Қазақстандағы ислам эволюциясы

КІРІСПЕ

Қазақстан территориясын исламизациялау тарихы

Отаршылдық жағдайындағы қазақ қоғамындағы ислам

Кеңестік дәуірдегі ислам

Қазақстанның саяси тәуелсіздік жағдайындағы ислам

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Этномәдениеті алуантүрлілігімен ерекшеленетін бұрынғы Кеңестік мемлекеттердің қазіргі әлеуметтік-саяси дамуына әсер ететін факторлардың ішінде діннің маңызы зор. Ол қазіргі кезде өзіндік саяси күшке айналуда. Бір жағдйаларда конфессионалдық фактор этникаралық қарама-қайшылықтар мен даулар туғызса, басқа жағдайларда ол саяси үрдістерде жетекші күшке айналу мүмкін. Кез келген жағдайда діннің әлеуметтік-саяси дамуға араласуы конфликтогендік факторлар санын көбейтеді. Мұнымен белгілі бір діни идеологиядан тәуелділік болады.
Исламның дәстүрлі таралу зонасына кіретін Орталық азиялық мемлекеттердің бірі Қазақстанда 131 этникалық топ тұрады. Оның 82 %-ы екі ірі этникалық қауымдастықты құрайды: қазақтар (48 %) және орыстар (34 %), сәйкесінше олар екі діни қоғамға жатады: қазақтар – сүннит мұсылмандары, орыстар – православиялық христиандар. Қалған 18 % әртүрлі діни топтарға жататын этникалық топтар құрайды. Ресми мәліметтерге сәйкес Қазақстанда 1996 жылға қарай 30 конфессияға жататын 1503 діни бірлестіктер тіркелген, оның ішінде дәстүрлі және «жаңа діндер» де кіреді. Көпшілігін мұсылмандық діни қоғамдар құрайды – 679, православиялық – 182. Толығымен бұл екі конфессия барлық діни қоғамдардың жартысынан көбін құрайды – 57 %. Сөйтіп, Қазақстандағы діни алуантүрлілік оның белгілі бір діни дәстүрдің абсолютті басым мемлекеттерге жатқызбайды (6).
Мемлекет шегінен еуропалық (христиандық) халықтың миграциясының қарқыны мен масштабымен және қазақ пен басқа түркі тілдес халық (бәрінен бұрын, өзбек халқы) санының көбеюімен Қазақстанда мұсылман қауымдастығы басым болады. Сонымен бірге бұл территориядағы исламның қазақша нұсқасы туралы айтуға рұқсат ететін бір қатар ерекшеліктері бар. Олардың бірі – қазіргі Қазақстан территориясына исламның енуі мен оның территориясының исламизациясы арасындағы уақыттың ұзаққа созылуы. Бұл екі нүкте арасында ҮІІІ – ХҮІ аралығында бірнеше ғасырлар жатыр. Дегенмен ХҮІІІ ғасырдың өзінде исламның жаппай сана деңгейінде діни доктрина және өмір сүру образы ретінде қабылдануы әлсіз болды. Бұл кең дала зонасына белгілі бір діни дәстүрдің берік сақталуы тән емес. Қазақстан территориясында ислам эволюциясын талдау Орталық Азияның бұл аймағындағы исламизацияның ерекшелігін түсінуге мүмкіндік береді.
1. Религии мира. Москва, «Махаон», 2007, 112 бет.
2. М.Орынбеков. Қазақ сенімдерінің бастаулары. Алматы, «Қазақ Университеті», 2002, 201 бет.
3. Я.Ф. Трофимов. Религия в Казахстане. Алматы, «Әділет Пресс», 1996, 157 бет.
4. Ислам энциклопедиясы, Алматы, 2005.
5. Б.Аханов. Дін және еркін ойшылдық. Аламты, «Қазақ Университеті», 1993, 112 бет.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Философия және саясаттану факультеті
Философия және ... ... ... ... ... эволюциясы»
Орындаған: .
Тексерген:
Алматы, 2008
КІРІСПЕ
Қазақстан территориясын исламизациялау тарихы
Отаршылдық жағдайындағы қазақ қоғамындағы ислам
Кеңестік дәуірдегі ислам
Қазақстанның саяси тәуелсіздік жағдайындағы ислам
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Этномәдениеті ... ... ... ... ... әлеуметтік-саяси дамуына әсер ететін факторлардың
ішінде діннің маңызы зор. Ол ... ... ... ... ... ... ... конфессионалдық фактор этникаралық қарама-қайшылықтар мен
даулар туғызса, басқа жағдайларда ол саяси үрдістерде жетекші күшке айналу
мүмкін. Кез ... ... ... ... ... ... ... санын көбейтеді. Мұнымен ... бір ... ... ... ... ... зонасына кіретін Орталық азиялық
мемлекеттердің бірі Қазақстанда 131 этникалық топ тұрады. Оның 82 %-ы ... ... ... ... ... (48 %) және ... (34 %),
сәйкесінше олар екі діни ... ... ... – сүннит мұсылмандары,
орыстар – православиялық христиандар. ... 18 % ... діни ... ... ... ... Ресми мәліметтерге сәйкес Қазақстанда
1996 жылға қарай 30 конфессияға жататын 1503 діни ... ... ... ... және ... діндер» де кіреді. Көпшілігін мұсылмандық
діни қоғамдар құрайды – 679, ... – 182. ... бұл ... ... діни ... жартысынан көбін құрайды – 57 %. Сөйтіп,
Қазақстандағы діни алуантүрлілік оның белгілі бір діни дәстүрдің абсолютті
басым ... ... ... ... еуропалық (христиандық) халықтың миграциясының
қарқыны мен масштабымен және қазақ пен басқа түркі ... ... ... ... халқы) санының көбеюімен Қазақстанда мұсылман ... ... ... ... бұл ... ... ... нұсқасы
туралы айтуға рұқсат ететін бір қатар ерекшеліктері бар. Олардың бірі –
қазіргі ... ... ... енуі мен оның ... ... ... ұзаққа созылуы. Бұл екі нүкте арасында
ҮІІІ – ХҮІ аралығында бірнеше ... ... ... ... ... ... жаппай сана деңгейінде діни доктрина және өмір сүру ... ... ... ... Бұл кең дала ... ... бір ... берік сақталуы тән емес. Қазақстан территориясында ... ... ... ... бұл ... ... ... мүмкіндік береді.
Исламның пайда болуы
Ислам әлеуметтік-идеологиялық құбылыс ретінде Арабия қоғамы дамуының
тарихы нәтижесі болды. Ол көне ... ... орта ... ... бүкіл Таяу Шығысқа тән жалпы өзгерістерді алып ... ... ... таза діни ... алып ... ... дейінгі байырғы
діндердің өркендеуі және әсер етуіне, сондай-ақ ... ... ... ... ... сіңірген араб халқының діни сана-сезімінің
дамуына байланысты ... ... ғ-ға ... ... ... мен оңтүстік аудандарындағы
таптық көне мемлекеттер ыдырады. Көбінесе осы мемлекеттердің ... ... ... ... ... әлсіреді, көптеген қала орталықтары
азып кетті. Байырғы егіншілік аймақтары мал жайылымына ... ... ... мен оңтүстігіндегі кейбір жерлер бірте-бірте
Иран, Византия, Эфиопия секілді көршілес мемлекеттердің ... ... ... қоғам негіздерінін ыдырауы күллі қоғамдық қарама-қайшылықтарды
ушықтырып, байырғы әлеуметтік байланыстардың жігін ажыратуға әкеп ... ... ... ... ... мен ... жанжалды күшейтті. Осы Ү-ҮІ ғасырларда Арабияның жаңаша тыныс-
тіршілігі өмірге келді. ... және ... өсу ... жаңа ... пайда бола бастады. Бұлардың ... ... ... ие ... Көшпелі тайпалар мен қала
тұрғындары ... жаңа ... ... ... ... ... иек артқан ішкі-арабиялық сауда байланысы күшейіп, жаңа ... ... ... ... ... Тайпалық территорияларға
бөлінген Ішкі Арабияда жан сауғалауға болатын қасиетті ... мен ...... ... ерекше маңызға ие болды. Көптеген ... ... ... ... және ... ... ... Алла, әл-
Лат, Манат, әл-Узза есімдері жалпы ... ... ие ... ... этникалық және мәдени нығаю һәм бірігу, топтасу үрдісі ... ... ... ... бірдей араб тілі, ортақ бір тілде сөйлесу
секілді жалпы сана-сезім оянуының ... кең етек ... ... ерте таптық кезеңге өту мерзімі ары қарай ... ерте ... ... ... ... анық біліне бастады.
Саяси-экономикалық және әлеуметтік өзгерістерді идеологиялық жағынан
негіздеу, оларды дамыту үшін ... ... ... ... ... сыртқы жауға қарсы тұруды ұйымдастырған саяси
қозғалыстар ... ... ... ... ... ... ... білдіруші және өзінің қызметін «тәңірлік» рухпен ... ... ... ... ... бір және ... ... көрінді және ол
Рахман немесе Алла деп аталды.
Ислам, сондай-ақ ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады. Алайда идеялық және ... ... ... ... ... ... оның сол ... тұрғыдан яһуди-христиан діни сектасына жақын бір түкпірдегі
хиджаз қозғалысының өзіндік сипат алып, рухани және ... ... ... ... ... ... өте ... тарихи оқиғаға айналуының
себепкері болды (4).
Исламның яһудизм және христиан дінімен байланысын ерекше атап ... ... ... ... мен аңыздарында өзіндік діни мағынасын
жоғалтып, арабиялық болмысқа ие болған, жалпыға мәшһүр тарихы – ... ... ... ... ... ... пұтқа табынушы
тұрғындарына білетінінің бәрін өзінше, жаңаша баяндады, қайта түсіндірді,
өзінің ойлары мен ... ... ... Мұсылмандарда бірте-
бірте діни парыз бен ... ... ... ғана ... ... жоқ,
олар өздерінің өзгелерден мүлдем ерекшелігін басқа монотеистерден
айырмашылығын айқын ... ... ... ... ... ... оның саяси бағынышты
болуына ұласты, сөйтіп исламды Арабияның ... ... ... ... ... ... ең ... факторға айналдырды. Осы күрес
дүмпуі Мұхаммедті сыртқы әлім – Византия және Иранмен қықтығысқа ұшыратты
және олармен болған ... жаңа ... ... жаңа ... ... әрі
қарйа дамуына себепші болды (4).
Қазақстан территориясын исламизациялау тарихы
Исламизациялау тарихы Орталық Азияның бұл ... ... ... ... мен ... әсер еткен бірнеше маңызды сатылардан
өтті. ... ... ену ... бір уақытта жүзеге аспай, бірнеше
ғасырларға, тіпті, ХҮІ ... ... ... саты – ... ғасырларда қазіргі Қазақстан территориясы
кірген байтақ ... ... ... ... енуі. Бұл сатының
ерекшеліктері кейінгі исламизациялау үрдістерінің табиғатына едәуір әсер
етті. ... ... ... ... ... ... ... аймағы көшпенді мал шаруашылықты зонасы болды. Тек
оңтүстік-шығыс ... ғана егін ... ... мәдениет дамыды.
Дәл осы аймақтарда ислам кеңінен таралды (2).
Екіншіден, Қазақстан территориясында исламның енуі кезеңінде ... ... ... ... ежелгі түрік көшпенді тайпалар
өмір сүріп ... ... ... ... ... әртүрлі мәдени-
идеологиялық жүйелер ... ... ... және аруақтарға сену, магия,
аспанға (Тәңірге) табыну. Бұл сенімдерге, біріншіден, ... ... ... ... ... ... аймақта шығыс-
христиандық ілімдер: несториандық, манихейшілдік кеңінен етек ... ... ... ... ... ... етті: Тараз, Сығанақ.
ХІҮ ғасырдың аяғында көшпенді тайпалардың арасында несториандық шіркеудің
«түрік митрополит» миссиясы ... ... ... ... ... ... дейінгі мәдени таптқа тән синкретизмді туғызды. Бұл таптың ... ... ... ... ... Олар ... біріге отырып,
нәтижесінде қазақ қоғамының дәстүрлік өмірінің ... ... ... ... көшпенді халықты исламға бағыттауда негізгі рөлді
Мәуреннахр қалалық орталықтарынан, негізінен ... ... ... ... ... ... ... миссионерлері атқарды.
Басқа бір қатар мұсылмандық аймақтармен салыстырғанда, бұл жерде суффистік
ағайындар ... ... ... жоқ, ... және ... ... айырмашылық болған жоқ. Сөйтіп, аймаққа исламның әрі қарай ... оның ... ... әсері мұсылманға дейінгі дәстүрмен, монғол
шапқыншыларынан кейін монғол идеологиясымен тығыз ... ... ... ... ... ... емес, әртүрлі идеялардың бейімделу
болды.
«Этникалық» түрік-монғол ұжымдық исламдық ұқсастығын алмастыру немесе
қолданыстан шығарып тастау ... ... жоқ. ... ол ... ... ... әкелді.
Монғол шапқаншылығынан кейін ірі мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... түрік-монғол
білімділерінің өзіндік қабаты құрылды (2).
Кейінгі кезеңдерде ХҮІ ғасырда қазақ халқының түзіліп, исламның ... ... ... ... ... ... біртұтас этникалық
қоғамға бірігуіне әрекет етті. Бұл ... ... дәни ... ... ... деп ... ... ислам
сенімінің синкретизмі толық жеңілмеді: құрамына исламға дейінгі ... ... ... исламы формасында далада таралған діни ... ... ... ... ... ... анимизмнің күшті
элементтері кірді. Сәйкесінше, имам, кади, молда тұлғасында мойындалатын
ислам ... ... ... ... құрылымдары әлсіз
дамыды.
Бастапқыда ислам отырықшы түркілер ... ... мен ... ... Ибн ... ... қалаларының тізімінде» Фараб
қаласындағы мұсылман ... ... ... түркі-қарлұқтардың әскери
бөлімшелері де бар. Түркілердің барлық қалалар саны – 16. ... ... ... ... дін ... ... ... бұқара
халыққа дүниедегі байлықтан, сараңдықтан, ақы алудан бас тартуға шақырумен
ұнады. ... ... және ... ... қалыптасты, ол адам
өмірінің тұрақтылығын, өмірін, денсаулығы мен ... ... ... ... ... ... мен топтасуын
арттыратын маңызды фактор болып табылады. Ислам бұл ... бір ... ... ... алып келді (2).
Отаршылдық жағдайындағы қазақ қоғамындағы ислам
Исламизациялаудың келесі сатысы қазақ даласында ХҮІІ-ХІХ ғғ. ... ... ... Бұл ... көшпенділердің арасында беделі
мол ...... рөлі ... ... ... дін»
уағыздаушыларына жаппай қарсылық білдіруге қажетті ұйымдастырылған идеялық
жағдайлар болмады. ... ... ... ... ... ... ... елдердің билігіне душар болған басқа ... ... ... ... ... діни ... ... етпеді. Американдық географ Шулер өзінің «Түркістан» (1876 ж.) атты
еңбегінде: «Қырғыздар мұсылмандар болып есептелсе де, көбі ... ... ... Олар ... дұға ... олардың сенімі пұтқа
табынушылық пен шаманизм элементтерімен ... ... ... ... де сондай пікір білдіреді: «қазақтар ислам ... ... ... ... ұстамайды, тек қазақ даласында
қызмет етіп жүрген орта азиялық және татар молдаларының ... ... ... ... руханилығының жеке әкімшілігі болмай, Орынбор мүфтиятының
құрамына кірген. Сол ... ... ... ... ... қиынға
соғады, өйткені олардың мәліметтері облыс, уезд бойынша келтірілген.
Мысалы, Жетісу облысында 1915 ... 52 ... ... ... ... ... – жаңа этно-әлеуметтік
жағдайға түсуі. ХІХ ... 70-80 жж. ... ... ... шекаралас аудандарынан екі ірі мұсылман қауымдары –
ұйғырлар мен дүнгендер ... ... ... ... келуі Ресей-Қытай
қатынастары дамуының сатысымен ... ... ... ... Жетісу аймағында мұсылман қауымдарының келуі ислам позициясын
бекітіп, ... ... ... ... ... көшіп келуші
ұйғырлар мен дүнгендердің санына шектеулер қойды. Жетісу аймағына ... ... 4682 ... және ... мың ағаш үй ... ... ... рухани мәдениетіне поволжья татарлары едәуір әсерін
тигізді, олар қазақ халқының исламға бет ... ... рөл ... ... Уфа және ... қаласының мұсылмандық оқу орындарында рухани
білім алуы сол дәуірге тән болды. «Қазақ» газетінің (1917 ж.) ... Уфа ... ... «Ғалия» медресесінде 10 жыл ішінде 154
қазақ білім алған.
Ресми ресейлік мәліметтер ... 1914 ... ... ... ... шығысқа қарай мұсылмандар 8,идеология млн ... ... ... ... ... ... сенімдер бойынша Азиялық Ресей
халықтарының таралу ... ... ... ... қырғыздар
(қазақтар), өзбектер, Түркістан, Қырғыз даласының түрікмендері, үш Сібір
губерниялараның татарлары (6).
Қазақ ... ... ... орыс халқының санының көбеюі аймақтың
діни өміріне жаңа қыр берді. Далада жүргізілген ... ... ... да, қазақтардың христиан дінін қабылдаған жағдайлар болды.
Ресейлік билеушілердің исламға деген ... ... ... басында (ХҮІІ ғ.) жаңа басқарушылар қазақтардың діни өміріне
араласпады, тіпті, мешіттердің құрылысына және ... ... ... ... бөлініп отырған. Олар шынайы мұсылмандық руханилық
арқасында даладағы ... ... ... ... болады
деп сенген.
«Шетелдік» мұсылмандық Шығысты қамтыған және исламдық ... ... ... ... ... ... ислам діні
ресейлік билеушілер үшін империяның тұтастығына қауіп ... ... ... ... діни ... кез ... ... насихаты ретінде қабылдана бастады. ... ... ... ... ХХ ғасырдың басында Шығыстағы мұсылман
реформаторларының нақты бір орталарында ... ... ... ... ... ... ... бағыну, мұсылмандардың бірлестік
идеясы жатыр. Панисламизммен күрес ретінде заң ... де, ... де ... діни ... ... парктикалық әрекеттер
қабылданды. ХІХ ғасырдың 80 жылдарынан бастап, ... ... ... ... орнаталып, «орыс ұлтшылдық идеясы» ашық түрде насихатталды
(6).
Халықтың білім саласына басты назар ... ... ... беру саласында шектеулер қойылды. Ресейлік басқарушылар онда исламдық
мәдени дәстүр әске асатындығын түсінді, ... ... ... ... ... ... орыс мектебіне айналдыру керек». Бұл
саясатқа сәйкес, үкімет ... ... ... ... ... деңгейдегі зайырлы орыс-қазақ оқу орындарын ашты. Басында ... ... діни ... әсер ... ... да ... ... әкімшілік исламда адамды бейнелеу тыйым салынғандағымен
санаспай, мектеп пен ... ... ... іліп ... ... ... қоғамындағы ислам
Бұл кезеңнің басталуымен ... ... ... келесі сатысы байланысты. Кеңес билігінің исламға қатысты
саясаты ... ... ... саясат шегінде жүргізілгендігін атап өту керек.
Одан басқа бұл саясаттың барлық ... ... ... ... шығарып, республикаларға бағыттаған. ... ... ... ... ... құру туралы барлық шешімдер
қайталанған.
Шынымен де, ХХ ғасырдың ... ... діни ... өз ... ... ... бойынша, мұсылмандық ұйымдар Қазақстанның барлық
областарында дерлік қызмет еткен және қазақ, ұйғыр, татар, ... ... т.б. ... ... ... культінің қызметкерлерін біріктірген.
Қазақтардың үлесіне сенушілер және руханилықтың 90 ... ... ... жылға қарай республикада ондаған діни мектептер қызметін атқарып,
мұсылмандық сот жүйесі ... ... ... ... тәжірибе
жаңғырған: кейбір сопылық жамағат басшылары – ишандарды мүридтер саны 500-
800-ге жаткен (6).
Қазақ руханилығы 1923 ... ... Уфа ... ... ... және Сібір мұсылмандарының Орталық рухани басқармасына кірді. Халық
арасында зекет ... ... және т.б. ... ... ... тараған.
Жиналған қаражат ресми руханилықтың арасында ... ... ... рухани сұраныстарды қанағаттандырған, ишандар, мүридтер,
дервиштер және ... ... да ... ... ... ... елеулі дәйегі болып мұсылман
қауымының, әсіресе, оңтүстік ... ... ... ... ... және т.б. ... көмек көрсетуі табылады. Бұл
жаңа басқарушылардың ... тың ... мен ... ... ... ... ... идеясы да қоғамда терең тамырын жаймағандығын
куәландырады. әлеуметтік ... ... ... ... жаңа ... мүшелері мен қалған халықтың өзара қарым-қатынастары
сипатына әсер ... ... ... ... арасында идеологиялық әсерін
жоғалтқан үкіметке едәуір ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болды. 1926 жылы “КССР мұсылмандарын
антидіни насихаттау ... ... атты ... ... ... Онда ислам
белсенділігі және мұсылман руханилдығының өсуі ... ... ... ... ... ... қалдықтары исламмен бірігіп, діни
көріністерде ерекше рөлге ие болды (6).
Оған сәйкес діни белсенділікті азайту ... ... ... ... ... ... құжаттарда мұсылмандықтың “антикеңестік сипаты”
туралы тезис алғашқы рет пайда болады, ал 1927 ... тек ... және ... ... ғана ... ... ... жауы”
мәртебесіне ие болған “исламме,н күресу шаралары” ... сөз ... ... ... жүргізіле бастайды, 1929 жылы ... кез ... ... ... ... тыйым салынған. Жергілікті
мұсылмандық әкімшілік құрылымдар қысқартылды, мұсылмандық ... 1941 ... ... ... ... Орта Азия және ... рухани басқармасына өтті. Келесі кезеңде 80 жж. Ортасына
дейін дерлік мемлекеттің қоғамға ... ... ... ... ... ... ... қызмет еткен мұсылмандық руханилықтың
ресми құрылымдары мемлекет ... ... елде ... жүйе
элементтерінің бірін білдірді. Құжаттардың талдауы бойынша, ... ... ... ... 80-жылдардың аяғына дейін
мешіт және мұсылмандық дін ... саны ... 29-ға ... дін ... ... ... ... саны
25-тен 59-ға дейін өзгерді. 1961 жылға қарай кулььтік ғимараттар құрылысы
азайып, мешіт табыстары қысқарған, атеистік пропаганда ... етек ... ... ... ... ... ... қатысты
еркіндігін бейнелейді. Әлеуметтік бағыттағы салыстырмалы еркіндік, діннің
табиғат пен қоғамның бұрмаланған ... ... ... ... ... ... жою ... іздейді, оның мінң мен қоғамда алатын
орнын өз мәнінде анықтай алады. Философиялық, ... ... ... ... ... ... ... әлсіз болған болар еді. Атеизм
үшін дінді сынау – ... ... және ... діни ... қорғау,
қоғамды гуманизациялаудың құралы (5).
Ресми құжаттар діни қызметкерлердің ұлтын ... ... ... ... ... ... болады, мысалы, 1960 жылы 25 ... 21 ... 3 ... 1 татар иамамы болған. 1946 жылы Бұхарада
медреседегі діни оқуға ... ... 17 ... 11-ін ... 3-ін татар,
1 ұйғыр құрайды (6).
Сөйтіп, дін исламмен ... ... ... ... діни ... ... абсолютті болды.
Қазақстанның саяси тәуелсіздігі жағдайындағы ислам
Қазақстанда исламмен байланысты қазіргі ... ... ... жиі ... Діни ... ие болудың салдары: Қазақстан
тарихында 1990 жылы алғаш рет жеке мұсылмандық рухани ... ... ... ... беру ... ... ... екі жылдық ислам институтында 1996 жылы 300 түлек білім алып
шығуы, мемлекет мешіттерінде имамдардың таратылуы, мешіт қабырғаларында ... ... ... ... ... Одан ... студенттер
шетелдік оқу орындарына жіберілді. 1996 жылдың өзінде Мысыр еліндегі атақты
әл-Асқар ... ... 80 ... ... 100 ... 20 ... ... алып шықты (6).
1992 жылдан бері кейін “Ислам әлемі” деп өзгертілген ... ... ... “Иман” исламдық газеті шығарылады. 1990 жылы алғаш рет
Құран қазақ тіліне аударылды, исламды ... ... ... ... ... және реконструкциясы кеңінен етек жайды: мүфтиат
мәліметтері бойынша, республикада 5 мыңнан астам мешіт бар (мысалы, 1979
жылы ... саны 25, 1990 жылы 63 ... ... ... ... 4 жыл
ішінде 1000 адам Меккеге қажылыққа барып ... ... ... ислам мәдениетінің ескерткіштерін жөндеуге, мешіттер
құрылысына, діни ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерімен тікелей байланыс құрған. Толығымен ресми
мұсылмандық руханилық мемлекетке адал ... ... діни ... ... ... ... ... исламдық әлеуметтік-саяси
бекітулерді енгізетін және теократиялық мемлекет құратын ... ... ... жоқ. Мысалы, 1990 жылы Астрахань қаласында өткен ... ... ... Қазақстан өкілдерінің болмағандағы тегін
емес. Бұл мемлекеттің діни партияларды ... ... ... ... ... ... бірлестіктер туралы заңға” және “Саяси партиялар туралы
заңға” сәйкес діни негіздегі партиялардың әрекет етуіне тыйым салынған.
90 жж. ... ... ... ... тобы “исламдық партия”
имиджін көрсеткісі келді, алайда бұл әрекет ... ... ... ... Бұл жас ... тобының идеологиясының мәні сол кездегі
қазақ қоғамының ұлттық-радикалды ... ... ... ... бұл ... ... құрылысы исламдық құқықтарды негіздейтін
принциптер емес, еуропалық ... ... ... ... ... үлгісін ұсынды. 1993 жылы бұл топ ыдырап кетті (6).
Көрсетілген айғақ Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... дамуы мен қалыптасуы спецификасы, қазақ
қоғамына исламның енуі тарихи ерекшеліктеріне байланысты әлеуметтік-мәдени
өмірдің шешуші ... ... ... ... ... ... ... қауымдар өз орнын алды, олардың көбі құрамы бойынша
әйелдер қоғамдары болды, мысалы, ... ... ... ... ... ... және т.б. Олар ... дәстүрі бар
халықтардың этникалық және діни қалыптасуын культттауға ... ... беру және ... ... ... болды. Бұл
қоғамдық қозғалыстардың басшылары зайырлы білімді адамдар болды. 1992 ... ... ... ... ... мұсылмандық сопылық
философияны зерттеу мақсатында ... ... ... ... ... ... зайырлы қоғамды құруда ... ... ... ... ... ... ... деңгейі
97,5 пайызды құрайтындығымен ХХ ғасырдың аяғына ... ... ... ... ... ... Шығыстың көптеген мұсылман
мемлекеттерінен ерекшеленеді. Оған ... ... ... орта ғасырлық
діни көзқарас шегіндегі консервативтік Талибтар исламдық қозғалысы ... ... ... күрт ... бөлінуіне байланысты
білім беру факторының мәні зор. ... ... ... алу ... ... ... кезекте мектеп деңгейіндегі сауатсыз халық саны
көбейеді. БҰҰ-ның адамдардың дамуы бойынша есебінде өмір сүру ... ... ... ... толық білім алмай, үй шаруашылығымен
айналысуға тура келеді. Бұл ... ... ... ... үшін ... ... мектеп білімін алмастыра алмайтын діни білімге
ғана қолдары жететіндігін көрсетеді.
Үнемі ... ... ... бірі болып полиэтникалық Қазақстанда
исламды қорғатын өзге діни орта табылады. Жаңа ... ... ... ... араласпау және діни қоғамдардың ... ... ... тыйым салыну принциптері жатыр. ... ... ... ... тигізді. Діни бірлестіктер туралы заңда
(1992) мемлекет және діни ұйымдардың өзара қатынасы принциптері ... ... ... барлық конфессиялардың теңдігі, діни сипаттағы
партиялардың құрылуына, діни ұйымдардың ... және ... ... ... салыну. Олардың әрекеті берілген заң бойынша
реттеледі, ал 1996 жылдың маусымынан бастап, “ҚР ... ... ... заң ... діни ұйымдар қоғамдық ұйымдарға жатпайды. Бүгінгі таңда
дәстүрлі емес діндердің әрекетіне шектеулер салған ... заң ... діни ... ... ... жаңа ... ... (6).
Қазақстанның ішкі саясатында жүргізілетін секулярлық курсы оның
халықаралық байланыстарында ... ... ... әртүрлі халықаралық:
еуропалық (ОБСЕ) және азиаттық (ОЭС) құрылымдардың мүшесі болып табылады.
Басында оның ... ... ... ... ... ... бағдар”.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл жұмыста Қазақстандағы ислам эволюциясы ... ... ... бастап, отаршылық, Кеңес дәуірі кезіндегі исламның дамуының тарихи
ерекшеліктері, бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... айтылғандай, ислам тарихы ... үшін ... ұйым ... ... тайпалық, кейінірек этникалық
саласы кіретін ұжымдық идентификация элементтерінің бірі ... ... ... ... ... ерекшелігімен қалыптасқан.
Қоғамдық сана билікке қатысты зайырлы және діни бастауды бөледі. ... ... ... ... бір ... ... ... көрінісінің болмауы
табылады. Қазіргі кезде елімізде исламдық саяси партиялар мен ... ... ... ... орта жоқ. Діни ... ... ... қанағаттандыру азаматтардың жеке өмірі шегінен аспау
керек.
Қоғамның белгілі бір бөлігін исламға бет бұру ... ... ... үшін ... Ол ... ... қазақ тілінің, ұлттық
құндылықтарының жаңғыруы болып табылады. Ислам ол үшін тек ... ... ғана ... ... ... ... санасының бүгінгі
сатысының бөлігі ретінде маңызды.
Мысалы, алғашқы қазақ тарихи-әдеби және ... ... ... ... деп ... да ... емес. Оның мақсаты –
тек діни сауат беру ғана емес, сонымен бірге Қазақстан және ... ... ... ... ... салт және ... таныстыру.
Сөйтіп, топтық идентификация негізіндегі ислам қазақ ... бірі ... ... Оған тіл, дін, ... ... ... ... мемлекеті ретінде мойындау кіреді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Религии мира. Москва, «Махаон», 2007, 112 бет.
2. ... ... ... ... Алматы, «Қазақ
Университеті», 2002, 201 бет.
3. Я.Ф. Трофимов. Религия в ... ... ... Пресс», 1996, 157
бет.
4. Ислам энциклопедиясы, Алматы, 2005.
5. Б.Аханов. Дін және ... ... ... ... ... 1993,
112 бет.
6. www.ca-c.org/journal/cac-05-1999.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Араб – мұсылман білімі және қазақ қоғамы91 бет
Мұсылман мемлекеттеріндегі әйелдердің әлеуметтік портреті47 бет
Аспан әлеміндегі ең көп таралған объектілер - жұлдыздардың эволюциясы10 бет
Жалпы биология9 бет
Магнитті дауылдар және олардың биосфераға әсері3 бет
Өндірістің даму қарқыны және қоршаған ортаға түсетін салмақ4 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«омыртқалылардың эндокриндік және жүйке жүйесінің эволюциясы» тақырыбы бойынша тесттік бақылау3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь