Қазақстан Республика-сының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған мемлекеттік стратегиясы


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 .Индустриялық.инновация қүрылымының сипаттамасы мен даму институтттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Инновацияның ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Мемлекеттің даму институттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
2. Индустриялық—инновациялық даму қажеттілігі мен стратегияны жүзеге асыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.1 Қазақстан Республика экономикасының қазіргі жай күйінің талдауы жэне инновациялық даму қажеттілігінің негіздемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.2 Стратегияның мақсаты, міндеттері және оны жүзеге асыру қағидаттары12
2.3 Бағдарламаны іске асырудың негізгі бағыттары мен тетіктері ... ... ... ... .14
3. Индустриялық.инновациялық бағдарламасының нэтижесі және ғылыми..техникалық прогрестің тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
3.1 Ғылыми—техникалық прогрестің экономикалық және элеуметтік тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
3.2 Индустриялық.инновациялық бағдарламаның баяндылығы: атқарылған
жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Курстық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республика-сының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған мемлекеттік стратегиясы (бүдан эрі - Стратегия) Қазақстан Республикасы Президентінің "Елдегі жағдай туралы жэне 2002 жылға арналған ішкі жэне сыртқы саясаттың негізгі бағыттары туралы" Қазақстан халкына Жолдауында жэне Қазақстан кэсіпкерлерінің оныншы форумында берген тапсырмаларына сэйкес эзірленген.
Бағдарлама ғылым мен техника жетістіктерін пайдалану негізінде елдің үзак мерзімді элеуметтік-экономикалық дамуының бірыңғай мемлекеттік саясатын қалыптастыру мен жүргізуге бағытталған.
Стратегия Қазақстанның 2015 жылға дейінгі кезеңге арналған мемлекеттік экономикалық саясатын қалыптастырады жэне экономика салаларын эртараптандыру арқылы дамудың шикізаттық бағытынан қол үзу арқылы елдің түрақты дамуына қол жеткізуге бағытталған.
Дүниежүзілік экономиканың ғаламдануы аясында Қазақстан экономикасы бірқатар проблемаларға тап болып отыр. Негізгі проблемаларға мыналарды жатқызуға болады: бір жақты шикізат бағыттылығы, элемдік экономикаға ықпалдасудың элсіздігі, ел ішіндегі салааралық жэне өңіраралық экономикалық ықпалдасудың босаңдығы, ішкі рынокта тауарлар мен қызметтерге деген тұтыну сұранысының мардымсыздығы (шағын экономика), өндірістік жэне элеуметтік инфрақүрылымның дамымауы, кәсіпорындардың жалпы техникалық жэне технологиялық тұрғыдан артта қалушылығы, ғылым мен өндірістің арасында ықпалды байланыстың болмауы; ғылыми-зерттеу жэне тэжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (бүдан эрі - ЗТКЖ) қаржының аз бөлінуі, менеджменттің экономиканы -аламдану процестеріне жэне сервистік-технологиялық өтуге бейімдеу міндеттеріне сэйкес келмеуі.
Бағдарламада сауда саясаты, инвестициялық саясат, еңбек ресурстары, білім беруді дамыту, кадрлар даярлау, денсаулық сақтауды дамыту, қаржы рыногын дамыту, фискалдық саясат, ғылымды дамыту, ғылыми-техникалық жэне инновациялық саясат, стандарттау және сертификаттау саласындағы саясат, инфрақүрылым, электр энергетикасы саясаты, ақпараттық саясат,телекоммуникацияларды дамыту, көлкті дамыту, тариф саясаты мен бэсекелестікті қорғау, эколоғиялық саясат мэселелері де қарастырылған.
Қорьтта айтқанда, индустрияльщ-инновациялық даму стратегиясын жүзеге асыруда 3 жыл ішінде біраз нақты стер мен шаралар жүзеге асырылған анық.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жүмысымыздың мақсаты - Қазақстан Республика-сының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған мемлекеттік стратегиясымен танысу,оған сипаттама беру. Аталмыш мақсат мына міндеттерді жүктейді:
• Стратегияға теориялық сипаттама беру,



• Стратегиямен танысу;
• Республикемыздың дамуы үшін тиімділігі мен атқарылу үрдісін анықтау, т.б.
1. Амалбек Б. Жемісін төккен жобалар: индустриялық-инновациялық бағдарламаның баяндылығы. Егемен Қазақстан — 2006 — 6 қазан
2. Қазақстан Республикасы Президентінің "Елдегі жағдай туралы жэне 2002 жылға арналған ішкі жэне сыртқы саясаттың негізгі бағыттары туралы" Қазақстан халқына Жолдауы.
3. Брайан Твисс. Управление научно-техническими нововведениями. Пер. с англ. - М.: Экономика, 1989.
4. Глазьев СЮ. Экономическая теория технического развития. - М: Наука, 1992г.
5. Есентугелов А. Стратегия безопасного экономического развития Казахстана в условиях глобализации. // АльПари. - 2002.-№1.-С.3-8.
6. Дэуренбекова Ә.Н. "Бэсеке қабілетті өнеркэсіпті дамыту - индустриялық-инновациялық стратегияның басты бағыты" // Аль-Пари, №2-3. 2004 ж.
7. Назарбаев Н. Ә. Ел межесі - елулік. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевпен сүхбат. Алматы ақшамы - 2006 - 1 сэуір.
8. Райхан Н. Стратегияның бағдары мен болмысы // Ақиқат - 2004 - №10 -17-23 бет.
9. Тулегенова М.С. к вопросу о модернизации и реализации инновационных возможностей Казахстана. // Вестник КазНУ. №6 (58) — 2006ж.
10. Нурмаханова Г.Ж. формирование организационно-экономического механизма активизации инновационных процессов в РК. // Вестник КазНУ. №6(58)-2006ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Жоспар:

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 .Индустриялық-инновация қүрылымының сипаттамасы мен даму
институтттары ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Инновацияның
ұғымы ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... 5
1.2 Мемлекеттің даму
институттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... .6
2. Индустриялық—инновациялық даму қажеттілігі мен стратегияны жүзеге асыру
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..1 0
2.1 Қазақстан Республика экономикасының қазіргі жай күйінің талдауы жэне
инновациялық даму қажеттілігінің
негіздемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.2 Стратегияның мақсаты, міндеттері және оны жүзеге асыру қағидаттары12
2.3 Бағдарламаны іске асырудың негізгі бағыттары мен
тетіктері ... ... ... ... .14
3. Индустриялық-инновациялық бағдарламасының нэтижесі және ғылыми--
техникалық прогрестің
тиімділігі ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ...19
3.1 Ғылыми—техникалық прогрестің экономикалық және элеуметтік
тиімділігі ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
3.2 Индустриялық-инновациялық бағдарламаның баяндылығы: атқарылған
жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... 26

КІРІСПЕ
Курстық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республика-сының
Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған мемлекеттік
стратегиясы (бүдан эрі - Стратегия) Қазақстан Республикасы Президентінің
"Елдегі жағдай туралы жэне 2002 жылға арналған ішкі жэне сыртқы саясаттың
негізгі бағыттары туралы" Қазақстан халкына Жолдауында жэне Қазақстан
кэсіпкерлерінің оныншы форумында берген тапсырмаларына сэйкес эзірленген.
Бағдарлама ғылым мен техника жетістіктерін пайдалану негізінде елдің
үзак мерзімді элеуметтік-экономикалық дамуының бірыңғай мемлекеттік
саясатын қалыптастыру мен жүргізуге бағытталған.
Стратегия Қазақстанның 2015 жылға дейінгі кезеңге арналған мемлекеттік
экономикалық саясатын қалыптастырады жэне экономика салаларын
эртараптандыру арқылы дамудың шикізаттық бағытынан қол үзу арқылы елдің
түрақты дамуына қол жеткізуге бағытталған.
Дүниежүзілік экономиканың ғаламдануы аясында Қазақстан экономикасы
бірқатар проблемаларға тап болып отыр. Негізгі проблемаларға мыналарды
жатқызуға болады: бір жақты шикізат бағыттылығы, элемдік экономикаға
ықпалдасудың элсіздігі, ел ішіндегі салааралық жэне өңіраралық экономикалық
ықпалдасудың босаңдығы, ішкі рынокта тауарлар мен қызметтерге деген тұтыну
сұранысының мардымсыздығы (шағын экономика), өндірістік жэне элеуметтік
инфрақүрылымның дамымауы, кәсіпорындардың жалпы техникалық жэне
технологиялық тұрғыдан артта қалушылығы, ғылым мен өндірістің арасында
ықпалды байланыстың болмауы; ғылыми-зерттеу жэне тэжірибелік-конструкторлық
жұмыстарға (бүдан эрі - ЗТКЖ) қаржының аз бөлінуі, менеджменттің
экономиканы -аламдану процестеріне жэне сервистік-технологиялық өтуге
бейімдеу міндеттеріне сэйкес келмеуі.
Бағдарламада сауда саясаты, инвестициялық саясат, еңбек ресурстары,
білім беруді дамыту, кадрлар даярлау, денсаулық сақтауды дамыту, қаржы
рыногын дамыту, фискалдық саясат, ғылымды дамыту, ғылыми-техникалық жэне
инновациялық саясат, стандарттау және сертификаттау саласындағы саясат,
инфрақүрылым, электр энергетикасы саясаты, ақпараттық
саясат,телекоммуникацияларды дамыту, көлкті дамыту, тариф саясаты мен
бэсекелестікті қорғау, эколоғиялық саясат мэселелері де қарастырылған.
Қорьтта айтқанда, индустрияльщ-инновациялық даму стратегиясын жүзеге
асыруда 3 жыл ішінде біраз нақты стер мен шаралар жүзеге асырылған анық.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жүмысымыздың мақсаты
- Қазақстан Республика-сының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015
жылдарға арналған мемлекеттік стратегиясымен танысу,оған сипаттама беру.
Аталмыш мақсат мына міндеттерді жүктейді:
• Стратегияға теориялық сипаттама беру,

• Стратегиямен танысу;
• Республикемыздың дамуы үшін тиімділігі мен атқарылу
үрдісін анықтау, т.б.
Курстық жұмыстың қүрылымы. Жүмысымыз кіріспеден, 3 тарау-дан, қорытынды
мен қолданылған әдебиеттер тізімінен түрады. 1-тарауда индустриялық-
инновация қүрылымының сипаттамасы мен даму институттарымен танысамыз.
2—тарауда Қазақстанда индустриялық— инновациялық даму қажеттілігі мен
стратегияны жүзеге асыру жолдары, оның мэселелері мен қажеттіліктері
қарастырылады. Ал 3-тарауда ндустрия-инновацияны қаржылық ресурстармен
камтамасыз ету және ғылыми-техникалық прогрестің тиімділігі туралы
айтылады. Жүмысымыз 29 беттен тұрады.
1 .Индустриялық—инновация қүрылымының сипаттамасы мен даму институтттары
1.1 Инновацияның үғымы
Біз жүйелік экономикалық реформалардың күрделі кезеңінен өтіп, ТМД-ның
басқа елдерінен көп нэрседе алда келеміз. Бүгінде Қазақстанда нарықтық
экономиканы еркін дамыту үшін негізгі жағдайлар жасалған.Жүргізілген
реформалардың нэтижелері анық та айқын. Қазақстандық экономика элемдегі ең
жедел дамушы экономикалардың біріне айналды.
Біз еліміздің экономикалық өсуі негізінен өндіруші сектордың дамуына
байланысты екенін түсінеміз. Алайда үміттендіретін үрдістер де бар, өйткені
өсудің жоғары қарқынын басқа салалар да, соның ішінде қаржы секторы, өңдеу
өнеркэсібі, ауыл шаруашылығы, қүрылыс, көлік жэне байланыс салалары да
көрсетіп отыр. Бірақ та біздің экономика негізінен экстенсивті түрғыда
дамып келе жатқанын мойындау керек, қазақстандық кэсіпорындар үшін
энергияны шығындаудың жоғары деңгейі мен еңбек өнімділігінің төмен деңгейі
тэн.
Егер біз мүндай ахуалды өзгерте алмасақ, 20-25 жылдан кейін Қазақстан
элемдік экономиканың шеткі аймағында қалып қоюы мүмкін. Сондықтан бүгінгі
күні біздің алдымызда өнімдері сыртқы рыноктарда сүраныс туғызатын жаңа,
бэсекеге қабілетті өндірістерді дамыту міндеті түр. Ал бұған жаьандық
бэсекелес рыноктар жағдайында жұмыс істеуге бағдарланған жаңа
технологияларсыз, осы заманғы менеджмент модельдерін енгізбейінше қол
жеткізу мүмкін емес.
Сарапшылардың бағалары бойынша, Қазақстан қазіргі кезде экономиканы
дамытудың индустриялық кезеңіне аяқ басты. Алайда біз постиндустриялық
қоғам деп аталатын келесі кезең - инновациялар мен технологияларды дамыту
кезеңі туралы ойлауға тиіспіз. Бүгінде бізде, Қазақстанда экстенсивті
дамуға уақыт жоқ екенін түсінуге тиіспіз. Біз Қазакстанда өмір сапасы мен
стандарттарын бэсекеге барынша қабілетті 50 елдің деңгейіне жақындатуға
үмтылуға тиіспіз. Қазақстанның элемдік

рынокта шешуші бэсекелік басымдығы жоғары білікті, жүмылған адами капитал,
сондай-ақ инновацияларды түрақты ендіру болуы тиіс.
2010 жылға қарай біз жан басына келетін ІЖӨ-ні 7000 долларға дейін, ал
сатып алу кабілетінің паритеті (СҚП) бойынша 15000 долларға дейін арттырып,
халық өмірінің күтіп отырылған ұзақтығын 68 жасқа дейін жеткізбекпіз.
Таяудағы үш жылда Қазақстан білім беруге арналған мемлекеттік шығындарды
үлғайтуы тиіс, олар ІЖӨ-нің 4,1%-ынан кем болмауы керек. Үстіміздегі жылы
мемлекеттік бюджеттен білім беруге 344 млрд. теңге жоспарланған. 2009 жылға
қарай бүл саланы қаржыландыру көлемі 540 млрд. теңгеге дейін дерлік өседі.
Денсаулық сақтауға арналған шығындар көлемі 2009 жылға қарай ІЖӨ-нің 3%-ына
дейін жеткізіледі. Денсаулық сақтауға арналған шығындар үстіміздегі жылғы
235 млрд. теңгеден 2009 жылы 393 млрд.теңгеге дейін өсуі тиіс. Қазақстан
2015 жылға қарай ІЖӨ құрылымындағы ғылыми және ғылыми-ин-новациялық қызмет
көрсететін қызметтердің үлес салмағын 2000 жылғы 0,9%-дан 1,5-1,7%-ға дейін
арттырады.
Біз 2005-2015 жылдарға арналған ¥лттық инновациялық жүйені қалыптастыру мен
дамыту жөніндегі бағдарламаны талдап жасап, Индустриялық-инновациялық даму
стратегиясын қабылдадық. 2004 жылдан бастап қазірдің өзінде 520
инвестициялық жоба іске асырылды.
Аса ірі үлттық компанияларды біріктірген "Самүрық" мемлекеттік холдингі
қүрылды, оның негізгі міндеті біздің экономикалық мүддемізді әлемдік
рынокта алға жылжыту болып табылады. "Қазына" түрақты даму коры қүрылды, ол
даму институттарының қызметін үйлестіріп, экономиканы әртараптандыруға
жэрдемдесуі жэне индустриялық жобаларды қаржыландыруы тиіс. Даму
институттарының бастауымен қүны 2,2 млрд. АҚШ доллары түратын 90 жобаны
қаржыландыру басталды. Осылайша, басым салаларды озық дамытудың, елдің
бэсекеге қабілеттілігін арттыруда экономикалық элеуеті бар бірқатар
кластерлер қүрудың моделі таңдап алынды. Осыдан келіп оларды ғылыми-
техникалық қамтамасыз ету мэселесі айрықша мэнге ие болады.
Жоғары технологиялардың әлемдік рыногы бүгінде жылына 2,5 триллион
долларға бағаланады. Олардан АҚШ-тың үлесіне 39 пайыз, Жапонияның үлесіне -
30, Германияның үлесіне 16 пайыз келеді. Қалған дүниенің үлесі 15 пайызды
қүрайды.
Біздің неғізгі міндетіміз - мүмкін болғанынша тезірек оған кіру жэне өз
тауашамызды алу. Елдің географиялық жағдайы бізге өңірлік рынокқа
бағдарланған жоғары технологиялық өндірісті дамытуға мүмкіндік береді,
мүнда Қазақстан перспективада өңірдің сервистік-технологиялық орталығына
айналуы тиіс.
Бэсекеге кабілетті технологиялар инновациялық экономиканың өзегі ретінде
өздігінен пайда бола қалмайды. Бүл үзақ үдеріс, ғылыми зерттеулердің,
күрделі де шығынды эксперименттердің жэне, ақыр аяғында, ғалымдардың
идеялық нұрлануы-ның қиындықпен келетін жемісі. Тауарлар
өндірісш үйымдастыру үшін, эрине, шетелдік технологияны сатып алуға болады.
Бірақ та өзін қүрметтейтін бір де бір ел жаңа технологиялар мен өндіріс
қүпиялары сауда-саттығын өткізіп жатпайтынын ұмытпайық.
Сонымен бірге, егер технологияларды басқалардан алуға ғана суйенетін
болсақ, біз өзіміздің технологиялық артта қалушылығымызды сол күйінде
тұмшалап, техно-логиялық жэне ғылыми түрғыда дамыған елдерге тэуелділікте
боламыз. Сондықтан бізге өз ғылымымызды дамыту керек.
Бүл үшін бізге елдің ғылыми-техникалық элеуетін жүмылдыруды жеделдету,
ресурстарды ғылымды дамытудың таңдап алынған басым бағыттарына шоғырлан-
дыру, оның жетістіктерін өндіріске белсенді ендіру үшін жағдайлар туғызу
қажет.
Жаңа ғылыми-техникалық бағыттар

биотехнологиялар,
нанотехнологиялар, ғарыштық қызмет пен ақпараттық-коммуникациялық
технологиялар - бүлар отандық жэне трансүлттық бизнеспен эріптестік
жағдайында нақты нэтижелерге қол жеткізу мүмкіндігіміз бар салалар. Нақ осы
бағыттар бойынша бізге таяудағы болашақта мыңдаған жоғары білікті мамандар
мен дипломды ғалымдар қажет болады.
Кәсіпорынның инновациялық қызметі - бүл жаңа немесе өнімнің жаксаруы, не
қызмет көрсеиуі, оларды өндірудің жаңа эдістерін қолдану мақсатындағы
ғылыми — техникалық жэне зияткерлік элеуметтік шаралар жүйесі. Бүл жеке
сүранысты, сонымен бірге жалпы пайдалы жаңалықтарға қоғамның мүқтажын
қанағаттандыруы үшін пайдаланылады. Инновацияның екі түрпаты ажырытылады:
• өнімділік;
• үдерістік;
Жаңа өнімді өндіріске негізу инновацияның түбегейлі өнімділігіретінде
анықталады. Мұндай жаңалықтар негізінде жаңа технологияға негізделеді, не
тіршілікте қолданылып жүрген технологияның жаңа түрінде пайдалануын
ұштастырады.
Процестік инновация - бүл жаңалықты енгізу немесе өндіріс тэсілін жэне
технологияны едэуір жетілдіру, жабдықтарды жэне өндірісті ү_йымдастыруды
өзгерту.
Жаңалық дэрежедегі инновация негізінде жаңа, яғни өткен, отандық және
шетелдікпрактикада үқсастығы жоқ жэне жаңа нэрсенің салыстырмалы жаңалығы
болып үсақталады. Негізінде өнімнің жаңа түрлері, технологиясын жэне қызмет
көрсетуі басымдық, абсолюттік жаңалықтарға ие болады жэне үлгінің түп
нұсқасы болып табылады.
Инновацияның өмірлік кезеңі өзара байланысты процестердің жэне жаңалықтарды
негізу сатысының жиынтығын көрсетеді. Инновацияның өмірлік кезеңі уақыт
арасындағы ретінде идеяның дүниеге келуінен өндірістік өткізуденалып
тастағанға дейінгі инновациялық өнімнің негізінде анықталады.

1.2 Мемлекеттің даму институттары
Стратегияның маңызды міндеттерінің бірі мақсатты инвестициялық және ғылыми-
техникалық стратегияларды іске асыру, инвестициялық белсенділікті реттеу
мен ынталандыру болып табылады, бүл индустриялық-инновациялық дамудың
қазіргі мемлекеттік басқару жүйесін қайта қарауды жэне белгілі бір дэрежеде
қайта қү_руды қажет етеді.
Стратегияда айқындалған мақсаттарға қол жеткізу үшін жаңа мемлекеттік даму
институттарын қүру және қазіргі барын, атап айтқанда: Қазақстанның
инвестициялық қорын, Қазақстан Даму Банкін, Инновациялық қорды, Экспортты
сақтандыру корпорациясын нығайту қажет.
Тұтастай алғанда, даму институттарының түрлаулы жүмыс істеуі
орталықсыздандыру, мамандандыру, бэсекелестік жэне ашықтық қағидаттарына
негізделетін бірыңғай жүйені қалыптастыруға тиіс. Орталықсыздандыру
қағидаты жеке сектордың бастамашылықтарын қолдау (қаржылай қолдауды қоса
алғанда) көздерінің сан түрлі болуын білдіреді. Іс жүзінде бүл мемлекеттің
каржы және ақпараттық ресурстарды бір ғана даму институтына
жүмылдырмайтынын білдіреді.
Мамандану қағидаты даму институттарының қызметтің белгілі бір
операцияларына жэненемесе түрлеріне мамандануын білдіреді. Мысалы,
Қазақстан Даму Банкі жобаларды банктік кредиттеу арқылы; Қазақстан
инвестициялық қоры - жарғылық капиталға үлестік (бақылаусыз) қатысу арқылы;
Инновациялық қор - гранттар, оның ішінде ғалымдар мен ғылыми мекемелерге
гранттар беру жэне капиталға үлестік қатысу арқылы жобаларды қаржыландыруға
маманданады. Мамандану қағидаты даму институттарының мамандану шеңберінде
операциялармен жэне қызмет түрлерімен гаиа айналысатынын білдірмейді. Олар
өздері үшін негізгі болып табылмайтын басқа операцияларды да (қызмет
түрлерін) жүзеге асыра алады. Бүл үшін негізгі емес операциялар мен қызмет
түрлерін жүзеге асырудың лимиттері белгіленді.
Бэсекелестік қағидаты даму институттарының қызметін бэсекелестік негізде
жүзеге асыруды білдіреді. Мүндай қажеттілік институттардың көпшілігінің
дамудың осы кезеңінде жоқ нарық институттарға еліктеуге бейілді екенімен
байланысты. Институттардың қызметі нарықтық институттарға еліктеуді
білдіретінін ескере отырып, эуел бастан олардың қызметін нарықтық, яғни
бэсекелестік негізде қүру қажет. Бэсекелестік қағидаты қандай да бір
институттың қызметі нэтижелерін салмақтауға мүмкіндік береді.
Ашықтық қағидаты менеджерлердің есептілігі мен жауапкершілігін, қаржы
ресурстарын мақсатты эрі тиімді пайдалану үшін тиісті бақылауды қамтамасыз
ететін дамудың мемлекеттік институттарын корпорациялық басқарудың ашық
жүйесін қүруды білдіреді. Мемлекет даму институттарының алдына қойылған
міндеттерді тиісінше іске асыру мақсатында олардың қызметіне қандай да бір
қысымнан қорғауды қамтамасыз етуі тиіс. Осы қағидатты жүзеге
асыру үшін тэуелсіз

директорлар институты (мінсіз іскерлік беделі бар шетелдік жоғарғы білікті
менеджерлерді тарта отырып), сондай-ақ корпоративтік басқарудың қазіргі
заманғы қүралдары белсенді пайдаланылатын болады. 1.2. Инновациялық қор
Инновациялық қор тіпті дамыған елдердің бэрінде бірдей толық дэрежесінде
бола бермейтін нарықтық экономиканың еншілес функциясын ынталандыруға тиіс.
Бүл функция экономиканың ақпарат, электроника, биотехнологиялар жэне
басқалары сияқты жоғары технологиялық салаларын құру мен дамыту үшін ерекше
маңызды. Осыған байланысты қор қызметінің басты мақсаты Қазақстан
Республикасында инновациялық белсенділіктің артуына, жоғары технологиялы
және ғылымды көп қажет ететін өндірістерді дамытуға жэрдемдесу болуы тиіс.
Инновациялық қорды құру инновацияларды енгізудің тиімді және нарықтық
тетіктерінің болмауына қатысты кеңес өкіметінен кейінгі кеңістіктіктің
барлық елдеріне тэн жүйелі проблеманы шешуі тиіс.
Бүл проблеманың екі жағы бар. Біріншіден, бұл әзірленген инновацияларды
енгізудің қажеттілігі. Екіншіден, жаңа инновацияларды эзірлеу үшін
қолданбалы ғылыми зерттеулер мен тэжірибелік-конструкторлық жұмыстарды
қаржыландыру.
Осы проблеманы шешу үшін Инновациялық қордың негізгі күш-жігері жеке сектор
тарапынан Қазақстандағы венчурлік қаржыландыруды ынталандыру мен дамытуға
жэне инновациялық инфрақүрылымды қүруға бағытталуы тиіс. Иниовациялық қор
өз қызметінің бастапқы кезеңінде отандық жэне шетелдік серіктестермен бірге
инновациялық жобаларды қаржыландыруды жүзеге асыратын және венчурлік
қорларды құратын болады.
Инновациялық қор отандық еншілес капиталдың құралуы және өсуі
бойынша еншілес жобаларды қаржыландыру жөніндегі қызметін тоқтатып,
өз белсенділігін инновациялық инфрақүрылымды нығайтуға
жэне
қолданбалы ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға бағыттайтын болады.
Қордың негізгі міндеттері:
•инновациялық инфрақүрылым элементтерін (технополистер мен технопарктерді,
ақпараттық-талдау орталықтарын жэне т.б) қүруға қатысу;
•отандық жэне элемдік деңгейдегі ірі еншілес инвесторлармен бірлесіп
еншілес қорларды құру;
•қүрылатын жэне жүмыс істеп тұрған кэсіпорындардың жарғылық капиталдарына
жоғары технологиялы және ғылымды көп қажет ететін өнім өндіру, жаңа
технологияларды эзірлеу мақсатында қатысу;
•коммерциялық тиімділігі мен экономиканы технологиялық дамыту түрғысынан
әлеуетті перспективалы болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды,
қызмет көрсетулерді жасауға бағытталған жекелеген ғылыми зерттеулер мен
тэжірибе-конструкторлық жұмыстарды гранттар беру арқылы қаржыландыру болып
табылады.
Инновациялық қордың гранттарды бөлу туралы шешімі шетелдік ғалымдарды
тарта отырып, тэуелсіз ғылыми-техникалық сараптама
8
жүргізілгеннен кейін ғана жүзеге асырылуы тиіс. Қаржыландыру үшін таңдалған
ғылыми зерттеулер ҚИҚ жэне Қазақстанның Даму Банкі арқылы қаржыландыру
аясындағы жобаларға түтас алғанда сэйкес келуі тиіс. Елдегі венчурлік
институттардың кенже қалғанын ескере отырып, Стратегияны іске асырудың
бірінші кезеңінде венчурлік қызметті көтермелеу жэне реттеу үшін барабар
заңнамалық база эзірленіп, қабылданатын болады. Ғылыми зерттеулердің барлық
түрлерінің жаңа білімдерді жинақтау жүйесінде бірдей мэні бар жэне
қолданбалы ғылыми зерттеулерге ғана арнайы басымдық беру орынсыз екенін
шетелдік тэжірибе көрсетіп отыр. Бүдан өзге, еңбек пен капиталдың
өнімділігін арттыру, демек экономиканың бэсекелестігін арттыру, дербес
ғылыми-техникалық элеует қүрмай жэне нығайтпай мүмкін емес.
Сондықтан да іргелі ғылыми зерттеулерді қаржыландыру мемлекеттік бюджеттен
жүзеге асырылатын болады.
Инновациялық қор өз қызметін мемлекеттік ғылыми-техникалық жэне
инновациялық саясат шеңберінде жүзеге асыратын болады.
Стратегияда айқындлған мақсаттарға қол жеткізу үшін жаңа мемлекеттік
институттар қүрылмақ жэне қазіргі барлардың, атап айтқанда: Қазакстанның
инвестициялық қорын, Қазақстан даму банкін, Инновациялық қорды, Экспортты
сақтандыру корпорациясын нығайту көзделіп отыр.
2. Индустриялық-инновациялық даму қажеттілігі мен
стратегияны жүзеге асыру жолдары.
2.1 Қазақстан Республика экономикасының қазіргі жай күйінің талдауы жэне
инновациялық даму қажеттілігінің негіздемесі
Қазақстанда соңғы он жылдықта республиканың нарықтық тетіктерге негізделген
экономикалық қарым-қатынастарға көшуімен байланысты түбегейлі өзғерістер
болды. Алайда, жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшудің және
реформаларды тездетіп жүргізудің ғылыми жэне экономикалық негізделген
моделінің жоқтығынан өткізілген шаралар елдің элеуметтік-экономикалық
дамуында күткен нәтижелер берген жоқ. Шикізатқа деген бағаның ауытқу
кезеңдеріндегі экономиканың шикізатқа тэуелділігі шикізат экспортынан
түсетін қатты валютаның едэуір түсімдері үлттық валюта қүнының өсуіне
экелген кезде танымал макроэкономикалық эсерде көрініс берді және ішкі
өндірушілер деңдеп бара жатқан импортпен бэсекелесуге қабілетсіз болып
қалды.
Қайта өңдеу салаларының (машина жасау, жеңіл, тамақ, электрондық, қорғаныс
жэне басқа салалар) түралауы Қазақстан жағдайында жеткілікті ғылыми-
техникалық, маркетингтік жэне басқарушылық қолдаудың жоқтығынан шиеленіскен
болатын.
Осылайша өнеркэсіпте 1990-1999 жылдарда шикізаттық емес салалардың үлесі 3-
6 есе қысқарды, сонымен бірге, орны толмас табиғи

ресурстарды - мұнайды, газды және түсті жэне қара металл рудаларын өндіру
артты.
1999 жылы қол жеткен (1998 жылға 102,2 %) өнеркэсіптік өндірістің өсуі
негізінен қазақстандық экспорттың негізгі тауарларына элемдік бағаның
көтерілуі жэне мұнай мен газды өндіруді арттыру жэне қара жэне түсті
металдарды өндіру есебінен қамтамасыз етілген еді.
2000 жылдың ішінде өткен жылдың тиісті кезеңдерімен салыстырғанда
өнеркэсіптік өнім өндіруді арттыру үрдісі сақталып отыр. Алайда, мүндай
өсу, сол сияқты едэуір дәрежеде шикізат бағасының өсуімен байланысты
элемдік рыноктың конъюнктурасына қолайлы ықпал еткен сыртқы жағдайларға
негізделген болатын.
Елдің инвестициялық саясатының шикізаттық бағыты өнеркэсіпте орын алған
сэйкессіздікті одан эрі тереңдете түсті. Осылайша, мүнай-газ саласының
негізгі капиталына берілетін инвестицияның көлемі 1991 жылы 31 %-дан 1998
жылы 63 %-ға дейін өсті. 1999 жылы тікелей шетелдік инвестициялардың түсуі
1998 жылмен салыстырғанда екі есеге жуық көтерілді жэне 1799 млн. АҚШ
долларын қүрады. Бүл ретте олардың жалпы көлемінің 87 %-на жуығы мүнай-газ
секторының үлесіне (1524 млн. АҚШ доллары) тиді.
Ауыр жағдай ауыл шаруашылығында қалыптасты. аткен жылдары ауыл шаруашылығы
өнімін өндіру 2,3 есеге, егіс алаңдары 1,9 есеге, мал басы 2,7 есеге жуық
қысқарды, шаруашылықтарды сапалы тұқыммен жэне тұқымдық материалдармен,
техникамен жэне оларға қосалқы бөлшектермен жабдықтау нашарлап кетті. 1999
жылдан бастап көрініс берген экономиканың аграрлық секторындағы белгілі бір
оң алға жылжушылықтар байқалғанмен, саладағы дағдарыстық
жағдай еңсерілген жоқ.
Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығындағы өндірістің қүлдырауы, кәсіпорындар мен
тұрғындардың төлемге қабілетті сұранысының төмендеуі көліктік-
коммуникациялық кешеннің жүмыс істеуіне теріс эсер етті.
1990-1999 жылдар кезеңінде жүктерді барлық көлік түрлерімен тасымалдау
көлемі 60%-ға қысқарды. Бүл ретте жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдау
көлемінің құлдырауы 64%-ды, теміржолмен - 55%-ды жэне теңізбен - 96%-ды
қүрады. Сол кезде мү_най жэне газды өндіру мен айдауды арттырудың
нәтижесінде құбыр көлігімен жүк тасымалдау өсті (127,8%).
Елдің экспортында, алдыңғы жылдардағы сияқты, шикізаттық бағытталу басым
болып отыр. 1999 жылы экспорттың 6,6 млрд. АҚШ долларына (ІЖп-нің 29 %-ы),
жуық қосынды көлемі жағдайында 60 %-дан астамын орны толмайтын шикізат
ресурстары, оның ішінде түсті жэне қара металдар - 23,9 %-ды, отын жэне
мұнай өнімдері - 35,4 %-ды, сондай-ақ органикалық емес химия өнімдері - 6,4
%-ды құрады.
Экономикасының шикізаттық бағытталуы елді дүниежүзілік рыноктардың
минералдық шикізатына, металдар мен мұнайға сұранысына толық тэуелді етті.
Бүл ретте өнеркәсіптің қайта өңдеуші салаларының
10

дамымай қалғандығынан экспортталатын өнімнің номенклатурасын кеңейту үшін
мүмкіндік мүлдем болмай отыр.
Проблемалар қара металдардың өнімді кен қорларының тозуынан, Қазакстанның
тиімсіз географиялык жағдайы (көмірсутегі шикізатын өндіретін орынның
негізгі түлынушылардан алшақтығы) мен ауыл шаруашылығы өндірісінің жоғары
тэуекелділігінен едэуір дэрежеде күрделеніп отыр.
Әлемдік қоғамдастықтың даму үрдісі инновациялық қызметтің экономикалық өсу
қарқынына эсері өсіп отырғандығын көрсетеді. Әлемдік рынокта
интеллектуалдық еңбек өнімдері экономикалық қызметтің басқа салаларымен
салыстырғанда неғұрлым жоғары бағаға ие. Рыноктың талаптары жаңалықтарды
енгізуді кеңінен пайдалану, инновациялық белсенділікті күшейту үшін
жағдайлар туғызу қажеттілігін мойындатады. Тэжірибе жоғары технологиялық
салаларында жаңалықтар енгізуге деген көтеріңкі бейімділік байқалып
отырғандығын көрсетті. Сондықтан, экономиканың кұрылымында ғылымды
қажетсінетін салалар неғүрлым көп болса, онда инновациялық қызметте
соғүрлым дамиды. Керісінше заңдылық та бар: Қазақстанның қазіргі
экономикалық жағдайына тэн бастапқы қайта өңдеудің өндіруші салаларының
басымдығы бар экономиканың салалық қүрылымы ғылыми-техникалық
инновацияларды тежейді.
Қазіргі уақытта еңбекке қабілетті тұрғындарды еңбекпен қамтуды арттыру жэне
жаңа табиғи ресурстарды айналымға тарту есебінен өнім өндіруді өсіру жэне
қызмет көрсетуді дамыту үшін мүмкіндіктер неғұрлым шектеулі болып барады.
Осыған байланысты экономикалық даму үшін шешуші мэнге қарқынды факторлар ие
болуда. Пз кезегінде, кадрлар біліктілігі мен еңбек өнімділігінің өсуі,
материалдар мен жабдықтардан қайтарым экономика салаларында ғылым мен
техника жетістіктерінің пайдаланылу дэрежесімен анықталады.
Инновациялық қызмет жаңа шаруашылық-аумақтық қүрылымдарды (технопарктерді,
бизнес-инкубаторларды, аймақтық инновациялық қорларды, венчурлық
фирмаларды) дамытуға, бұрын қүрылған шаруашылық субъектілер арасындағы
өзара байланыстарды трансформациялауға, басқару технологияларын дамытуға
көмектеседі. Бүл ретте экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесінің мазмұны да
өзгеріске үшырайды.
Инновациялық процестер тек өндіріске ғана емес, шынтуайтында қоғамдық
өмірдің барлық жақтарына ықпал етеді. Осының нэтижесінде материалдық жэне
материалдық емес жағдайларды пайдалану қүрылымы жетілдіріледі, адамдардың
өмір сүру қызметінің жаңа салалары қүрылады. Мысалы, жоғары технологиялар
саласындағы бір жұмыс орны өнеркәсіп саласында бестен онға дейінгі жүмыс
орнын қүрады.Жоғары технологиялық өндірістер мемлекеттік бюджетті
толтырудың негізгі көздерінің бірі болып табылады. Қазіргі уақытта ғылыми-
техникалық прогрестің ІЖӨ-ге қосатын үлесі неғүрлым дамыған елдерде,
әртүрлі бағалау бойынша 75-тен 100%-ға дейінін күрайды. Инновациялық
қызметтің элеуеттік мүмкіндіктері индикативтік жэне бюджеттік жоспарлау
жүйесінде ескерілуі тиіс.
2.2 Стратегияның мақсаты, міндеттері және оны жүзеге асыру
қағидаттары
Индустриялық саясат дегеніміз мемлекеттің бэсекеге түсуге қабілетті жэне
тиімді ұлттық өнеркәсіпті қалыптастыру үшін кэсіпкерлікке қолайлы жағдайлар
жасауға жэне қолдау көрсетуге бағытталған шаралар кешенін білдіреді.
Индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік стратегиясы 2010 жылға
дейінгі кезеңге арналған стратегиялық жоспарда белгіленген мақсаттарға қол
жеткізуді қамтамасыз етуі, сондай-ақ одан кейінгі жылдары қазақстандық
экономиканың сервистік-технологиялық бағыттылығын қалыптастыру негіздерін
құруы тиіс.
Стратегияның басты мақсаты шикізаттық бағыттан бас тартуға ықпал ететін
экономика салаларын эртараптандыру жолымен елдің тұрақты дамуына қол
жеткізу; ұзақ мерзімді жоспарда сервистік-технологиялық экономикаға өту
үшін жағдай жасау болып табылады.
Өңдеуші өнеркәсіпте жэне қызмет көрсету саласында бэсекеге түсуге қабілетті
жэне экспортқа негізделген тауарларды, жұмыстар жэне қызмет көрсетулер
өндірісі мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың басты нысанасы
болып табылады.
Бәсекеге түсу қабілеті дегеніміз қазақстандық кэсіпорындардың экспортқа
шығарылатын өнімдерді өндіру қабілетін білдіреді. Басқаша айтқанда, өңдеуші
өнеркэсіптің өнімі осындай элемдік стандарттарға сәйкес келуі керек және
баға бойынша бәсекелесуге қабілетті болуы тиіс. Экономиканың шикізаттық
секторын дамыту Үкіметтің салалық және секторлық стратегиялары бойынша
жүзеге асырылады.
Стратегияның міндеті:
• өңдеуші өнеркэсіпте орташа жылдық өсу қарқынын 8-8,4 %
мөлшерінде қамтамасыз ету, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы еңбек
өнімділігін кемінде 3 есе арттыру жэне ЖІӨ энергия сыйымдылығын 2 есе
төмендету;
• өңдеуші өнеркэсіптің негізгі қорларының өнімділігін арттыру;
• кәсіпкерлік ахуалды, қүрылымды қалыптастыру жэне жеке секторды
ынталандыратын эрі бэсекелестік артықшылықты жетілдіретін қоғамдық
институттарды үстау, қосылған қүнға барынша қол жеткізе отырып, нақты
өндірістерде қосылған қү_н тізбегіндегі
элементтерді игеру;
• ғылымды көп қажет ететін жэне жоғары технологиялық экспортқа негізделген
өндірістер қүруды ынталандыру;
• елдің экспорттық элеуетін қосылған қүны жоғары тауарлар мен қызметтердің
мүддесіне қарай эртараптандыру;
• сапаның элемдік стандарттарына көшу;
• дүниежүзілік ғылыми-техникалық және ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған мемлекеттiк стратегиясы
Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы туралы
Қазақтанның «Қазақстан - 2030» ұзақ жылдарға арналған дамуының стратегиясы
ОҚО-ның кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаментінің Қазақстан \Республикасына индустриалық-инновациялық 2003-2015 жж даму стратегиясы
Қазақстан Республикасы үкіметінің 2003-2006 жылдарға арналған бағдарламасы
Индустриялық–инновациялық даму
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы
Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы туралы
Индустриялық-инновациялық даму
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь