Кәсіпорын шығындары және оның түрлері, экономикалық бөліну

Мазмұны

Кіріспе

І.Кәсіпорын шығындары және оның түрлері, экономикалық бөліну
ІІ.Шекті шығындар және оның фирма стратегиясындағы ролі
ІІІ Нарық жағдайында өнімді өндірудің шығындары және жолдары
мен маңызы

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Қосымшалар
Кіріспе
Өндіріс шығындарының шамасын анықтаудың экономикалық деңгейі бухгалтерлік деңгейден бірқатар ерекшеленеді. Оның мәні жіберіп алған мүмкіндіктер немесе альтернативтік шығындар концепциясында жатыр. Альтернативтік шығындар – ресурстарды пайдаланудың барлық мүмкін болатын альтернативті әдістерінің ең тиімдісін қоладнғанда алуға болатын ақша сомасы. Кәсіпорындарда айқын шығындармен қатар (материалдар мен қондырғыларға қондырғыларға, жұмыс күшіне кететін шығындар) айқын емес шығындар да (фирманың меншігі болып табылатын жұмсалынған ресурстардың құны: кәсіпкерлердің еңбегіне ақы төлеу, салынған капиталға процент) бар. Айқын шығындарға, яғни бухгалтерлік шығындарға өндірістің есеп беру кезеңіндегі нақты шығындары жатады және олар өнімнің өзінідік құнына енеді. Оларға шикізат пен материалдардың құны," жалақы, амортизациялық төлемдер, аренда, салықтар, әкімшілік басқару шығындары жатады. Ал айқын емес шығындар (жіберіп алған мүмкіндіктер шығындары) басқа пайдаланушыларға нарықта белгіленген ақыға берген жағдайда меншікті ресурстарына алуға болатын табыстар. Оларға меншікті капиталға процент, ғимарат үшін аренда ақысы, кәсіпкердің өзінің менеджерлік жұмысы үшін телем ақыны жатқызуға болады. Бухгалтерлік шығындар мен альтернативтік шығындардың қосындысы экономикалық шығындарды береді. Демек, экономикалық шығындарға фирманың өз меншігіндегі сатып алынбайтын өндіріс факторларын пайдаланғандағы айқынсыз шығындар мен фирманың өз ресурстарын қолданғандағы табысты жатқызуға болады.
Кәсіпорынның құрамын бөлу өнімдерді дайындау процесінде және жұмысшылардың қызмет етуін ұйымдастырудағы өзара байланыстар, жұмыс-шыларды еңбекпен қамту саны, өндірістік алаң мен құрал –жабдықтар және оларды аумақтар бойынша орналастыру кәсіпорын-ның құрылымы деп аталады.
Кәсіпорынның жалпы құрылымы: өндірістік (ғимарат, құрылыс), өндірістік емес (қойма, асхана, мәдениет сарайлары, клубтар, стадион, балабақша) болып бөлінеді.
Өндірістің алғашқы нысаны жұмыс орны болып табылады. Бұл өндіріс алаңын, дайын өнімді сатуға дайындау және өндірістік процесте қызметтер көрсету жөнінде бір немесе бірнеше жұмысты жүзеге асыратын операцияларды лайықты еңбек құралдарымен қамтама-сыз етудің бөлігі.
Жұмыс орнының топтары аяқталып біткен өндірістік процесте, өнім бөлігін дайындауда немесе технологиялық процестерді жүзеге асыратын өндірістік учаскелерде қалыптасады.
Ең алғашында бірнеше операция қатар орындалады, одан кейін бір операция, демек, технологиялық мамандандыру жүзеге асырылады.
Бірнеше учаскеден цех құралады. Кешенді құрылымға цехтың барлық түрлері кіреді. Мұнымен кәсіпорын зауыт аспаптарын маман-дандыру қызметтері, энергия өндіру, шаруашылықтарды жөндеуді пайдаланады. Кәсіпорын құрылымы мамандандыру түрлері бойынша кешенді міндеттер белгілейді. Мұнда ең алдымен ресурстар, сондай-ақ жұмысшылардың саны, негізгі және айналым капиталының құны, өндірілетін өнім көлемі, өндірістік алаңның өлшемі және т.б. ескеріледі.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Артыкова Б., Назыкеева Б. «Саяси экономия» жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық. А- 1990 жыл.
2. Әубәкіров, Я.Ә., Абдуллаев А.А. «Саяси экономия» А -1991 жыл.
3.Әубәкіров «Экономика теория негіздері» А - 1999жыл.
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., Жақыпова Ф.Н., Т.П. Табаев «Экономикалық теория» Алматы, 1999жыл.
5.Дүйсенбаев К. Ш., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы, 2001ж.
6. «Заң» Республикалық құқықтық, журнал Астана 2000ж №9
7. Мельников В.Д., Ілиясов К. «Қаржы» Алматы, 1994ж.
8. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. К.орын экономикасы. А, 2003ж.
9. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. Алматы, 1992ж.
10. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000ж.
11.Үмбеталиев А., Ғ. Керімбек «Кәсіпорын экономикасы және кәсіпкерлік» Алматы, 2002ж.
12. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003ж.
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы, 2001ж.
14. Сәбден О., Тоқсанова А. Шағын кәсіпкерлікті басқару.А,2002ж.
15. Оңтүстік қазақстан газеті 26-желтоқсан 2007
16. Заң газеті, 2007ж. 19 сэуір, 3 бет
17. Мүса.С, Егеменді Қазақстан, 2007ж. 18 шілде, Ібет
18. ҚР Парламентінің Жаршысы, 2005ж. №19. 3 бет
19. Заң жэне Заман, 2007ж. №4. 32 бет
20. «Экономикалық теория негіздері» Оқулық, Алматы, 1998ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І.Кәсіпорын шығындары және оның түрлері, экономикалық бөліну
ІІ.Шекті шығындар және оның фирма стратегиясындағы ролі
ІІІ Нарық жағдайында өнімді ... ... және ... ... ... ... шығындарының шамасын анықтаудың экономикалық деңгейі
бухгалтерлік ... ... ... Оның мәні ... ... ... ... шығындар концепциясында жатыр.
Альтернативтік шығындар – ресурстарды ... ... ... ... ... ең ... ... алуға болатын ақша
сомасы. Кәсіпорындарда ... ... ... (материалдар мен
қондырғыларға қондырғыларға, жұмыс ... ... ... ... ... да ... ... болып табылатын жұмсалынған ресурстардың
құны: кәсіпкерлердің еңбегіне ақы төлеу, салынған капиталға ... ... ... яғни ... ... өндірістің есеп беру
кезеңіндегі ... ... ... және олар ... ... ... енеді.
Оларға шикізат пен материалдардың құны," жалақы, амортизациялық төлемдер,
аренда, салықтар, әкімшілік ... ... ... Ал айқын емес
шығындар ... ... ... ... ... пайдаланушыларға
нарықта белгіленген ақыға берген жағдайда меншікті ресурстарына алуға
болатын табыстар. ... ... ... ... ... үшін ... кәсіпкердің өзінің менеджерлік жұмысы үшін телем ... ... ... шығындар мен альтернативтік шығындардың қосындысы
экономикалық шығындарды ... ... ... ... ... ... ... алынбайтын өндіріс факторларын пайдаланғандағы айқынсыз
шығындар мен ... өз ... ... ... жатқызуға
болады.
Кәсіпорынның құрамын бөлу өнімдерді ... ... ... ... ... ... ... байланыстар, жұмыс-
шыларды еңбекпен қамту саны, өндірістік алаң мен ... ... ... аумақтар бойынша орналастыру кәсіпорын-ның құрылымы деп аталады.
Кәсіпорынның жалпы құрылымы: өндірістік (ғимарат, құрылыс),
өндірістік емес ... ... ... сарайлары, клубтар, стадион,
балабақша) болып бөлінеді.
Өндірістің ... ... ... орны ... ... Бұл ... ... өнімді сатуға дайындау және өндірістік процесте қызметтер көрсету
жөнінде бір немесе бірнеше жұмысты жүзеге ... ... ... ... қамтама-сыз етудің бөлігі.
Жұмыс орнының топтары аяқталып ... ... ... өнім
бөлігін дайындауда немесе технологиялық ... ... ... ... ... алғашында бірнеше операция қатар орындалады, одан кейін бір операция,
демек, технологиялық мамандандыру жүзеге асырылады.
Бірнеше ... цех ... ... ... ... ... түрлері
кіреді. Мұнымен кәсіпорын ... ... ... ... ... ... жөндеуді пайдаланады. Кәсіпорын құрылымы
мамандандыру түрлері бойынша ... ... ... ... ең ... ... жұмысшылардың саны, негізгі және айналым капиталының
құны, ... өнім ... ... ... өлшемі және т.б.
ескеріледі.
І.Кәсіпорын ... және оның ... ... бөлінуі
Шығындар шамасының енім көлеміне тәуелділігі тұрғысынан тұрақты және
езгермелі ... ... ... ... (ҒС) - өнім ... ... байланысты өзгермейтін, яғни өндіріс көлеміне
байланыссыз шығындар. Оларға амортизациялық ... ... ... ... ... әкімшілік басқару шығындары жатады.
Өзгермелі шығындар (VС) - өнім ... ... ... ... ... ... санына тәуелді шығындар. Оларға шикізат пен материалдарға
кеткен шығындар, жалақы, отын және ... ... ... ... шығындар жатады. Айнымалы және ... ... ... шығындарды құрайды. Өнім бірлігін өндіруге жұмсалатын
шығыпды елшеу үшін орташа жалпы (АТС), орташа ... ... ... ... ... (АVС) ... ... жалпы шығындар жалпы шығынның
өндірілген өнім көлеміне қатынасы мен анықталады да, ... бір ... ... ... ... ... тұрақты шыгындар тұрақты шығындарды өнім –көлеміне бөлгенге тең:
ТС
АТС= ... ... ... ... ... шығындарды өндірілген өнім
санына бөлгенге тең:

АУС=------------- ;
Q
Тұрақты шығындардың сомасы тұрақты ... ... ... ... өнім ... өсуімен қысқарады. Өнім шығару көлемі өскен кезде
тұрақты шығындар өзгермейтіндігі белгілі, сондықтан ... ... ... өзгермелі шығындардың өсуімен қатар жүреді. Орташа өзгермелі
шығындарға кемімелі табыстылық заңы ... ... ... егер ... (жер ... ... ... деңгейі) тұрақты, саны
өзгермейтін болатын болса, онда басқа да ресурстарға ... ... ... ... ... ... өінмділігі алдымен өседі
(орташа өзгермелі шығындар кемиді), одан кейін Q ... ... ... (орташа өзгермелі шығындар өседі).
Шекті шығындар МС (marginal cost) - ... өнім ... ... ... ... өнім ... ... кеткен қосымша шығындар:
МС = TC/Q
Тұрақты шығындар ... ... ... ... өзгермелі
шығындардың өсіміне тең:
МС = VС/Q.
Орташа жалпы шығындардың (АТС) шамасы, біріншіден, кемімелі табыстылық
заңы ықпал ететін орташа өзгермелі шығыңдардың ... ... Q ... ... ... ... тұрақты шығындардың шамасымен
анықталады.
16.1-суретте орташа өзгермелі шығындар Q1 өнім ... ... ... ие. Одан әрі ... өзгермелі шығындар АVС есе ... ... ... ... кеми ... Нәтижесінде орташа жалпы
шығындар АТС ... ... ... ... ... ... ... шығындардың кемуі орташа өзгермелі шығындардың өсуімен толықтыру
бойынша бірқатар уақыттарға дейін кемиді. Осы кезден ... ... ... АТС өсе ... ... ... ... өзгерісі біртексіз
болғандықтан шекті өзгерістерді өлшеу қажеттілігі туады. Айталық, кәсіпорын
жалпы шығындар ТС жұмсау арқылы Q өнім ... ... Осы ... ... бір ... арттырғанда жалпы шығындар қандай шамада өзгереді
деген сұрақ туады. Бұл сұрақтың шешімі шекті шығындар ... алып ... ... ... ... - ... ... шығындар
АҒС - орташа тұрақты шығындар
МС - шекті шығындар
Ал шекті шығындарды өлшеу қажеттілігі кемімелі табыстылық ... ... Егер ... ... ... заңы ... ... жоғарғы
деңгейге көтеруді көздейтін тұтынушының жүріс-тұрысын түсіндіріп, ... ... ... ... ... ... заңы пайданы
жоғарылатуды көздейтін өндірушінің жүріс-түрысының негізінде жатыр және
ұсыныс функциясының сипатын анықтайды. Қысқа ... өнім ... ... ... ... ... қосымша бірлігін тарту есебінен
мүмкін болады да басқа факторлар тұрақты ... ... Бұл ... ... заңы ... ете бастайды, яғни бірқатар уақыттардан
бастап ауыспалы фактордың бір қосымша бірлігі ... ... ... ... аз ... алып келеді. Сөйтіп, өндірістің ауыспалы
факторының шекті өнімділігі ерте ме, кеш пе төмендей ... ... ... ... ... ... ... өсімінен асып түседі.
Өндіруші тауарды жоғары бағада ... ... ... ... ... жер көлемін арттыру өнімділікті ... ... ... ... ... ... заңы тек қана ... мерзімде
әрекет етеді. Мысал ... ... ... айталық кәсіпорында
қондырғылар бар және жұмысшылар өнімді бір смена ... ... ... ... енді ... екі сменада жүргізілетін болсын ... пен ... ... ... тағы да ... ... ... жұмысты үш сменада ұйымдастырады. Тағы да өнімділік пен
табыстылықтың өсуі байқалады. Бірақ, егер де тағы да ... ... ... ... одан әрі өсуі болмайды. ... ... енді ... ... керісінше, осы кезден бастап бұрынғыдай
қосымша салымдардың тиімділігі азайып, өнім ... ... ... ... ... ... ... қондырғыны өнімділігі жрғары шығындырғыға
ауыстыратын болса, онда өнімділік арта бастайды. Бұл мысалдан кәсіпорынның
жұмысын ... үшін тек ғана ... ... орташа табыстылық және басқа
да орташа ... ... ... нақты жағдайда бұл көрсеткіштердің
қандай екендігін, яғни шекті шамаларды білу қажеттігін ... ... ... ... ... ... ... табыстылық заңымен
анықталады. Ұзақ мерзімді кезеңде кәсіпорын өндірістік қуаттылықты қоса
алғанда барлық ресурстардың ... ... ... Бұл ... шығындарға
қарағанда өндіріс масштабын өсіру есебінен ресурс сақтаушы заң ретінде
уақыт үнемдеу заңы әрекет ... ... ... заңы мен ... ... заңы тығыз байланысты. Өндіріске кеткен шығындар төмен болған сайын
оның енімі, демек, еңбек тиімділігі де жоғары ... ... ... қолда бар ресурстарды ұқыпты пайдалану есебінен шығындарды үнемдеуді
тудырады.
Өнімді өндіру мен сату шығындарын жоспарлау ең ... ... баға ... ... үшін ... ... және ... жеке – жеке жоспарлау және өндірістік шығынның ... ... ... шарт ... ... ... экономикалық
жағдайда айнымалы шығындарды жоспарлау көп еңбек етуді қажет етеді ... – бірі ... екі ... ... Бір өнімге кететін шығын тұрақты нормасы бойынша;
2. Өткен кезеңдегі өнімнің өзіндік құнының нақты көрсетікіші бойынша;
Айнымалы ... ... құны ... оның жалпы мөлшерін келесі
формуламен ... = Н * ... ... ... ... ... ... мәні.
Н – бір өнімге кететін шығын нормасының ақшалай мәні.
В – шығарылатын өнімнің жоспарланған көлемінің натуралды мәні.
Егер ... ... ... ... ... сүйенетін
болсақ, онда айнымалы шығындардың жоспарланатын сомасы ... ... пл = Сф ...... ... ... сомасы.
Сф – есепті кезеңдегі айнымалы шығынның нақты сомасы.
Впл – Жоспар бойынша шығарылатын өнім көлемі.
Вф – есепті кезеңдегі шығарылатын нақты ... ... ... ... ... ... ... тоқтлатын болсақ, негізгі
өндірістік, көмекші өндірістік, қызмет көрсету шаруашылықтары, ... ... ... ... ... бірігуді ұйымдастыру
болып бөлінеді.
Кәсіпорынның құрамын бөлу өнімдерді дайындау ... ... ... ... ... өзара байланыстар, жұмыс-
шыларды еңбекпен қамту саны, өндірістік алаң мен ... ... ... ... ... орналастыру кәсіпорын-ның құрылымы деп аталады.
Кәсіпорынның жалпы құрылымы: өндірістік (ғимарат, құрылыс),
өндірістік емес (қойма, ... ... ... ... стадион,
балабақша) болып бөлінеді.
Өндірістің алғашқы нысаны жұмыс орны болып табылады. Бұл өндіріс алаңын,
дайын өнімді сатуға дайындау және ... ... ... көрсету
жөнінде бір немесе бірнеше жұмысты жүзеге ... ... ... ... қамтама-сыз етудің бөлігі.
Жұмыс орнының топтары аяқталып ... ... ... өнім
бөлігін дайындауда немесе технологиялық процестерді жүзеге асыратын
өндірістік учаскелерде қалыптасады.
Ең ... ... ... қатар орындалады, одан кейін бір операция,
демек, технологиялық мамандандыру жүзеге асырылады.
Бірнеше ... цех ... ... ... ... барлық түрлері
кіреді. Мұнымен кәсіпорын зауыт аспаптарын маман-дандыру ... ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша кешенді міндеттер белгілейді. Мұнда ең алдымен
ресурстар, ... ... ... ... және айналым капиталының
құны, өндірілетін өнім ... ... ... ... және т.б.
ескеріледі.
Кәсіпорынның негізгі капитал салымдары бойынша:
-ең оңтайлы бөлу межелерін ... ... және ... ... ... ... ... қарай сәйкестілігін қамтамасыз ету;
-кәсіпорынның жер, құрылыс обьектілерінің коэффициенттерін есептеу;
-капитал салымдарының құрылымын бағалау жұмыстары жүзеге асырылады.
Кәсіпорын құрылымына әсер ететін факторлар: өнім ... ... ... ... ... мен ... механикаландыру мен автоматтандыру деңгейі;
-орналасқан жері.
Кәсіпорынның оңтайлы құрылымын жүзеге асыру өндірісті қайта ... ... және ... жағынан қайта жарақтандыру, саланы жаңғырту
мен мамандандыруды ... ... ... атқарылуымен тікелей
байланысты.
Кәсіпорынның негізгі бөліктері технологиялық ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Бұл тасымалдау ұзақтылығын және жүк айналымы көлемін қысқартуға ... ... ... ... басты шарты — кәсіпорында еңбек
келісімдерін жетілдіру арқылы жұмысшылардың әлеуметтік-материалдық ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің
өсуін, жұмыс уақытын үнемді пайдала-нуды қамтамасыз ету.
Кәсіпорын тұрақты шығындарды жоспарлаған кезде келесі мақсатты шешіп
алуы тиіс:
1. Тұрақты және ... ... ... қол ... ... ... өнімді сатуды анықтау;
2. Қажетті тұрақты шығындар мөлшерін ... және оны ... ... ... ... ... ... анықтау үшін рентабельділік
көрсеткіші қолданылады. Ол мынадай формула бойынша ... = ... ... ... - ... ... ... ... ... үшін ... ... құрылымын және
шығарылатын өнім туралы максималды ақпарат өндірістік жағдайларды ... әсер ... ... ... ... ... ... түскен түсім дегеніміз кәсіпорынның өндірістік, өзіндік
қаржылық қорын қалыптастырудың негізгі көзі болып табылады. Негізгі қызмет
түрінен алынатын түсім ол ... сату ... ... және ... ал инвестициялық қызметтен алынатын түсім айналымнан тыс
активтерді сатудан түскен ... ... ... ... ... ... процестен
басталады. Кәсіпорындағы өндіріс процесі дегеніміз шикізатты өндеп,
тұтынуға дайын өнім ... ... ... ... ... шығарудың сипаты мен ауқымына қарай: жай және ... ... ... күрделілігі —кәсіпорынның түрлі бөлімдер мен
цехтарының, ... ... ... ... ... нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... ... өнім өндіру бүгінгі күннің басты
міндетіне ... ... ... ... ... бөлінеді: еңбек
заттарының нысандары мен сапаларын өзгертетін процестерді технологиялық
процесс деп ... ... ... ... өзгермейтін процестерді
технологиялық емес процестер деп аталады.
Өндірістік процестін нәтижелігі өнім түрлеріне қарай: негізгі; көмекші;
қызмет көрсетуші ... ... ... ... мәдени); басқару
болып бөлінеді.
Негізгі процесс технологиялық ... ... ... яғни ... өлшемі, физикалық және химиялық қасиеттерінің өзгеруі. Технология-
лық операция техникалық қуаттардың жетілуіне қарай: ... ... ... машиналық; автоматты; аппаратты болып бөлінеді.
Негізгі операциялардың жиынтығы негізгі технологиялық процесс деп
аталады. Технологиялық операция — бір ... ... бір ... ... орындалуы, әрбір еңбек заттарының немесе заттарды өндеу тобының
дәйекті және ... ... ... ... табылатын өндіріс
процесінің бөлігі.
Көмекші процесс кәсіпорынның ішкі ... ... ... мен ... ... ... ... дайын-дау, қосалқы
бөлшектер, бумен жабдықтау, сығылған ауа, ... ... ... ... ... және оны ... ... көрсету процесі. Жұмыс нәтижесі ретінде белгілі бір ... ... оған ... ... ... ... ... Басқару процесі — өндіріс барысындағы пайда болған
үйлесімділік бағыттарды ... бір ... ... ... дер кезінде және сапалы
орындалуы — ... және ... ... жұмыстарын қамтамасыз етуді талап
етеді.
ІІ Шекті шығындар және оның фирма стратегиясындағы
ролі
Кәсіпкерлік қызмет процесінде ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымы көптеген факторларға байланысты:
1. Шаруашылықты ұйымдастыру құқықтық түріне байланысты:
2. Салалық тиістілігі;
3. Капитал мен тауар нарығындағы ... ... ... ... ...... және есептік саясат.
5. Заңдылықтар ережелері мен ... ... ... ... және ... ... ... субъектілерінің тәртібі.
Барлық ақша шығындарын үшке бөлуге болады:
1. Табыс алуға байланысты шығындар;
2. Табыс алуға байланысты емес шығындар;
3. ... ... ... ... шығындарға өндірістік процесте қызмет
көрсетуге, өнімді сатуға өндірістік ... ... ... ... ... ... емес ... тұтыну сипатындағы шығындар,
сонымен қатар найырымдылық мақсаттағы шығындар жатады.
Мәжбүрлік шығындарға салықтар, салықтық ... ... ... қорға аударымдар, айыппұлдар резерв құру жатады.
Табыс алуға байланысты емес шығындар: материалдық шығындар, еңбекақы
төлеу ... ... ... шығындар құрылыады. Шығынның бұл тобын
қалыптастыру табыс көлеміне тікелей байланысты. ... ... ... ... ... оның ... ... осы шығын
деңгейіне байланысты. Кәсіпорын өзінің материалдық шығынын өтеу үшін ... ... ... ... өнім ... ... ... өнімнен түскен түсім өз уақытында кәсіпорын есепшотына түсуі
тиіс.
Еңбекақы төлеу шығынына кәсіпорын ... ... ... формада ақы төлеу жатады. Шығынның бұл түрі көп қабатты – бұл
шығынның құрамына еңбекақыдан ... ... ... ... қаржыдан
бөлінеген көмек, бір мезгілдік жәрдем, қосымша демалысқа төленетін төлем
кәсіпорынның өз меншігінде қалған табыстан ... ... ... ... ... ... ... жалға төленетін
шығындар, материалдық емес ... ... және ... ... ... ... мен сату шығындары келесідей болып жіктеледі:
1. Есептік тіркелу берлгілері бойынша;
2. Өндірілген бірлігін қою ... ... ... деңгейінің біртектілігі бойынша.
Кәсіпорнның шығынының есептік тіркелу белгілері бойынша бөлу әрекет
етіп жатқан заңдылықтармен анықталады және ... ... ... ... мен сату ... есебін жүргізу үшін ... ... және ... ... ... мен ... шығару тәртібін регламент дейді. ... ... ... ... шикізат материал және басқа
материалдық шығындар ... ... ... ... ... ... ... кеткен шығын көлемінде ғана орнын толтырады. Ал қалған бөлігі қойма
запасымен сатылмаған дайын өнімде қалады.
Өнімнің шығарылуына байланысты шығындар:
1. ... ... ... ... шығындар шығарылатын өнім көлемінің өзгеруіне байланыссыз
болады. Олар: басқарушы әкімшілік ... ... ... төленетін
еңбекақы. Амортизация, шаруашылық шығындар, жол төлемдері жатады.
Айнымалы және ... ... – бұл ... ... ... тура
пропорционалды. Бұл шығындарға шикізат пен ... ... жылу және ... істеуіне қарай төленетін еңбекақы жатады.
Шығындарды тұрақты және тұрақсыз деп бөлу ең алдымен өнімнің
өзіндік ... ... үшін және сату ... ... үшін ... табыс - барлық өндірілген өнімді сатудан түскен түсімнің жалпы
сомасы.
TR= P*Q
Мұндағы: ТR - жалпы ... ... - сату ... - ... ... ... ... түсімді сатылған өнім бірлігіне қатынасына тең:
АR= ТR/Q
Мұндағы: АR - орташа түсім
Шекті табыс - шығарылатын енім ... ... ... ... ... ... ТR /∆ Q.
Мұндағы: МR- шекті түсім
∆ ТК - ... ... ... Q - онім санының артуы
Енді орташа және шекті түсімдер шамаларының өзара қатынасын қарастырайық.
Бұл қатынас бағаның ... ... ... ... Егер фирма жетілген
бәсеке жағдайында жұмыс істейтін болса, онда баға өзгермейді. Бұл жағдайда
өндіруші - баға ... ... ... бірліктен түсетін шекті табыс
өзгермейді және ... тең ... ... фирма жетілмеген бәсеке жағдайында
жұмыс істейтін болса, онда ол өнім саны мен бағасының оптимальды үйлесімін
таңдайды. ... өнім ... ... де (Q), ... да (Р) ықпал ету
мүмкіндігі бар. Фирма көп өнім шығарған сайын өнім ... ... ... ... бұл жағдайда тауардың қосымша бірлігін сатудан
түсетін табыстан аз болады. График түрінде ... ... бір ... ... пен ... ... қисығын үйлестірейік. Өнім көлемінің
артуымен баға ... Бұл ... ... ... ... келеді. Е
нүктесінде табыс шекті шығындарға тең. Бұл кезде шекті табыс багаға тең,
баға ... өнім ... ... ... Бұл жағдай жетілген
бәсекенің шартына сәйкес келеді. Қосымша, өнім шығару мәселесін шешуде, біз
ең алдымен, шекті ... ... ... категориясының экономикалық әдебиеттерде әр түрлі көзқарастармен
келісілген бірнеше анықтамасы ... - бұл ... ... үшін марапаттау және техникалық
жетістіктерді енгізуге төлем;
пайда - бұл тәуекел және ... үшін ... бұл ... пен ... ... ... ... еңбек құн теориясына негізделген және қосымша
құн ... ... ... болып табылады. Сандық тұрғыдан қарағанда
ол тауар ... ... ... ... ... артық бөлігі, ал
сапалық тұрғыдан алғанда пайда қосымша ... ... ... ... ... туралы үсінік үш негізгі бағытта қарастырылады:
кейнсиандық, ... және ... және ... ... ... ... ... жағдай ажыратылады:
Бухгалтерлік пайда - өнімді сатудан ... ... пен ... ... ... пайда - өнімді сатудан түскен табыс пен ... ... пен ... ... ... үшін ... - бұл ... жалпы табысынан жекелеген
тұлғалар мен ... да ... ... мен еңбек, материалдардың құнын
төлегеннен кейін қалатын табыстың бөлігі. Пайда бұл жерде тек қана ... яғни ... оның ... ... ... ... ... мұнда пайда кәсіпкерлік қызметтің тиімділігін
толық ... ... ... бір ... ... ... ... болған жағдайда альтерниативтік варианттармен салыстырғанда меншікті
капитадды тиімсіз пайдалану нәтижесінде шығынға ұшырамады ма ... ... ... болаыақта басқа салаларға салынып, оның көп ... ... ... ... да ... ... капиталға проценттік табысты,
жер мен ғимарат үшін жал төлемін және басқару шығындарын алып ... ... ... ... ... болып табылады. Экономикалық пайда
нольге тең болуы да мүмкін. Бұл кәсіпкердің ... ... ... ... ... Егер ... экономикалық пайда алатын
болса, демек, сол салада кәсіпкерлік қабілеттілік, капитал, ... ... ... ... ... ... береді.
Кәсіпкер қашан да өзінің бизнесін жүзеге асырғанда ... пен ... ... ... өтеп қана ... белгілі бір табыс алуды
көздейді. Мұндай қажетті ... ... к.і' ыпты ... ... ... ... ... қалыпты пайда өндірістін айқынсыз шығындарымен
анықталады. Ол кәсіпкерге меншікті ресурстарды альтернативті ... ... яғни ... ... ... ... тиіс.
Жетілмеген бәсекелестік жағдайында, егер ... ... ... ... (газ, ... ... және т.б.) онда ол ... табиғи
жағдайларда сирек кездесетін пайдалы қазбалар жерінде, қолайлы климат және
т.б. пайда болатын монополиялық пайда ... үшін ... ... ... көзі - ашық жазылу бойынша акцияны
сатқаннан алынған шамамсн кәсіпорынға салынған нақты ... ... - ... ... болып табылады. Оны берілген
акционерлік қоғамның құрылтайшылары ... ... - бұл ... ... пайданың өндіріс шығындарына
қатынасы. Фирманың мақсаты - алынған пайданы максимизациялау, яғни ... ... ... ... Осы ... ол ... пайда әкелетін
өндіріс деңгейін таңдайды. Бұл жерде фирма шекті ... = ... ... ... ... өндірісті ұлғайта алады. Бұл шарт ... ... ... ... да ... ... ... бәсеке жағдайьшда фирмалар небәрі өнім шығару көлемін ғана бакылай
алады.
Жетілмеген ... ... ... ... екі ... ... ... көлемі және баға. Монополист - фирма аз өнім ... ... ... сатады.
Жетілмеген бәсеке жағдайында фирма бағаға ықпал ету мүмкіндігіне ие бола
отырып, ... ... ... баға мен ... ... ... Бұл ... шекті табыс бағаға тен болмайды, тауардың әрбір косымша
партиясының бағасын арзандата отырып, фирма ... ... ... ... ... ... ... жағдайда пайданы жоғарылату емес, шығынды азайту ... ... ... баға ... ... ... ұшырауы мүмкін, осы кезде ол
үшін баға орташа өзгермелі шығындардан асқанша өндірісті жүргізу ... ол ... ... тоқтатқан жағдайда оған тұрақты шығындардың орнын
өтеу керек болар еді. ... ... ... ... ... ... егер ... шығындар тұрақты шығындарға қарағанда жалпы
табыстан аз шамаға асатын болса.
ІІІ Нарық жағдайында өнімді өндірудің шығындары және ... мен ... ... ... ... ... құралы және еңбек заттары
қатысады. ... ... — бұл «... ... ... ... жиынтығы, адам
оларды өзімен еңбек затының арасына орналастырады және олар осы затқа оның
ықпалын жүргізуші ретінде ... ... ... ... бұл ... олардың көмегімен өндіріс процесі іске ... ... ... ... ... ... ... затына ықпал
жасайтын және сондықтан да олар қалайда оның ... іске ... ... ... ... кең ... ... еңбек процесінің
құралдарына жалпы алғанда процестің іске асуы ... ... үшін ... ... ... ... ... әртүрлі өндірістік
құрылыстар (сиыр қоралары, қой қоралары, жабдық, қырмандар, астық сақтайтын
орындар) еңбек ... ... ... ... бірақ олар өндіріс
процесі үшін қажетті жағдайларды жасайды. Сол немесе басқа затты ... ... ... ... ... ... емес, оның өндіріс
процесінде орындайтын роліне қарай анықталады. Мысалы, зауыттың дайындаған
бу қазаны ол үшін дайын өнім ... ... ... ... осы ... ... заты ... табылады (орнатуға арналған жабдық); орнатылған және
пайдаланылуға берілген бу қазаны еңбек құралының қызметін атқарады.
Өндіріс құралдары ұзақ ... бойы ... Осы ... ... ... ... ... құнын өндірілген өнімдерге, жұмыстарға және
көрсетілген қызметтерге ... бере ... ... өзіндік құнында іске
асады.
Еңбек заттары, жаңадан жасалған ... ... ... отырып, әрбір
өндірістік циклда толық тұтынылады. Мысалы, ұн нанды пісіргенде, өндіріске
жұмсалған материалдар.
Еңбек қүралдары кәсіпорындарында әдетте, ... ... ... ал
еңбек заттары — кәсіпорынның айналмалы қорлары түрінде көрінеді.
Қолданыстағы ережелерге сәйкес, құны 600 ... ... ... ... ... ететін мерзімі бір жылға жетпейтін заттар негізгі
құралдарға жатқызылмайдьі. Мұнан ... ... ... ... олардың
құны мен қызмет ететін мерзіміне ... ... ... және ... арналған бейімдеулер, арнаулы киім, аяқ киім және ... Қүны ... (500 ... ... және ... ететін мерзімі қысқа
(бір жылдан аспайтын) заттар айналмалы құралдардың құрамында есепке алынады
(12 счетта «Арзан ... тез ... ... ... ... құрамында тек қана кәсіпорынның өндірістік және экономикалық
потенциалын жасайтын объектілер болады. Ерекшелік болып ... ... сақа ... ... ... ... қояндар және бал араларынан
басқалары оларды айналым құралдарының құрамында 11 ... ... ... ... ... есепке алады), жұмыс малдары, инвентарлық ыдыс,
кітапхана қорлары, ... ... ... ... мебель (жиһаз)
гарнитуралары. Олар құны мен қызмет ... ... ... негізгі
құралдарға жатқызылады.
Ауылшаруашылық кәсіпорындарында табиғаттың өзі ... ... ... жер болып табылады. Жер өндіріс құралы ретінде — ... ... және ... алғы ... ... факторларының бірі. Жер
учаскелері, қазба байлықтардың тұрған жері, пайдаланылатын ағаш және су
алқаптары заттай есепке ... ... ... ... ... олар ... жатпайды. Жерді мемлекеттік есепке алу бірыңғай жүйе
бойынша жүргізіледі. Жасалған жер кадастрлары жердің табиғи, ... ... ... жөніндегі сенімді мәліметтердің жиынтығы болып
табылады. Жерді ... ... ... ... іске асырылады. Жерді
және өндірістің басқа құралдарын пайдалануды жақсартуда оларды ... ... ... ... үлкен маңызы бар. Жалгерлер және шаруа-фермерлер
оларды жақсы пайдалануға материалдық жағынан ынталы, мұның өзі ... де, ... де ... ... (фермерлерге) жерді, негізгі
құралдарды және басқа ресурстарды беру ... ... ... ... құнарының, қоршаған ортаның, малдардың өнімділігі мен ... ... мен ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуді толық материалдық жауапкершілігіне алады. Жерді
жалға беру шартпен хатталады, онда пайдаланылатын жердің түрлері (егістік,
шабындық және ... ... ... ... Шартты бонитет балының
азаюы арқылы көрінетін топырақ ... ... ... ... ... ... ... қайта келуіне қажетті шығындарының
көлемінде айып санкциясын төлейді немесе жердің құнарлылығын өзі ... деп ... ... Үйлерді, құрылыстарды, машиналарды және
жабдықтарды өнім беретін және жұмысшы сақа ... және ... ... ... беру ... ... ... бағалауда көрсетілген негізгі қорлар негізгі құралдар деп
аталады. Осы ... олар ... ... мен ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыру және тозу мөлшерін есептеу
үшін негізгі құралдарды ... ... ... ... зор. ... ... ... тозуының интенсивтілігі, қызмет
ету мерзімдері, жөндеудің ерекшеліктері, ... және ... ... бойынша барынша жақын негізгі қорлар енгізіледі.
Негізгі құралдар өндірістік және өндірістік емес ... ... ...... ... ... тікелей қатысатын немесе
оған қажетті ... ... ... ... Олар ... ... ... көлеміне және техникалық жағдайларына кәсіпорынның
саланың, тұтас елдің экономикалық күш қуаты ... ... ... ... ... үйлер мен құрылыстар, машиналар мен
жабдықтар, өлшейтін және реттейтін аспаптар, ... ... ... ... өндірістік және шаруашылық инвентарьлары ... ... ... және өнім ... малдары, көпжылдық
отырғызылған екпелер, жерді жақсартуға жұмсалатын ... ... ... ... ... ... қорлардың пайдаланылуын сипаттайтын жинақтаушы
экономикалық көрсеткіш қор қайтарымы болып ... ... ... ... ... ... бірлігіне өнім өндіруді қор қайтарымы деп
түсінеді.
Өндірістік емес — тұтынуға арналған негізгі ... Олар ... ... ... ... қажеттеріне қызмет
көрсетуге арналған (тұрғын үй-коммуналдық ... ... ... ... ... дене ... және ... т. б. үйлері, құрылыстары,
инвентары).
Негізгі құралдар халық шаруашылығының салалары бойынша топтастырылады;
Ауыл шаруашылығы (егін ... мал ... және ... ... негізгі құралдарын бөледі — комбайндар, тракторлар,
шөп оратын машиналар, жем азық дайындайтын кухиялар);
өнеркәсіп (өнеркәсіптік ... ... ... ... май зауыттарының, мал соятын пункттердің, қыш ... мен ... ... ... ... — мұнаралы крандар, бетон
араластырғыштар, бульдозерлер);
сауда және қоғамдық тамақтану (технологиялық жабдықтар, автолавкілер);
тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және ... ... ... ... төменгі салалар бөлек көрсетіледі: «Тұрғын үй ... ... ... ... ... ... (өндірістік
емес сипаттағы) —моншаның, кір жуатын орынның, тігін шеберханаларының,
шаштараздардың үйлері, ... және ... ... дене тәрбиесі және әлеуметтік ... ... ... ... ... спорт
базаларының үйлері мен жабдықтары);
халыққа білім беру (мектептердің, ... ... ... ... мен жабдықтары);
мәдениет (мәдениет сарайлары мен үйлерінің, клубтардың, оқу ... ... мен ... ... ... ... мен ... сахнаның
жабдықтары).
Арналған мақсатына қарай бұйымдық-заттық белгілерін ескере ... ... мына ... ...... ... ... халыққа әлеуметтік-мәдени қызмет
көрсетуге және материалдық құндылықтарды сақтауға жағдай ... ... ... ... ... ... тұрған ғимарат
инвентарлық объекті болып саналады;
құрылыстар— еңбек затын өзгертуге байланысты емес сол ... ... ... ... ... ... іске ... арналған
инженерлік-құрылыс объектілері (теплицалар) көкөніс өсіретін жылы жайлар),
парниктер, көң ... ... ... және ... ... ... ... құрылымдарымен бір тұтастық құрайтын әрбір бөлек
құрылыстар инвентарлық ... ... ... жабдықтар — электр, жылу немесе механикалық қуаттарды өткізуге
арналған ... ... ... ... ... трансмиссиялар,
өткізетін құбырлар). Электр ... ... ... электр станциясының
бөлетін жабдықтарынан шығатын ... ... ... бөлетін
жабдықтарға, қабылдайтын подстанцияларға дейінгі және ... және ... үйге ... желі ... объекті болып
табылады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда кәсіпорын шығындары және оның ... ... ... және таза ... ... ... Жалпы пайда – кәсіпорынға
түсетін жалпы өнімнің бір бөлігі, ал сан ... ... ... ... (толық түсім) өзіндік құнды алып тастағанға тең. Таза ... - ... ... аударған пайданы алып тастағанга тең (салықтар жэне
т.б. ). Таза пайда ... ... да, ... ... ... Пайда өндіріс сферасында ... ... ... ... ... ... ауысады, атап айтқанда
өндірілген өнімді сату процесінде. Пайда ... ... ... ... ... ... ... пен ұсыныстың тауар
нарығының конъюктурасына орай өзгерістеріне ... ... ... ... және ... ... ... шығар көзі қажетті
өнімнің бір бөлігі мен косымша өнім. Пайда ... ... ... іс - ... ... ... көрсеткіш. Пайда
категориясын қарастырғанда зкономикалық (таза) және бухгалтерлік ... білу ... ... ... мен ... ... тәртібін регламент
дейді. Олардың жабылу көзін тағайындайды. Кәсіпорынның ... ... ... ... шығындар элементін сатып алуға жұмсаған ақшалай
шығыны өнімді сатуға кеткен шығын көлемінде ғана ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік, өзіндік қаржылық
қорын қалыптастырудың ... көзі ... ... ... ... ... ... ол тауардың сату қызмет көрсету және жұмыстар орындау, ал
инвестициялық қызметтен алынатын түсім ... тыс ... ... ... ... Бұл ... ... болуы, шығындардың ішкі ... ... ... ... ... ... ... пайда -
кәсіпорын сатқан өнімінен түскен ақшадан (толық түсім) ішкі және ... ... ... орта ... да ... алып тастағанға тең. Ал,
бухгалтерлік пайда - кәсіпорын сатқан ... ... ... ... ... ... алып ... тең.
Ақшалай бағалауда көрсетілген негізгі қорлар негізгі құралдар деп
аталады. Осы бағалауда олар ... ... мен ... бейнесін
табады.
Негізгі құралдарды есептеуді дұрыс ұйымдастыру және тозу ... ... ... ... ... ... жіктеудің маңызы зор. Жіктеу
топтарына өндірістік-техникалық міндеті, тозуының интенсивтілігі, қызмет
ету мерзімдері, ... ... ... және ... ... ... барынша жақын негізгі қорлар енгізіледі.
Негізгі құралдар өндірістік және өндірістік емес болып бөлінеді.
Өндірістік құралдар — бұлар өндіріс процесіне тікелей ... ... ... ... жасайтын негізгі құралдар. Олар өндірістің ... ... ... және ... жағдайларына кәсіпорынның
саланың, тұтас елдің экономикалық күш қуаты ... ... ... ... өндірістік үйлер мен құрылыстар, машиналар ... ... және ... ... керек-жарақтар, лабораториялық
жабдықтар, көлік құралдары, өндірістік және шаруашылық инвентарьлары мен
керек-жарақтары, аспаптар, ... және өнім ... ... ... ... жерді жақсартуға жұмсалатын күрделі шығындар және
басқа негізгі құралдар.
Пайдаланған ... ... ... Б., ... Б. ... ... жоғарғы оқу орындарына
арналған оқулық. А- 1990 ... ... Я.Ә., ... А.А. ... ... А -1991 ... ... теория негіздері» А - 1999жыл.
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., ... Ф.Н., Т.П. ... ... ... 1999жыл.
5.Дүйсенбаев К. Ш., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева ... ... ... ... 2001ж.
6. «Заң» Республикалық құқықтық, журнал Астана 2000ж №9
7. Мельников В.Д., Ілиясов К. ... ... ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. К.орын экономикасы. А, 2003ж.
9. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... Алматы, 1992ж.
10. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000ж.
11.Үмбеталиев А., Ғ. ... ... ... және ... 2002ж.
12. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003ж.
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» ... ... ... О., Тоқсанова А. Шағын кәсіпкерлікті басқару.А,2002ж.
15. Оңтүстік қазақстан газеті ... ... Заң ... 2007ж. 19 сэуір, 3 бет
17. Мүса.С, Егеменді Қазақстан, 2007ж. 18 шілде, ... ҚР ... ... 2005ж. №19. 3 ... Заң жэне Заман, 2007ж. №4. 32 бет
20. «Экономикалық теория негіздері» Оқулық, Алматы, 1998ж.
Өнім ... бір ... ... жалпы шығындардың өзгеруі
АС- орташа жалпы шығындар
АVС - орташа өзгермелі шығындар
АҒС - орташа тұрақты шығындар
МС - ... ... және ... ... және оның ... ролі
Қазақстан Республикасы нарық жағдайында өнімді өндірудің шығындары және
жолдары мен маңызы
Аннотация
Курстық жұмыста кәсіпорын шығындары және оның ... ... ... ... және оның ... ... ролі, нарық
жағдайында өнімді өндірудің ... және ... ... ... Республикасының кәсіпорын шығындары және оның ... ... ... шығындар және оның фирма стратегиясындағы ролі
кескіндермен өрнектелген.
Курстық ... 27 бет ... ... берілген, 1 кесте мен
2 диаграмма қосымшаларымен 20 түрлі әдебиет қолданылған.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласындағы көлік ұралдарының кідірісін азайту шараларын жасау102 бет
Бюджет шығыстарын жіктеу3 бет
Нарықтағы баға қалыптастырудың түрлері және маркетингтегi баға қалыптастыру саясаты8 бет
Трансакция түсінігі және түрлері9 бет
Фирма экономикасының теориялары24 бет
Қаржылық менеджмент туралы21 бет
Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік шығыс бөлігіндегі таулы аймақтарына физика географиялық сипаттама15 бет
Африка туралы мәліметтер9 бет
Моғолстан мемлекеті7 бет
Таулар2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь