықы адам өзі ... ... ... жөнінде күмәнін ішке түйіп жалтарар болар. Атау
түзелмесе, сөз оңына келмейді. Сөз оңына ... іс ... ... ... адам сөйлейтін сөзіне ат үсті қарамауы тиіс, - ... зы ... ... артқан сайын асыл адам, яғни ұстаздың ... ... ... үлгі ... ал ... ... ... Куң зы ұлы адамгершілік үшін күресетін, әділетсіздікке төзбейтін
ізгіліктің үлгісін біртіндеп жасады. Оның ... ... ... зы ... ... әр кезеңіне- қуаныш пен қайғыға, нәрестенің
өмірге келуі мен өлімге, мектепке ... ... ... ... ... ... айқындайды. Оны орындау қалың жұртқа бірдей, ... ... ... ... - ... бар. Соған орай, жалпылама сипат-
мейірімділіктің көрінісі де бір- ... ... ... ... ... орны да ... болмақ. Ондай болса адам ... ... ... орны бір ... бола ... ... ... орны
оның қасиеттеріне қатысты. Қасиеттің бірі туа бітіп, бірі ... ... ... Адамның табиғаты, адамдық қасиеттер- «Шикізаттың адам
болмысын жетілдіруіне тәрбие, білім беруге ... ... ... адам ... ... ... және ... факторлардың,
ықпалдың әсері ерекше зор» (50).
Бұл ізденістің бәрі де, қоғам мен мемлекет арасындағы борышты өтеуге
тікелей ... Куң зы ... ... ... деген ықпалы артқан
заманда қалыптасады. Қалың қауымды мемлекеттік бағындыру жұмысы ... ... бойы ... ... ... орай патшалықтың билеушілері түрлі
адамгершілік, саяси және философиялық мектептердің көрнекті өкілдерінен
ақыл ... ... ... болды. Куң зы ілімі адамға деген ... ... өте ... пайымдаушылықты, мейірімділікті
насихаттады. Ұлы ұстаз ол қасиеттер адамның өз кемшілігін жеңуге, дұрыс
жолға түсуге септігін ... ... ... мемлекеттік организмнің мүшесі
ретінде қарауды, қалыптастырады деп ұқты. Ол жоғарғы топтан қызу қолдау
тапты (50).
Бұл дәстүр ... ... мен ... өте ... болды.
Хан патшалығы дәуірінде осы әмірші әкімшілер Куң ... ... ... басқарудың дәстүрлі түрлеріне өздерін бейімдеді. Хан ... ... ... ... ... өмірге келді. Қызыметкерлердің
қоғамдағы орны ... ... ... осы ... бар ... ... ... биліктің адамға деген сүйіспеншілігін үлкен орынға қойды. «Патша
деген- кеме, бұқара - су. Су ... ... де ... ... ... - деп ... жолы билікті ұстап отырған Жи Каңзы Куң зыға сәлемдесе келіп, одан
билік туралы ақыл сұрайды.
Куң ... ... әділ ... керек, өз басыңызды түзесеңіз, түзу жолмен ... дәті ... - ... Жи ... тағы да:
- жолсыздық істегендердің басын кесіп, жөн білетіндерге жақын ... дер ... деп ... зы ... ... ... билік жүргіземін десеңіз, адам өлтірудің не қажеті ... адал ... ... да адал ... ... ... әрекеттері самал сияқты, қара халықтың мінез- әрекеті шөп
сияқты, өзің байыпты ... ... ... ... Үлкенді
қадірлеп, кішіні аялай білсеңіз, халқың адал болады. Жақсыны ... жөн ... ... ... болады. өзіңіз жемқор болсаңыз,
өзгелер ұрлыққа да ... ... ... ... ... ... ... байлықтың баршаға бірдей бөлінбейтіндігіне
қайғыру, жан ... ... ... ... ... ... Мүдде жөнінде өте сирек айтатын- ды. Бірақ тәңірдің жазмышы
мен ізгі тілекті құптап отыратын.
Куң зы ілімі ... ... ... еркіне, сөзіне қалауына сөзсіз
бағыну, ата- баба мен отбасы рухына табыну қалыптасты.
Мемлекет – ... ... ... ... кіші ... ... сөзді
Куң зы айтып кеткен. Осы салыстырудан ортақ ... ... ... ... ... ... бағыну тиіс. Бұл- Қытайдың байырғы және беделді
дәстүрі. Ата-бабалардың өлі де, тірі де болсын аруағына ... ... ... ... бас ... ... Куң зы ... қадырлы
бала ілімін ұсынды (50).
«Қадірлі бала- адамгершілік негізі» дейді Куң зы. ... бала ... ... әсіресе мейірімділікке ұмтылу- сауаттының, әдептінің
парызы. Тәрбиелі бала өмір бойы ата- анасына қамқорлық ... ... ... болса да ата- ананы бағуға және қорғауға дайын болуы, қолайлы
жағдай ... ... зы ... ... әділ ... тұрған кезде қазынаның
жалақысын бекер ішіп- жеу арсыздыққа жатады. Мемлекет әділдіктен тайғанда,
қазыналық жалақысын көрсетмпей, ... ... жеу ... жатады. Мемлекет
әділдіктен тайғанда, не ілгері басарын, не шегінерін білмесе, бұл да- ... ... ... Юан Шиан ... ... ... өштік, нәсіпқұмарлық сияқты төрт кінәраттан
аулақ адамды ізгі деуге бола ма?- деп сұрады.
Куң зы:
- Оны таптырмайтын құнды адам деуге болады. Бірақ ... жата ма, ... - ... ... адам ... жаманға айналып бара жатқанын
байқаса, бұғынып қалады. Екінші дәрежелілер шатақ шыққан жерден бойын
аулақ алып кетеді. Үшіші дәрежедегілер ... бет- ... ... байқап, тайып тұрады. Төртінші дәрежедегілер сөз әуені
басқаша екенін біліп зытып береді. Қазыр мұндайлар ... ... ... жеп, суық су ... ... ... білегін жастап жата салудың
өзінде де ләззат тұр. Ізгілік әділдік ... ... ... өз басым аспандағы көшпелі бұлт құсатып көремін, - деді
(50).
Ян Хұи мен Зы Лу Кұң ... ... ... ... зы:
- Әр қайсыларың өз мұраттарыңды айтып көріңдерші,- деді. Зы Лу алдымен
кезек ... Өзім ат- ... ... кешек, ішімдіктерді достарымнан ... ... ... да, іш ... ... деді. Зы Лу тағы одан:
- Аруаққа, құдайға сыйыну жолдары қалай?- деп сұрады.
Куң зы:
- Ата- ... ... ... ата- ... дәл ... тұрғандай сезін.
Құдайға сыйынған кезде құдай да жаныңда тұрғандай сезін, - деді. Бірақ
жайшылықта кие, күш, тәңір сияқты тақырыптарды сөз ... ... ... жыл ... ... 501 ж. куң зы 51 ... шыққан кезде Жұң
Дудың әкімдігіне тағайындалады. Оның билік басындағы шолақ ғұмыры осы ... Ду – Лу ... ... жер. Осы ... ... ... ... асырды. Қамалға өз іліміне сай билік жүргізді. Жұмыс ... ... ... ... ... ... ... мен жастарды жас
ерекшелігене қарай тамақтандыру, күштілер мен әлсіздерге шамасына қарай
жұмыс беру, ... ... ... ... ... топырақ үймеу, ағаш екпеу
сияқты шаралар қолға алынды. Небәрі бір жыл ішінде Жұң дуда ... ... ... ... ... алмайтын, қолданылмалы нәрселерге
албаты нақыш салмайтын, ер ме ... сол жақ, оң ... ... жүргізетін
әдеп қалыптасты. Жер- жерден адамдар келіп, үйреніп жатты. ... ... Лу дин гуң Кұң ... әдістерің Лу бектігін жөнге сала ала ма?- деп ... Кұң ... ... ... ... ... жөнге салатыны рас болса, Лу
хандығын да жөнге сала алады», - ... Лу дин гуң Кұң ... ... ... кіші ... ... тағайындап, бүкіл
халықтардың істерін ... ... ... Кұң зы ... ... шыққан соң,
қой саудагері Чын Ю Чы қойларын құлқынын ... суға ... ... ... соң ... ... қылығын доғарды. Сиыр, жылқы саудасымен
шұғылданатындара ... ... тыс ... ... ... ... зы: Істі ... жөнге салуда менің басқа адамдардан айырмашылығым
жоқ. Бірақ істі туғызбауға күш ... - ... зы ... ... көне ... ... ... мән
берген. Ата- бабалардың әдебіне және әулиелер рухына табыну дәстүріне
сүйенген Кұң зы ... ... Жаң Го ... ... (б.з.д Ү- ҮІІІ) жоғары
беделін сақтады. Десе де елді басқарудың Кұң зылық ... ... ... таба ... Бір жолы Кұң зы, Зы Лу, Зы Чи, Ран ... Си Фулар бірге
отырған- ды.
Кұң зы: - Менің ... ... бола ... ... ... Сендер жайшылықта өздеріңді түсінетін адам жоқ деп ... ... Егер ... ... біреу шыға қалса, қайткен болар
едіңдер? – ... Зы Лу ... ... Ірі елдердің ортасына қыстырылып отырған мың соғыс арбасы бар елге
басқа бір ел қатер төндірсе, оның ... ел ішін ... ... мені ... елге жіберсе, үш- ақ жылдың ішінде халқын ержүрек,
әрі жосын- жорарғыларын түсіне алатын дәрежеге жеткізе ... ... Мұны ... Кұң зы ... ... де, Ран Юдің ойын ... Ю: - Мен айналасы 60-70 шақырым немесе 50-60 шақырым жері бар шағын
елді ... ... ... ішер ... киер ... ... ... Ал ән- күйге келсек, оны ... ... ... едім, - деді (50).
Ең соңғы кезек Зың Чиға келді. Зың чи шертіп отырған «гусылиннің»
(музыка ... ... ... ... ішегі қатты бір басып қалды да,
аспабын қоя ... ... ойым ана ... ... - ... зы: - ... Көрші, әрқайсыларың өздеріңнің ойларыңды айтып
шықсаңдар болады», -деді.
Зың Чи: - ... аяқ ... 5-6 ... адам, 6- 7 жеткіншектермен
бірге көл бойына барып шомылып, онан соң жол бойы ... ... ... ... ... Кұң зы ... бір ... қойды да:
- Мен оны құптаймын, деп Зың Чиді көрсетті.
Кұң зы теріс тағылымдары тоңмойындықпен таратқаны үшін Лу ... ... ... ... кесті. Ол ел билігін ұстаған үш ай ... ... ... былықтыра алмады. Көшеде ер мен әйел бөлек жүретін, жұрт
жолында алтын ... да, ... ... Жан- ... ... жолаушылар өз
үйлеріне келгендей қатты риза болды (50).
Б.ж.с. ІІІ ғасырда Хан патшалығында Кұң зы ... ... ... ... Кұң зы ... ойшылдардан үйрене отырып, олардың
сөздерін өздерінше ойланып, толғануға мүмкіндік қалдырса, енді көне ... ... ... қуат ... ... бастады. Уақыт өткен сайын
Кұң зылық ілім мен тәрбие өткенге, тарихқа үлкен мән берді.
«Өткендегі Алтын ғасыр болашақтың да үлгісі ... ... ... ... Мұндай түсініктен: «Заман өзгерсе де, қоғамдағы қалыптасқан ... ... ... ...... міндет» деген ұйғарым туындады.
Бір күні аспаннан бір ... ... ... ... ... денесінде
қадалған жебе бар екен. Ырғайдан жасалған жебе садағының ұзындығы бір ... елі. ... ... тас ... ... ... ... ойып
түсірілген. Чың Мин Гуң хан оның жөнін сұрап Кұң зыға кісі жібертеді. Кұң
зы жебені ... алып ... да: «Бұл – ... ... елінің соғыс
қаруы, орта жазықтағы елдерде таралған. Чың бектігінің ескі ... ... ... жебелердің табылып қалуы да ғажап емес»,-
дегенді айтады (50).
Чың Мин Гуң Құзырыцның мол біліміне ожан ... ... ... ... ... ... аз ... да аяқтады. Саяасаттың аумалы- төкпелі
болуынан ол байырғы тұрмысына қайта келді. Әдетінше қаперіне ештеңені
алмай уағызын ... ... ... жеті ... ... әнін шырқап жүре
берді. Ол:
«Құлықты адам қысапқа шыдай береді, күйкі кісі ойына келгенін істейді», -
деп ... ... ... ... Шы Куң Құң ... ел билеу жолын сұрады.
Кұң зы:
- Ел билеуші жұрттың жүрегін баурай білу ... ... ... ... қош ... алыстағылар өздері- ақ келіп бағынады, - деді.
Кейінгі бір жолы Чы куң Кұң ... ... Луға ... «Кұң ... ... деп ... Зы Лу оның не ... тұрғанын байыптай алмаған
соң, жауап бермеді. Кұң зы мұны естігенде:
- Сен оған «Ол ... ... ...... ... ... ... бөленгенде- уайымын да ұмытып кетеді. Кәріліктің келіп
қалғанын сезбейді» деп неге жауап бермедің?! – деді ... Куң Кұң зыға ... ... ... ... ... бір ... адам
шықты. Әкесі қой ұрлап қойған екен, ол барып әшкереледі» дегенді айтты. Кұң
зы мұны естігенде, басын шайқап- шайқап жіберіп, ... ... ... бөлегірек, әкесі ұлынан артын ашпайды, ұлы ... ... ... деген осында жатыр», - деді. Мұны естіген Чы Куң ... көз ... ... ... ... ... ... күйі байыз таппаған, ізгі құлықты
іздеген қарт ұстаз былай деген:
«Өз басым ... ... ... жоқ. ... ... әйел ... жасты көргенім жоқ. Әдіре қалсын. Өзінің қателігін байқап,
соған бола ... өзі ... ... ... көргенім жоқ. Әулие жанды
көрмедім. Құлықты адамды көрсем де жарар еді. Игі жақсы дейсің бе, мен ... жоқ» ... ... 300 ... ... алғаныңмен, мемлекетің
саяси жұмыстарын тапсыра, оған ... ... ... елдерге
мәмлегерлікке жіберсе, өзің жалғыз төтеп бере алмайсың. Жаттағанның көп
болғанымен, оның не ... бар?- деп, ... ... зы: ... ... ... ... шыққан мүйіз озады. Адам қырыққа
ілінгеннен кейін де жұртқа жек көрінішті болса, оның бұл өмірін ... бер. Адам 40-50 ... ... ... шығара алмаса, одан үміт үзе
беріңіз», - дейін. Зы Гуң ... Кұң ... Өмір бойы ... жарар бір ауыз бола ма? – деп сұрады.
Кұң зы:
- Ол, абзалы, «кешірімділік» болса керек. Ізгі адам өзі ... ... ... ... ... ... септігін тигізбегі керек. өзі
жақсы өмір кешемін десе, басқалардың жақсы өмір кешуіне де ... ... ... істе ... ... өзіндей жей білсе,
ізгілікті жүзеге асырудың жолы осы болмақ. Осы құқық бұқарада ұзақтан
бері тапшы болып ... деп ... ... ... зы ... ... ... жұмыстарына бүкіл- зердесін жұмсай
отырып ойланды. Ол «Құлықты адам болудың жолы үшеу еді. ... де ... ізгі адам ... шекпейді, зейінде адам азбайды, ержүрек ... мені ... ... ... ғой! ... нала ... адамды
азғырмадым, қағида- жосындарға білімі төмендерден намыстанбай, сұрай жүріп
жетілдім. Менің ... ... ... өзі ғана ... ... ... ... кейін атының мадақталмай қалуынан қауіптенуі керек қой. Менің
жолым іске ... ... ... не қалдырмақпын?» - деді.
Кұң зы бағзылық дәстүр мен ән- күйді келтірді. Шаң Хұңнан музыка
қағидаларын, Сы ... жеті ... ... ... ... ... ... дейін тамақтың дәмі татымай жүрді. Ол басқаларға қосылып
ән айтқанды жаны ... Ән ... ұнап ... ... ... ... ол күй ырғақтарын түзетіп, ... ... ... мен ... ... өз ... қойды. Амал не, оның өз қолымен реттеліп
шыққан Қытайдың ерте заманғы музыка мұралары бізге ... ... ... ... ән сөздері «Жырнаманың» 305 жыры ғана қалды.
Кұң зы «Өлең ширықтарды, жосын қоғамдағы орынды тиянақтандырады, ... ... ... ... 300 ... бір ауыз ... ойы ... келеді. Берісін айтқанда, ата- анаға ... ... ... ... ... сол ... патшаға қызмет өтеуге болады.
Оның үстіне құстың, аңның, ағаштың аттарымен көбірек танысуға ... ... екен ... зының мейілінше зер сала істеген жұмысы Қытай тарихындағы тұңғыш
жылтізбе ... ... ... ... ... ... Мұнда
өткендегі Иұи, Шаң, Жоу сынды төрт дәуірді ... ... ... ... Ол ... ояту мақсатында жетті.
Ружияның кәйінгі мұрагері Мыңзы: «Кұң зының қолынан шыққан «Жылнааманың»
бүлікшіл сойқаншылар өлердей қорқып еді», - деп ... зы: ... ... ... ... «Жырнама» емес пе?» – деді.
Кұң зы өзінің әдісін: «Жасампаздыққа жатпайтын шығармашылық», - ... ... ... қана шықтым, жанымнан ештеме қосқаным жоқ», -деді. Оның
өңдеуінен өткен «Алтын ... ... мен «Ән- күй» ... ... ... басқа «Жылнама» ружияшылдардың классикалық кітабы ретінде Қытайдың
ерте кездегі зиялыларының оқулығына айналып, әрбір ... өмір ... ... ... ... ... Қамал дарбазасын күзетіп бір ... зыны ... іске ... біле тұра да, іске ... ... деп ... (50).
Кұң зы: «Дүниеде даңғыл жолды іске асыру дүниені жамағаттың ... ... ... ... ... жолына парасаттыларды, қабілет
иелерін сұрыптап тағайындауға, ... ... ... тура
келді. Сонда адам өзінің баласын ғана ... деп ... ... қарттар қарттық ғұмырын рахатпен өткізетін, атап ... ... елі үшін ... жас буындар ақаусыз жетілетін, жетім жесір,
жалғыз- жарым, мүгедек, ауру- сырқаулар ... ... ... ... өз борышын өтейді. Әйел үйлі баранды болады. Жұрт дүние-
мүлікті албаты шашып төкпейді. Бірақ ... жан ... ... ... та кетпейді. Жұрт өз күшін елден аяған адамнан жиіркеніп тұрады.
Дегенмен, біреудің ... ... да ... ... әр ... арам
ниетті айла- шарғылар тыйылады, тумайды. Тонаушылық, құлпыламай- ақ ... Бұл ұлы ... ... деп ... - ... зы ... ... Лу хандығына қатысты жерде біздің жыл
санауымыздан бұрынғы 551 жылы, ескіше ... ... 27 ... ... ... Б.д.д 479 жылы кұң зы ... ... ұстаған күйі дүниеден
көшті. Жарық дүниеде 73 жас қалды.
Тірі ... ... Хан оған ... ... хат ... ... үш жыл аза ... Аза мезгілінде олар ұстаздарының тірі
кезіндегі сөздерін ... ... бір- ... кітабы «Ғақияны» құрастырып
шықты (50).
Куң зы ілімі Хан патшалығынан бері қарай 2000 ... ... ... ... ... дәстүрлі идеясына айналып, терең ықпал жасады.
Феодал билеушілер Куң зыны үнемі әулие тұтынып отырды. Бірақ таяу ... ... ... ойшылдар, саясаткерлер Ружия тәлімін Қытай
қоғамының ілгері ... ... ... және қытайлықтардың жан дүниесін
бұғалап тастайтын «Жосындық тәрбие» санады, сол себепті сын ... ... ... шықты. Өткен ғасырлардың басында, 4 мамыр
қозғалысында бір топ ... «Куң зы ... ... ... ... бас болды. Осыдан кейінгі бірнеше он жылдарда Куң зы мен ... ... ... ... ... сынға ұшырап отырды. Мүлде құптап та
кетпейтін, мүлде теріске шығарып та ... ... ... тұрса да,
жұрттың талдаулары қашан да бір-біріне ұқсамай ... ... ... ... тартысы қаншалықты қызу болса да, қайткенмен, ешқалай
талас жүрмейтін бір түйін бар еді - Куң зы ... ... ... ... ең ұлы ... ... ... алып еді (48).
Қысқаша айтқанда, Куң зы мемлекеттік басты идеология болды және ... өмір ... ірі ... олардың ісіне сенді. Куң ... ... ... ақылгөй үйретуші, өсиетші есебінде қалды. Ол
саясатта да, ... ... де ... ... ... ... ... де қытайша өмір сүру принципін, қытай мәдениетін
құрады. Екі мың ... бері ... ... бойы ... ... сана-сезіміне,
тұрмысына ену арқылы олардың ықпалын, сезімін оятты. Қытайлықтар Куң ... ... ... ... ... ... жүйесіне орнатқан және
орнатып отыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде қазіргі ... ... ... ... ... ... ... элементінің арқасында куң зылық ішкі
динамикалығы бүгінгі күнде де ... ... және ... ... қолданысқа ие болғанын негіздеуге көмектеседі.
Сонымен, бірінші тараудың бірінші бөлімінде Куң зының адам жайындағы
пікірлерін қортындылай отырып, Қытай ... ... ... ... адам ... ... болғанын, оның Қытай ұлтының рухани өмірі ... ... - ... ... ... ... ... болады.
Идеалды адам Куң зының өзі үшін емес, үйлесімді қоғам құрудың кілті ретінде
керек болды.
Қазіргі біздің заманымызда осындай идеал бар ма? ... ... ... жастарды коммунистік идеал рухында тәрбиеленді. Алайда бүгінгі
таңда жекеленген тұлғалардың белгілі бір мұраттарға талпынысы салыстырмалы
түрде. Тарихи ... ... ... өмір сүру ... олардың
нанымдары мен жалпы дүниетанымына байланысты. Бүгінгі ... ... ... ... және ... ... дәрежеге ие болғандарды
кенеттен адамзат ақыл - ... ... ... Бұл ... құбылыс. Біздің
көтеріп отырған мәселелеріміздің мақсаты - өзара ... ... ... ... ... ... ыждағаттықпен мән беру.
Олай болатын болса біз жоғарыда сөз еткен Куң ... ілім ... ... ... ... ... ... орасан зор. Екінші бөлімінде Куң
зы ілімінің рухани құндылықтары қарастырылды. ... ... ... ... ... ұйымшыл, халықтық салтқа деген ... Оған тағы бір ... ... ... жаулап алған ғұндар, моңғолдар,
маньчжурлар да Куң зы дәстүрін ығыстыра ... ... ... оны ... болды. Мұның өзі қытай мәдениетін Куң зы ықпалының ... ... ... Куң зы ерте ... келе ... ... ... көне де, құдіретті түрі деуге толық негіз
бар.
Мемлекет және ел билігі ... Куң зы ... ... бір ... қарастырды. Оның ел билеушісінен ... ... ... әр ... ... ... істі ыждағаттылықпен орындауға, қатаң
тәртіп сақтауға міндеттелді. Соның ішінде елдің әміршісі қол ... ... ... ... ... ... ... императорлар кезінде тамаша тәртіп болған, соны толық
қалпына келтірген жөн, деп үйретті. Бұл ілімді ғалымдар "алтын ғасыр туралы
ілім " деп ... келе ... ... ... ... жүйесі
болып орнықты. Ол даосизммен қатар қытай халқының бет-бейнесін, ... мен ... ... ... ... ... зерттеулер конфуцийлік қондырғының қазіргі Қытайдың
экономикалық стратегиясының дамуына мәнді әсерін жиі ... ... ... ... түрі елдің өндірістік күшінің құрылуына, оның сыртқы
әлеммен байланысына, урбандалу процесіне және тағыда ... ... ... өте ... ... басшылығының саяси қарулануына куң
зылықтың негізгі принциптері алынған.
Дегенмен, Қытайдың қазіргі ұлттық идеясы туралы айтқанда, онда ... ... ... ... ... орындалады: халық өзінің аспан астымен
мақтануы керек. ... ... ... куң ... ... ... және
экономикалық модернизацияның потенциалдық мүмкіндігін зерттеуде маңызды
және керекті негізге ие болады.
Айта кететінін ... ... ... ... бірі болып, куң
зылықты қосқа алғанда, Қытайдағы жаңа замандану ешқашан ... ... , ... қоса ... ... Бұл Куң зы іліміне сай ... ... ... бірі ... ... кетуге әкеліп соқпады.
Мемлекет сакральды болып қала ... ... ... ... элементтері
нығая түсті. Әлі күнге ... ... ...... ... ... бірақ саяси сферада олар екінші жоспарға ығыстырылды.
Қытай өркениеті қашанда болмасын осы ұйымшыл, халықтық ... ... ... Оған тағы бір ... қытай жерін жаулап алған ... ... да Куң зы ... ... ... ... ... оны
қабылдауға мәжбүр болды. Мұның өзі қытай мәдениетіндегі конфуций ыкпалының
мызғымас, жалпылама беделіне ... ... ... ... ерте ... келе ... дүниетанымның, діннің, саясаттың көне
де, құдіретті түрі ... ... ... ... күні бәрі ... келеді, Қытай сыртқы әлемге кең көлемде
ашыла бастаған сайын, ... ... ... ... ие ... ... Қытай әрбір мемлекетпен және халықтардың бәріне шығармашылық
дәстүрлік ойлауды бүкіл ... ... ... ... конфуцийшілдік пен демократиялық даму идеялармен қоғам
бірігуі жайындағы сұрақтар жете қарастырылуда.
Біздің бұл ... ... алға ... ... ... деп ... әлі де ... конфуцийшілдіктің қазіргі Қытай қоғамына ықпалының бізге
ашылмаған құпия сырлары мен түсініксіз ... бары ... ... ... ... өз құндылығы бар, дегенмен ... ... ... ... ... ... ... Классическое конфуцианство. – М., 2000. 77-бет.
2. Головачева Л.И. ... мир и ... в XXI ... // ... ... – № 2. 25 - бет.
3. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као ... / ... по ... ... ... ... ... 1957 г.ч. 1 65-б.
4. А.Я. петров Ян Чжу – ... ... ... ... 1940 г. ... ... философия. – Москва, 1972 г.т.1 150-б.
6. Н.А. Бердяев. Духовное состояние современного мира. Новый мир, 1990 г.
№1, 217 – б.
7. В.Я. ... ... ... ... – Москва, 1987 г. 137-б.
8. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као ... / ... по ... ... ... Народный Университет, 1957 г.ч. 1 74-б.
9. Древнекитайская ...... 1972 г.т.1 ... Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као ... / ... по историй
кит. Философии/ Пекин, Народный Университет, 1957 г.ч. 1 ... Бұл да ... ... В.Я. ... ... Страницы прошлого. – Москва, 1987 г. 138-б.
13. Бұл да сонда. 66-б.
14. Л.С. Васильев. Проблемы генезиса китайской ... ... 1989 г. ... Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као ... / ... по ... Философии/ Пекин, Народный Университет, 1957 г.ч. 1 63-б.
16. Л.С. Васильев Конфуций // Вопросы истории. Москва, 1989 № ... Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као ... / ... по ... ... ... Народный Университет, 1957 г.ч. 1 62-б.
18. Бұл да сонда. 62-б.
19. В.В. Юрчук. Конфуций. Современное слово, 1998 г. ... ... ... ... 1977 г. // ... Л.С. ... М., 1993 ... И.Н. Семененко. Афоризмы Конфуция, - Москва, МГУ 1987 г. 168-б.
22. Лунь юй. Чжун го чже сюе ши цань као ... / ... по ... ... ... Народный Университет, 1957 г.ч. 1 73-б.
23. Бұл да сонда. 73-б.
24. Бұл да сонда. 73-б.
25. Л.С. ... ... ... ... ... ... 1989 г. 79-
б.
26. Думан Л.И. Очерки древней истории Китая. - Ленинград, 1938. 117-бет.
27. Васильев Л.С. История религии Востока М. 1998, ... ... В.А. ... и ... – ПДВ., 1973 ... Переломов Л.С. Конфуций „Лунь юй”. - Москва, 1998. 215-б.
30. Сагиқызы А. Конфуцианство и философия ... ... ... о человеке // Адам әлемі – Алматы 2000 № 2 – 78 ... ... Л.С. ... и ... в ... ... Китая. –
Москва, 1981. 145-бет.
32. Лунь - юй, тарау ҮІІІ, пар. 9
33. „Казахстан – ... // ... №3, 2004 15-18 – ... ... Л.С. ... и ... в ... истории Китая. –
Москва, 1981. 147-бет.
35. Думан Л.И. Очерки древней истории Китая. - Ленинград, 1938.
36. 111-бет.
37. бұл да ... ... ... Л.С. Культы, религии, традиции в Китае. Москва, 1970. ... ... Л.С. ... и ... в ... ... Китая. –
Москва, 1981. 149-бет.
40. Классическое конфуцианство. – М., 2000. 77-бет.
41. ... Л.И. ... мир и ... в XXI ... // ... ... – № 2. 25-бет.
42. Середкина Е.В. Конфуцианские ... в ... ... // ... ... – Рига. 2003. №6.
43. Салицкий А.И. КНР: ... ... ... и практика.//
Восток. – 2003.
44. Фукуяма Ф. Конфуцианство и демократия. // Русский Вестник. – 2003.
45. Фукуяма Ф. ... ... ... // ... ... ... в Journal of Devocracy, 19956 vol. 6, N2, p.
20-33.
46. Шан Ян. Политика правителя области Шан. – ... 1997. ... Бұл да ... ... ... конфуцианство. – М., 2000. 79-бет.
49. Әбділдабек Ақыштайұлы Куң зы // ШҰАР Ұлттар баспасы 2001 ... ... ... Куң зы хаһидалары // ШҰАР ... 1996ж ... ... Нұрахманұлы. Куң зы ілімі. // Жалын журналы.- 2005. №5.
52. www. Eposib.cov/links/Eastern Philosophy/Confucianism.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Күңгірт энергия және ғаламдық антигравитация8 бет
Түркі халықтарының күнтізбесі, астрономиялық ілім-білімдері135 бет
Ар түзейтін бір ғылым табылмаса4 бет
Конфуций13 бет
Орталық Азия ойшылдарының экономикалық ойлары22 бет
Сопылық14 бет
Қ . А . Яссауи түркі халықтарының ұлы ойшыл ақыны11 бет
Қожа Ахмет Яссауи жайлы13 бет
Абайтану ілімінің қалыптасу тарихы15 бет
Ақша ілімінің эволюциясы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь