Дәрістер жинағы. (Экономика.)

Экономиканы мемлекеттік реттеудің теориялық негіздері
2 Дәріс. Экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі элементтер
3 Дәріс. Экономиканы реттеудің ұйымдастырушылық негіздері және шетел тәжірибесі
Дәріс 4. Көшпелі экономиканың жалпы сипаттамасы және оның заңдылықтары.
Дәріс 5. Экономикалық өсу: негізгі факторлары мен оны қамтамасау ету бойынша мемлекеттік шаралар.
6 Дәріс. Әлеуметтік.экономикалық жоспарлау және болжау мемлекеттік қызметті реттеу бойынша алғашқы кезең ретінде
7 Дәріс. Инвестициялық процестерді мемлекеттік реттеу. Антимонопольді реттеу.
9 Дәріс. Мемлекеттің инвестициялық саясатын қалыптолуы және оны іске асыруы. Мемлекеттің инвестициалық саясаты . бір.бірімен байланысты мақсат
10 Дәріс. Жер қорларын пайдалану.
11 Дәріс. Экономиканың қаржы.бюджеттік реттеу әдістері
12 Дәріс. Мемлекеттiң қаржы. несие саюсаты жұйелерiнiң негiзгi бағыттары.
Дәріс 13. Қазақстан аймақтарындағы әлеуметтік.экономикалық дамуындағы мемлекеттік реттелу.
Дәріс 14. Табиғи қорғау қызметін реттеу.
Дәріс 15. Мемлекеттің сыртқы.экономикалық қызметін реттеу.
Өндірістің төмендеуімен, инфляциямен және уақыт кезеңіне сай нарықтық экономикаға көшумен сәйкес сипатталатын еліміздегі экономикалық дағдарыстың созылуы мемлекеттің өзіне тән қызметтерін атқармауына байланысты деп негізделген. Мемлекетке келесі міндеттер жүктелген.
1.Құқықтық негізді құру. Құқықтық негізсіз экономика, жалпы қоғам дұрыс дамымайтыны белгілі. Мемлекет меншіктік құқықты анықтайтын, кәсіпкерлік қызметті реттейтін, өнім сапасын қамтамасыз ететін және т.б. заңдарды құрастырады және қабылдайды. Құқықтық негіз көмегімен мемлекет кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің ара қатынасын реттейтін “ойын ережесін” қамтамасыз етеді.
2. Елдегі құқық ережелерін және оның ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Мемлекет әрбір азаматтың, жалпы қоғамның және нарықтық экономиканың барлық субъектілерінің құқығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндетті. Егер мемлекет міндетті қызметін атқамайтын болса, онда криминалды жағдайдың дамуына шектеулер қойылады: кәсіпорын қызметі мен жалпы экономикаға әсер ететін коррупция, мафия, пара алу және т.б. қылмыстарға
3. Экономиканың тұрақтануы. Экономиканың тұрақтануы экономиканың тұрақты дамуы деп түсіндіріледі, яғни негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер оптималды деңгейге жетіп тұрақталса: ЖҰӨ көлемі және ұлттық табыс, инфляция және жұмыссыздық деңгейі, бюджет дифициті. Экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін мемлекет барлық рычагтарын және сәйкес фискалды, қаржы-несиелі, ғылыми-техникалық және инвестициялық саясат жүргізу жолы саясатының әдістерін қолдануға міндетті. Егер мемлекет экономиканың тұрақтылығына құлшынбасы, онда ол кәсіпкерлік қызметке, елдің жалпы экономикасына, әлеуметтік жағдайға және т.б. процесстерге әсер етуі мүмкін.
Мысалы, егер мемлекет инфляциямен күрес жүргізбесе, онда ол ел экономикасын құлдыратуы мүмкін. Инфляция келесі жағымсыз жағдайларды тудырады:
- Төлем балансына әкелетін дифицитке, өнеркәсіптік өндірістің төмендеуіне, жұмыссыздықтың өсуіне әкелетін ұлттық таурлардың бәсекелестік қабілеттілігін төмендетеді.
- Ақшаның елден ауытқуы, әсіресе шетел влютасының.
- Импортты тауарлардың бағасының жоғарылауына әкелетін және сонымен бағаның жалпы өсуін күшейтетін валюта девальвациясы.
- Азаматтардың жанаұтарын қамтамасыз ету.
4. Әлеуметтік қорғау мен әлеуметтік кепілдіктерді қамтамасыз ету. Мемлекет барлық жұмысшыларға минимум жалақы, зейнетақы, жұмыссыздыққа берілетін қаражаттар, сонымен қатар, инфляцияға байланысты фиксирленген табыс индексін жүзеге асыру жұмыстарының кепілдігін қамтамасыз ететін мәні бар активті әлеуметтік саясатты жүргізуі міндетті. Бұл саясатты жүргізе отырып мемлекет елдің минималды өмір сүру деңгейін қамтамасыз етуі керек.
        
        Экономиканы мемлекеттік реттеудің теориялық негіздері
Өндірістің төмендеуімен, инфляциямен және уақыт кезеңіне сай ... ... ... ... ... ... дағдарыстың
созылуы мемлекеттің өзіне тән қызметтерін атқармауына байланысты деп
негізделген. ... ... ... ... негізді құру. Құқықтық негізсіз экономика, жалпы қоғам ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік
қызметті реттейтін, өнім сапасын ... ... және т.б. ... және қабылдайды. Құқықтық негіз көмегімен мемлекет кәсіпкерлік
қызмет субъектілерінің ара қатынасын реттейтін “ойын ережесін” қамтамасыз
етеді.
2. ... ... ... және оның ... ... қамтамасыз
ету. Мемлекет әрбір азаматтың, жалпы қоғамның және нарықтық экономиканың
барлық субъектілерінің құқығы мен қауіпсіздігін ... ... ... ... ... қызметін атқамайтын болса, онда криминалды жағдайдың
дамуына шектеулер қойылады: кәсіпорын қызметі мен ... ... ... коррупция, мафия, пара алу және т.б. қылмыстарға
3. Экономиканың тұрақтануы. Экономиканың ... ... ... деп ... яғни негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер
оптималды деңгейге жетіп тұрақталса: ЖҰӨ ... және ... ... ... ... ... бюджет дифициті. Экономиканың тұрақтылығын
қамтамасыз ету үшін мемлекет барлық ... және ... ... ... ... және ... ... жүргізу жолы
саясатының әдістерін қолдануға міндетті. Егер ... ... ... онда ол ... қызметке, елдің жалпы
экономикасына, әлеуметтік жағдайға және т.б. ... әсер етуі ... егер ... инфляциямен күрес жүргізбесе, онда ол ел
экономикасын құлдыратуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... дифицитке, өнеркәсіптік өндірістің
төмендеуіне, жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... ... елден ауытқуы, әсіресе шетел влютасының.
- Импортты тауарлардың бағасының жоғарылауына әкелетін және сонымен
бағаның жалпы өсуін ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
4. Әлеуметтік қорғау мен әлеуметтік кепілдіктерді ... ... ... ... минимум жалақы, зейнетақы, жұмыссыздыққа
берілетін қаражаттар, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... кепілдігін қамтамасыз ететін мәні
бар активті әлеуметтік саясатты жүргізуі міндетті. Бұл ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейін қамтамасыз етуі керек.
5. Бәсекелестікті қорғау. Нарықтық экономикада бәсекелестік негізгі
реттеуші элементтердің бірі ... ... Ол ... ... ... ... жаңа технологияны ендіруге, өнім сапасын арттырып,
өндіріс шығындарын төмендетуге ... ... ... негізгі прогресс болып табылады. ... ... ... ... бәсекелестікті қорғауға міндетті. Бәсекелестік ... ... ... ... олардың агенттері, ал кәсіпорын олардың
құлы. Монополия кезінде жағдай тез ... ... ... ... ... Шаруашылық заңдылықтарды құрастыру, қабылдау және ... ... ... ... ... банктік жүйенің
құқықтық негізі. Осы және ... ... ... үшін ... өзінде
бар ресурстар мен рычагтарды барынша қолдануы керек.
Кәсіпкерлік қызмет пен ел экономикасы жеткілікті деңгейде ... ... ... өз ... осы ... ... және жылдамдатуы мүмкін.
Нарықтық экономика. өзінің көптеген жақсы жақтарына қарамастан өзінің
қоғамы мен ... ... ... ... ... ... ... автоматты түрде реттеуге ... жоқ. ... ... әділ ... ... ... қоршаған ортаны
қорғауға мақсат қоймайды және халықтың қорғаусыз бөлігін қолдай алмайды.
Жеке бизнес жоғарғы табыс әкелмейтін ... мен ... ақша ... ... ... қоғам мен мемлекет үшін ол өмірлік қажетті.
Нарықтық ... ... ... шеше алмайды. Мұның бәрн мемлекет
қадағалау керек.
Мемлекет өз қызметін орындауда және ... ... ... ... ... ... қолданады. Ол әдіс сәйкс заңдылық
актілермен ережелерді реттеп және ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Экономиканы ретеу үшін мемлекет қолданатын экономикалық рычагтар әр
түрлі, олардың ... ... ... ... және ... ... қалыптасу, мемлекеттік кәсіпкерлік қызметі, кредитті –
қаржылық механизмдер.
Әкімшілік, яғни егер экономикалыө әдіс ... ... тура ... мемлекет қолдануы керек.
Дүниежүзілік тәжірибе көрсеткендей әкімшілік әдісті келесі облыстарда
қолдануға болады:
- табиғи мемлекеттік монополия ... ... ... ... қорашаған ортан қорғау және ресурстарды қолдану;
- сертификаттау, стандартизация, метрология;
- әлеуметтік ... ... ... ... параметрлерін қолдану
және анақтау (жалақының кепілдендірідген минимумы, жұмыссыздарға көмек
ақша);
- сыртқы экономикалық қызмет (импорты ... ... ... ... ... экономикасын көтеру ... ... ... ... үшін экономикалық сияқты әкімшілік
әдістері ... ... ...... ғылыми –
технологиялық инвестициялық, бағалық, автоматты және т.б. ... ... ... фискалды саясаты. Мемлекеттің фискалды саясаты болып
экономиканың тірілуі мен тұрақтануы ... ... ... ... ... табылады. осы рычагтардың көмегімен кәсіпкерлік қызмет
пен ел экономикасына мемлекеттің әсер ету ... ... ... ... ... жалпы сұраныстың жоғарылауы үшін мемлекет
қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыруға және әртүрлі мемлекеттік бағдарламаларды
жүзеге ... өз ... ... ... ... өз табыстарын азайту жолымен де әсер етуі ... ... және ... ... ... азайту. Бұл жағдайда
халықтың тұтынушылық тауарларына ... ... ал ... тірілуіне әкелетін кәсіпорынның инвестициялауға мүмкіндігі
жоғарылайды. Қаржылы-несиелі саясат деп ... ... ... мен
ақша массасын және несиелерді мемлекеттік басқару түсіндіріледі. Бюджеттік
саясаттан несиелі-ақша саясаты жақсы қару болып саналады , оның ... ... мен ... сәйкестігін жеңе білуге болады. Бұл
саясаттың мәні мемлекет ақша ... және ... ... ... ал олар ... және ... ... әсер етеді. Несиелі-
ақша саясатында басты рольге ... ... ... ие ... ... байланысты пайыздық ставкаларды реттей отырып, ол
коммерциялық банктерге ... ... ... ... ... прогрессті жылдамдатылуы
экономиканың жоғарылауының және елдің ... ... ... маңызды факторы болып табылады. Мемлекттің бірлік ғылыми-
техникалық ... деп ... мен ... ... ... ... ... бағыттандырылған шаралардың жүйесі, олардың нәтижелерін
халық шаруашылығына енгізілуі көрсетіледі.
Амортизациялық саясат. Ол мемлекеттің жалпы ғылыми-техникалық саясаттың
құрамдас ... ... ... ... ... оның есептелу жіне
пайдалану ретін белгілей отырып мемлекет қайта өндірудің темпі мен сипатын
реттейді.
Инвестициялық саясат. ... ... пен ... экономикасына әсер
ететін маңызды рычаг болып мемлекеттің инвестициялық саясаты табылады. Оның
көмегімен мемлекет өндіріс ... ... ... ... ... ... ... және көптеген әлеуметтік
мәселелердің шешілуіне әсер етеді.
Мемлекет инвестициялық ... ... ... ... әсер етуі
мүмкін: қаржылы-несиелі және салық саясаты, ... әр ... ... ... ... ғылыми-техникалық саясат.
Осыдан мемлекет елдің болашақ экономикасы ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің экономикаға тура әсер ... ... бірі ... мемлекттік кәсіпкерлік табылады. Ол
мемлекеттік кәсіпорынның өндіріс пен тауар және ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің ерекше түрін
қалыптастырады.
Осыдан ... ... ... ... ... ... жүзеге асыра
отырып шаруашылықтың өзіндік субъектісі болып қызмет атқарады: ... ... ... ... және ... ... ... ынталандыру, экономиканың
тиімділігінжоғарылату. Мемлекеттік кәсіпкерлік қайта өндірупроцессіне тура
қатынаста ... және ... ... жоспарлау және реттеу елдің экономикасын
басқаруда ... ... ... бірі болып табылады.нарықтық
қатынастарға көшкеннен бері ... ... ал ... ... ... ... ... мәні мемлекет экономикалық саясат ... бар ... ... ... ... ... талдау
негізінде жоспарлы кезеңге негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді, ЖҰӨ
өсу ... және ... ... инфляция және жұмыссыздық деңгейін
белгілейді. Осы көрсеткіштердің жиынтығы жоспарланған кезеңдегі экономика
жағдайын ... ... ... ел ... мен ... оөмір сүру
деңгейіне әсер ететін макроэкономикалық көрсеткіштердің шамаларын жоспарға
енгізуі керек.
Мемлекеттік жоспарлау ... ... ... және
перспективті жоспарларды құруды қамтамасыз ететін үздіксіз болуы керек.
Перспективті ... мен ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Экономикалық және ғылыми-техникалық
стратегияның болуы мемлекеттің алға қойған мақсатына аз ... ... ... береді, ал сәйкесінше қоғамдық өндірістің
тиімділігін үздіксіз жоғарылату. Жоспарлаумен реттеу ... ... ... ... көрсеткіштер орындалмай датқан кездерде
мемлекетпен жүзеге асырылады.
Бағаның қалыптасуы. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... Бағалық саясатты қолдана отырып мемлекет
сұраныс пен ... ... пен ... ... ... минималды өмір
сүру деңгейін қамтамасыз етуге және т.б. процесстерге әсер етеді.
Мемлекет инфляциямен ... және ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында баға қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... экономиканың шығындарын
азайтуға қабілеттендіреді.
Кәсіпкерлік қызметке мемлекет сыртқыэкономикалық және әлеуметтік саясат
жүргізу арқылы айтарлықтай әсер ете алады. ... ... ... ... ... ... ... экспорт құрылымын
жақсартуға отандық өнімнің сапасын жақсартуға мүмкіндік алады.
Құрылымдық саясат. Құрылымдық жоспарда ... ... ... табылады.
Негізгі әдебиеттер1. [3-8] 2. [5-22] 4. [3-12] 6. [15-20]
Қосымша әдебиеттер 51.
Бақылау сұрақтары:
1. Экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктері мен қажеттілігі.
3. Экономиканы мемлекеттік реттеудің әдістері мен ұйымдастырылуы.
4. Экономикалық типтердің жүйелері және ... ... ... ... ... ... ... элементтер
Қазақстандағы экономикалық реформалардың жүруі әлеуметтік шаруашылық
процесстер динамикасында ... ... ... отырып, мемлекет
активті роль атқаруы керек.
Осы мәселелердің шешімі экономиканы мемлекеттік реттеудің қаржы-несиелі
механизмі және ... ... ... табылатын негізгі аспаптарымен
мемлекеттік басқаруға жүктеледі.
Соңғы он жылда ... ... ... ... ... ... және практикалық түрде олардың жаңа
модельдеріне осы ... ... ... ... ... Осындай тоқырау жағдайда мемлекеттік реттеудің қаржылық-
несиелі механизмдерін және ... ... ... ... ... ... ел экономикасын дамытуда мемлекеттің араласуы күшейе
түседі.
Ең алдымен ғылыми зерттеу және ... ... ... ... ... шаруашылық жүйелердің дамуы экономикалық процестерді жылдамдату
құралы сияқты ... ... ... ... мен ... ... санына тез енген елдермен куәландырылады.
Оны Қазақстан жағдайында қолдану ... ... ... басқару
органдарының жүйелерінде жалпы статусы бар стратегиялық жоспарлар бойынша
агенттік- ... және ... ... ... ... мемлекеттік орган құруына қажеттіліқ тудырады.
Жалпы практикада экономиканы мемлекеттік реттеудің рычагы ... ... ... ... ... ол бюджетті-қаржылық
жоспарлаумен ... ... ... ... ... ... және ... әдістерді
орындайды. Командалық экономикаға әкімшілік игеру сипатты болады. Нарықтық
экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесі ... ... ... ... және тура ... әдістері шаруашылықты субъектінің еркін
таңдауын шектейді. Мысалы, өндірілген өнімнің ассортименті және ... ... ... жоспарлық тапсырма немесе жоспарлы экономикада
әкімшілік реттеу әдісі- ... және ... ... ... ... ... альтернативті қолдануға мүмкіндік бермейді. ... ... ... ... және ... ... ... еркіндігін шектемейді.
Реттеудің әкімшілік әдісі нарық табиғатына қарама-қарсы, олар ... ... ... ... ... ... нарық табиғатына адекватты. Олар
нарықтың конъюктурасына тікелей әсер етеді және сол ... ... ... ... ... және ... ... әсер етеді. Мысалы,
трансфертті төлемдердердің артуы тұтынушы тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... нарықтық механизм арқылы қызмет етеді
Командалық экономикадан нарықтық экономикаға өту ... ... ... ... ... жаңа жүйелерді құрумен мемлекеттік
реттеу әдістерінің жүйесін ... ... ... ... ... өңдеу процесін көрсетеді. Және кез келген
жүйемен басқарудың маңызды қызметі ... ... Ол ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштерді жоспарлау;
қоғамдық дамуда мәселелерді және дисбаланстарды ... ... ... масштабыназайту үшін халықтық өмір
сүру деңгейін төмендетпеуге күш салу ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық жеке тутынуын құрайтын
тауарлардың бңраз тобын өткізу мен өндіріске әкімшілік бақылауды ... ... ... ... міндетті болып реттеудің экономикалық
әдістерінің жалпы жүйесін құру ... осы ... ... ... ... ... ... асыру несиелік және салықтық жүйенің
реформасын жүргізеді.
Нарықтық экономикаға тән елдерде екі ... ... жүйе ... орталыұ банк экономикалық ... ... ... кең ... ... реттеуді жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасындағы экономиканв басқары. Қазақстан жағдайында
өкімет ролін бағалау қиынырақ. Жоспарлау ... ... ... ... тез және қиын ... Қандай саясат жүргізу керектігін ешкім білмеді,
реформа сәтті эксперимент бола ... ... бәрі ... болу ... ... ... ... мен нәтижелері мақсатты түрде бағалануы керек.
Сонымен қазіргі кездегі Қазақстан жағдайында ... ... ... ... ... ... ... Осыдан елдің ары қарай
дамуы , оның ауыр ... шығу ... ...... ... ... жгйені құру артықшылықтары ... ... ... ... трансформациялық кезендегі
күрделі мәселелер, ... ... ... ... ... ... қажеттілігі реттеумен жүзеге асыру.
Өтпелі экономиканың парадоксы болып осы ... ... ... әсер ету мүмкіндігі табылады. Ал мемлекеттік араласуда
қажеттілік жоғарғы деңгейде ... және ... ... ... ... ... мүмкін.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің басты мақсаты, мемлекет мүддесін
сақтау, қоғамды, халықтық әлеуметтік қорғалмаған ... ... ... ерекше экономикалық субъект ... ... ... қатыса отырып көрінген.
Қазақстанның миссиясы тәуелсіз, өркендеуші және саяси тұрақты Қазақстан
құру болып табылады.
Осы артықшылықтарға жету үшін келесі жеті ұзақ ... ... ... керек:
1. Ұлттық қауіпсіздік. Территориясын толық сақтай отырып тәуелсіз
егеменді мемлекет ретінде ... ... ... ... Ішкі ... ... және ... консолидациясы. Ішкі саяси
тұрақтылықты және ұлттық бірлікті күшейту және сақтау.
3. ... ... шет ел ... ішке ... бар ... ... ... экономикалық өсім.
4.Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі және жетістігі.
5. Энергетикалық ресурстары.
6. Инфрақұрылым, әсіресе транспорт және байланыс.
7. Кәсіпкерлік ... ұзақ ... ... ... ... ... етуі ... және
елдің бюджеті мен кадр саясатын құру ... ... ... болуы керек.
Мемлекет еркін экономиканы қолдау керек. Оның міндеті - әділ ... ... ... ... ... оның ... ... ету.
Дүние жүзілік тәжірибені үйрене отырып шетелде қаржылық инвестициянаң
стратегиясын алдын ала дайынлау керек.
Экономиканың бірнеше секторы бар: ... ... ... ... ... және ақпарат. Осы салалардың дамуы экономикалық өсуге
ғана емес әлеуметтік салаға, Қазақстанның интеграциясынв да әсеретеді.
Ашық және либералды ... – бұл ... ... ... өте ... болып табылады.
Негізгі әдебиеттер 5, 7,18,19; Қосымша әдебиеттер: 53, 56, ... ... ... ... ... ... экономикалық әдістері.
3. Басқарудың әкімшілік әдістері.
4. “Қазақстан-2030”стратегиясының елдің әлеуметтік-экономикалық
дамуындағы ... ... ... сай ел ... ... ... ... сай экономикалық өсуді қамтамасыз
етудің негізгі қағидалары.
3 Дәріс. Экономиканы реттеудің ... ... және ... ... экономикалық бірлестігі , бұл бірлестіктің онсыз әр
жақты бола алмайтын, тиімді де жемәсті бола алмайтын құқықтық ... ... ... әрекет қатынасы екі жақты сипатқа ие. Біріншісі- әр
түрлі билік және ... ... ... ... ... экономикалық қатынастар. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... келісімдер жүргізді. Екіншісі- сыртқы ... ... әр ... ... ... және физикалық тұлғалары арасында
қалыптасады. Екі топта құқықтық табиғатқа ие: ... ... ... сферасы.
Бұл қатынастардың мазмұнын саудалық, өндірістік, валюталы-несиелік,
ғылыми-техникалық, ... және ... ... қатынастарды
құрайды. Бұл қатынастарды құқықтық реттеу арнайы ... ие ... ... ... ... ... әр түрлі елдердің
физикалық және заңды тұлғаларының арасындағы ... ... ... ... ... принциптер халықаралық экономикалық құқық сферасында әрекет етеді-
мемлекеттер арасындағы және ... ... ... да ... ... қатынастардыреттейтін жалпы ... ... ... ... ... ... ... Жалпы
принциптерге табиғи ресурстар мен байлықтардың бөлінбейтін тәуелсіздігі,
мемлекеттердің ... және ... ... ... ... принципі, сыртқы экономикалық байланыстарды ұйымдардың нысандарды
таңдау еркіндігі принципі.
Макроэкономикалық теорияның тууы, ... ... ... ... майда нарықтардың жалпылама жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... түсiнiк беру керек едi. Бұл
мәселенi көрнектi ағылшын экономисi Джон М. Кейнс шештi, ол ... ... ... макроэкономикалық теорияның негiзiн қалады, яғни экономиканың
заңды қозғалысы ... деп ... ... ... ... ... ... көрсеткiштердiң арасындығы
тәуелдiлiктi байқау, макроэкономикалық талдаудың пәнi ... ... ... ... ... ... ... ұлттық табыстың мөлшерi;
3) инфляция табиғаты;
4) әлеуметтiк шаруашылық;
5) экономикалық өсу.
Нарықтық экономика тек қана нарық жүйесi бола алады. Кейнс оның ... ... ... 1) ... нарығы; 2) еңбек нарығы; 3)ақша нарығы;
4) құнды қағаздар нарығы. Бұлардың әрқайсысы белгiлi орын алады және ерекше
қызмет атқарады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... және барлық макроэкономикалық, модельдерiнде көрiнедi.
Бұл макронарықта, келесi макроэкономикалық байланыс болатын, бiр нарыққа
бiрiктiруге ... ... мен үй ... мемлекетке салық төлейдi;
2) мемлекеттiк фирмаларға дотация жасап және халыққа трансферттiк төлем
жасайды;
3) фирмалар пайдасының ... ... ... ал ... ... ... ... мемлекет бюджеттiң бөлiгiн бюджет сферасына жiбередi;
6) мемлекет шет елдермен несие ... ... ... ... ... ... проблемалармен
анықталады, олар тек макродеңгейде байқалады және макроэкономикалық
құралдармен ... Бұл жетi ... ... ... ... ... ... ұсыныс,, ұлттық табыс, инфляция,
экономикалық өсу, ... ... ... ... ... ... ... жүйесi” деп атау қабылданған. Ұлттық шоттар көрсеткiштерiмен үкiмет
экомомиканың ... ... ... – бiрiккен ұлттар ұйымында 1953 жылы ... ... ... және халықаралық статистикалық ұйымдарда стандарт ... ... ... ... ... ... ... өнiм, жалпы
iшкi өнiм, ұлттық табыс.
Негiзгi ... ... ... өнiм /ЖҰӨ/ ... табылады. Оның
көлемiн ұлттық өндiрушiлермен мемлекеттiң iшiнде және ... бiр ... ... ... ... мен ... құны.
Жалпы iшкi өнiм /ЖIӨ/ - бұл, мемлекеттiң iшiнде ұлттық, шетелдiк
өндiрушiлермен ... ... ... ... жылдық құны.
ЖҰӨ - барлығын қамтитын көрсеткiш ретiнде баланс түрiнде көрiнедi.
Баланстың бiр ... ... ... ... ... ... ... көлемi және импорттан алынған товарлар жиынтық ұсынысты құрайды.
Баланстың екiншi жағында ... ... ... ... ... ЖҰӨ ... мына ... көрсетуге болады:
ЖҰӨ + Импорт = Тұтыну /өзiндiк, мемлекеттiк/ + ... + ... ЖҰӨ = ... + ... + Экспорт – Импорт.
ЖҰӨ есептеудiң үш әдiстерi бар.
ЖҰӨ - шығыны бойынша есептеу, ол барлық шығындарды қосуды шамалайды:
тұтынуға, ... ... ... және таза экспорт.
Тұтыну(C) шығындары, бұл холодильниктi ... аяқ киiм, ... үй ... шығындары.
Инвестиция(I) шығындары, бұл құрал-жабдықтар, станоктар, ... ... үй ... шығындары.
Мемлекеттiк(G) шығындар – бұл товар мен ... ... ... ... ... ... (электроэнергия, аурухана,
библиотека т.б.). Бұған пенсиялар мен ... ... ... ... – бұл бар экспорттан импортты шығарып тастағандағы бөлiгi. NX
= EX – IM.
ЖҰӨ (GNP) – шығыны ... бұл ... ... ... ... GNP =
C + I + G +NX.
ЖҰӨ - табыс пен де есептеуге ... ... 4 ... ... ... Жалақы – жұмысшылар мен қызметкерлердiң еңбек ақысы.
2) Рента – тұрғын үй, ғимарат, ... ... ... Ақша - капиталынан алынатын процент.
4) Пайда – фирмалар, жолдастық, корпорациялардан түсетiн табыс.
ЖҰӨ табыс ... ... ... ... ... ... ... қосу керек. ЖҰӨ - нақты есебi 2 әдiспен есептеледi, сонымен
бiрдей нәтиже бередi, яғни қызмет пен тауарларды алуға ... ... ... ... ... саналады.
Өндiрiс бойынша ЖҰӨ есептеудiң үшiншi әдiсi, онда ЖҰӨ ... ... ... өнiмдердiң құндарын жинақтаумен
анықтайды. Товарлар мен қызметтердiң қайталап есептей болмас үшiн, ... ... ... ... ... құны бойынша есептейдi. Өндiрушiлер, сол
фирмалар өндiрген ... тек сол ... ... ... ... - осу ... қарай экономиканың динамикасы бағаланады.
Товарлар мен қызмет көп болған ... ... көп ... Бiрақ мұндай
әрқашан бола бермейдi. ЖҰӨ - құндық мөлшерi өскенде, ... ... ... яғни онда ... ... олардың бағасы жылдам
өседi. Егер ЖҰӨ инфляциядан тазартатын болсақ онда оның нақты ... ЖҰӨ - бұл баға ... ... ... ЖҰӨ. ... ЖҰӨ-
нiң нақты ЖҰӨ-ге қатынасы, оның ... өсуi ... ... ол дефлятор деп аталады.
Егер, нақты ЖҰӨ жылдық өсiмi ... ... онда ... ... ал ... ... ... онда өндiрiстiң деңгейi төмендеуде және
жұмыссыздық өседi.
Ұлттық счеттар жүйесiнiң (ҰСЖ) 2-шi ... ... iшкi өнiм (ЖIӨ) ... ... ... ... ... экономика дамуындағы шетелдер
меншiгiнiң белгiлi ролi барын көрсетедi.
Мемлекетпен қайтарылатын табыстарды трансферттiк ... деп ... ... ... ... пособиясы, мүгедектерге төлем, жұмыссыздыққа
байланысты төлемдер.
Ұлттық экономиканың ұдайы өндiрiстiк және салалық құрылымы.
Макроэкономикалық аспектiде ұлттық экономиканың құрылымы ... ... ... ... қалыптасқан қатынастар жүйесiмен; олардың
мөлшерiн экономикалық агенттер арасында бөлiну мөлшерiмен; осы агенттердiң
арасында өндiрiс ... ... ... ... ... ... оны бөлуде, айырбастауда, тұтынуда қалыптасқан ... ... ... қалыптасуына көптеген факторлар әсер етедi,
атап айтқанда ... ... ... ... ... және ... ұлттық экономиканың
бүкiләлемдiк шаруашылық байланыстар жүйесiмен тығыз бiрлесiп, iс-әрекеттер
жасау ... ... ... даму ... ... ... ... және темпi, өндiрiстiк ресурстардың сапасы,
территорияның көлемi және инфрақұрылыммен қамтамасыз ... әсер ... ... ... ... ... арасындағы сандық қатынастар пропорциялар деп аталады.
Агрегаттану дәрежесiне сәйкес, пропорциялар былай бөлiнедi:
1. Жалпыэкономикалық – агрегаттар арасындағы қоғамдық ... ... ... ... ұлттық өнiм мен ұлттық табыс арасындағы,
тұтыну мен ... ... ... және ... ... инвестициялық және тұтынулық өндiрiс арасындағы) қалыптасқан
пропорциялар.
2.Қоғамдық еңбек бөлiнiсiнiң құрылымын ... ... ... топ iшiндегiлер былай бөлiнедi:
• салааралық пропорциялар;
• iшкiсалалық пропорциялар;
• регионаралық пропорциялар;
• мемлекетаралық пропорциялар.
Өндiрiске макроэкономикалық талдау жасағанда, оның даму ... ... ... ... ... және салалық құрылымына назар
аударған жөн болады.
Қоғамдық ... ... ... ... оның құрамды бөлшектерге
бөлiнуiн көрсететiн құрылымды, ұдайы өндiрiстiк құрылым деп атайды.Қоғамдық
өнiмнiң ұдайы өндiрiстiк құрылымына ... ... ... ... Ол мынадай негiзгi ұдайы өндiрiстiк пропорцияларды атап өткен:
• өндiрiлген жалпы ... ... ... ... ... ... өндiрiсiнiң көлемi мен
тұтыну заттары өндiрiсi көлемiнiң арасындағы пропорциялар;
• өндiрiстiк ұлттық табыстың еңбек пен капитал ... ... ... ... және ... өнiм ... жалпы қорланудың бөлiну құрылымын ... өтеу қоры ... ... ... ... ағымды қажеттердi қанағаттандыру үшiн (тұтыну қоры) және болашақ
қажеттердi (қорлану қоры) ... үшiн ... ... атқаратын қызметiнiң рөлiне сәйкес, ұлттық табыстың
бөлiну құрылымын көрсететiн, ... ... ... ... мен ... қорының арасындағы пропорциялар.
Өндiрiстiң салалық құрылымы, ... ... ... түрлерiне сәйкес қалыптасқан бөлiну жүйесiн және жеке ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдерде құрылымдық өзгерiстер,
көбiнесе, өндейтiн ... ... ... ... отырады.
Осы заманда дамыған елдерде глобалдық салааралық пропорцияларда мынадай
өзгерiс заңдылықтары байқалады:
• ауыл шаруашылығымен ... ... даму ... ... ... ... өнеркәсiп өндiрiс көлемiнде өңдеу өнеркәсiбiнiң үлесi
төмендеп отыр;
• жалпы ұлттық өндiрiс көлемiнде қызмет ... ... ... ... ... ... және ... өндiрiстiк құрылымын қалыптастыру –
экономиканың өте маңызды мәселесi болып табылады. ... ... ... ... көп ... атап ... өндiрiстiң
монополиялану дәрежесiмен және қоғамдық еңбек бөлiнiсiнiң ... ... ... ... байланыстар жүйесiмен ұштасуымен, ғылыми-
техникалық прогрестiң жетiстiктерiне кәсiпорындардың ... ... ... ... т.б. ... ... тиiмдi құрылымын бағалау үшiн екi критерий қолданылады:
статикалық және ... ... ... дейдi: жетiлген бәсеке
болмысында ... ... ... жағдайының болғаны – ол өнiмнiң
бiр түрiнiң қосымша көлемiн ... ... ... түрiнiң өндiрiу көлемiн
төмендетпей мүмкiн болмайды (Италияндық экономист В.Парето).
Белгiлi ...... ... ... ... ... ал ... нақты салалық құрылымы,оның экономикалық тиiмдi
құрылымынан ауытқып ... ... ... өндiрiстiк
рсеурстардың бөлiну құрылымының жетiлгендiгiн сипаттайтын, тиiмдi
динамикалық ... ... ... ... ... ... экономикалық ғылымның негiзгi екi бағытының
өкiлдерi ... ... ... және даму экономикасының
өкiлдерi.
Молшылдық экономика теорияларында ҒТПқаралмайды. Өйткенi өз ... ... ... ... ... ... ... қолданады деп есептеледi.
Даму экономикасы теорияларында ҒТП, керiсiнше, молшылдықтың көзi ... оған ... рөл ... ... ... ... ... неоклассикалық
концепцияларда нарық шектелген мағынада қаралады – «сұраныс-ұсынысң ... ... мен ... ... процесiндегi байланыстарының
жиынтығы деп. Сондықтан бұл үлгiлерде ҒТПнарықтан тыс фатор деп есептеледi.
Экономикалық даму теорияларында ... ... кең ... ... ... ... тек ... мен тұтынушылардың байланыстары ғана
жатып қоймайды, оған ... ... ... әсер ету жүйесi
жатады, немесе, олардың шектелген ресурстар үшiн және өткiзу нарықтары үшiн
жүретiн өзара сайыстары жатады. Осы ... тек ... ... ... ... жаңалықтарда (±ТП-тiң нәтижесi) тегiн ресурстар
емес, бағасы ... ... деп ... Осы ... ... ... ... жүйе деп қарауды тiлейдi. Осы процесте
нарық экономикасы эволюциясының ... күшi – ... ... ... ... ... деп ... жаңалықтардың барлығы аталады. Ал
инновацияның ... ... ... онда оны ... ... ... болады. Егер нарық экономикасында тұтынушылар рационалды әрекет етiп
пайдаларын барынша жоғарылатады деп ... ... ... арқылы құны өтелген инновациялар жатады.
Инновациялық процестiң (инновацияның) нәтижесiн әр түрлi ... ... ... инновацияларды негiзгi үш түрге бөлуге болады: өнiм мен
қызметтерге жасалатын инновациялар, технологияға ... ... ... ... жасалатын инновациялар. Бiрiншi – түрi ... ... және ... ... ... ... жаңа сапасын
жасаумен байланысты болады. Екiншiсi – осы салаға жаңа және әлi ... ... ... ... ... тауардың жаңа коммерциялық
пайдалану әдiсiн қолдаумен байланысты. ...... және ... ... ... басқару
мамандығының жоғарылауымен, басқарудың жаңа ... ... ... жоғары өндiрiс құралдарын жасаумен байланысты.
Ақырғы уақытта инновациялық процестер нәтижесiнiң ... ... ... ... орын алып ... Бұл ... негiзiнде
бiлiмдердiң қоғамдық игiлiктер табиғаты бар деген тұжырым жатады, яғни
оларды кез келген адамдар сан рет ... ... ... ... ... арқылы шектелген өндiрiстiк ресурстарды бөлу механизмi
болып, бiлiмдер өндiруге жағдай жасай алмайды. ... ... пен ... ... нарықтық типке жатпайтын, ғылым сферасында
өндiрiледi.
Ғылыми-техникалық инновациялар, ... ... ... және ... ... ... ... толық жаңа өнiмдер,
жаңа мамандықтар, технологиялар жасалынумен байланысты ... ... ... бар ... тұрғандардың модификацияланумен, олардың
сапасын, тиiмдiлiгiн жоғарылатумен байланысты.
Ұлттық есеп жүйесiнде ... ... ... ... ... ... ... қатар, өндiрiс
пен өнiмдi бөлу процесiн талдау мен болжауда «шығындар – ... ... әдiс ... Оның мәнi ... ... ... ... екi жақты қарау: бiр жақтан, олар өнiмдi тұтынушы,екiншi
жақтан, олар өнiмдер мен ... ... ... ... ... сұраныстың көлемi мен оның өндiрiлу көлемiнiң арасындағы ... ... ... жүйесi арқылы көрсетiледi.
«Табыстар-шығындарң әдiсiмен салыстырғанда ...... ... оның тек түпкi өнiмдердi өлшеуге ... ... ... ол жалпы қоғамдық өнiм категориясында көрсетiлетiн, жалпы
ұлттық өндiрiстiң нәтижесiн өлшеуге ... ... ... ... мен бизнес сферасының арасындағы запастар және ... ... ... ... туғызумен қатар, бизнес сферасының
салаларының арасындағы қалыптасып келе жатқан салааралық байланыстарды да
талдап болжауға ... ... ... ... ... жүйе ... мен ... редукциясы, оларды басқа процестер мен өнiмдер
арқылы көрсету арқылы жүзеге асыруға болады деген идея ... ... ... ... ... ... Ф.Кэне өзiнiң экономикалық кестесiн
жасағанда, өндейтiн өнеркәсiп салаларын, ... ... ... ... саны ... ... ... әдiсiнiң бүгiнгi түрiнiң пайда болуы, оның негiзiн
қалаушы В.Леонтьевтiң атымен байланысты. В.Леонтьев тұңғыш рет ... ... ... және ... ... ... Мұнда бiр
жақтан, өнiмнiң салалық бағыттағы түпкi сұранысының мөлшерi мен екiншi
жақтан, осы ... ... ... өнiм ... ... құрылымы мен
жалпы көлемнiң арасындағы байланыстары көрсетiлген.
Бiздiң елде «шығындар-шығарылымң кестесi және оған ... ... ... ... ... ... және ... деп аталады
(САБ).
Қорытып ... САБ ... ... ... ... өлшеуiштерi емес, ол өнiмдi
өндiру мен бөлудi бағалау құралы болып табылады.
«Шығындар-шығарылымң үлгiсi әр ... өнiм ... ... үшiн ... Осы ... ... осы көлемiн қамтамасыз ету
үшiн жасалуға тиiстi.
«Шығындар-шығарылымң үлгiсiнiң макроэкономикалық ... ... ... Осы үлгi ... ... мынадай
түрлерiне жетуге болады:
• қандай сала болмасын, салалық тепе-теңдiкке;
• сала аралық ... ... ... ... ... ... өнiм үшiн және
түпкi сұраныс үшiн.
Сонымен қаралған макрокономикалық көрсеткiштер негiзi – ... ... ... іс ... ... ... СЭӘ ... режим қағидасы, және т.б. жатады.
СЭӘ құқығының арнайы қағидасы ... СЭӘ ... ... ... ... қағидалары, бәскелестік және монополиядан
қорғау қағидалары СЭӘ субъектілерінің теңдік қағидалары, және т.б. болып
табылады. Барлық арнайы қағидалар СЭӘ ... ... сай ... ... ... – заңды төлем қоры ретінде сол территорияда ... ақша ... ... ... ... ... ақша
бірлігі. Конвертирленген шетел валютасы- ҚР Ұлттық банкімен ... ... ... ... – бұл Қазақстандағы тұрақты тұрғындығы бар ... ... ... шет елде уақытша жүрген заңды тұлға.
Резиденттер емес – ҚР барлық ... және ... ... 8. [56-68] 16. ... ... ... Сыртқы сауданы реттеу.
2. Валюталық қатынастардыреттеу.
3. Елдің төлем балансын реттеу.
4. Мемлекет аралық экономикалық қатынастары реттеу.
Дәріс 4. ... ... ... ... және ... ... және оның көшпелі экономика: мәні, негізгі бағыты
қысқаша сипаттамасы , ролі және ... ... ... ... дамуы басты бағытқа бағынады: елді шикізат ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына байланысты салалар және өндірілген өнімдерінің бір бөлігі
шетел ... ... ... ... ... ... байланысты
салалар жақсы дамыды, ал қайта өңдеуші салалар артта қолды. Сондыңтан
Қазақстан шикізатты ... ... ... аймақтарына жіберіп, керісінше
дайын, әрі қымбат өнімді алды. Қазақстанда өндіріс шығындары ... ... ал ... ... түснеге табыс төмен болды. Бұл
өндірітің рентабельділігін ... ете ... ... жағдайларда
экономикаға мемлекет араласпаса, республика банкротқа ұшырайтын еді. ... ... ... Қазақстандағы шикізат (руда, түсті металдар,
ауыл шаруашылық өнімдері, ... ... өте ... ... Мемлекет
республика экономикасына қатты араласып, Қазақстанға дотация береді. Ал
жеке меншікке ауысқалы жағдай мүлдем ... ... ... ... ... көбі банкротқа ұшырады.
Экономикалық құбылыстарды зерттеудің жүйелік тәсілдемесі.
Жүйе (грекше - құрастыру, ... ... ... ... бір-бірімен байланысты құбылыстардың, сондай-ақ табиғат пен
қоғам жайлы білімдердің объективті ... ... ... ... ... ... оған ... арасында маңызы байланыстардың болуы тән,
3) оған белгілі бір ұйымдасу тән;
4) оның элементтерінің өзара әрекеттесуі нәтижесінде тұтас ... ... оның ... ... ... да тән емес интеграция.
Экономикалық жүйе дегеніміз экономиканың өзара байланысты және ... ... ... ... ... Бұл – біртұтас толықты құрайтын
өзара әрекет ететін элементтердің күрделі жүйесі.
Экономика – күрделі көп деңгейлі жүйе. Экономиканың ... ... ... ... ... ... экономика кәсіпорындар
мен үй шаруашылығы, Нарықтар, ұлттық экономикалар, ... ... ... экономика деп элементтері арасындағы байланыс еңбек ... ... ... ... экономикалық жүйелерді айтады.
Экономикалық жүйелерді ұйымдастырудың ... ... ... мен үй шаруашылығы (отбасылар) орналасады. Кәсіпорындар мен үй
шаруашылығы ... ... ... ... ... деп ... ... тиімді болып табылатын аумақтағы бір тауармен
мәлімет жүргізу жиынтығы түсіндіріледі. ... ... ... аумақ
жағынан да, орталықтандыру жолы арқылы да мемлекет шектейтін Нарықтардың
өзара ... ... ... ... ұлттық экономикалардың
өзара байланысын көрсетеді.
Экономикалық жүйе және оның элементтері
Эконмикалық жүйенің ішкі құрылымы бар. Кез ... ... ... ... ... ... ... (табиғи |Қоғамдық ... ... ... білім, |
|ресурстар, адамның ... ... бөлу ... және т.б. ... ... т.б.) | ... және т.б.)| | ... қатынастар ...... ... ... (меншік |–экономикалық (тәжірибе |(адамның табиғатқа ... және ... ... ... ... бөлу) |менеджмент және т.б.) | ... ... ... бөлу |Еңбек процесі және оның |
| | ... ... ... ... ... да ... заты, еңбек ... ... ... ... |құралдары, еңбек ... т.б. ... | ... ... |Нәтижелер ... ... ... ... –заттық өнім|Нәтижелер мен шығындар |
|таңдау ... ... ... ... |
| | ... және |
| | ... ... ... келген экономикалық жүйелердің ортақ кездері
Экономикалық жүйе типтерінің жүктелімі ... ... ... ... экономикалық жүйелердің 3
жүктелімі бар.
1 – жүктелімі – ашықтық дәрежесі ... Ол ... ... ... ... ... жүйе;
ә) ашық экономикалық жүйе.
Жабық эконмикалық жүйе – бұл барлық іскер операциялар мен мәліметтер
бір ел ішінде ... жүйе және оның есеп ... осы ... ... жүргізіледі.
Ашық экономикалық жүйе – бұл ел ішіндегі іскерлік ... ... ... ... ... ал ... есеп ... шетелдік
валюталарды пайдалануды талап етеді.
2 – жүктелімі. Оның негізінде меншік қатынастары мен экономикалық
байланыстар ... ... ... ... Осы ... бойыннша 4
экономикалық жүйе бөліп көрсетіледі:
а) дәстүрлі;
ә) ... ... ... ... жүйеге қатынастар ғасырлар бойынша қалыптасқан дәстүрлер мен
әдет-ғұрыптар ... ... ... ... жүйе – ... ... директивалық баға
қалыптасуына, орталықтандырылған жоспарлауға негізделген жүйе ... ... жүйе – ... ... ... ... ... еркін баға қалыптасуына бәсекелестікке негізделеді.
Аралас экономикалық жүйе – экономиканы ... ... ... ... ... ұштастыратын жүйе.
3-жіктелім өнеркәсіптік төңкеріс және қазіргі ҒТР ... ... ... ... 3 экономикалық жүйе ажыратылып жүр:
а) индустриялық;
ә) индустрияға дейінгі;
б) индустриядан кейінгі.
Индустрияға дейінгі жүйе – бұл ауыл ... ... ... ... және қол ... ... сипатталатын жүйе.
Индустриялық экономикалық жүйе – ірі машиналық өндіріске негізделген,
дамыған ... ... бар ... ... ...... жүйеде басты
ресурс – ақпарат, экономиканың жетекші саласы - ... емес ... ... дамудың мақсаты – адам және оның өзіндік мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ... жүйе экономиканың негізгі үш мәселесін шешеді:
не, қалай және кім үшін?
|Не? | ... ... ... және ... бір ... |
| | ... ... мүмкін тауарлар мен қызметтердің |
| | ... ... ... |
| | | ... | ... мүмкін тауарлар мен қызметтердің таңдап |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | | ... үшін? | |Таңдап алынған ... мен ... кім ... ... | |өзі үшін ... таба ... ақы төлейді? |
| | ... ... ... ... мен қызметтерден |
| | ... ... ... ... ... ... ... үш сұрағы
Экономикалық жүйенің өндірістік мүмкіндіктері пайдаланылатын
ресурстардың сиректігімен шектеледі. ... ... ... ... ... ... Кез келген қабылданатын шешім әрқашанда таңдаудың
балама екендігімен байланысты.
Балама ... ... - ... мен қызметтерді белгілі бір,
мысалы, балама құны бойынша таңдау, яғни ... ... ... ... осы ... ... ... алу үшін құрбан ету керек болатын басқа
тауарлар мен қызметтердің санымен анықталады.
Экономикалық жүйелердің тиімділігінің салыстырмалы талдауы
Әрбір экономикалық ... ... ... үш ... ... ... түрліше шешіледі. Шаруашылық жүргізу шығындар мен
нәтижелер мөлшерінің сәйкес болуын көздейді.
Экономикалық өмірдегі ... мен ... әр ... Тиімділіктің
мынадай түрлері ажыратылып жүр:
а) ресурстық (факторлық) тиімділік, бұнда нәтиже өндіріс факторларының
бірімен: еңбек, капитал, материалдармен (еңбектің өнімділігі, қор ... ... ... ... ... ... бұнда нәтиже жалпы ағымдағы шығындармен қатынасады
(рентабельность).
Сонымен қатар, экономикалық жүйені жұмыс істетудің шығыны ... ... жүр. Кез ... ... ... ... (сделки)
сериясы болып табылады, олардың жүзеге асырылуы трансакциялық шығынмен
байланысты.
Трансакциялық шығындар – ... ... ... ... ... ... мен байланысты шығындар, экономикалық ... ... ... ... ... ... соғұрлым кіші
болады.
Экономикалық жүйе элементтерінің экономикалық ықпал етуі институттар
көмегімен жүзеге асырылады.
Институттар - ... ... ... адамдар арасындағы өзара
әрекеттесуді реттеп отыратын формаланған ережелер мен ... ... ... басты мақсат – трансакциялық шығындарды
минимумға жеткізу болып табылады.
Институттар жасалуында мемлекеттің ролі зор. ... ... ... ...... жүргізу және бәсекелестік үшін жағымды
шаруашылық жағдайлар тудыру.
Экономикалық ... ... ... ... ... мына ... орындалмен байланысты:
1) экономиканы қажетті ақша мөлшерімен қамтамасыз ету;
2) сыртқы жағымсыз әсерлерді реттеу;
3) қоғамдық ... ... ... қажеттіліктерді
қанағаттандыру.
Институционалдық өзгерістер процесі
Жоғарыда көрсетілген үш ...... ... ... ... ... ең үлкен мөлшері (максимумы) және ... ... ... ... ең кіші мөлшері.
Нарықтық экономиканың тиiмдi қалыптасуына бiрқатар жағдайлар қажет.
Бiрiншiден, бұл экономикалық ... ... ... ... экономикалық субъектiлердiң жеке меншiктi ... ... ... ... ... ... әрекеттерi нәтижесiне
толық жауапкершiлiгi. Меншiктiң мағынасы сол, ... кiм ... ие ... және бұл үшiн мемлекеттi өнiм тән
емес қызметтерден босату кере екенiн айқын анықтау.
Үшiншiден – бұл ... ... таза ... ... бұл ... ... дем ... маңызды фактор. Ол экономиканың
демонополизациясын, өндiрiстiң сәйкес құрылымын құруды қажет етедi. ... әр ... ... ... ... ... тиiс. Мемлекет
бәсекелестiктi монополиялық тәжiрибелерге ескертпелер жасау ... ... ... ... қатынастарға терең өзгерiстер әкелгенде,
шаруашылықтандырудың бiрқалыпты ... ... ... ... Экономиканың мемлекет иелiгiнен алу және ... ... ... ... ... ... және экономикалық жауапкершiлiгiн қамтамасыз етедi.
Экономикалық реформалар қадамының кезектiлiгi өте ... ... және ... ... экономиканы интеграциялау
және құрылымдық қайта ... ... ... құру - ұзақ ... ... олардың жетiстiктi жүруiнiң алғы шарты, және оны
тездетуге ... ... да ... ... ... ... алғы ... болалады.
Адамзат қоғамы өзiнiң дамуында әртүрлi экономикалық жүйелердi
қолданып келедi және ... да. Олар ... ... ... ... ... жүйе
Кейбiр, әлсiз дамыған елде салттық, дәстүрлерге ... жүйе ... ... ... ... ... салт- дәстүр
қандай тауарлар мен қызметтер және ... ... ... анықтайды. Игiлiктер,
өндiрiс технологиясы тiзiмi, бөлiнуi ... ... ... Индивидуумдардың (жеке адамдардың) ... ... және ... қажеттiлiкпен анықталынады. Техникалық
прогресс, олар қолданыстағы құрылыстың тұрақтылығына және ... ... бұл ... ... ... ... ... мәселелер бойынша барлық шешiмдердi мемлекет
шешедi. Бұл жерде барлық ресурстар ... ... ... ... - үй ... бастап мемлекетке дейiн барлық
деңгейдi қамтиды. ... бөлу ұзақ ... ... ... ... ... экономикада негiзi экономикалық сұрақтарға не? қалай? және
кiм үшiн? жауап – нарық, баға, пайда және шығынмен анықталынады.
“Не?” – ... ... ... ... ... шешiледi.
Тұтынушы не үшiн ақша төлегенi тұрғанын өзi ... ... ... ... төлеуге дайын тұтынушының тiлегiн қанағаттандыруға тырысады.
“Қалай? ” - үлкен табыс табуға тырысатын ... ... ... оған ... ... өндiрушi өз мақсатына жету үшiн көбiрек
және төмен ... ... және ... тиiс. Бұл үшiн ол, оның бәсекелесiне
қарағанда аз шығынмен ... ... ... үшiн? ” – ... ... ... пайдасына шешiледi. Таза
нарықтық экономика ешқашанда болмағанын айта кеткен жөн.
Аралас экономика
Қазiргi кезгi экономика ... ... ... ... Мұны кейбiр
дамыған ел экономикасын мысалға ала отырып көрсетемiз.
Шведтiк жүйе мемлекеттiң экономикалық тұрақтылық пен табысты қайта
бөлудi ... ... ... ... ... ... ... орталығы барлық - әлеуметтiк саясат табылады. Оның жетiстiктi
жүруiне жалпы ұлттық өнiмнiң 50 %-не ... ... ... ... ... елде ... өте аз, халық табысы –
айырмашылығы шамалы адамзаттардың әлеуметтiк қамсыздандыру деңгейi ... ... ... ... ... Шведтiк модельдiң
басты артықшылығы сол, ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етедi.
Экономиканың Жапонды моделi жоспарлаудың және мемлекет әрекетiнiң
жеке меншiк ... ... ... ... Мемлекеттiң экономикалық жоспарлауы кепiлдемелi (индикативтi)
сипатқа ие.
Жоспарлар мемлекеттiк бағдарламалардың жалпы ұлттық мiндеттердi
шешуге ... жеке ... ... және ... экономикада мемлекет экономикалық ... ... бiлiм ... ... ... реттеуде маңызды роль ойнайды.
Бiрақ көпшiлiк шешiмдi нарықтағы жағдайға және ондағы баға ... ... ... құндылығы болып ресурстарды қолданудың тиiмдiлiгi
және өндiрушiлердiң экономикалық еркiндiгi табылады. Аралас ... ... ... ... ... және ... кезде технологияларды
енгiзуге мүмкiндiк бередi. Аралас экономиканың экономикалық емес басты
аргументi – жеке бас ... ... ... ... ... шешiмi жоқ екенiн ескере кетемiз. Әр ... ... және ... ... салт-дәстүрi бар қоғам өз ресурстарын тиiмдi пайдаланудың
әртүрлi әдiстерiн қолданады.
ҚР-ның әкімшілік-территориялық бөлінуі 14 облыс қызмет ететіндей ... ... ... ең ... ... облысы, оның көлемі 42
мың.ш.км.
Аймақтық билік жүйесі облыстық, қалалық, аудандық және ... және ... мен ... ... ҚР-ң ... ... органдарының ұйымдастырушылық-
шаруашылық құрылымы министерствалар мен ведомстваларға және ... ... ... атап ... өнеркәсіптік ұйымдар мен
мекемелері; аулшаруашылық, аңшылық және ет ... және ... ... ... ведомтсвалары; көлік және байланыс
ведомтсвасы; сауда, қызмет көрсету және тұрмыстық техниканы ... ... ... сыртқы экономикалық қызмет ведомствасы, олардың төлем
балансы бойынша; Сыртқы ... ... ... ... бойынша; қаржы
және несие бойынша ұйымдар мен ақша ... ... және ... ... ... ... қызмет органдары; жоспралау және статистика
органдары; фискалдық органдар; ... ... ... ... ... және ... ... бойынша бөлімшелері.
Жалпы экономикалық, макроэкономикалық және объективті тенденциялар
оңтайлы ... ... яғни ... ... ... Көшпелі
экономика кезеңінде келесідей сәттерге көп мән берілді:
- экономикалық ... яғни ... ... ... ... ... ... Экономикалық саясаттың ... ... ... ... ... ... салалық
саясат, антимонопольді саясат.
Антициклді саясат, яғни әкімшілік шаралардың, ... ... ... ... ... негізгі мемлекеттік бюджет болып
табылады.
Салалық саясат мемлекеттің экономикалық саясатын қоғамдық ... ... ... мен әсер ету ... ... Салалық
саясаттың міндеттері:
- елдегі экономиканың құрылымдылық-салалық стратегиясын анықтау;
- халық шаруашылығының жеке ... ... ... көп ... ... ... және дему мәселелерін шығару;
- ғтп-ті мемлекет торапынан ... ... ... жүргізу.
Антимонопольді саясат, яғни заңдылық актілер мен әкімшілік шаралар
жүйесі – бәсекелестік нарықтың орта мен ... ... ... құруға
бағытталған.
Тиімді нарықтық экономика еркін таңдауғ негізделген әрбір сатып алушы
өз еркімен таңдау мүмкіндігі бар, ал ... ... ... және ... ... ... ... М.н.э. – сұранысты қанағаттандыруға
бағытталған жүйе.
Мемлекеттік ... ... екі ... жүргізіледі:
- табиғи монополиялардың қызметін тіркеу;
- бәсекелестік ортаны бұзу формаларын шектеуге негізделген басқа
монополистерді ... ... ... ... ... ... тағайындайтын
монополияға қарсы заңдар жиынтығын таратады.
Әдебиет: 1 нег. [9-14], 5 нег. [37-38], 6 нег. [34-36], 9 қос. ... 25 қос. ... ... ... ... ... модельдері.
2. Көшпелі экономика мәні мен түсінігі.
3. Қазақстандағы макроэкономикалық көрсеткіштердің динамикасы.
4. Макроэкономикалық көрсеткіштердің дамуындағы басты тенденциялар.
Дәріс 5. ... өсу: ... ... мен оны ... ... ... ... мемлекеттік реттеуде міндетті түрде негізгі бағыттарды
және мемлекеттің экономикалық ... ... ... анықтап алу
қажет. Қоғамдық өндірістің тұрақтылығы мен ... ... ... мен құрылымы, орташа өс қорқыны, құрылымдық өзгерістер.
Нарықтық құрылымда экономиканың әртүрлі бағыттарын бөліп көрсетуге
болады: функционалдық, ... ... және ... ... ... ішкі ... ... мұқтаждықтарға болумен
сипатталады: жеке тұтыну, мемлекеттік тұтыну, жалпы жинақтау, таза ... да өнім ... ... ... ... ... бар: ... жер, ғтп.
Әлеуметтік бағыт қоғамдық өндірісті әлеуметтік ... ... атап ... ... жеке сектор (корпоративті жеке секторды қосқанда);
- корпоративті мемлекеттік және аралас сектор;
- мемлекеттік сектор (унитарлы және қазыналық кәсіпорын);
- үй шаруашылығы ... ... ЖІӨ ... жеке ... ... ҚР ... ... үшін келесі құрылымдық-салалық пропорциялары
тән: өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы, құрылыс, көлік және ... ... ... ... құрылу кескінінде жалпы ішкі
өнімнің өндірісін білдіреді. Келесідей территориялық құрылымдарды көрсетуге
болады:
- Атырау-Маңғыстау;
- ... ... ... ... Қарағанда-Жезқазған;
- Алматы-Талдықорған;
- Шымкент-Қызылорда.
Ұлт байлығы қоғамдағы материалдық және рухани құндылықтардың
жиынтығы. Еліміздің байлығының ... ... ұлт ... ... ... ресурстар, адам капиталы болып саналады.
Ұлттық мүлікке барлық өндіріс қызметі ... ... ... және
өндірілген пайдалы игіліктер жиынтығы жатады. Оның құрамына кіретіндер:
- негізгі өндірістік капитал;
- материалдық айналым қаржылары;
- экономиканың әлеуметтік сферасының капиталы (денсаулық ... ... ... ... және ... тұтынушылық мүлік.
Табиғи ресурстарға жатады:
- жер ресурстары;
- пайдалы қозбалар ... ... ... ... ... ... су ... капиталы – бұл адам білімдерінің бөлігі. Мұндай білімдер
біліктілікті ... ... ... ... ... ... ... – бұл өндірістік ресурстар. Оған: еңбек, капитал,
халық ... ... ... табиғат ресурстары, сон қатар ғтп
жетістіктері жатады.
Еңбек (жұмыс күші) – жұмысқа қабілетті жастағы ... ... мен ... жалпы санын жатқызады.
Негізгі капитал – ғимараттар, ... күш ... ... ... мен фирмалардың көлік құралдары мен ... ... ... ... ... – бұл жер ... ... с
ресурстарының, пайдалы қозбалардың және басқа да табиғи ... ... ... – бұл ... ... мен ... даму
деңгейінің жалпылама сипаттамасы. Ол кадрлардың санымен, біліктілігімен,
конструкторлардың, мамандардың қабілеттерімен сипатталады.
Өндірістік қызметтің нәтижелерінің көрсеткіштері – жалпы ішкі ... ... ... ішкі өнім – бұл ... ішкі шаруашылық қызметін сипаттайтын
экономикалық көрсеткіш. ЖІӨ үш ... ... ... ... табыстар бойынша;
- шығындар бойынша.
Таза ұлттық өнім-өндірістік қызметтің нәтижесімен сипатталатын
көрсеткіш. Ол ... өнім мен ... ... тозуына кеткен шығындар
айырмасы.
Қосылған құн - өндірілген тауарлар мен қызмет көрсетулердің құны мен
тұтыну құнының ... ... бөлу және ... ... жеке ... мемлекеттік тұтыну, инвестициялар, таза экспорт.
Қоғамдық өндiрiс қозғалысындағы ... ... ... ... ... тербелiс оның дамуының “циклдiлiк” сипатын бiлдiредi.
Бiрлiк циклдың диапазоны экономикалық бiр кризистен басқасына ... бiр ұшу ... ... қозғалысын қамтиды.
Экономикалық даму барысындағы мұндай өзгерiс себебi әр ... ... ... ... ... қозғалыс себебi –
нарықтық экономика қозғалысына әсер ететiн көп ... ... мен ... де ... ... байланысты, деп жалпылай ... ... ... ... ... қызып кетуiн” ұстап тұра
алатындай экономикалық құрал-саймандардың бүтiндей жинағына ие. ... ... ... ... ... ... ... құнға)
саналатын салық ставкасын төмендете немесе жоғарылата мемлекет белгi әрекет
аумағында iскерлiк ... ... ... ... ... ... саясатты қолданады – проценттiң есептiк
ставкасын төмендете не жоғарылата отырып капиталдың қосымша салымын ... ... ... ... оларды салмауға болады.
Өндiрiс дамуына үлкен үлес ... және ... ... ... ... арқылы жүргiзiледi. Осылайша, бюджет ... даму ... ... ... ... ... қажеттi бизнестiң даму үшiн алдын-ала жағдай жасайды.
Экономикалық цикл қозғалысында ... ...... ... және ... ... байқалады.
Кризис - бұл өндiрiстi төмендетудi және тоқтатуды, ал ... ... ... күштерiнiң құлауына әкелiп соғатын экономикадағы
тепе-теңдiктiң бұзылуы. ... ... 2 түрi бар - ... ... ... “өндiрiлмеген кризисi”. Нарықтық экономика үшiн өндiрiс
кризисi тән. Ол келесiлерде көрiнедi:
Бiрiншiден, товарларды ... ... ... сұраныспен
салыстырғанда артығымен өндiру пайда болады; нәтижесiнде өндiрiлiп қойған
товарлар ... ... ... ретiнде, көптеген кәсiпкерлер өз қарыз
мiндеттемелерiн төлеуге жағдайы келмейдi және ... ... ... ... ... жұмыссыздардың көбеюiне,
жұмысбастылықтардың өмiр деңгейiнiң төмендеуiне және сұраныстың одан ... ... ... жағдайға қолма-қол ақша қаражатын тынымсыз iздеу
тудыратындықтан несиелiк жүйе де ұшырайды. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... жаппай салымдарды алу,
банктердiң қарыз ... емес ... ... ... ... ... Көптеген банктер күйзелiске ұшырайды. Бiр мезетте
бағалы қағаздар курсы ... ... ... ... келедi, бiртiндеп, товарлардың
артықшылығы (бiр ... ... ... ... ... ... ... өткiзу қалпына келедi, бағаның төмендеуi қысқарады. Депрессия
кезеңiнде өндiрiс көлемi ... ... ... ... көбейедi.
Сонымен қатар капиталдың көпшiлiгi өндiрiс пен саудадан өз орнын таба алмай
банктерге ... яғни ... ақша ... ... Бiрақ оларға деген
сұраныс төмендеу болғандықтан, қарыс процент нормасына ең ... ... ... және ... ... ... өсумен сипатталады: Тiрiлу
фазасында кризистiң алдындағы өнеркәсiп өндiрiс көлемi қалпына келедi, ал
көтерiлу кезiнде ... өнiм ендi бұл ... асып ... ... жаңа максимумға жетедi.
Циклдiк кризис өндiрiстiң көп бөлiгiн, халық шаруашылығының барлық
аймағын ... ... ... деп ... ... ... ... сондай-ақ, белгiлi-бiр
экономикалық iс-әрекет аумағын қамтитын (мысалы, ақша айналымы және несие
сферасындағы кризис) бөлшектiк кризис те ... ... ... ... бiр ... ауылшаруашылығын және
көлiктi (мысалы, тоқыма ... ... ... кризис болуы да
мүмкiн.
Экономикалық крезистiң басқа бiр түрi – ... ... iрi ... ... ... кризис. Мұндай кризис әдетте
созылмалы сипатқа ие және одан шығу өте қиын ... ... ... шикiзаттық, азық-түлiктiк кризистi жатқызуға болады).
Тез дамитын ғылыми техникалық революция ... ... ... ... циклдiлiк өзгерiстiң керi салдарларын азайтады,
циклдiң өзiне де ... ... ... ... азаяды. ХIХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың ... ... цикл 8-10 жыл ... ... кезде ол орташа 5 жылға тең.
Циклдiң құрылымына өзгерiстер енедi.
Экономикалық ... ... ... деп ... ұзақ ... ... тербелiстердi анықтауға мұмкiншiлiгi туды. Осындай өзгерiстерге
(тербелiстерге) ағылшын экономисi Х.Кларк назар ... Ол 1793 және ... ... (54 жыл) өте ... ... кездейсоқтық емес, негiзгi
себептерi бар деген болжам жасады. Оның еңбегiне үлкен үлес қосқан, ендi,
оның ... ... ... ... ... ... деп атау қабылданған орыс
ғалымы Н.Д. Кондратьев болды. 100-150 жылдық көптеген өзара байланысты
көрсеткiштер ... ... ... ... даму ... ... ол келесiдей маңызды қортындыларға келдi.
Нарықтық жүйенiң дамуы толқынды түрде, үлкен ... ... ... жыл) ... Әрбiр осындай цикл үлкен екi фазадан – ... ... ... ... ... ... тербелiстiң периодтылығының ... ... ұзақ ... ... капиталдың жаңаруы, ал жаңарудың
өзi өндiрiске жаңа ... ... ... мен ... жаңа ... ... ... дамудың себептерi күрделi де қарама-қайшы қоғамдық
өндiрiс пен адамның ... ... ... ... ... экономикалық қажеттiлiгi өндiрiстен пайда болады. ... ... ... адам ... ... ... ... кезiнде қажеттiлiктi қанағаттандыру мен жаңаның пайда болуы
өндiрiстiң ... ... ... ... өскен сайын “өндiрiс құралдары” қалыптасады.
Қоғам қажеттiлiгi сандық қатынаста өседi және ... ... ... ... байланысты артады.
Бiруақытта өседi және адамдардың қажеттiлiгi әртүрлi болып өзгередi.
Мұндай объективтi процестердi ... ... арту ... ... ... масштабындағы экономикалық өсу тауарлар мен қызмет
көрсетулердiң жылдық өндiрiс көлемiнiң артуымен көрiнедi. ... өсу ... ... өнiм (ЖµӨ) ... өлшенедi. Және
осы мақсаттар үшiн ... iшкi ... (ЖIӨ) ... ... ... ... ... есептелiнедi.
ЖµӨ артуы номиналды. ЖµӨ өндiрiсiне байланысты экономикалық өсу
ретiнде ... ... ... ... және ... ... өсудiң “экстенсивтi ” және “интенцивтi ” болып 2 ... өсу ... ... ... – жер, ... ... артады, және олардың сапалық және техникалық деңгейлерi өзгерiссiз
қалады.
Қоғам ресурстары және ... ... ... ... ... өсу ... ... базадағы еңбек өнiмдiлiгiнiң
артуы есебiнен жүзеге асады. Бұл ... ... ... өндiретiн
игiлiктердiң бiр уақытта сандық және сапалық артуымен әртүрлi мiндеттердi ... ... ... ... ... ету, ... ... ғылыми және мәдениеттiң дамуына қаржы салу, елдiң ... ... ... ... ... ... экономикалық интенсивтi
өсудiң артықшылығын көремiз.
Өндiрiстiң дамуында ... және ... өсу ... ... ... ... бiр уақытта еңбек күшiнiң саны мен оның
сапасы немесе өндiрiс өрiсiнiң кеңеюi және ... ... ... жетiлуiн арттырады.
Экономикалық өсудiң интенсивтi типi өндiрiс ресурстарын неғұрлым
тиiмдi пайдалануды қалайды. Ресурстарды тиiмдi пайдаланудың ... ... ... ... үшiн бұл ... ... қазбаларды толық игеру,
кешендi және шикiзатты терең ... ... ... қорғау және т.б.
болып табылады. ... ... ... капиталдың өнiмдiлiк элементтерiн
пайдалануда, яғни машиналардан, станоктардан, жабдықтардан және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру
деңгейiне, ғылыми негiзделген әдiстердi пайдалануға, жұмысшылардың
бiлiмдiлiк және ... ... ... ... ... ... болады. Еңбек күшiнiң сапалық ... ... ... ... қайтару интенсивтiлiгi мен
мерзiмдiлiгiнiң артуы басты рол атқарады.
Қазiргi ... ... ... ... факторы болып “ғылыми-
техникалық прогресс” (ҰТП) табылада. ҰТП - бұл, өндiрiстегi техника ... ... ... ... ... жетiлдiрiлуi мен таралуы.
ҚР-да экономистер, “ғылыми-техникалық революцияны” (ҰТР) ерекше
бағалайды, ҰТР - қоғамдағы өндiрiстiк күштердiң ... ... ... ... техника мен технологиялық төңкерiсi. ҰТП-тегi революциялық
формасы өндiрiсте сапалы жаңа ... ... ... көшуiн
бiлдiредi, ҰТР өндiрiстiң барлық технологиялық әдiстерiн қалыптастырады.
Нарықтық экономика, экономикалық өсудiң кәсiпшiлiк сияқты факторларын
қозғалысқа келтiредi. ... ... ... ... қажеттiлiгiн қанағаттандырудың әдiстерi мен жаңа жолдарын табу,
өндiрiс ... ... және ... ... тұтынушыға дейiн жеткiзу
– осы шарттардан өндiрiстiң нәтижелегi мен оның ... ... ... ... мен Харродтың модельдерi.
Кейнстiң бас ғылыми еңбегi “Жалпы жұмыс ... ... ... ... кiтабы болды. Алдымен Кейнс неоклассиктердiң сендiруiне
қарай кризис кезiнде автоматты түрде неге толық жұмыс бастылық орнамайтынын
түсiнгiсi ... ... ... ... ... өте бай ... ... Онда,
капитализмге толық терең интерпретация берiлдi, экономикалық ғылымдардың
методологиялық аппаратты жанартылды, мемлекеттiң ... ... ... және оның iске асыруға нақты ұсыныстар жасалды. Осының бәрi жаңа
теорияны кейнсиан революциясы деп, ал авторына ... ... ... өз ... бас инструментi ретiнде “макроэкономикалық” (яғни
жиынтық, агрегаттық, iрiленген) деп аталатын көрсеткiштердi қолданды ... ... ... және ... ... жиынтық сұраныс және жиынтық
ұсыныс. Сондықтан, ... ... ... ... бiрi деп атау алды.
Кейнстiң кiтабының орталық ойы, кризис жағдайында жиынтық сұранысты
ынталындыру және жандандыру тұралы шараларды ... ... ... ... бәрi ... ... өндiрiстi кеңейтуге және тауар ұсынысына
дұрыс әсер етедi, сондықтан да, жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ... ... “сұраныстың тиiмдiлiк теориясы”
деп атайды.
Тиiмдi сұраныс – жұмыс бастылық көлемiн анықтайтын жиынтық ... ... екi ... ... - ... және ... ... құрастырушылар белгiлi ара қатынаста болғанда ғана, ... ... ... деп ... ... ... ... тиiмдi сұраныстың бас факторы деп
санады. Себебi инвестицияның өсуi ұлттық ... ... ... ... ... ... әкелуге, яғни жұмыссыздықты жоюға мүмкiндiк
бередi.
Сондықтан инвестицияның нормальдi мөлшерi – бұл ... ... ... ... айналдыру. Осыдан кең белгiлi экономикалық теорияның
формуласы мынандай:
I=S
Кейнс неоклассиктермен келiспеуiнiң бас ... ... ... ... ... ... түрде тепе-теңдiк өзiнше
болмайтынын айтты.
Осыдан, Кейнс өз теориясына нәтиже шығарды, ... ... ... ... сұраныс жиынтық ұсыныспен тепе-теңдiкте болады,
жұмыссыздық жоғары болса да.
Кейнстiң ... ... ... ... ... экономика
ол жағдайдан шыға алмайды. Осы жағдайдан экономикалық саясаттың негiзгi
концепциясы капитализдi реттеу концепциясы шықты.
Кейнс ... ... ... екi негiзгi тәсiл ұсынады:
ақша-несие және бюджеттiк саясат.
Экономикалық өсу теориясы.
50 жылдары Кейнстiң iзбасарлары жаңа ... ... ... ... ... ... механизмiн негiздеуге тiркеледi.
Экономикалық өсу теориясының бас өкiлдерi Массачусетс ... ... ... ... және Оксфорд университетiнiң профессоры
Роберт Харрод (1890-1978) болды.
Олар, экономиканың ... ... үшiн, ... өсудiң
тұрақты, орнықты қарқыны, қажеттiлiгi тұралы жалпы ... ... ... ресурстары және өндiрiс қуаттары толық пайдалануға ... ұзақ ... ... қор ... ... және күрделi қаржының орта
тиiмдiлiгi тұрақты болатын жағдайын мойындайды.
Екi автор да, тепетеңдiлiкке жету және ... ... ... келмейдi, бұнда экономикаға мемлекеттiң белсендi араласуы қажет деп
санайды.
Олар, өндiрiс қуатын ... ... ... ... өсуi және ... азайтуға мүмкiндiк жасайтын
инвестицияның ролiн атап өтедi.
Бақылау сұрақтары
1. ... өсу» ... не және оның ... ... ... ... типі
Негізгі әдебиеттер 5. [16-25] 7. [30-40],18,19; Қосымша әдебиеттер. 53,
56, 57
Бақылау сұрақтары:
1. Стратегиялық жоспарлаудың мақсаттары мен міндеттері.
2. Жалпылайтын макроэкономикалық ... мен ... ... ... этаптары.
6 Дәріс. Әлеуметтік-экономикалық жоспарлау және болжау мемлекеттік
қызметті реттеу бойынша ... ... ...... ... ... аспабы. Халық
шаруашылық жоспарлаудың қайта құрыуна енетіндер:
- жоспардың әлеуметтік – экономикалық табиғатын күшейту;
- ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негізділіктің жоғарылауы;
- жоспарлау процессінің демократиясы.
Қазіргі кезде экономиканың децентрализация процессі дамуда, сондықтан
қазіргі этапта маңызды міндет болып:
- жоспарлаудың ... мен ... ... ... асырылуы;
- басшылықты жүзеге асырудағы мобильдік пен жылдамдылыұ;
Жоспарлау жүйесіне ... ... ... макроэкономикалық
- салалық
- регионалды
- кәсіпорындағы жоспарлау.
“Жоспарлау” уғымы әртүрлі болып түсіндіріледі.
Макроэкономикалық жоспарлау-орталық ... ... ... ұйымдық қызметі немесе оның тапсырысымен 1) орталықпен жүзеге
асырылатын шешімдер мен ... ... ... 2) ... және ... жүйенің дамуындағы қызығушылындағы
басқару жүйесінің томенгі звеноларының өзара байланысы үшін.
Макроэкономикалық ... ... ... органдарының
қызметі ретінде қарастыруға болады. Оның мақсаты белгілі ... ... ... нітижелерге экономиканың келуі.
Макроэкономикалық жоспарлаудың жүзеге асуының 4 теориялық мүмкіндігін
көрсетеді:
а) координациялық шешім
б) макроэкономикалық шешімдер және жеке ... ... ... ... ... ... орталықтандырылған аппарат
қабылданған макроэкономикалық шешімдер.
г) табыс сияқты мақсаттардың қағидаларына сай ... ... ... ... ... шаруашылықты алуға болады.
Осыдан шаруашылыұ субъектілер экономикалық қатынастарда ... ... ... қатыса алады. Орталық басқару органы тек қана жалпы
экономиканың қалыптасу қағидаларын құрады.
Мемлекеттік ... ... ... басқа деңгейңнде
шешілмейтін мәселелерді қамтиды. Мысалы ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік – экономикалық
даму мақсаттары туралы сөз болып отыр.
Жалпы мемлекеттік жоспар құрылымдық және ... ... ... ... ... объектісі болып экономиканың салаларының тиімді
дамудың қарастыратын салалық аспектіні зерттеу табылады.
Жоспарлаудың салалық ... ... ... ... ерекшіліктері бойынша жақын бірдей белгілі өнім өндіретін
өндірістік ... ... ... ... ... ... құрылады.
Регионалды басқару объектісі болып өндірістік және әлеуметтік сал енетін
территориялды шаруашылық табылады.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... көшу кезінде кәсіпорынның даму ... ... ... ...... стратегия және елдегі қайта құру
концепциясының аяқталуы да жаңа бір ортадағы халықтық ... ... да ... ... ... ... ... жүйелерді анықтау және бір –
бірімен байланыстықан макроэкономикалық көрсеткіштер, өндірудіңтейімділігін
және ... ... ... ... тұтынудағы кезеңді анықтау.
Стратегиялық жоспарлаудың негізгі атқаратын міндеттері:
1. Ғылыми дәлділіктпен және ... ... ... ... ... қамтып көрсетеді.
2. Әлеуметтік – шаруашылықтың ... ... және ... ... ... ... программаның дерьес өзделуіне ғылыми ақпараттың ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің жүйелерін анықтайды және ... ... ... өлшемін, сонымен қатар Республиканың
мемлекеттік бюджет деңгейін есептеледі.
6. Елдегі түрлі аймақтардың экономикалық және ... ... ... ... құру ... ... ... этаптардан тұрады:
-бастапқы жоспарланған кезеңдегі табиғи-экономикалық, материалды-
техникалық және ... ... ... ... ... ... ... алдағы кезеңдегі арнайы-демографиялық, ғылыми-техникалық, табиғи-
экономикалық болжау;
- ... ... ... ... ... болжау;
- жоспар құрудағы концепция өңдеу және қағидаларды анықтау;
- өндірістің дамуының сандық және сапалық ... ... ... ... ... бойынша ұлттық бағдарлама
құрастыру. Стратегиялық ... ... ... деңгейде келесі
бөлімдер бойынша бекітіледі:
1. Макроэкономикалық көрсеткіштердің қоғамның жоспарланған ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
экономикалық деңгейінде дамуы (қала, аудан, область, село, т.б.)
3. Жүйелі көрсеткіш, ішкі ... ... ... мен
динамикасын нақтылау.
4. Мемлекеттің тауарға деген тапсырысы және ... ... ... ...... мәселелерге ұлттық программаларды еңгізулуі.
Қазақстан Республиксының ведомсты және Қазақстан Республиксының
министрлігіне арналған ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ елдегі жылдық стратегиялық жоспарды да мынандай
бөлімдерге бөліп қарауымызға болады.
1. Қазіргі ... ... ... сала ... ... ... Келер жылға арналған министірліктің жұмысының мақсатын анықтау.
3. Қызметтің артықшылытары.
4. SWOT – ... ... ... ... ... ... ... жету стратгеиясы.
6. Тарату этаптары немесе аралық мақсаттар.
Жоспарлар муниципалды басқару объектісінің мазмұнына ие болуы керек:
- ... ... ... қолдану базасында сәйкес аймақтардың
кешенді экономикалық дамуын қамтамасыз етуі;
- әртүрлі сипаттағы аймақтық ерекшеліктерге сай ... ... ... ... жүзеге асыру;
- ауылдардың кіші индустриясын ынталандыруға шешім қабылдау;
- халыққа ... ... ... ... және
идеологиялық көмек көрсету;
- шетел және отандық инвестицияларды тартуға ынталандыру.
Осыдан стратегиялық жоспарлауды қамтамасыз ететін кадр саясаты туады.
Жаңа әлеуметтік – ... ... және ... ... ... аяқталуы да жаңа бір ортадағы халықтық өмірінің сапалылығына
қарай да айтуымызға болады.
Мундай этаптар көлденең (қаржылық, экономикалық) және тік ... ... ... ... ... ... ... жоспарды құру кезінде көрінеді.
Бірінші этапта өндірістік және ұлттық қауіпсіздіктің дамуына екі ... ... ... ... ... ... өндірісінің өсуіне
кепілдік беруге ... ... ... ... негізгі бағытын
көрсетеді. Екінші болжам индикативті ... ... келе ... ... ... ... ... негізгі экономикалық көрсеткіштердің
өсу ырғағы есептеліп, оның сиымдылығына тест жүргізіледі. Осы екі ... ... ... бойынша жасалады: өнім өндіріс және ... ... ... ... ... үш ірі ... ... ауыл шаруашылығы; өнеркәсіп; қызмет көрсету) және сңғы өнімнің үш
ірілендірілген ... ... ... ... ... ... ішкі ... құралатын экономикалық таблица құрылады, еңбек
ресурстары мен ... ... ... ... ... ... ұлттық есеп еңгізу жүйесінің аспаптары қызмет етеді.
Индикативті француздық жоспар құрудың ... ... ... ... ... ... жалғастырады.
Үшінші этапта кәсіпкерлер мен кәсіподақтар жұмыс істей ... ... ие бола ... ... ... ... ары ... жүзеге асырады.
Индикативті жоспарлау елдік әлеуметтік экономикалық дамуының ... ... ... ерекше құжат. Әлеуметтік – экономикалық
дамудың индикаторы ретінде экономиканың құрылымын, динамикасын ... ... ... ақша айналымын, тауар және құнды қағаздар
нарығын, ... ... ... экономикалық байланысты және т.б.
сипаттайтын көрсеткіштер қолданылады.
Алға қоцған мақсатқа жету үшін шаруашылық, субъектілердің экономикалық
қызметке әсерететін ... ... ... ... ... ... саясат, баға құрылымының және т.б. жататын ... ... мен ... негіздер табылады.
Ұзақ мерзімді жоспарлау экономикада ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясат пен
ұзақ мерзімді мақсаттардың жүзеге асуына бағытталған экономикалық ... ... ... ... ... ... ... реттеу мәселелерін шешуге бағытталған.
Жоспарлаудың деңгейіне байланысты Қазақстан Республикалық әлеуметтік –
экономикалық ... ... ... ... Онда ... ... мен ... үкіметінің шаралары мен мемлекеттік экономикалық
саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... индикативті жоспарлары саланың дамуының ... ... ... - ... ... және салалық саясаттың
негізгі бағытын анықтайды.
Қазақстанның миссиясы тәуелсіз, өркендеуші және ... ... ... ... ... ... жету үшін ... жеті ұзақ мерзімді приоритеттерді
жүзеге асыру керек:
1. Ұлттық қауіпсіздік. Территориясын толық сақтай ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
2. Ішкі саяси тұрақтылық және ... ... Ішкі ... және ... бірлікті күшейту және сақтау.
3. Жоғарғы деңгейлі шет ел инвестициясымен ішке ... бар ... ... базаланған экономикалық өсім.
4.Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі және жетістігі.
5. Энергетикалық ресурстары.
6. Инфрақұрылым, әсіресе транспорт және байланыс.
7. Кәсіпкерлік ... ұзақ ... ... ... ... ... етуі керек және
елдің бюджеті мен кадр саясатын құру кезінде негізгі критерий болуы керек.
Мемлекет еркін экономиканы қолдау ... Оның ... - әділ ... ... ... ереже бекітіп оның сақталуын қамтамасыз ету.
Дүние жүзілік тәжірибені үйрене отырып шетелде қаржылық инвестициянаң
стратегиясын алдын ала дайынлау ... ... ... бар: ... ресурстарды өндеу; инфра
құрылым, коммуникация және ақпарат. Осы салалардың дамуы экономикалық өсуге
ғана емес ... ... ... ... да ... және либералды саясат – бұл шетел инвестициясын тартуға өте күшті
стимул болып табылады.
1. Бағаның либерализациясы
2. Жеке ... ... ... және ... да табиғи ресурстарды өндеу.
4. Шетел инвестициясын қорғау.
5. 5. Қазақстан үшін ... ... ... ... Өндіріс диверсификациясы.
Қосымша әдебиеттер: 53, 56, 57, 70,
Бақылау сұрақтары:.
1. жоспарлаудың жалпы әдістері.
2. Жоспарлаудың арнайы әдістері.
Жаңа әлеуметтік – экономикалық ... және ... ... ... ... да жаңа бір ортадағы халықтық өмірінің сапалылығына
қарай да айтуымызға болады.
7 Дәріс. Инвестициялық процестерді мемлекеттік ... ... ... ... ... выступают важнейшим ... ... ... из ... ... ... сдвигов в народном хозяйстве, обеспечение технического
прогресса, повышения качественных показателей хозяйственной ... ... - и ... ... ... процесса является
одним из наиболее ... ... ... в настоящее время является углубленное теоретическое
исследование рыночных форм и ... ... ... ... и ... Важной проблемой выступает теоретическое обоснование
критериев эффективности инвестиционных ... ... ... ... ... и структурных сдвигов в
экономике, определения приоритетов в ... ... ... а
также внутри основных народнохозяйственных сфер: основного производства
(собственно ... ... и ... ... ... ... имеет также исследование источников и средств формирования
инвестиционных ресурсов в ... ... ... ... ...... ... қарқының айқындайтын, микро және
макроэкономикалық пропорцияларды қалыптастырудың негізгі құралы. Қоғамның
инвестицияларды қалыптастыруға және ... ... ... ... ... ... мен ... анықтау жолымен жүзеге
асырылады. Қазақстан ұлттық экономикасының әлемдік шаруашылықтық ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде есепке алуға негізделеді, сонымен бірге олар
экономикалық басымдықтардың ... ... ... ... ... жаңа ... сипаттарды тудырады. Сондықтан инвестицияның қозғалысын
осы факторлардың әрекеттесу нәтижесі ретінде қарау ... ... ... оның ... формасына қарамастан,
инвестицияларға өндірістік ресурстарды ... және ... ... бар ... өсім қарқының қамтамасыз өзі (лат. – investo ... ел ... және ... экономика саласына күрделі қаржы
жұмсау дегенді білдіреді. Қаржылық (құнды қағаздарды сатып алу)және нақты
инвестицияларға ... ауыл ... ... ... ... ... ... инвестиция – ол экономиканың ... ... ... ... болу ... ... ... нәтижесі жаңа қаржының
немесе қолдағы қаржының өсуі (ғимарат, жабдықтар, тауарлы – материалық
қорлар) ... ... ... ... – ол ... облигацияларға,
басқа құнды қағаздарға жасалатын салымдар. Бұл ... ... ... ... тек жеке ... ... сатып алу, өткізу ғана жүреді. Осылайша,
трансфертті (өткізу) операциялар орын ала бастады.
Инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыраты, ал мұның біріншісі мұны ... ... ... ... ... ету арқылы орындайды. Өз мәні
бойынша, инвестиция дегеніміз, соның ... ... ... ... капиталды айтады. “Капиталды” атауы ақша ... ... еске ... ... ... ... жүйесінде инвестиция статистикасы тек
материалдық шығандарды ғана ... ... ... ... ... ал “білімге”, “интеллект”, ғылыми ... мен ... ... қызылмайды. Мұндай жол, инвестицияға жатқызылатын
материалдың компоненттер жын ... ... ... ... бермейтін.
Қазіргі макроэкономикада халық шаруашылығының жаңа үлгісінің ... ... ... жеке ... ... ... ... дербес және индукцираланған деп болуға келіп
отырымыз.
Дербес инвестиция дегеніміз, ... ... ... ... ... қарамастан жаңа капиталды құру. Дербес инвестициялардың пайда
болу себептері сыртқы ...... ... ... ... ... сыртқы рынокты кеңейтуге, халық ... ... ... инвестициялары жатады. Индуцияланған
инвестиция деп тұтыну шығындарының ... ... ... ... жасауды айтады. Дербес инвестиция мультипликация ... ... ... бастыпқы мүмкіндік серпілісіп береді.
Инвестициялық ресурстардың қалыптысуы мен пайдалынылуы белгілі бір
кезеңді қамтиды, оны инвестициялық цикл деп атау ... Егер ... ... ол мына ... ... ғылыми жобалар,
жобалау, құрылыс салу, игеру.
Инвестиция экономикалық процесте маңызды роль атқарады олар ... ... ... ... ... ... ... көлемі артады, ұлттық табыс өседі, экономикалық сайысушылық алға
жылжып, салалар мен ... ... ... ... мен ... мүмкіндік тауды. Ұлттық табыстан алынға қосымша өсім ... ... одан әрі ... ... ... ... ... ұлттық табыс есебінен құралған инвестиция оны болу
нәтижесінде оның ... ... ... ... ... ... болған сайын, ұлттық табыс өсімі жоғарылай береді; жинақталудың
жоғарғы мөлшері ... ... ... осы ... ол ... ... ... Инвестицияның абсолютті ... ... ... ... ... етеді.
Ұлттық табыстың өсуін тек өндірістік инвестициялармен байланыстыру дұрыс
және өнім шығаруды тікелей айқындайды. Мынаны атап өту керек, бұл ... ... ... және ... емес ... саласына жұмсалатын
инвестиция да әсер етеді, мұның үстіне жалпы әлемдік тенденция оның мәнінің
экономикалық потенциалды өсіруде арта түсетінің ... ... көп ... ... ... ... келеді.
Сондықтан қайта өндіру процесінде ... ... және ... ... ролі мен ... ... ... қаржы салу негізгі халық шаруашылығы қорлаоын құру мен ... ... ... ... Олар ... құрылыс ұғымынан горі
кең ұғымды білдіреді.
Күрделі қаржы салымына құрылыс – монтаж ... ... ... ... ... ... немесе етпесін, өндірістік құрал – ... ... ... мен жабдықтарға, құрылыс сметасына
кірмейтін оргтехникаға, басқа күрделі шығындар мен ... ... ... шаруашылығының негізгі қорларын қайталай өндіру инвестициялық
салымдардың түсуі тиіс үш ... ... ... кәсіпорындар мен
компаниялар есебінен жүзеге асырынатын, халықтың ақша қаражатын жинақтау
негізіндегі күрделі қаржылары негізінде жүреді.
Кеңейтілген ... ... ... ... ... мөлшерінде
негізгі көз ұлттық табыс болып табылады. Таза инвестиция деп аталатын
мұндай ... ... ... негізгі қорлардың өсімі бойынша
бағалауға болады, бірақ әр уақыт аралығында олардың ... ... ... ... әр ... ... ... дәл сәйкестегін байқау мүмкін
емес.
Күрделі салымның басқа көзі ... қор ... ... ... ... ... ... және қайталама өндіру
құрылымын ажыратып отырады.
Инвестицияның жедел өсу түрі ... ... ... ... ... ... саналады. Мысалы, өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... ... қалыпты ахуал, елеулі
түрде кешегі ... ... ... ... ал ... ... ... ертеңгі еңбек өнімділігінің өсуіне 3 қалайды және жағдайды
жақсартады.
Бүгінгі және кешегі тұтыну арасында ... орын ... ... көп ... ... инвестицияласақ, онда бізде малырақ тұтыну
жағдайы туындайды. Керісінше, егер біз ... ... көп ... ... ... және ... тұтыну деңгейі жоғарылайды.
Мәселенің бәрі осында: неге ... ... ... ... халық
шаруашылығы үшін елеулі проблемаға айналады?
Кәсіпорының өз өндірістік аппаратын кеңейтуге арнаогған инвестициялары
барлық экономика үшін ... ролі ... ... ... мысалы, түрлі машиналар сатып алуы өзімен бірге тауарлы ... ... ... ... ол ... ... өсіміне жағдай
тудырады.
Инвестиция осылайша аядағы болашақта қуаттарды кеңейтуге ғана ... ... ... ... ... ... қалай пайдаланылатының
да көрсетеді. Қуаттардың өз деңгейінде қолданылуына тауарлы - ... да ... бар, яғни ... оның ... көп ... осыны
айғақтайды. Сондықтан инвестициялық процесстегі ауытқушылық - өсім арғағын
қысқа әрі ұзақ мерзімі ішінде өзгерітіп отырудың ... ... өнім ... басм ... ірі ... алғанды –
монополия дейді. Нарықтық құрылым – ... өнім ... ... ... нарықта құрылуы мүмкін егер де өнім концетрациясы мен
капиталы өндірушілердің саны шектеулі ... ... ... шығынынан асатын монополдиялық кәсіпорындардың
баға орнату қабілетін монополиялық билік деп атайды.
Табиғи ...... ... ... ... Сураныстың тиімді
қанағаттануы өндірістегітехнологиялық шарттардың күштерінде бәсекелестіктің
жоқтығы , ол шығындардың ... жіне ... ... ... алып ... ал ... ... өндңрңстен шығарылған тауарлар
басқа ьауарлармен ауыстырылмайды, өйткені нарықтық тауарларда сураныстың ең
кіші ... ... ... ... басқа өнімдерге қарағанда.
Табиғи монополия саласы, бір ғана формадан тұрады, бірақ ол салаға кіру
үшін жасанады кедергілерден емес ... ... ... ... ... ... кәсіпорын;
- темір жол мен магистральді қызметтер, телефонды байланыс және радио
электр және т.б. ... ... ... ... ... ... қалалық электротранспорттың кәсіпорыны;
- халыққа коммуналдық қызмет көрсететән кәсіпорын;
- аудандық ... мен ... ... тасымалдыу кәсіпорыны.
Табиғи монополиялық салада сатып алушылар мен осы ... ... ... ... және ... ... жатады, табиғи монополияның
субъектілерінен шығарып алынған затты сатып алушылар сатып алады.
Антимонопольді реттеу – бұл мемлекетпен ... ... ... ... немесе болдыртпау монопольдык жағдайы жоғарлату мақсаты мен
экономикалық тиімділікті жоғарлатуға арналған.
Егер де нарық тұрақты болған жағдайды онда ... ... ... де мемлекеттік реттеу тексермеуші еді.
Бірақ нарықта оптималды жіне жоғарғы тиімділікке кепілдік бере ... ... мен ... ... ... ... ... экономиканың жоғарғы тиімділігін
реттеу керек деп жазылған. Әрбір нақты жағдайда бір шешім табу ... ... ... Сонда, үлкен мүміндіктерді мемлекет
қарастыру үшін ашуға болады.
Монополияға қарсы заңдармен оны жетілдерудің мәселелері – ... ... мен ... ... ... ... шектеудің
негізгі. Дамыған елдерде монополияға карсы заңдылықтар рынок жүйесіне
ыңғайластырылған, экономика ... ... заң ... ... ... ... заң мен олардың органдары бар кезде барлық
экономиканың тиімділігі ... ... ... ... тауар мен
қызметтің өзіндік құның ... ал ... ... ... ... ... ... дамуына богет бола алмайды. ... ... ... ... ... ... негізгі
артық жылықтарына қол жеткізеді, атап айтқанда:
- ... ... мен жаңа ... ашу ... бағаны лажсыз
төмендетуге.
- Ұйымдық, басқарушылық және ... ... Ішкі ... және ... капиталдың ауысуына, аумақтық деңгейде
- нвестицияларды ауыстыруға;
- өнім өткізу рыногын кеңейту және сол ... ... пен ... қарай
тауарларды қозғауға мүмкіндік туады.
Қазақстан Республикасында монополияға қарсы заң 1991 ... ... оған ... ... ... жоқ. ... бәсекелестікті дамытуға
жағдай мемлекеттің алғашқы қалыптасу жылдарында жасалады.
1991 жылдың 11-маусымда “ ... ... және ... шектеу туралы” Заң қабылданды, ол кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... және жағымсыз
бәсекені шектеу және сақтандыру жөнінде шаралар белгіледі.
Сол жылы ... ... ... ... ... түрлі жеке меншіктегі түрлі
меншік формалары мен кәсіпорындардың тепе-теңдігі айқындауы. ... ... ... ... құқықтық негізгі салынып,
мемлекеттік меншікті іс жүзінде жекешелендіру ... ... ... еңбек
ұжымдары иелікті, пайдалану мен басқаруды, ... ... ... мүмкін нақты адамдарға бере бастады.
“Тауар биржалары туралы” Заң іске ... ол ... ... ... ... ... яғни мемлекеттік реттеуден тыс еркін
саудаға жол ашты. 1991 жылдың арғында статистика мәліметі бойынша 67 ... ... ... ... ... ... №№№№№ , сауда
үйлерінеайналды. Бірақ олардың болғаны бәсекені дамытуға мүмкіндік берді.
Типтік ... ... да өз ... мемжоспар бағасымен емес,
анық биржада қалыптасқан баға бойынша сатуына мүмкіндік ... ... ... ... ... аяқталу кезеңіңде тұр. “Шағын
кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдану көрсету туралы” Заң қабылданды, ол шағын
кәсіпкерлік субъектілері ... ... ... ... ... Заң жәнен басқалар қабылданды.
Монополияға қарсы заңдарды жетілдіру үшін Қазақстан Республикасына 10
жылдан астам уақыт керек ... Бұл ... ... және ... ... ... ... табиғи бәсеке мен мемлекеттің
монополияның қызметаясын ... заң ... ... ... ... ... ... қатынастарының экономикалық механизмнің
реттеумен байланысты болды. Жеке алғанда “Табиғи монополиялар туралы” 1998
жылы 9 шілдеде қабылданған Заң, 2001 жылы 10 ... және 2002 жылы ... осы ... ... мен ... ... өкілетті органның
құқығы мен міндеттерін анықтап берді.
Осы заңға сәйкес табиғи монополия қызметі ... ... ... ... магистралдық құбырлар арқылы мұнай мен ... ... ... және ... ... беру мен бөлу, газ бен газ
конденсатын магистралды және бөлгіш құбырлар желілері ... ... ... ... жылу қуаттарын өндіру; электр қуатын
жүйеге техникалық ... ... ... ... ... ... ... мен техникалық мүшесіндік пен экономикалық
қатеттілік жоқ ... ... ... ... ... қызметі, жергілікті желілерді пайдалынып телекоммуникация
қызметі, су шаруашылығы ... ... ... ... пошта байланыс
қызметі.
Тауар рыногының шоғырлану деңгейі мен оны ... ... үшін ... жасалған. Егер кәсіпорын үлесі рынокта 30 % - дан ... ... екі ... ... 50 % ... ... кәсіпорының 70 % болса,
оларда мемлекеттік монополия кәсіпорындағы ... ... ... ... ... келісім бағалары, тарифтер, пайданың ... ... ... ... ... келісіледі. Олар тиімділік деңгейінің
негізділігін дәлелдейді, жабдықтардың жұмыспен қамтылуы мен пайданың қала”
жұмсалатыны жөнінде есеп береді.
Кәсіпорын ... ... ... ... үшін өкілетті орган
кәсіпорын басшыларын әкімшілік жауапкершілігіне тартады, табылған заңсыздық
тарды жою жөнінде ... ... айын ... және ... басқа да шараларды қолданады.
Сот жүйесі де елеулі жетілдеруді қажет етеді. әлі қалыптаспаған әрі тым
монополиланған рынок жағдайында ... ... ... ... ... сот ... асып келуі мүмкін.
Қазақстан Республикасында монополияға қарсы заңдарды ... ... ... ... монополиясыздандыру мемлекеттік бағдарламасы мен тұтынушылар ... ... ... ... тарапынан заңды бұзу туралы кодексінің монополияға қарсы
жауапкершілікті арттыру бойынеөзгертулермен толықтырулар ... ... ... және жеке ... ... ... ... сапаларын рыноктаға басым жағдайларға қарай баға құрылымының
нормалары мен ... ... ... қызметі реттеу;
- мемлекеттік баға саясатындағы, монополияға қарсы ... ... ... заң ... ... жасап, қолдану,
монополияға қарсы заңдарды бұзуға қарсы әкімшілік комиссияның жұмысын
ұйымдастыру;
- мемлекеттік баға саясатын, демонополизация, ... ... ... құқықтарын қамтамасыз ету жариялығын, таралады жүзеге ... ... ... кәсіпадақтармен басқа
қоғамдық ұйымдар және қозғылыстар мен байланыс орнату;
- барлық деңгейдегі монополияға қарсы органдарға – тұтынушылардың ... ... бар ... айырбас тауарлары мен қызметінің шекарасын
анықтау.
Республикада арнаулы орган – шаруашылықты жүргізетін субъектілердің
олардың ... ... ... ... ... ... ... монополияға қарсы комитет құрылған. Монополияға ... ... ... ... болып табылады:
- табиғи монополия субъектілерінің қызметің реттеу;
- монополиялық қызметті ... және ... ... ... шектен шықпау, ретсіз бәсекені ескертіп, жолын қию жөнінде
шаралар белгілеу;
- тауарлы өндіріс саласында бәсекенің дамуына және оларға ... ... ... ... мен ... ... ... қызмет
көрсету тәртібіне бақылау жасау;
- табиғи монополиялар субъектілерінің, ... ... ... ... ... ... ... (кәсіпкерлікті) қолдайтын мемлекеттік мекемелердің нормативті
актілерін жасау.
Қазақстан рыногында ірі ... ... ... “Су құбырлары” ААБ “Алматы қалалық газ” МКК, ... ... ААҚ және ... кәсіпорындар болып саналад
Нег.ізгі әдебиеттер: 39. [142-149] ; Қосымша әдебиеттер:.68, 69
Бақылау сұрақтары.
1. ... және ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғауды мемлекеттік
реттеу.
Жұмыспен қамтуды мемлекеттік реттеуде экономикалық ... ... мен ... ... ... орындары жүйесін дамытудың реттелуі;
- жұмыс орнына сұранысты реттеу;
- кадрларды кәсіби дайындау, қайта ... ... беру ... дамытудың
мемлекеттік қатысуы.
Белсенді экономикалық тұрғын-жұмысқа қабілетті жастағы тұрғындардың
құрама бөлігі. Экономикадағы ... ... және ... ... ... құрамы бөлігі болып табылады. Жұмыс істейтін
тұрғынға еңбек ресурстары да жатады.
Еңбек ...... ... ... саналы дамуы, қабілеттері
мен білімдері бар тұрғындар бөлігі.
Ер адамдар 16-63 жасындағылар, әйелдер – 16-58 жастағылар.
Экономикалық белсенді емес ...... ... ... ... Оның құрамына жататындар:
- оқушылар, студенттер, курсанттар;
- жасына байланысты зейнетке шыққан адамдар;
- мүгедектікке байланысты зейнетке шыққан адамдар.
Тұрғынның ... ... – бұл ... ... ... ... қарама-қайша келмейтін, еңбек ететін тұрғындар бөлігі.
Жұмыс бастылық деңгейі – жұмыс істейтіндердің жалпы жұмысқа қабілетті
тұрғындар санына қатынасы.
Өнімді жұмысбастылық – ... өнім ... ... жұмыс
істейтін адамдар, халықтың өмір тұрмысының дәрежесін білдіреді.
Тиімді жұмысбастылық – жұмыс күшін ... сыз ... ... ... ... ... ие болады. Осы көрсеткіш арқылы потенциалдық
жалпы ішкі өнімінің көрсеткішін анықталынады ... - ... ... бұл ... ...... халықтың үлесі жұмыс қабылеттерiн қолдана алмайды,
сонда олар «артық» халық болып қалады.
Фракциолық жұмыссыздық – ... ... ... ... ... кезiнде болады, бұндай құбылыс әр уақытта болады.
Құрлымдық ... - ... ... ... кезде, жұмыс
күшiне ұсыныспен сұраныстың ұйлемсiздiктiң нәтижесi ретiнде пайда болады.
Айналымды (оралымды) жұмыссыздық – экономикалық айналыспен байланысты,
өнiмдi шығаруы төмен түскен ... ... ... ... жұмыс күшiне
сұраныс өте төмен кезде.
Жұмыссыздық дәрежесi – ... ... ... ... күшiнiң санына
қытыныс.
Табиғи жұмыссыздықтың дәрежесi – фракциолық ... пен ... ... ... сапы. Ол жұмысбастылықты орынды
дәрежесiне сәйкес келетiн жұмыссыз жүрген ... ... ... ... ... ... құрамында 5-6 % тең.
Еңбек (бейнет) нарықы – нарықтық экономиканың қүрамының бiр бөлiгi. Ол
басқа да нарықтармен бiрге қызмет ... ...... қатыныстардың жүйесi, жұмыс күшiн ұсыну және
жалдау мен байланысты, әлде оны ... ... ... өзiне сәйкес келетiн жұмыс iздейдi, екiншi
бөлiгi жұмысты ұсынады.
Еңбек нарығын мемлекеттiк және ... емес ... ... ... немесе басқа жолдармен.
Жұмысбастылық дәрежесiн көбейту үшiн өткiзiлетiн шаралар:
- қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру;
- жекеменшік кәсіпкерлердіқолдау;
- жетіспейтін ... ... ... ... ... ... қолдану;
- жаңа жұмыс орындарын құру (жасау) арқылы кәсіпорындарда жұмыс
орындарын
көбейту;
- халықты жұмыс орны ... ... ... ... өткізу,
ашық есіктер күндерін өткізу.
Экономикаклық белсенді емес халыққа, ол жұмыссыз бос ... ... ... ... жалакысы төленетін немесе өз бетімен жұмыс
істеп жүрген халық.
Жалға алынған жұмысшылар, жалақасы төленетін, кілісім-шарт бойынша
жұмыс істейтін ... ... ... төленеді. Өз бетімен жұмыс
істеп жүрген халық өзіне жұмысбастылық қосады, ... ... ... және ... ... ... жалпы пайдадан тікелкй байланысты
болады. Өз бетімен жұмыс істейтін жұмысшылардың топ ... ... ... - ... ... кәсіпорнын басқаратын
менгерушілер, немесе өнеркәсіптен тәуелсіз методикалық жұмыстарымен
айналысатын, 1-3 жалға ... ... бар ... жалақысы төлембейтін үйіші жұмысшылар- туысқандарда ақшаға емес
жұмыс істеп жүрген ... ... ... мүшелері туысқандық қарым – қатыныста
болалады, кәсіпкерлік ... ... ... ... адамдар, еңдек жасындағы адамдар, жұмыс істемей
жүрген, ... ... ... ... ... олар әр ... ... дайын.
Жұмыссыздықтың дәрежесі – жұмыссыз жүргендерді санның бөлігі жалпы
белсінді
(жұмыс ... ... ... ... ... биржаларына өтініш білдірген адамдардың саны.
Еңбекпен қамтамассыз етілген адамдар саны, ... ... ... ... ... ... негізі себептері және формалары және ... ролі ... ... ... қалыптасуының процессы
және оның дамуына мемлекеттің өтін. Еңбек өндіруінің өсу ... ... ... ... ... ... ... Заны және Филипс
қийсығы.
Инфляция, жұмыссыздық, жалакысы және ... ... ... ...... негіздері және кедейлікпен куресу меселері және
халықтың әр турлі жіктерін (қабаттарын) ... ... ... ... ... саясатын іске асыру әдістері. Жалпы пайдаларды
әділеттік реттеу. Халықтың тұрмыстық жағдайының дәрежесін ... ... және ... ... экономикалық ролі және оның салаларының
ішінде нарықтық қатынастарының дамуы. Адамның ... ... мен ... ... ... инфрақұрымының дамуының мемлекеттік реттеу
және оның механизмдары. Дамуының негізгі көрсеткіштері: денсаулық ... ... ... және оларды дәйектеме әдістері.
Қосымша әдебиеттер: 53, 73,74,75,78,79.
Бақылау сұрақтары:
1. РК еңбек қорларының құрамы.
2. Жұмыссыз жүрген адамдармен өндірілген ... және ... ... шектеу.
3. Жұмыс істеп жүргендерді және жұмыс істемегендердің динамикасын
қарастыру ... ... ... және ... жұмысбастылығы.
5. Өз бетімен жұмыс істеп жүрген қызметкерледі топтау.
9 Дәріс. Мемлекеттің инвестициялық саясатын қалыптолуы және оны ... ... ... ... – бір-бірімен байланысты
мақсат
жиынтығы және салымдар корларының құрлысын экономика үшін ... ... ... ... бұл ... ... ... және
басқа салаларында өткізіледі, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің, мемлекеттің.
ҚР президенті Н.А.Назарбаев ойлайды, ... және ... ... құру ... ... (қолайлы) инвестициалық жағдай
жасау керек, келешекте экономикалық даму үшін сырқы және ішкіқорларын жегу
керек. Жайлы жағдайдың қалыптасуының ... ... ... ... ... жағдай қалыптастыру; Қазақстанның инвестициалық рейтингін жағары
қалыптасуы; қор нарығының тездетіп дамуы» (Н.А.Назарбаев. ... ... ... жету үшін ақша – ... және ... ... олар ... толуын ынталындырады; жеке
инвесторлардың қаражаттарымен қаржы махинацияларына бөгет жасау керек ... мен ... ... ... реттеу (тәртіпті ұйымдастыру).
Қарларды сыртқа шығуын тоқтату және қордың үшін ... ... ... ... ... ... ... мәліметін кенейту, мемлекеттің несие рейтингін ... ... ... ... ... қорлар нарығына шығуға
ынталандыру; инвестициалық ... ... ... ... ... тарту.
Инвестициалық жұмыстарының реттеу әдістері ... ... ... ... ... құрылған инвестициалық реттеушілер;
- мемлекет жағынан инвестицианы ынталандыру экономикалық әдістері;
- мемлекет ішіндегі инвестициалық ... ... ... ... ықпал ету.
Инвестициалық саясатының негізгі міндеттері (мақсатттары):
а) инвестициалардың ... ... және ... көлемін кеңейту
инвестициаларды жетілдіру арқылы;
б) мемлекеттік инвестициаларды
Инвестициалық процессі. Өнімшығару ... ... ... іс-кимылдарды, ұлтың қорын көбейтуге арналған. Ұлтың қорын ... ... ... ... көп ... ... процессі әлеуметтік өнімшығарудың бір бөлігі болады. Ол
өнімшығару процессінің барлын сатыларын (кезеңдерін) көрсетед: ... ... ... ... ... береке жағынан ғана.
Инвестиция іс-қимылдары – қайтарым байланыстың бір қатары.
Инвестиция – экономиканың әр түрлі салаларындағы кәсіпорындарға ұзақ
уақытқа ... ... ... ... және жекеменшік
ақиқаттық және қаржылық, ішкі және шетілдік болады.
Мемлекеттік инвестициалардың мақсаты – ... ... ... етуге жағдай жасау.
Жекеменшік инвестициалардың мақсаты – салынған қаржыларынан қосымша
пайда табу ... ...... бір ... ... ... ... салым.
Қаржылық инвестициалар – бағалы қағаздарға қор салымдары. Бұл кезде
жекеменшік атын сатып алу жайлы айтылады, және ... ... ... ... айтылады.
Ішкі инвестициалар резидент қаржылар есеп арқылы жүзеге асырылады;
шетелдік инвестициалар – резидентер емес қаржылар ... ... ... негіздері (бұлақ қайнары) олар да ішкі және шетелдікке
бөлінеді. Ішкі ... ... өз ... ... ... ... ... жекеменшік қаражат қайнары кәсіпорындардын жинақтары
болады. Кәсіпкерлер өздеріні пайдасынан амортизация есеп ... ... ... ... ... ... жасаялады. Егерде ол
қаражаттар жетпесе, кәсіпорындар құнды қағаздары екішірет шығару ... ... Ішкі ... ... ... ... ... бюджеттер, бюджетке жатпайтын қорлар, жекеменшік үй
құрлысына арналған шығындар, ... ... ... саналатын банктерден
несие алу.
Қазақстанның экономикасына салынған шетелдік инвестициалар:
Тікелей шетелді ... ұзақ ... ... ... мен
проектермен байланысты.
Портфелдік шетел инвестициалары – капиталдың өсіміне салымдар, ... ... алу мен ... ... Олар ішкі инвестициаларға екі
пайда көрсеталады: қорлар нарығында ... ішкі ... ... ... бағасының өсуіне ықпал ... ... ... ... ... ... қаржылық қарларының кірісін камтамасыз етеді.
Мемлекеттің инвестициалық іс-қимылдарына ықпал етудің екі түрлі
әдістер бар:
Пассивтік әдіс ... ... ... ... ... ... ең ... инвестициалық түрін таңдайды.
Активтік әдіс (Белсенді әдіс) ... ... ... және де ... ... ... ... арналған мемлекеттік қызметтерімен салық және бюджеттік салаларында
өткізілетін жұмыстарымен байланысты.
Пассивтік әдіс – ... ең ... ... түрін
таңдаған кезде мемлекеттің инвестициясына инвестиция рационалдық құрымын
табуын мәселесі пайда ... ... ... ... мен ... мемлекеттік қолдауының басымды бағыттарын негіздеу құралдары
болып келесілер табылады:
- ... ... ... ... ... мемлекеттік экономикасынын дамуының басқа динамикалық және жартылай
динамикалық үлгілері;
- тұрғызылған баланс жүйесінің инвестициалық ... және ... ... ... ... ... ... балансы,
капиталдық салымдарының балансы болады.
Белсенді әдіс ұлыста инвестициалық ортасын ... ... ... ... ... ... ... көтеру үшін негізгі жолдары:
- жекеменшік кәсіпкерлердің жұмыстарына жайлы жағдай жасау;
- ел үшін ... және ... ... ... ... ... инвестициялар қаржы тиімділігін халықаралық бағалау критерияларын
енгізу, олар ... ішкі ... ... ... ... ... ... құн;
- салық жеңілдіктер арқылы жекеменшік секторының ... ... ... және ... ... ... ... инвестициялық жұмыстарының негізгі ұстанымдары.
Мемлекеттің инвестициялық ... ... және оның ... ... ... мемлекеттің экономикасына дамуына әсірететін
инвестициялық жұмыстарының ролі және түсінігі. Келешекте ... ... ... ... ... ... инвестициялар өзіне келесі элементерді
қосады:
- негізгі капиталға инвестициялар:
- негізгі қаражаттарды күрделі жөндеу жасағанға шығындар;
- материалды ... ... ... толтыруға арналған
инвестициялар;
- өндірістік емес метериалды және материалды активтерге инвестициялар
және басқа да қаржыға жатпайтын активтерге инвистициялар.
Негізгі ... ... және ... ... ... жабдықтарға, асыл-тұқымды жануарларды сатып алуға;
егістер, пайдалы кеңдерді зерттеуге, компьютерлік және программалық ... және ... ... түп нұсқаларына жаңа ақпараттар;
өндірісте бірен-саран пайдаланатын арнайы білім.
Негізгі капиталға инвестициялар ... ... ... ... ... ... ... құрал жабдықтар, аспаптар
және инвестор; негізгі қаражаттар: үймарат және құрылыстар, өндірістік
құрал ... және ... ... ... және жұмыстар.
Көрсеткіштер: негізгі қаражаттарды жұмысқа ендіргенде, өзінің құнына
кәсіпорынмен есеп уақыт аралығында бітіріп жұмысқа ... ... ... ... және өндіріске ... ... ... құрал жабдықтар, көп жылдық егістер құны, және басқаларда
жатады.
Жекеменшік секторының инвестициалық белсенділігін ... - ... ... ... реттеу, экономиканы өнеркәсіп
топтарының қолыптасуымен байланысты институционалдық өзгеруі, жекеменшік
хұқықтарын ... ... ...... белсенділігін көтеру
үшін мықты құралдардың бірі, сол ... ... ... ... мен ... инвестициялық мелімді қабылдаған кезде
маңызды сұрақ болып табылады. Салық салу құрлысы инвестициялық ... ... ... ету ... ... ... ... түрінің бірі болып табылатын:
- амортизацияны тездету саясаты;
- салық салуларының жеңілдету құралдары.
Амортизацияны тездету саясаты негізгі ... ... ... құнына көшіріп қою ... ... ... байланысты.
Амортизацияның бұндай түрі – мемлекет ішіндегі инвестициялық белсенділігін
көтеруге ... ... ... ... - ... аппаратын белсенді жаңартып жатқан
кәсіпорындарға салық салу ... ... ... ... етуге маңызды құралы болып табылады.
Қаржылық-өнеркәсіптік топтарын құрылуы, холдингпен ... ... ... қатысқан мүшелеріне жаң фирма құру арқасында жұмыс істейтін
диапозондарын кеңейтеді және де ... ... ... ... ... бақылауды жүргізу үшін, үлкен ... ... ... ... экономикалық байланыстарды жетілдіру,
кейіп арасында тәуекелді реттеу және салық салу дәрежесін төмендету.
Жекеменшік хұқықтарын қорғау. Инвестициялық ... бір ... ... ... ол инвестициялық кірістерді не ынталандырады
немесе кедергі болуда мүмкін.Инвестиция жұмыстар үшін ... ... және ... ... ... әртүрлі экономикалық іс әрекеттерге рұқсат
беретін лицензиялар болып табылады.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Министерствасы (инвестициялық бағдармаларды дайындайды);
- Қаржы Министерствасы ... ... ... ... минимумын қамтамасыз етуге аспап ретінде
қолданылады);
- Мемлекеттік инвестициялық компаниялары және ... ... ... ... ... ... ең тиімді
проектеріне).
Инвестициялық компаниялары (қорлар) – портфельдік немесе шынайы
инвестициялар ... ... ... қаражаттарын тиімді
орналастырумен айналысатын несие-қаржы жүйелердің бір түрі.
Инвестициялар ... ... ... мәселері және қайнарлары.
Ішкі инвестициялық қорларымен шетел инвестициялар арасындағы ең оптималдық
ара қатынасын таңдау. Инвестицияның ұсынысы мен ... ... ... теңдеу.
Шаруашылық субъектерінің инвестиция белсенділігін көтеруге арналған
ролі және оның механизымы. ... ... ... ... арналған бағдарламаларын зерттеу, және инвестициялық пректерді
бағалау. Инвестицияларды жаңа оңтайлы ... мен ... ... ... Кәсіпорындарының инфраструктурасы мен саласының
дамуының ... ... ... ... ... әлеуметтік-саяси тұрақтысы; заңды актілерінің жұмыс істеу ықпалы;
экономикалық реформаларыны терендетуіне қарай ақшаның құнысының тұрақтысы;
экономикалық байланыстар ішіндегі мемлекет ... ... ... инвестициялық потенциалын тиімді пайдалану үшін қаржы-
бюджеттік және ақша-несиелік аспаптар қолданылады. Инвестициялық-құрылыс
комплексінің ... ... ... және ... ... және ... құрылысының капиталдық салымдар
және тиімділігінің көрсеткіштері.
Негізгі әдебиеттер: 43, 44; ... ... ... ... ... ... немене және оны қайда пайдалынады?
2. Инвестициялардың негізгі ағындары.
3. Мемлекеттің экономикасының дамуы және инвестициялық ағындарының
темпларының өсуы.
4. Мемлеке ... ... ... ... Жер қорларын пайдалану.
Қазақстанда жер-табиғат байлығы, және ол адамнын іс әрекетінен
байланысты.
Жердін тиімділігінің ... ... ... ... және ... ... саналады. Санауға жеңілдету үшін ҚР жер шаруақожалық
жеріне және шаруақожалық емес деп ... ҚР жер ... ... ... 2724,9 мың кв. км., батыстан шығысқа дейін 2925 км. созылып жатады,
ал оң түстіктен сол ... ... 1600 км. ... Жалпы жер алаңынан
ауыл жеріне 144,9 млн.га жатады, басқа салаларының ...... ... ... ... ... жер-5021;
- жайлым жер-185188 мың га.
Ауылдарда 92998 әртүрлі шаруа қожалықтар ... ... мың ... жер мекендер солардың ішінде 81153 шаруа қожалықтары.
Шаруа қожалықтардың көлемі жер бөлімінен анықталады. Мемлекетте
орташа санын ... бір ... ... 398 га ... ... га;
Қарағанды обл.-1868 га;
Оң түстік Қазақстан-30 га;
Қостанай обл.-311 га.
Жер өндірістің ең басты құралы. Жер – ... ... деп ... ... және ... ақшамен бағалау. Жерді ақшамен және балдармен
бағалау. Аграрлық секторында жер мен ... ... ... ... ... ... өндірістің негізгі болып табылады. Аграрлық
секторында жер мекендерінің ... ... Әр ... жер ... ... ... Әр түрлі жер мекендерің тиімді
пайдалануының анықтауынын ... ... құны және ... байланысы. Аграрлық кешеннің көб жақтысы және
ауылдың материалдық-техникалық ... ... және ... ... ... ... ... ролі.
Қазақстанда жердін мекенін тиімді пайдаланғанын жер алаңынан қанша
өнім шығарғанан анықталады. Сол ... ... ... ... өнімдері
анықталады. Олар: бидай, көкөністер, ... май ... ... және дәрі ... ... жем ... қожалығының өнімдерінің пайдалығы өнімнің сапасынан, көлемінен,
құнынан анықталады. Өнімнің құнын ... ... оның ... жер
жыртыуна, реттеуіне, өнімді өткізуіне немесе малға жем жасап берген кеткен
шығындар ... ... ... көлемінен өсіріп шығарған өнімнің жалпы
пайдасын анықтайды. ... ... ... ... ... таза ... көреді.
Көб несе шаруақожалық өнімдері, пайда алып келмейді. ... ... май ... ... сүт, сиыр және қой ... ... ... жағдайдың негізі себептері: өнімділігі төмен және шығындары көп
кетеді. Сол себептен мемлекет ... сіз ... өз ... ... ... ... Ұсақ ... қожалықтарда механизация мен
автоматизацияны енгізу, зиянды жәндіктермен, аурулармен күресуге, жерды
химиялық тыңайту, жоғары ... ... және ... ... жоқ.. Осының нәтижесінде өнімді шығаруға кететін
шығындар өткізетін өнімнің бағасынан едәуір тез ... ... олар ... ... ... ... жерлерді кеңейту шаруа қожалықтар үшін бір шемілмейтін
мәселе болды, өйткені бұл жұмысқа үлкен ... ... ... ал ... ... ... ... шаруашылығының култураларының жаңа түрін және малдын жаңа асыл
тұқымдарды шығару диқандар үшін ... ... ... Ал ол сыз жоғары сапалы
өнімді шығаруға ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік бар деп
сапалады. Өйткені өткен ғасырдың 80-90ж. оның бәріде ... ... ... ... сыртқы нарығынды аса бәсекелінді емес деп саналатын деп те ... ... ... ... жүн, ... терісі және алматының апорты
сыртқы нарықта ылғийда жоғары сұраныспен пайдалынатын.
Мемлекет үшін ... ... ... ... жоқ деген аңыз бүгінгі
күнде ауқатты ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік жоқ
болса, оны етке, сүтке, жүнге, теріге, жұмыртқаға айырбастауға болады. Ал
сол өнімдерді импортқа ... ... ... ауыл ... жаңғырту бір ... ... ... ... үлкен кәсіпорындарды ұйымдастыру өндіріс
концепциясы. Ауыл ... ... ... ... ... ... баруға қажеті жоқ. Бізде бидай, сүт, ет, жүн, каракүл, жұмыртқа
фабрикалары болған.
Ауыл шаруашылығы: болашағының ... және ... ... ... Ауыл ... ... дамуының оңтаилы жақтары, және
оптималды үйлестіру.
Аграрлық секторының өндіруінің темпларын тездетіп өсуі ... ... ... ... Агрокәсіпорындар комплексінің
секторларының арасындағы ұйым-шаруашылық байланыстарды нығайту жұмыстарында
мемлекеттің ролі.
Шығарылатын өнімнің сапасын жоғарлату және ... ... ... ... ... қызықшылығын көбейту керек.
Шығарылған өнімнің бірлігіне кеткен шығындарды ... ... ... ... дәрежесін және ауыл шаруашылығының
өнімдерінің пайдалығыны көбейту жер пайдалануының ... және ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылығының
өнімдерін сіңіру, мал өсіру шаруашылығы, егін ... ... ... ... Ауыл шаруашылығының өндірісінің механизация
дәрежесін көтеру жағдайы, және ... ... ... өндіру концепциясы өндірістің көлемін көбейтуінің
алғы шарт.
Жануарлардың ауруларынан керекті ем ... онда ... ... Көб ... ... ... және де ... ұйымдастырса онда өнімнің көлемін де тездетіп көбейтуледі.
Ауыл шаруашылығының өнім шығару көлем жоспарларына анықтауына мемлекет
жүйелерінің әдістері мен ... ... ... капиталының
өтімділігімен және қорқайтарымының өсуі, ... және ... ... ... 12, 14, 75. ... ... 3, 5
Бақылау сұрақтары:
1. Жер қорының құрамы және оларды пайдалануы.
2. Жер қорының тиімділігі.
3. ... егін ... ... ... Жер ... ... жоспары.
5. Жердің приватизациясы мен сатуы.
11 Дәріс. Экономиканың қаржы-бюджеттік реттеу әдістері
Бүгінгі ҚР қаржы-бюджеттік жүйесі және оның ...... ... ... ... ағын мен ... ... айналысады
сондықтан мемлекет қаржы.
«Экономиканың қызмет еткеннің әр кезеңінді және ... ету үшін ... ... ... қаржы әдістері мен
тәсілдері мақсатты бағыттылған ... бұл ... ... ... реттеу болып табылады». (Мельников, Ильясов)
Экономиканы реттеу қаржы әдістері әлеуметтік дамуына ... ... ... ... ... ... зерттеу, оның барлық жүйелерінің пікірін білдіретін;
демократиялық жүйесінің ... көз ... ... ... ... ... келесі жағдайлар болу керек:
- экономиканы қайта құрылған құрылыс;
- шаруашылық процесстерінің және құрылыстарын демонополизациясы;
- бәсекеліндікпен кәсіпкерліктің дамуы;
- жылжымалы өндіріс шарттарының ... ... ... ... ... ... ... бос жылжуы.
Экономиканы реттеу басымды қаржы механизмы және құралы берілген қаржы
реттеу әдістерімен тәсілдердің түрлерін пайдалынады олар: экономикалық ... ... ... бюджеттік, мемлекеттік-несие, кеден-нарық
белгілеу түрлері, валюта-қаржылық, шаруашылықтың ішкі реттеу түрлері.
Реттеу тәсілдері айтылған ... ... ... ... ... олар ... қаржы түрлерінің субъкатегориясына да тән және
жалпы барлығына да ... ... ... ... субвенциялар,
судсидиялар, трансферттер болып табылады, ал салық түрінде-тікелей ... ... ... ... ... сыртқы
несие, сыртқы қарыз.
Қаржы реттеу негізгі тәсілдер болып табылатын: ... ... ... ... дәрежесі. Құнды қағаздарға және халықаралық төлем
қаражаттарға курстар ... ... ... ден сақтандыру түрлері.
Мемлекеттің фискалдық саясатынын әрекетін көтеру қажеттілігі және оны
іске асыру негізгі ... ... ... ... ... ықпал ету
екі түрлі жолдарын қарастырады, ... ... ... модель) және
ұсынысқа (ұсыныс теориясы).
Бірінші түрінде салықтың азайған кезінде бірлескен ... ... ... ... ... теңдік күйінен жоғары қарай жылжып
кетеді. Ол халық өнімін және ... ... ... ... ... ... Салықтың азайғаны бірлескен ұсыныстың көбейтуіне ықпал етеді,
себептен елдің жинақтарымен, жалпы пайдасы, ал ... өсе ... ... төмендеуі салық кірістерінің әр қашан ... ... ... ... және ... ... ... салық базасы кеңейеді. Мемлекеттік салық жинау жүйесі және
бюджетке салық кірістерінің көбейту ... ... ... ... ... өсуі ... ... шейін салық пайдасына өсуіне ықпал етеді, одан кейін, ... ... ... ал ... ... бюджет пайдасы түсе бастайды. Осыдан
салық салудың жеңілдетудың арқасында ... ... ... ... ... болады. Лафферанын ойынша жалпы пайданың
30% көп ... ... ... ... 40-45% ... халықтың жинақтары
азайып, экономиканың жекеменшік секторына инвестициялар азайяды.
Салықтардың азайуы ... және ... ... ... ... бар. ... ұсынған және өндірістің көлемін
кеңейткен капиталдық және еңбектің саны көбейген себептен салық ... ... ... пен ... ... ... ... шаруашылықтардың саласынан
салық жоғары салынатын саласына ... ... ... ... тиімділігі өседі.
Мемлекеттің қаржы жүйесін реттеуінде экономиканы ... ... ... Ол сіз ... қаржы қорын тиімді және мақсатты
бағыттылған пайдаланамайсыз. ... ... ... ... ... және осы ... қорларының арасындағы байланысын анықтау керек. Ол
үшін келесі аспектілерді ... ... ... ... ... ... ... және халық арасына рационалдық реттеу және ... үшін ... ... қолына қаржы қорларын
топпостыру;
- өкметтің қызметтерін іске асыруына арналған мемлекеттік мүшелерін
асыруға қамтамасыз ету;
- өндірістің және қызмет ету ... ... ... ... ... тұрмысы нашар бөлігін зейнеткерлік әлеуметтік қорғау. Сол
мақсатпен бюджет саясаты ... ...... кіріс пен шығындары дәрежесін реттеу және
экономикалық белсенділігін және жалпы дәрежесін, нарықтық теңдесін және
ұлттық ... ... ... ... ... үшін ... саясаты – ол мемлекет шығындарының, салық ставкілерінің ... ... ... жүйе – мемлекеттік билігінің ... ... ... ... ... ... ... құрұлуының
басты принципі, мемлекетпен салық төлеушілерге ... ... ... ... жолы ... ... ... бюджет
жүйесін федералды және (консолидироваы) бірлескен бюджеттерден құрылады.
Мемлекеттік бюджет – ҚР ... ... ... ... ... ... ... саясатын өткізетін мемлекет
мүшелерінің маңызды құрал.
Консолидированный (бірлескен) ...... ... ... ... реттеу ішіне мемлекеттік дәреже және аудандық ұйымдар ... ... ... экономикалық саясатын өткізген кезде басты
үкіметтің және аудандық әкімшіліктер үйымдарының шамалдарын және ... ... ... Мемлекеттік және жергілікті бюджеттерінің пайдалынған
тұралы отчеттар және қаржы жүйесі.
Мемлекет биілігінің мүшелерінің қызметтерін ... ету үшін ... ... мен пайдалану негізгі қаржы жоспары мемлекет бюджеті
болып ... ... ... ... және ... бюджеттерден
құралады.
Мемлекеттік бюджет құрамы бюджеттің кірістер мен ... ... ...... ... ... ... Олар әр
түрлі салықтардан, жинақтардан, бюджетке капиталмен ... ... ... ... Салық тан түскен кірістер бюджеттін ең ... ... ол ... ішіне міндетті түрде халықпен, жеке және заңды
тұлғалар мен төленетін салықтарды және ... ... ... ...... ... және ... меншігімен пайдалынған
үшін төленген және сыртқы экономикалық жұмыстарынан, мемлекеттік мүліктерін
жекемендіруден, және басқа да несие және ... ... ... ... ... «Қазақстан-2030» кітабында жазған сияқты. ҚР
үкіметі өзінің салық бюджеттік саясатын ұзақ уақытқа арналған ... ... ... және ... ... мәселеріне қарай өткізеді.
Мемлекеттің бюджетіне жалпы кірістеріне қарай 2003 жылдын 1 ... ... 517299 млн. ... ... оның ... салық кірістері
93,3% салық емес төлемдер 4,9% басқа ... 1,8%. Ал ... ... ... 482897 ... ... корпоротивтік пайдадан
түскен салықтан 33% табылады, қосылған бағаға салықтың бөлігі ... ... ... ... ... 8,9%, ... салықтарынын
төлемдері 37%.
Бюджет шығындары – ол қаржы қаражаттар, экономиканың және әлеуметтік
салаларының дамуына, қорғанысқа, ... ... ... және ... ... ... ... саяси;
- әлеуметтік;
- шаруашылық.
Саяси қызметтері бар әлеуметтік-экономикалық қатарын сүйемелдеу ... оның ... ... ... ... бағу, қауіпсіздікті
сақтау, сыртқы саяси жұмыстарын ж.б. шығындар кіреді.
Әлеуметтік қызметі - әлеуметтік-экономикалық ... ... өмір ... әр ... ... ... сақтау, білім
беру, мәдиниет, ғылым, дене шынықтыру т.б. қызметтерді ... ... ... және ... ... тірек болу, антимонополдық жұмыстар
өткізу арқылы мемлекеттің экономикасында нарықтық ... ... ... ... шаруашылығының болек ең маңызды ... ... ... ... ... қайта өзтерту (ауыл шаруашылығы,
өсіңіру кәсіпорындар);
- отандық ... ... ... нарыққа шығуына қолғабыс
болу;
- сыртқы және ішкі ... ... ... іске ... түрлі қызметтерінің бюджеттік шығындарының бірліктігін табу
мәселесі болып
тұр.
Бюджеттің ... ... бір ... қалынтасыуы: салық
және
салыққа жатпайтын кірістермен ... және ... мен ... түскен пайдалар.
Бюджеттің шығындарын реттеу, өзіне әлеуметтік-мәдини және ... ... ... ... ... ... және басқару
мүшелерін асырауға арналған, хұқық сақтау мүшелеріне, ұлттық ... ... ... ... ... қызмет ету және
кәсіпорындардың бір бөлігіне, ауыл шаруашылығына құрылыс, транспорт ... ... ... ... ... ... мемлекет бюджеттің
пайдалары мен шығындарының көммдерін теңдеумен байланысты.
Бюджеттің дефициті – мемлекет шығындары ... ... ... ... ... ... ... дефицитіне мемлекет жағынан қосымды
ішкі сұранысқа сияқты қарауға болады. Мониторлық концепция бойынша – ... ... ... көп негативтік ақырлар келеді, сол себептен дефицит
пен ... ... ... ... ... ... ... ішкі қарыздары, мемлекет құнды қағаздары сату ... ... ... ... ... ... мемлекет сыртқы қарыздары, жеке кәсіпкерлерден, ... ... және ... ... ... ... қарыздар
арқылы іске асырылады;
- ақшаның эмиссиясы.
Мемлекет қарыздары – ... ... ... ... шартымен
ақша
Қаражаттары қарыз алуы. Қарыздар мемлекеттің экономикалық саясатында және
пайдалынады: мемлекеттің ішкі ... жеке және ... ... ... несиеберушілерден алыгған қарыздар.
Мемлекет дефицитті және ... ... ... ... ... ... бюджетінің жүйесін жетілдіру және оның қаржы ... ... ... ... ... ... Мемлекет қарызын жабу
әдістері және мемлекетпен ... ... ... ... ... пайдалану процессіне мемлекетпен ықпал ету механизмы.
* Мемлекет қарызы – ... ішкі және ... ... ... ... ... ... қарызына қызмет ету – ол алынған қарыздарының пайыздарын
уақытында төлеу ... ... ... ... ... ... қарызы да
үлкен болады. Өсіп бара жатқан мемлекет қарызы ішкі ... ... ... саласына жеңіл емес ақырларды алып ... ... ... ... ... сыртқы немесе ішкі болады.
Мемлекеттің ішкі қкрызы мемлекетпен ішкі ... ... ... банктерге, қаржы ұйымдарға, халыққак.
Мемлекеттің сыртқы қарызы. Мемлекетпен басқа мемлекеттерден және
халықаралық қорлардан ... ... ... ... ... – мемлекеттің қарыз алу құралы. ... ... ... қазна вексельдер түрлерінде болады.
Мемлекет облигациялар – олар мемлекет қарыз міндеттері, берілген бір
уақытқа, белгіленген пайызбен, қайта ... алу ... ... ... 2, 4. ... ... 12, ... сұрақтары:
1. Мемлекет пайдаларының құралы және құрамы.
2. Мемлекет шығындарының
3. ... ... ... ... элементері.
4. ҚР бюджетінің шығындарының негізгі элементері.
5. Мемлекет бюджетінің басқа кірістер мен ... ... ... ... ... саюсаты жұйелерiнiң негiзгi
бағыттары.
Қазақстан-2030 кiтабында жазылғандай (А. 2000. с.34. Н. А. Назарбаев)
қаржы несие саюсатының басты ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы банк жүйесiнiң күшейту,сақтандыру
нарығын дамыту,банк тарапынан кәсiпкерлерге несие беру ... ... .Бұл ... ... пен ... банк ... айырбастау курсын
қолайлы дәрежеде ұстап ... ... ... Ашық нарықтың бағытының
негiзгi құралы болып,Екiншi дәрежедегi банктордың қайта қаржыландыруы мен
реттеуi ... ға ... ... ... ставкасын азайуы
белгiленiп отыр.
Кепiлдiкке алынған депозиттер ... ... ... ... оның ... да параметiрлерi,банктердiң санын ұлғайту, халық
аралық стандартқа көшу кезiндегi қатысушылардың және қойылатын талаптар.
Ипотекалық несилердiң ... ... ... ... ... алу ... жүзеге асырылады.
Қазақстан Республиксының қаржы несие саюсаты-Мемлекет саюсатының бiр
бөлiгi, инфлюциюға қарсы ... ... ... ... ,қаржы
нарығының тұрақты жұмыс iстеуi.Қаржы-несие саюсаты ... ... пен ... ... ... саюсаты экономикалық коньюктураның ... ... ... саюсатының басты мақсаты экономикалық жүйеге
көмек көрсету,ол инфлюциюның жоқтығы мен ... ... ... ... ... ... тепе-теңдiгiне сүйенiш болу, айналымда жүрген ақшаны реттеу
және бақылау.
-теңгенiң курсын реттеу және экономикада инфлюциюлық құбылыстармен күресу.
-экономикалық айналымды реттеу және ... ... ... ... экономикалық секторларын қамтамасыз ету;
Ақша-несие саюсаты ақша ... ... ақша ... ... ... ... ... ж т.б арқылы
өткiзiледi.Ақша айналымның реттеуi ақша көлемiн ... ... ... ақша ... жалпы қосынндысынатең.
Ақша массасы өзiне келесi құралды элементтердi еңгiзедi:
-қолдағы ақша ;чектiк салыныстар, ... ... ... және ... ... ... ... емес өтiмдi қаражаттар.
ҚР.экономикалық талдауда ең жиi пайдалынатын ... ақша ... ... ... ... млн.тг., құрамына кiретiн:халықтың аударатын депозиттерi
М2 млн.тг.құрамына кiретiн:халықтың басқа тенгемен салынған депозиттер;
банктiкi емес заңды тұлғалардыың ... ... және ... ... салынған депозиттер кiредi;
М3 млн.тг. құралына кiретiн халықтың және банктiкi емес ... ... ... ... 1 ... ... ақша ... қосмымды саны болған :М0-190039
млн. тг..М1-362465 млн. тг. М2-620186 млн. тг. ... млн. ... ... меншiктi салмағы 21,2% ,ал М3 жалпы iшкi өнiмнiң iшiнде
20,4%
Ақшаның ... ... –ол ... экономикаға қызмет ететiн жалпы
ақшаның саны. Бұл көрсеткiш өзiнiң санына банкноттарды,айналымда жүрген
тиындарды ,банк депозитерiн және ... ... ... ... ақша- несие ... ... ... ... ҚР ... ... қызмет етуi.Қазақстанның
ақша-несие жүйесiнiң жетiлдiру және ... ... ... ... рөлi.
ҚР ақша-несие қатынастарының және ақша айналымын реттеу заңды және
негiздерi.
Ақша айналым заңы ... ... ... бiр ... ... нарықтық
экономикасының қызмет етi процесiне қамтамасыз етуге қажеттi және өнiмдi
,қызмттердiң алып сатуға қажеттi. ... ... ... ... формуласы:
Б(Ц)+Т(П)–Н(Н)–ВП
(Д)А=
СО
Б (Ц) -өткiзетiн өнiмдер және қызметтер бағаларының қосындысы
Т(П)- берiлген күннiң төлемдер қосындысы
Н(Н)- төлемдер қосындысы, берiлген төлем күнi ... ВП- ... ... басу қосындысы
СО-ақша қаражатарының айналымының жылдамдығы
Д(А)- берiлген күнге айналымда жүрген ақаш ... ... ... ... ... - ... айналымда жүрген
қағаз ақша қаражаттар арықтарының толып кетуi ,ол арқылы ... ... ... және ... ... өсуiнiң бiр белгiсi.
Мемлетпен несие қорларын пайдалану және дәрежесi ... ... ... ... және ... құралдар.
Мемлекеттiң экономикасына дәрежесi екiншi банктердiң несие салымдары.
Экономиканың салаларына салынған екiнщi дәрежедегi ... ... ... және ... төлемдерi. Ақша қорларының және
ақша айналымның құралы және мемлекет ... ... ... ... ... банктердiң негiзгi көрсеткiштерi.
Макроэкономикалық тұрақтысын және тепе-теңдiгiн сақтауын ... ... iске ... ... ... және қызметтерге бағалар
қалыптасқан кезде ақша айналымның ақша құру факторлары мен байланыс
Мемлекеттiң баға құру процессiн негiзгi реттеу ... ... ... және ... дәрежелерiн қою.
-Амортизациаюлық саюсатынн және салық ставкаiлерiнiң өзгеруi;
-Мемлекеттiк сатып алуын орындау ;
-Шетелмемлакеттердiңбағаларды ... ... ... және оның өтiп шығу ... ... бар .Ол ... ... ақша көбейген кезде ;сатып
алушылардың сұранысы да көбейедi сол кезде ,инфлюцию ... ... ... ... орта ... өсу ... дәрежесi бiр айдың ,кварталдың,жылдың iшiндегiпайызды
өзгеруi.Болашақта ... ... ... айтылады. Инфлюциюның
себептерi сұраныс ұсынудан пайдаболады. Сол ... ... ... ... нарықтық экономиканың дұрыс реакциюсы. Оған нарықтық
қатынастар шарттарының, ақша мен тауардың,сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... бiрi деп қарау керек.
Инфлюциюны тереңрек оқыған оқыған кездешығындар инфлиюцасы және ... ... ... ... ... ... үшiн ... құралдар
шығындары өсiп кеткеннен пайда болады. Шығындар инфлюциюсының негiзгi
себептерi-жалақының өсуi , ... және шикi ... ... өсу ... инфлюциюсы –артық сұраныстыңықпал етуiнiң ... ... ... ... ... негiзiнде келесi заң жатыр: сұраныс үлкен
болса,бағалардажоғары болады.Инфлюциюлық жағдайдаы ... үшiн ... ... ... ... ; ... спиралi
көрсеткiштер пайдалынады.
Басылған (көрiнбейтiн) ... ... ... ... ... және қатты реттелген бағалармен .Ол қолдағы ақшаның
кобейгенiмен және олардың құны ... ... ... ... ... ... ұзақ ... iшiнде инфлюциюның
дәрежесi жоғары немесе ұзақ болып тұрады.
Гиперинфлюцию –тауарлардың бағалары және ақша мөлшерiнiң өсiп кеткенi ,
сол ... ақша ... және ... ... ... кезде өнiмдi шығару көлемi түсiп ал қоғамда
әлеуметтiк жағдай қиынболып ... ... ... ... ... дамуының диспропорциюсын көбейтедi, материалды құндылықтарға
(жылжымайтын мүлiк ... ... ... және ... ... емес ... ... жiберiледi.
Инфлюциюлық спиралi-жұмысшылардыңжалақысын көбейткен соң халықтың сатып
алу ... ... ... ол ... ... ... ... Ал бағалардың өсiп кетуi қайтадан жалақыны ... ... ... ... ... бағдарлама мемлекет мүшелерiнiң ... ... ... басқа әдiстер(коньюкураны
түзелеу ,циклды реттеу) тиiмдi емес болған кезде пайдалыналады.
Антиинфлюциюлық бағдарламаның iшiне ... және ... ... ... ... ... қысқарту жолында ақша саюсатын қаталдау,
халықтың ... ... ... ... өнiмдерiнiң
бағаларына шек қою.
Инфлюциюлық салық -мемлекет инфлюциюны шақыратын саюсатты өткiзген кезде,
тұтынушылар ... ... ... салық.
Мұндай саюсатты өткiзетiн халықтың сенiмiн ... ... емес ... саюсатының ... ... ... ашық ... ... ... мiндеттi
қорлар саюсаты.
µлттық банкiнiң есептеу (дисконты) ... ... ... санау
немесе сатып алу ... ... ол ... ... есептелген болатын.Сол векселдердiң валютасында ҚР.
µлттық Банкi дисконтын ,немесе есеп пайызын ұстап ... анық ... ... несие беруiне ықпал етедi.
Дисконт жоғарлаған кезде “қымбат” ақшаның қатал саюсаты өткiзiледi,
ал ... ... ... ... өткiзiледi , олар несие
рестрикцию немесе несие экспансию деп айтылады.
Дисконты саюсатының мағынасы ақша ... және ... ... ... ... ... ... шарттарын өзгерту
арқасында ықпал ету ашық нарығындағы опериациюлар ол бұрыннын берi есеп
саюсатын тиiмдiлiгiн көтеретiн ... ... ... Ашық нарығындағы
операциюлардың ерекшелiгi олар нарықтық пайыз ставкiлермен өткiзiлiнбейдi
, олар алдына ала бекiтiлген курстармен ... ... ... ... ... құнды қағаздарының
уақытына қарай бекiтiледi.
Мiндеттi қорлар саюсаты – ... ... ... ... Бұл саюсат
µлттық Банкiнiң ең ықпалы банктердiң ақша қорларына әсер ... ... ақша ... ... ету “әкiмшiлiк” әдiс деп ... ... ... ... Банк және тұрақты қорларының
қаражаттарын қосады, ресми ... ... ... және ... валюталар қоры , және мемлекеттiң МВФ-тегi қорының
позициюсы.
Несие- ақша саюсатын ... : ҚР ... ... ... ... Министiрлiгi, және банктерге жатпайтын коммерциюлық ұйымдар.
Банктер жүйесi –несие жүйелерiнiң институтциалық құралындағы негiзгi
түйiнi.Оның негiзгi ... ақша ... ... ақша ... ақша ... ... ету болады.
ҚР. µлттық банкi –мемлекет кеңсесi айналым, ақша эмиссиюсын, қаржы
нарықтарын және ... ... ... реттейдi.
ҚР µлттық Банкi – экономикалық өз ... ... және ... ... ... iстейтiн кеңсе.
Мемлекеттiң валюталық саюсаты –мемлекеттiң стратегиюлық мақсаттарымен
байланыста экономикалық және халқаралық валюта ... ... ... ... ... үшiн ... ... Валюталық реттеу валюталық саюсатының мүшеесi,заңды
шарттар мен экономикалық әдiстерi.
Негізгі әдебиеттер: 5, 6, 57. ... ... 13, ... сұрақтары:
1. Экономиканы несиелеудің түрлері. Орта мерзім ішіндегі қарыздар.
2. Несиелердің орта ... ... ... және оның ... Шетел тұтынушыларына ҚР-ның үкіметінің несиелері.
5. Шаруашылық субъектілердің дебиторлық және кредиторлық қарыздары.
Дәріс 13. ... ... ... ... реттелу.
Н.Ә.Назарбаевтың “ Қазақстан-2030” кітабында А.2000 52б. ҚР Үкіметіне
тапсырма берілген; бүкіл халықты әлеуметтік ... ... ... ... жүргізу міндеттелінген.Осы берілген кезең ішінде ҚР
үкіметі жүргізілетін ... ... ... ... азайтуға шаралар қолданып және кедейшілікпен күресу ... ... ... ... өмір сүру ... ... саясатқа
жетілдіріп еңбек потенциалына жағдайлар жасап, еңбек ақыны уақытылы беріп,
және тұрмысы нашар адамдарға әлеуметтік көмек ... ... ... ... ... ... мақсаты болып тұрғын халықты әлеуметтік жағынан
қорғау және кедейшілікпен күресу болып бабылады. ... және ... ... өз ... ... еңбек ақы мөлшері мен зейнетақының
көбейтілуін қамтамасыз ету ... ... ... жеке зейнетақы есебінен өмірді
сақтандыру бойынша зейнетақы қоры компанияларына өткізу мүмкіндігін алады.
Кедейлікпен күресу ... ... ... ... мен ... ... сүру ... заңымен үйлестіріліп анықталған. Мемлекет
орташа және кедей тұратын отбасыларына қаржылай және тұрғын үй ... ... ... ... ... алып отыр.
Еңбекті қорғау шараларын жақсарту үшін салалық өндіріс объектілерінің
механизмін күшейту қажет және қауіпсіздендіру іс-әрекеттерін ... ... ... ... ... былай
делінген: ҚР Үкіметі қайта құру жүйесін жетілдіріп, барлық деңгейдегі
бюджеттердің ... ... ... ... орындаушы органдардың
өкілеттілігін арттыру арқылы тұрғын халықтың әлеуметтік қорғалуын ... ... ... ... ... жағдайында жергілікті
орындаушы органдардың роөлі арта түседі, яғни ел ... ішкі ... ... ... ... дамытуда және салауатты өмір
саясатын енгізуде. Әлеуметтік көмектің мөлшері мен ... ... ... өкіліеттілігінің кеңейтілуі қарастырылуда.
Қазақстанның мемлекеттік құрылысының унитарлығы және оның әкімшілік-
территоиялық бөлінуі.
Әлемдік қщғамдастықтағы республика ... ... ... ... ... ... ... тізімі және олардың территория бойынша орналасуы. Елдегі
демографиялық ... және ... ... және ... оңтайландыру мүмкіндігі. Қазақстанның әкімшілік бөлінуі және
оның даму перспективалары.
Аймақтық дамудағы (облыстардың, ... ... ... және ... қалалардың мемлекеттік саясатты жүзеге асыру
әдістерін құруы. Аймақтық дамудағы мемлекеттік бағдарламалардың ... ... мен ... анықтау. Жалпы мемлекеттік және
аймақтық мүдделердің жалпы ... және ... ... ... ... шаруашылық және жергілікті өзін-өзі
басқару, жергілікті мемлекеттік басқарудың жүйесі.
Арнайы экономикалық зоналарды ұйымдастырудың мәні, ... ... ... ... млн. га.: ... ... –2925 км; ... Оңтүстікке қарай-1600 км; шекаралардың
ұзындығы-12187 км.
Рельеф ... ... ... ... ... дейін Сібір
субтропиктері үшін өсімдіктер мен жануарлар әлемі тән. Пайдалы қазбалар
бойынша ... ең бай ... бірі ... газ, ... ... мыс, ... цинк, күміс, вольфрам, фосфорит, ... ... ... ... ... алтын және басқалар).
Қазіргі кезде біздің мемлекет экономикалық реформа жағдайында. Осы ... ... ... ... ... ... саны мен сапасына әсер етті.
Сондықтан адамзаттың дамуының осы ... ... ... ... ... ... және саяси қалыптасулардың мақсаты Қазақстан
азаматтарының өмір деңгейінің дамуына себепші болуы керек. Адамзаттың даму
концепциясы ... ... ... ... ... қарастырады. Экономикалық
көрсеткіштердің өсуі адамдардың негізгі қажеттеліктерін қанағаттандыруға
қабілетті болы керек.
Халықтың көбі қиындыққа ... және ... өмір сүру ... ... және ... ... тырысады.
Әлеуметтік саладағы қалаусыз тенденциялардың сақталуы, олардың кері
әсері адамзаттың потенциалын төмендетуге әсер етуі ... Оның ... ... және ... ... ... ... төмендетуі
мүмкін..
Бұл жағдайда халық өмірінің жеткен жетістіктерінің ... және ... бір ... ... бағытталған мемлекеттің
ролі өседі. Мемлекеттің жүйесінің қиындығы мен қызметінің дұрыстығынан
атқаратын қызметінің деңгейі мен ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық курсты дамыту ... ... ... ... ... ... кеңейтуге, ұлттық байлықққа
рационалды қатынас және ең маңыздысы халықтың сапалы қайта өндірісі ... ... ету мен ... ... ... ... ... болу керек
Мемлекттік институттардың қажетті ісәректтері қорлардың жоқтығынан да
кейінге қалмауы керек. Өйткені бұл қоғамның ... ... ... ... ... адам ... ... мүмкін.
Әрбір адамның экономикалық қызметін өмір сүруін жақсарту үшін материалды
базасын жақсарту мақсатында болды. ... ... ... қаншалықты өзара байланыста болса, ... ... үшін осы ... ... жеке ... ... өзгереді.
Әлеуметтік саясат экономикалық қызметтік әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясат тураплы айтуға
болады.
Осылайша, әлеуметтік саясат – бұл халықтық өмір ... мен ... ... ... ... ... саясатындағы басты
звеноны халықтың табасының құрылу саясаты құрайды.
Табыстар деп – жеке ... ұшін ... ие ... белгілінген жіне
белгілі уақыт арасында алынатын ақша қаражаттарының саласын айтады.
Өмірлік деңгейдің құрылуындағы табыстың маңызды рөлі дамаған ... ... ... ... ... өткізілетін жағдайлармен
анықталады. Осылайша халықтың тұтыну деңгейі бірінші орында табыс деңгейіне
байланысты болады.
Ақша табыстарының 3 негізгі көзін ... ... ... ... ... ... төлендер. Халықтын табыс динамикасы мен деңгейін
бағалау үшән, ... ... ... ... қолданылады.
Экономикадағы табыстарды бөлудегі тексіздікті өлшеу үшән ... ... ... ... ... ... өтуі ...
еңбек саласындағы қатынастарды тууы ... ... ... ... ... ... ... жұмысбастылығы
қоғамды стратегиялық мақсаттардың орындалуына жақындатады.
Қазақстан экономиканың құрылымдық өзгеруі экономиканың материалдық
сферадан жұмысшылардық ... ... ... жұмыссыздық туды.
Қазіргі кезде жұмыссыздардың потенциалды деңгейі 17-20 % құрайды.
Барлық басқаруда мемлекеттік жұмысбастылық саясатын ... ... ... ... және ... ... табылады.
Регионалды бағдарламалар регионалды аспектілерге ие болады, бірақ бұл
бағдарламаларда ... ... ... де. ... ... жасаушылар алдында жұмыс күші мен жұмыс орындарының қозғалысының
көрсеткіштері жөнінде мәселе тұр.
Қазақстан Республикасын указымен бекітілген ... ... ... ... ... қарастырамыз. Бағдарламаның негізгі
мақсаты болып ... ... ... салаларында экономикалық тиімді
жұмысшылардың құру негізінде Қазақстан ... ... ... ... мен ... көтеру табылады. Бағдарламаның
міндетіне жұмыс орындарын сақтауға және ... ... ... ... ... ... ... орындауға 2 этап болжанып отыр. Нақты азаматтар саны және
ресми жұмыссыз ... ... ... нәтижесі ретінде
қарастыру керек. Жұмыссыздардың әлеуметтік деңгейінде минимизациялау еңбек
нарығын ... ...... ... қызметіне байланысты.
Адамдық қоғамның алғашқы ұяшығы болып отбасы табылады, ал ... ... ... ... болып табылады. Ереже бойынша жанұйяның табыс
көзінің үш түрі бойынша құралады.
Қоғамның табыс ... ... ... және ... ... ... ... өмір деңгейінің ... ... ... ... алу, денсаулық түзеу. Халықтың
табыс деңгейіне әсер ететін ... ... ... баға және ... ... табысының деңгейі мен динамикасын бағалау үшін ... және ... ... ... ... табыс – белгілі уақыт ағымында жеке адамдардың алатын ... ... – жеке ... мен жеке ... ... ... ... табыс – белгілі уақыт кезеңінде иеленетін табысқа сатып ... және ... ... ... ... ақша ... әртүрлі көздерден құралады. Олардың
негізгілері болып: жеңілдіктер төлеу түрінде тұтынудың қоғамдық қорынан
түскен факториалды ақша ... ... ... ... және т.б. ... ... құралуына тұтынудың қоғамдық қорынан төленетін
төлемдер немесе ... ... ... айтарлықтай әсер етеді.
Халық табысына қатынастағы трансфертті төлемдердің үлестері мен жалақы
маңызды роль атқарады..
Халықтың номиналды табысына халықтың таза табысы мен ... ... ... ... ... әр ... салықтар мен жиындар түрінде
қаржы жүйесі арқылы жүзеге асады. Жағдайы нашар ... ... ... мемлекет табысқа шекті минимум белгілейді. Сонымен қатар жоғарға
табысқа жоғарғы ... ... ... ... ... ... реттеп отырады.
Негізгі әдебиеттер: 6; 8нег.; 9 ; Қосымша әдебиеттер:3,5.
Бақылау сұрақтары:
1. ... ... ... Қазақстанның аймақтар дамуындағы тегіс еместігі;
3. Аймақтарға басқарушылық тфункциялардың бөлігін беру мүмкіндігі.
Дәріс 14. ... ... ... ... ... ,А.2000 20б. кітабында табиғи
қорғау қызметін реттеудегі басты мақсатыын қоршаған ортаның жағдайыыныың
төмендеу қарқыны ... ... ... ... ... ... табиғатты
пайдалануда және қоршаған ортаны қорғауда ... ... ... етіп ... ... балансты пайдалану үшін негіздерін құру; экологиялық
тазару. Бұл үшін ... ... мен ... ... жүйесін оңтайландыру ұсынылып отыр; ... ... ... ... ... тәуелсіз, өркендеуші және саяси тұрақты Қазақстан
құру болып табылады.
Осы артықшылықтарға жету үшін ... жеті ұзақ ... ... ... ... ... ... Территориясын толық сақтай отырып тәуелсіз
егеменді мемлекет ретінде Қазақстанның дамуын қамтамасыз ету.
2. Ішкі ... ... және ... ... Ішкі ... және ұлттық бірлікті күшейту және сақтау.
3. Жоғарғы деңгейлі шет ел инвестициясымен ішке жинақтар бар ... ... ... экономикалық өсім.
4.Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі және жетістігі.
5. Энергетикалық ресурстары.
6. Инфрақұрылым, әсіресе ... және ... ... мемлекет.
Осы ұзақ мерзімді жоспармен мемлекеттің күшеюіне қызмет етуі керек және
елдің бюджеті мен кадр ... құру ... ... ... болуы керек.
Мемлекет еркін экономиканы қолдау керек. Оның міндеті - әділ қызмет
ете отырып, нарықтық ереже бекітіп оның сақталуын ... ... ... ... ... ... шетелде қаржылық инвестициянаң
стратегиясын алдын ала дайынлау керек.
Экономиканың бірнеше секторы бар: табиға ... ... ... ... және ... Осы ... дамуы экономикалық өсуге
ғана емес әлеуметтік салаға, Қазақстанның интеграциясынв да ... ... ... ... ... жүргізілді;
табиғи ресурстардың мемлекеттік кадастрлық банкі құрылды; қоршаған ортаға
шаруашылық қызметтің әсері ... ... ... ... ... ... территориялар торабы дамыған;
экологиялық туризмнің белгілі бір түрі дамуда; табиғи ресурстарды ... ... ... қалдықтарды қайта өңдеу ұйымдастырылуда,
экологиялық білім беру жүйесінің негізін құру қажеттілігі мен ... ... ... ... әлемде, оның ішінде Қазақстанда қоршаған
ортаны бұзу- өз болашағын, адамзат болашағын жою деп айтылуда. ... мен ... оның ауа ... су ... ... мен ... қорғаудың тиімді жүйесін қажет етеді.
Қазақстанда бірнеше табиғатты қорғау және пайдалану туралы мемлекеттік
басқаруды реттейтін ... ... ... ... ... ... “Жер туралы”, “Атмосфералық ауаны қорғау туралы”, Әскери
кодекс, “Ерекше табиғи территорияларды ... ... ... бірнеше
елдермен жүргізілген халықаралық табиғатты қорғау келісімдері бар:
Биологиялық ... ... ... ... күресу бойынша БҰҰ
конвенциясы, озондық қабатты ... ... Вен ... ... ... ... халықаралық сату туралы конвенция, ... ... ... ... ... ортаны қолдау бойынша көптеген істерді ... 1995 ... 2001 ... ... Қазақстан шығындары 4 есеге артты
және 23,2 млрд. теңгені құрады. ҚР-дағы табиғатты ... ... ... 2001 жыл өзінде 17781 млн. теңгені құрады, оның ішінде ... ... ... млн. ... ... ... млн. ... өндіріс және тұтыну қалдығын қоршаған ортаны
қорғауға-3862 млн. ... ... ... млн. теңге.
Су ресурстарын тиімді пайдалану өзекті мәселеге айналды.
Қазақстанда Үкіметтің 2002-2010 жылдарға “Ауыз ... ... ... ... ... мақсатында шаруашылық субъектілердің
қызметі бақыланады. Алғашқы экожүйе торабын сақтау үшін ... ... 2001 жылы ... 24 ерекше қорғалатын табиғи орындар
тіркелді, оның ішінде 9 заповедник және 7 ұлттық парк бар. Ең ... ... ... ... ... ... “Ақсу-
Жабағлы”заповеднигі табылады, ал ең жас- Алматы облысындағы “Алакөл”.
Заповедниктерде ғылыми-зерттеу жұмыстары ... ... және ... толтырылады.
Қазақстан Республиксының ведомсты және ... ... ... ... стратегиялық жоспарды сәйкесінше методикалық
ұсыныспен дамыту. Сондай-ақ елдегі жылдық стратегиялық жоспарды да мынандай
бөлімдерге бөліп қарауымызға ... ... ... бақылануға алынған сала немесе ортаны бағалау.
2. Келер жылға арналған министірліктің жұмысының мақсатын анықтау.
3. ... ... SWOT – ... ... ... ... ... Қойылған мақсатқа жету стратгеиясы.
6. Тарату этаптары немесе ... ... ... ... ... ... ие ... керек:
- жергілікті бюджетті өзіндік қолдану базасында сәйкес аймақтардың
кешенді экономикалық ... ... ... ... ... аймақтық ерекшеліктерге сай кәсіпкерлік қызметті
активтендіру бойынша шараларды жүзеге асыру;
- ауылдардың кіші индустриясын ынталандыруға шешім қабылдау;
- ... ... ... ... ... ... ... көрсету;
- шетел және отандық инвестицияларды тартуға ынталандыру.
Осыдан стратегиялық жоспарлауды қамтамасыз ететін кадр ... ... ... ... ... ... жкалпы ұлттық
игілік объектілері болып саналады, онда табиғат кғешендері мен объектілері,
атап айтсақ ... ... бар ... ... мәдени, тарихи және
эстетикалық, денсаулығын ... ... өте зор ... ие орындар
орналасқан. Мұндай территориялардың бар болуы ... ... ... ... ... қайта түзеудің көзі мен кепілдігі болып
табылады. Міне, сондықтан да ... ... ... ... ... реттеуге үлкен мән береді.
Заповедниктерде сирек кездесетін аңдар мен құстар, әсіресе
жоғалып кетудің аз-ақ ... ... ... ... ... үстірт
муфлоны, тянь-шань аюлары, ақ сілеусіндер тіркелген. Ерекше ... ... ... ... ... ... ұя салған.
Қазақстанда мемлекет меншігіне жататын 4 ... ... ... 823 ... мен ... түрлері бар.Қорықтар мен бақ шаруашылығын
жетілдіру және жақсарту үшін мемлекет тарапынан қолдау жасау керек, ... ... ... үшін ... бағдарламалар құру қажет, сонымен
қатар ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін халықаралық гранттарды тарту
керек.
Негізгі әдебиет: 2, 7,9,11; Қосымша ... 3, ... ... ... жақсарту қажеттілігі неге байланысты туындайды?
2. Жерді сату тиімді ... Жер ... ... ... ... ... Жекешелендіру сыртқы ортаны қорғауға қандай әсерін тигізді?
5. Ауылшаруашылығына зиян тигізбей Арал және Балқаштың ... ... ... ... 15. ... сыртқы-экономикалық қызметін реттеу.
Н.Ә.Назарбаевтыың “Қазақстан-2030” кітабында, А.2000, 40б., ... ... ... және ... ... ... жақсартуға
бағытталады делінген. “ҚР-ның Президентінің піікірі бойынша экономиканы
реттеу сұрақтары бойынша мемлекеттік саясат ішкі нарықты ... ету үшін ... ... ... құру ... ... тиіс, жаңа нарыққа шығу ... ... ... өткізу
көлемін арттыру, экономикалық тиімділікті көтеружәне экспорт ... ... ... қазақстандық өнімдердің бәсеке қабілеттігін
арттыру, сыртқы сауданың қаржылық , көліктік және ... ... ... ... ҚР ... ... өнімнің пропагандасы бойынша
қызметін ынталандыырады, көбінесе тиімді ... ... ... ... ... ... ... тарату арқылы.
Сыртқы нарықта тауарлардың демпингін жібермес үшін, ... ... ... мақсатында тауарлардың экспортын реттеудің қосымша
шараларры өңделееді. ... ... ... ... ... сыртқы
сауда саясатында келесідей шаралар жүзеге асырылады; демпингке ... және ... ... ішкі ... ... ... тең ... үшін қолдданылады. Экспорттық-импорттық операцияларға
салық салу жүйесі жақсартылады, сыртқы сауданы реттеуде тарифтік ... емес ... ... ... қатар қазаақстандық тауар
өндірушілеріне зиян келтіретіін сырттан келетін ... ... ... ... ... ... өңдеп, өткізуге таратады,
оған тез сатылытаыын жобалар да кіреді.
Импортты реттеудің нәтижесі ... оның ... ... табылады, ол экономиканы ынталандыруға және ... ... ... береді.Ішкі және сыртқы нарықтың ақпараттық,
құқққықтық базаларры жетілдіріліп ... ... ... сауданың
нормативтік ережелері, сауда облысындағыы ... ... ... ... ратифинациялануы мен ... ... ... ... ... мен ... жиынтығы
шығарылады.
Сыртқы экономикалық статистикаға қатысты қызмет көрсетулер бойынша
тексеру формалары қайта қарастырылып, енгізілетін ... ҚР ... ... ... түзету енгізу көзделіп отыр, атап айтқанда
халықаралық тәжірибемен сәйкес валюталық реттеу туралы заңына.
Әлемдік саудада тең құқылы іскерлік ... ... ету ... ... мемлекеттерімен экономикалық бірлестіктерді жетілдіруді ССБ-
не ену үрдісімен аяқтайды және соған сәйкес нормативтік құқықтық ... де ... ... ... ... ... Кедендік одақтың
елдерімен бірге Кедендік одақ жәнее Бірыңғай экономикалық кеңістікті ... ... ... ... ... ол тұрғын халықтың өмірлік
деңгейін арттыру, жалпы тауарлар, ... ... ... және ... ... тиімді ету мүддесіне байланысты бағытталады. Заңдылықтар
мен нормативтік құқықтық актілердіің үйлесімділігі жүзеге ... ... ... одақ пен ... ... ... құруды
аяяқтау жұмыстарын жеделдете түседі, ол салықтық, қаржы-несиелік,
валюталыық-қаржылық, саудалық, ... және ... ... ... ... ... экономикалыық саясат еркін сауда негізінде құрылатын
болады. Халықаралық қаржылық ұйымдармен және ... ... ... қаржыландыру үшін бірлескен жұмыстар ... ... ... ... ... мүше ... әртүұрлі
халыықаралық сауда-экономикалық одақтарында елдің беделін ... ... оны ... ... ... қорғау үшін септігін
тигізеді.
Қазақстандық тауарлардың алдыңғы қатардағы әлемдік тауарлар нарығына
жеткізілуіне квоталарды көбейту бойынша ... ... ... Төлем Балансы мен оның құрылуындағы ҚР ... ... ... ... резиденттер мен резиден еместер арасындағы ... ... ... көрінісі ретінде.Қазақстанның сыртқы
экономикалық қызметінің құрылуындағы негізгі бағыттарын мемлекет тарапынан
қорғау анықталды.Төлем балансын құру және бағалау,Халықаралық ... ... ... байланысы.Есептеу мен анықтаудың ... ... ... және ... және ... және ... еместер арасындағы есеп,екі рет жазу
жүйесі бойынша операциялардың есебі,операциялардың бағалау ... ... ... ... секторлары бойынша
операцияларды көрсету.
Төлем баланысын құрастыруда әртүрлі ақпарат көздері мен ... ... ... ... ... ... ... Банкісімен
құрылған төлем балансы-бұл есеп беру кезеңі ішіндегі резидент және ... ... ... экономикалық операциялардың жүйеленген көрінісі.
Төлем балансына «екі рет ... ... ... ол ... ... екі ... шамамен белгіленуін талап етеді, кредит бойын,ша
оң белгімен жазылса, екіншісі-дебет бойынша теріс ... ... ... ... ... ... керісінше- валюталық ағыстар.
Операциялардың бағасын бағалаунақты нарықтық баға бойынша жүргізіледі.
Операцияларды тіркеу дәл сол экономикалық құндылықтарды ... ... құю, ... иесін өзгерту жағдайында жүргізіледі. Төлем балансында
көрсетілген ... ... мен ... ... арасындағы сыртқы
активтермен және резиденттік емес ... ... ... келісімдер. Операциялар нақты (тауар, қызмет
көрсету, ... ... ... емес ... операцияларға және
қаржылық ресурстарға бөлінеді.
Төлем балансы келесі негізгі компоненттерден тұрады: ... ... мен ... ... ... ... активтер шоты.
Ағымдағы шот барлық тауарлар мен ... ... ... ... мен ... емес ... ... трансферттердің
қозғалысы бейнеленуі тиіс.
Капитал шоты капиталдық трансферттер және өндірілмеген қаржылық ... ... ... шоты ... ... инвестициялық позициялардың өзгеруін
қамтитын операциялардан тұрады «Тауарлар»статьясы сауданы тауарлармен
қамтамасыз ... ... ... жүк және ... ... туризм
және басқаларды қамтиды, көбінесе кеңестік және білім қызмет ... ... ... ... ... ... пайдаланудан табысқа
мына көрсеткіштер кіреді-жер, еңбек және капитал. ... ... ... тура ... ... ... активтер және басқа инвестициялар.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Педагогикалық мамандыққа кіріспе» дәрістер жинағы23 бет
Аналитикалық химия пәнінен дәрістер жинағы59 бет
Астрономия пәнінің оқу-әдістемелік кешені (дәрістер жинағы)80 бет
Ауылшаруашылықтық (аграрлық) құқық негіздері (Дәрістер жинағы)34 бет
Дәрістер жинағы27 бет
Дәрістер жинағы туралы101 бет
Кәсіпкерлік. Дәрістер жинағы56 бет
Салық (дәрістер жинағы)148 бет
Абайдың ақындық өнері22 бет
Абайтануға кіріспе13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь