Меншіктің мәні, нысандары және экономикалық жүйенің типтері

КІРІСПЕ
1. МЕНШІК . ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ
2. МЕНШІКТІҢ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕРІ
3. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖҮЙЕНІҢ ТИПТЕРІ МЕН МОДЕЛДЕРІ
4. ЭКОНОМИКАЛЫҚ МҮДДЕЛЕР, ҚАЖЕТТІЛІКТЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ МӘНІ МЕН ТҮРЛЕРІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
«Меншік» үғымы әрбір экономикалык жүйенінің іргетасы болып табылады. Ол тарихи түрде адам және қоғаммен бірге пайда болды. Алғашқы кезде меншік деген ұғым текжермен байланыстырыдды. Сондықтан да меншік адамның дайын өнімдерге емес, жерге деген, яғни табиғи және өндіріс жағдайларына қатынастарын байкатады. Мұнда адам — өндіруші және өндіріс құрал-жабдығын иеленуші ретінде көрінеді (жер — қоғамдық өндірістің басты кұралы). Өндіріс нәтижелерін иелену қоғамдык экономикалык қатьшастар шеңберінде материаддық игіліктерді адамдар бірлесе игеру арқылы жүзеге асады.
Өткен дәуірдегі экономикалық ойлар иелері меншіктін, мәні мен мазмұнын қарастыруда ерекше кадамдар жасады. Физиократтар мектебінің негізін қалаушы франиуз экономисі Франсуа Кенэ (1694-1774 жж.) «Экономикалык кесте» (1758 ж.) деген еңбегінде меншікті көбейту процесінде еңбек өнімділігі ролінің басымдығын көрсеткен. Ол, меншікті молайтудағы еңбекшінің егін шаруашылығындағы еңбек өнімділігінің басымдьшық ролін ерекше қолдап, оны барлык байлықтьщ кайнар кезі ретінде санады.
Меншіктщ пайда болу табиғатына комақты ұлесті Уильям Петги, Давид Рикардо және Адам Смит қосты. Олар алғаш рет коғамньщ тапқа яғни жалдамалы жұмысшы, капиталист және жер иеленуші больш жіктелуіне негіздеді. Уильям Петтидің «еңбек — байлықтың атасы, жер — оның анасы» деген қанатты сөздері өзінің мәнін осы күнге дейін жойған жок.
Француз экономисі Пьер Жозеф Прудон (1809-1865 жж.) меншікке өзінің көзкдрасын «Кедейліктің философиясы» деген еңбегінде баяндаған болатын. Онда ол ұсак буржуазиялық және жеке меншікті дәріптеп, капиталистік меншікті сынады. Прудон «Меншікті — бүл ұрлык» деген сөзінің мәні бар. Меншіктің мұндай сипаттамасы кең тараған жоқ және ғылыми сынға ұшырады.
К. Маркстың түжырымдауы бойынша, меншік экономикалык кятегория ретінде адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз өмір сүреді. Меншік — бүл өндіріс күрал-жабдығын иелену қатынасы және материалдык игіліктерді ендіру, бөлу, айырбастау мен түгыну процесі. Маркстік теорияға сәйкес — күралдар, заттар және т.б. меншіктің заттык. мазмүнын қүрайды. Алайда «меншік» үғымы тек кана заттык мазмүнымен немесе адамныц затка катынасымен шектеліп кана коймайды. Адам басқа адамдармен өзара тығыз байланыста өмір сүреді, еңбек өнімін өндіреді және тұтынады. Ешкімге жатпайтын нәрсені — коғамнан тыс, баска адамдармен байланыссыз иемдену мүмкін емес. Айталык. тіл бір ғана адамның өнімі болып табылады. Себебі, ондай жағдайда адам ешкіммен сейлесе алмайды. Меншікте дәл солай: ешкіммен катынаспайтын адамның меншігі — экономикалык. категория ретінде мазмүнын жояды. Меншік табиғи емес, ол заттардың коғамдық қасиеті.
1. Кэмпбел Р. Макконнелл, Стэнли Л. Брю «Экономикс», том 1, Таллин, 1995
2. Борисов Е. Ф. «Экономическая теория» Москва, 1998
3. Самуэльсон П. А. «Экономика», том 2, Москва, 1992
        
        МЕНШІКТІҢ МӘНІ, НЫСАНДАРЫ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖҮЙЕНІҢ ТИПТЕРІ
Жоспары
КІРІСПЕ
1. МЕНШІК - ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ... ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕРІ
3. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖҮЙЕНІҢ ТИПТЕРІ МЕН МОДЕЛДЕРІ
4. ЭКОНОМИКАЛЫҚ МҮДДЕЛЕР, ҚАЖЕТТІЛІКТЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ МӘНІ МЕН ТҮРЛЕРІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. МЕНШІК - ... ... ... ... экономикалык жүйенінің іргетасы болып табылады.
Ол тарихи түрде адам және ... ... ... ... Алғашқы кезде меншік
деген ұғым текжермен байланыстырыдды. ... да ... ... дайын
өнімдерге емес, жерге деген, яғни ... және ... ... ... ... адам — өндіруші және өндіріс құрал-жабдығын
иеленуші ... ... (жер — ... ... ... кұралы). Өндіріс
нәтижелерін иелену қоғамдык экономикалык қатьшастар шеңберінде материаддық
игіліктерді адамдар ... ... ... ... ... дәуірдегі экономикалық ойлар иелері меншіктін, мәні мен мазмұнын
қарастыруда ерекше кадамдар жасады. Физиократтар мектебінің негізін қалаушы
франиуз экономисі Франсуа Кенэ ... жж.) ... ... ... деген еңбегінде меншікті көбейту процесінде еңбек өнімділігі ... ... Ол, ... молайтудағы еңбекшінің егін
шаруашылығындағы еңбек өнімділігінің басымдьшық ... ... ... оны
барлык байлықтьщ кайнар кезі ретінде санады.
Меншіктщ пайда болу ... ... ... ... ... ... және Адам Смит қосты. Олар алғаш рет коғамньщ тапқа яғни жалдамалы
жұмысшы, капиталист және жер иеленуші больш ... ... ... ...... ... жер — оның ... деген қанатты сөздері
өзінің мәнін осы ... ... ... жок.
Француз экономисі Пьер Жозеф Прудон (1809-1865 жж.) меншікке өзінің
көзкдрасын «Кедейліктің ... ... ... баяндаған болатын.
Онда ол ұсак буржуазиялық және жеке меншікті дәріптеп, ... ... ... ... — бүл ... деген сөзінің мәні бар.
Меншіктің мұндай сипаттамасы кең ... жоқ және ... ... ... Маркстың түжырымдауы бойынша, меншік экономикалык кятегория ретінде
адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз өмір сүреді. ... — бүл ... ... ... және ... ... ... бөлу,
айырбастау мен түгыну процесі. Маркстік теорияға сәйкес — күралдар, ... т.б. ... ... ... ... ... ... үғымы тек
кана заттык мазмүнымен немесе адамныц затка катынасымен шектеліп ... Адам ... ... өзара тығыз байланыста өмір сүреді, еңбек
өнімін өндіреді және тұтынады. Ешкімге жатпайтын нәрсені — ... ... ... ... иемдену мүмкін емес. Айталык. тіл бір ... ... ... ... ... ... ... адам ешкіммен сейлесе
алмайды. Меншікте дәл солай: ешкіммен катынаспайтын адамның меншігі —
экономикалык. ... ... ... ... ... табиғи емес, ол
заттардың коғамдық қасиеті.
Меншік теориясына сүбелі үлесті ... ... ... ... ... ... - ... Коуз (1910 ж.) және
Арінен Алчиан (1914 ж.) косты. Бүл ... ... Й. ... Г. Демесц,
Д. Нарт, Р. Познер және басқалардың еңбектерінде өзінін жалғасын тапты. Осы
ғалымдардың түжырымдамасына сәйкес, ресурс өзінен өзі ... бола ... ... ... ... ... ... қүкық — міне осы меншіктің
мазмүнын құрайды. Бүл ... ... ... ... ... кезінде «ойын ережесін» білуі кажет. Меншік. кімге жатады, және
езара іс-әрекетгі үштастыруға кол ... үшін ... ... ... ... ... ... кешенді құкығы төмендегідей он бір бөлімнен
күралады:
1. ... ... яғни ... ... ... (күш-
қуаттылык) бакылау құқығы:
2. найдалану құқығы, яғни ... ... ... өзі үшін ... баскару құқығы, яғни игіліктерді колдануды кім және қашан
камтамасыз ... шешу ... ... ... ... яғни ... ... нәтижесіне ие болу
құқығы;
5. егеменділік құқығы. яғни бейтараптандыру, тұтыну, ... ... ... құқығы;
6. кауіпсіздік құқығы, яғни игілікті қанаудан және сырткы ортаның
зияндылығынан қорғау қүқығы;
7. игілікті мұрагерге беру ... ... ... ... ... ... ... зиян келтіретін әдістерді колдануға карсылык. жасау
құқығы;
10. жауапкершілікке жазалау түрін колдану құқығы, яғни қарызды ... ... ... ... ... қүқығы, яғни бұзылған құқык шараларын ... ... ету ... өмір сүру ... ... ... жүргізілген қыскаша талдау мынаны
байқатады: меншік — бұл адамдар ... ... және ... ... бөлу, айырбастау және түтыну салаларындағы ... ... ... ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕРІ
Меншік қатынастары мынадай кызме ... ... ... ... ... ... асыру, кожалық ету); ә) пайдалану
(заттан өзіне пайдалы касиеттерді ... бөлу ... ... ... ...... ... т.б.)- ... ... ... онын иесіне табыс, рента, ... алып ... ... жүзеге асады.
Әрине, әртүрлі игіліктерді иелену процесін қарастыру маңызды, ... үшін ... ... ... ... ... қатар оның
әлеуметтік-экономикалық салдарын талдау маңыздырақ.
Өндіріс құрал-жабдығына деген ... ... ... ... экономикалык моделін (нарықтық, әміршідцік-әкімшілдік, мемлекеттік,
аралас және т.б.) құрастырушы болып табылады.
Адамзат қоғамының даму тарихында меншіктің тайпалық ... ... ... ... ... қауымдастықтың ыдырауы, отбасының
бөлінуі және соның негізінде жеке меншік пайда болды. Жеке адам ... иесі ... оны ... сол ... өзіне және оның отрбасына
берідді. Ол өзін баска отбасы ... ... ... үшін
қайтадан кауымдастыкка біріге басгап. кауымдастык. меншігін құрады. Қалалык
мекендер күрылып. ... ... ... кауымдастык. меншігіне айналады.
Бүл жерде қауымдастык. меншік мемлекеттік ... ... ... ерте ... ... ... ... жеке еңбектік және
мемлекетгік (кауымдык меншік иелері) меншіктүрлері қалыптаса ... ... ... жеке және ... ... ... көбірек
дами түсті. Мемлекеттік меншік өзінін барынша дамуын әкімшілік-әміршілдік
экономикалык жүйеде, бүрынғы КСРО-да (1917-1991 жж.) ... ... ... ... ... гүрлерінін жалпы қүрылымында — 88,6% ... ... ... ... ... мемлекеттік меншіктШ үлесі 5%-дан 30%-
ға дейін ауыткиды.
Экономикалық және әлеуметтік кұрылысқа байланысты ... ... ... ... ... тиімді болуы мүмкін. Ол оньщ
атқаратын кызметімен: жалпы ... ... даму ... ... ... ... ... нәтижесінде
адамға бағытталған ең жоғарғы тиімділікке кол ... ... бүл ... ... ... болуы нақты өмірде жағымсыз
түстарға, яғни мемлекеттік монополиялардың пайда болуына алып ... ... аса ... еді: ... ендірушінін түтынушыға
үстемдігі ... ... ... ... ... жою ... асты ... пайда болды. Қанағаттандырылмайтын сүраным калыптасты.
Осыдан мынадай түжырым жасауға болады: мұнда мемлекетгік меншікті ... оның ... ... жою ... ... болып отыр.
Нарыкка өту және ТМД ... оның ... ... ... меншікті мемлекетсіздендіру мен жекешелендіру
процесінін басталуы ~ мемлекеттік ... ... ... оның
монополилялық үстемдігін жоюға бағытгалған. Сондай-ак. коғамдык өндірістің
тиімділігін арттыру үшін ... ... ... оны ... ... ... кажет. Мемлекеттік меншіктің үлесі 30-
40% шенберінде бекітіледі.
Жеке меншіктін дамуы ХІХ-шы ғасырдыц екінші жартысының ... ... ... Ғылыми-техникалық революцияның әсерінен ХІХ-шы ғасырдың екінші
жартысында жедел түрде акционерлік ... ... ... ... корпоративтік меншік, басқаша айтар болсақ, топтық немесе үжымдық
меншік. Батыстың экономикалық теория мектебі «жеке» ... ... ... мемлекеттік емес мүлік, шаруашылық, кәсіпорынды түсінген.
Жеке меншік үғымы түрғысынан өз еңбегімен ... жеке ... ... емес ... бөліп караймыз. Соңғысында заңды негізде жасалған
жер учаскісі табысы мен ... ... ... ... ... банкке
салынған пайыз бойынша және басқа көздер (жәрдем ақы, стипендия, зейнет акы
және т.с.с.) есебінен жасалады.
Жеке меншікгің даму кезеңінде ... ... ... ... ... өндіріс тиімділігін кәтеруге және түрғындардын өсіп келе
жаткан қажеттіліктерін қанағаттандыруға итермелейді. Сондай-ақ оның ... ... ... ... ... жеке ...... ешкім шектемейтін иегердің (иегердің өз еркі ғана бәрін
шешеді) меншііс өнімімен байланысты еді. Сондыкган, мемлекетгін ... ... ... өркениетті қоғамда меншік иесі мінез-қүлқыньщ белгілі
ережелері жасалған, сонымен қатар артық ... ... ... ... қараетырылған. Жеке меншік жаңа ... ... ... ... ... әлемдік қауымдастықта жеке меншіктің, мағынасы өзгерді.
Қазіргі уақытта жеке меншік жехеленген (еңбектік және ... ... ... ... ұжымдық (топтық), акционерлік және кооперативтік түрде —
меншік иесі үжымдарын біріктіретін болады.
Нарыққа еткенге дейін Қазақстан Республикасында ... ... ... ... меншіктің, түтыну корпорациясы, тұрғын-үй, қүрылыс
және басқа да ... ... ... ... ... ол
акционерлік меншік, біріккен және ... ... ... әлем ... ... кооперативті түрі жан-жакты дамыған.
Айталық, ендірістік кооперативтер — бүл тауар мен кызмет көрсетуді бірге
өндіру мақсаты, ... өз ... ... ... ... ... пайда болып, кейінірек
мұндай ұжымдар көптеген ... ... ... ... ... ... кооперативтер Дания мен Швецияда ауыл шаруашылығы өнімдерін ондеу
және өткізу бойынша пайда болды. Яғни, 100 ... соң ... он екі ... ... ауыл ... ... 60%-ы келді.
Бүрынғы Одакта да ... жеке ... ... ... ... алмастырыдцы. Ол алғашкы бесжылдыктарда жүргізілген
ұжымдастыру (коллективтендіру) ңегізінде құрылды. ... шын ... ... ... билеп-төсеп үстемдігін жүргізді. Олар өзіндік
өніміне билік жүргізу құк.ығынан айырылды. Себебі, енімнін. негізгі бөлігі
бекітілген баға бойынша ... ... ... Бұл ... ... алып келді. Меншіктін, ... ... ... жағдайында кооперативтік кәсіпорынньщ толык өзінше болуы
— оның өндірісті дамыту мүмкіншілігінің ең ... ... ... күші — ... иесі, топтары — кооперативтін экономикалык мүдделері
больщ табылады. Тұтыну кооперациясы өндірістік кооператі^втен өзгешелеу.
Өндірістік корператив ... ... ... ... ... кооперативі —
айналыс саласЫнда кызмет ... ... ... ... алғашкы
үйымдары ХХ-шы ғасырдың басында пайда болды. Онын пайда болуының басты
мақсаты - тауарларды сатып ... ... мен ... сауда делдалдарі?щан
құткару.
Казіргі кезде әлемдік ... ... ... ... ... да,;ауылдык жерлерде де жүзеге ... Ол ... және ... кең ... ... ... бір ... баскасына етуді эволюциялық жолмен бәсекелестік
күрестің, өндіргіш күштер дамуының және ... ... ... ... ХІХ-шы ғасырдағы акционерлік меншік түрінін пайда болуы) немесе
бұрынғы Одақта болған мемлекепік және колхоздык ... ... ... ... меншік мемлекеттік және басқа ... ... өте ... ... ... ... — латынның
«municipalis» немесе немістің «munizipalitet» ... ... ... ... ... біддіреді. Ал, латынньщ «municipium» «сөзі каланы
өзін-өзі» басқару құқығын білдіреді. Әдетте ... ... ... ... және ... ... ... жатады.
Казакстан Республикасында осындай мүліктер коммуналды меншік деп ... ... жүйе ... ... ... ... басым
болуы, оның басқа түрінін — мейлі бұрынғы, мейлі қазіргі түрінің ... ... ... ... ... араласуы мен өзара іс-әрекеті,
экономикаға және ... ... ... оң әсер етеді.
Қазіргі уакытта Қазақстан Республикасында төмендегідей меншіктщ
экономикадық түрлері қалыптасты:
Кесте 2-1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |емес | ... ... му- |
| | | | ... |
| | | | ... ... |Мұрагерге |а) жалгерлік меншік |Республика- |Коммуналдык ... |ә) ... ... |лык ... ... ... ... (сатып |(жер. ... ... |нен ... ... ... ... |
| ... |б) ... ... ... |
| ... ... ... ... |ғы ... |
| | | ... | |
| ... |в) акционерлік |жануар олемі.|және денсау- |
| |сал- | | | |
| |ған ... ... |әуе |лық ... |
| | |:і» ... | |
| |лар; |а) ... үйымдары- | ... |
| ... |ның ... | ... ... |
| ... |ә) діни ... | ... |
| ... ... | ... |
| ... ... ... | ... |
| |лы ... ... қоғамы | | |
| |дан ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... |ө) ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | |а) ... ... | | |
| | ... (концессия) | | |
| | |ә) ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | |
3. ... ЖҮЙЕНІҢ ТИПТЕРІ МЕН МОДЕЛДЕРІ
Күнделікті экономикалықөмірде адамдар арасьшдағы қатынастар әрқашанда
белгілі экономикалық жүйе ретінде ... ... жүйе - бүл ... ... жиынтығы. Ол
калыптаскан мүліктік катынастар мен үйымдык түрлер негізінде коғамда ... ... ... ... ... тдагаудың кең
таралған екі фактор негізінде жүргізіледі:
1. ... ... ... Экономиканы үйымдастыру типтері бойынша.
Осындай әдістер негізіңде экономикалык жүйені төмеңцегщей тайгерге
беледі:
а) дәстүрлі экономика;
ә) әкімшілдік-әміршілдік экономика;
б) еркін ... ... ... ... ... ... ... экономика (қазіргі капитализм) немесе аралас
экономика. ... осы ... ... ... ... ... түйық, окшау шаруашылықкд негізделеді. Ұрпақтан
үрпакКа беріліп отырған дәстүр мен салт, қандай ... ... кім ... ... ... ... осы түрі ... заманға карағанда,
Азия, Латын Америкасы мен Африка еддеріңде ... ете ... ... ... ... нарықтық экономика ресурстарға жеке меншіктік
және тауар өндірушінің еркін ... ... ... ... барлык материалдық және рухани мүмкіндіктерін ез пайдалылығы ... ... Ол ... ... ... үшін ... ... Адам тек өзінің мүдцесін көздейді, бірақ бұл ... ... ... ол ... колмен, максатка карай бағьптаңды және
оньщ ойыңда бүл болғандай емес. Өзінің ойлаған ... ... ... ... де, ол ... ... ... жиі қызмет жасайды»1.
Мүвдай экономика ең идеадцы экономика ретінце қарастырылады. Еркін
(либералды) нарықгық экономиканьщ негізін ... А. Смит ... ... ... барынша еркіндік беру қажет деп есептеді. Алайда еркін
нарыкгык. экономиканың накты кызмет аткдр-уы ... оньщ ...... ... ... ... үнемі туындауы болып
келеді. Экономикалык дағдарыстар тарихын зертгеуі керсеткендей, олар ... ... ... ... 8-10 ... ... отырады. Дағдарыс кезінде
саудада тоқырау басталады, нарыкқа өтпейтін ... ... ... кетеді,
қолма-қол акшалар айналымнан жойылады, зауыт пен фабрикалар төкгатылады
және жұмысшылар ... ... ... ... ... және ... ... жүйенің типтері мен моделдері
| | |Т И |П Т Е Р| ... ... А Р Ы Қ Т Ы Қ ... |жоспарлы |XVH-X1X ғғ. |Қазіргі ХХ-шы ғасыр |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|Өндірісті |Қоғам ... ...... ыл ыкты ... ... |ты ... ... |
|дың келемі ... | ... ... ... ... |Мемлекеттік |Жеке инди- |Жеке ұжымдык |Жеке ұжымдык |
|нін басымды- | ... ... ... ... | | | | ... ... |Нарыктык |Нарыктык және ... жәнс ... | ... ... ... |
| | ... | | ... |Тұракты |Өндірістің |Экономикаға мемлекеттің ... | ... 8-10 ... ... ... | |жыл ... |мен ... бойынша |
| | ... ... ... |
| | ... | | |
| | |лық | | |
| | ... | | ... ... мем- |Азаматтар- |Жеке және ... ... ... |лекетпк |дыңәлеу- |мемлекеттік ... ... |
| ... | | | |
| ... қор- ... ... ... |
| |ғау, ... |корғалмауы |сақтандыру |азаиту. |
| ... | ... | |
| ... жою ... | |
| | |----- | | ... әкімшілдік-әміршілдік экономика. Нарықтык экономикадағы еркін
бәсеке және оны ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Әміршілдік экономика теориясынын
үраны: «Қазіргі өндіргіш ... ... ... ... ... ... байкалады. Өндірістегі коғамдык анархия өндірісті
қоғамдык-жоспарлы ... ... ... ... ... ... мынада: ол ашықтүрде жұмыссыздыкты, өндірістің тым құлдырауын
болдырмайды. Ал кдын шешуші ... ... ... ... және акдіа
қорларын ірі халык шаруашылығынын міндетгері мен бағдарламасын ... ... және ... ... ... ... ... негізделген социалистік елдер ғана емес, жеке ... ... ... ... колданады. Айталық, екінші дүние
жүзілік соғыс кезеңінде бұл гитлерлік Германняда байкалды. ... ... мен ... ... ... ... және соғыс
үйымдарынын тікелей бақылауында болды. Осы кедендерде Англия мен АҚШ-да дәл
солай жүзеге асты.2
Әміршілдік-әкімшілдік экономиканың олқылықтары ... ... ... ... сауалдарын коп сатылы бюрократтык
инстанциясы арқылы шешу ... ... ... ... ... көп уақыттың
кетуі — барынша кедергі болып табылады. Мүндағы басты максат - жаңа ... ... жаңа ... мен ... ... ... Ал
келісімге кеткен уақыт бұған кедергі жасайды.
Екіншіден, кәсіпорын ... ... ... ... ... жоғары жақтағы орталық үйымдар алдында есеп береді. Кәсіпорын есебі
бұрыстау, ... ... ... ... ... ... және ... к.ажеттілігі туралы көбіне нақты көзқараста
бола алмайды.
Осының ... ... ... ... етеді және
оны әртүрлі тапшьшықка алып келеді.
в) қазіргі нарықты экономика аралас экономика ретінде болуда.
Аралас ... ... ... не? ... ... ... былай деген: «Аралас экономика экономикалык өмірдің ... ... ... алып ... ... ... әрі карай ол:
«Аралас экономика — бүл ... ... ... ... бірге
болатын экономика» — дейді.
Аралас нарыктық экономика теориясынын түп тұлғасы болып «конвергенция»
теориясы ...... ... ... ... Ян
Тинберген) және «жана индустриалды қоғам» теориясы (авторы — Гарвард
институтынын, профессор-экономисі Джон ... ... ... ... ... ... ... экономиканын ерекше бір типі ретінде
қарастырып оның ... және ... ... тұратьшын айтқан.
Аралас экономикада «нарыктык механизм баға мен көптеген саладағы
өндірісті ... олай ... ... нарықты салық салу, шығынмен
ретгеп отырады» - деп жазған ... Пол ... ... ... ... теориясынын. негізін қалаушы
герман экономисі. Фрайбург университетінін. профессоры Вальтер ... ... жж.) ... ... Онын ... күрамдас бөлігі: әлеуметтік
корғаудың толығырак жүйесін мүмкіндігі ... ... ... ... ... жасау болмақ. Бүл түжырымдаманын үраны мынау: «... адамды
экономикалық саясатка емес, экономикалык саясатты адамға бейімдеу».
Аралас әлеуметтік бағытталған экономикалык ... емес ... ... ... ... жатады. Мүнда барлык. негізгі қордьщ 4%-ы
мемлекеттін колдануында болады, ал ... ... ... ... мақсатқа бағытталады.
Іргелі әлеуметгендіру қорытындысы мынада: «өндірістің қызметі көбінесе
жеке кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейде емір сүру қызметін қамтамасыз ету (барлық әлеуметгік
инфракүрылымның, оньщ ішінде мынандай саланы — ... ... ... ... ... ғылымды қосқанда) мемлекетке
жүктеледі»1.[1]
Қазакстан Республикасы кальштасуы мен ... ... ... әлеуметтік бағытталған нарықтық экономика болып ... ... ... меншіктің негізгі түрлгрін араластыра — өзара іс-
әрекетке ... ... ... ... ... және әлеуметтік
өзара байланыс жүйесінде өз кызметтерін аткарады.
Кандайда бір экономикалык ... ... ... ... кандай болуы керек? ХІХ-шы ғасырдың екінші жартысына дейін өмір
сүрген еркін нарықтық экономика дәуірінде ... ... ... үсақ жеке ... ... ... ие болады. Үсақ
кәсіпкерлер өзара^еркін ... Бұл ... ... ... еді. ... екінші жартысынан бастап ҒТР-ның ... ... ... түрі ... ... Ал, ... ... басынан
мемлекеттік меншік үлесі көдімгідей өсе бастады.
Қазіргі уақытта жетілмеген (еркін емес) бәсеке ... ... ... ... ... ... кәдімгідей взгерді: жеке меншік
30-35% көлейін, корпоративті (үжымдық) меншік көпте,ген бөлігін, яғни 50%-
ын және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... еддін экономикалык даму
ерекшелігімен аныкталады.
4. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ЖӘНЕ ... МӘНІ МЕН ... ... ... мүдделер өмір сүреді. Өндіруші қызметтін
қозғаушы ...... ... ғана тек ... теорияда
карастырады. Экономикалық мүдделер — бұл адамдардың шаруашылық қызметін
қозғаушы күштер, олардың қабілетінің ... ... ... ... күші болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... тәрізді. Мүдделерді адамдардың саналылықпен ... ... ... ... ... ... ... ретінде болады және сол ... ... ... өмір сүре ... Экономикалық мүдделердің пайда
болуы үшін - адамдар, адамдар тобы қажет, яғни қанағаттандырылу үшін өзінің
қажеттіліктерімен бірге ... ... ... Осы қажеттіліктерді
еткеру үшін, адамдар бірлескен ендірістік қызмет ... және ... ... ат ... ... ... ... субъектісіз - экономикалық мүдделердің пайда болуы, олардың ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
базасы ретінде жүзеге асады. «Экономикалык катынастар, — деп ... ... — ен ... ... ... ... қатынастар субъектілердің кеп болуы, әртүрлі экономикалык.
мүдделер түрінің көп ... ... ... ... ... ... ... жеткізушілерінін негізінде анықтайды.
Мүдделер қоғамдық, үжымдык, және" жеке ... ... ... үлтгық шеңберінін аумағындағы мүдделерді
- үлтгық, аймақтық, мекемелік, корпоративтік, топтык, отбасылык
мүдделер деп ... ... ... ... ... ... ... бар және олар ағымдағы және келешектегі мүдделерді көздейді.
Мүнда оларды беліп тұратын басты ... ... ... ... ... ... ... экономикалык қызметін
нарық процесінде мүліістік, кдржылық. еңбектік, ... - ... ... ... ... өзгертілу сипаты бойынша жалған мүдделер
үғымына белшектенеді яғни, жеке мүдде - эгоистік; үжымдык мүдде — ... ... ... ... ... ауыстырьшады. Бір мүдденін басқа
бір түріне езгеруі, экономикалык ... ... ... кесір келтірілуі
аркьшы немесе оның есебінен жүзеге асуы ... ... ... ... нарыктык емес) барлық ... ... және олар ... ... ... арқылы
өткеріледі және жүзеге асады. К. Маркстің пайымдауынша, олар экономикалык,
саяси, ... ... ... ... қоғамдық катынастардың
жиынтығы болып табылады. Адам жүмыс күшінің иесі ретінде барлык коғамдық
Маркс К., Энгельс Ф. Соч. 18 т. 271 ... ... ... сапасын бойына сіңіреді. Олар болса. адамнын кажеттілігіне, мүддесіне,
іс-әрекетіне, ... ... және ... ... ... әсер ... ... түпкі максаты болып табылады. Қоғамдык. өнім бөлу мен
айырбас аркылы өтіп. өзінін кездеспеген тұтынуымен аяктайды. Түтынусыз кез-
келген ... ... ... Адам ... канағатгандыру
— ендірістің жалпылама міндеті болмак. Міне. осы ... адам — ... ... ... ... және өмір игіліктерін өндіруге ұмтылысы ада*і
организімінін биологиялык ... мен ... ... кажеттілігінен
туындайды. Адамның өмір сүруі үшін ең алдыменен азык-түліп болуы ... ... ... ... оны ... ... мәжбүр етеді. Сондыкган
экономикалык теория адамнын жономикалык кажеттіліктерін зерттейді.
Экономикалык ... - ... ... ішкі ... ... кызмет етуі және дамуы. Олар адамдарды ... ... кол ... үшін бар ... ... ... ... жұйецінен - өндірістік, коғамдык жәме жеке
к.ажеттіліктер бөлінеді. Жеке ... ... ... ... ... ... және ... (әлеуметгік) қажетгіліктер болып
жіктеліп, адамзат коғамының даму деңгейімен гусіндіріледі. Олардың көлемі,
күрылымы, саны коғам мәдениетінін ... ... ... ... ... — бұл жеке ... ... икемділігі мен мойындауьша дәл болатындай жанына жайлы ... ... ... сай болатын ыңғайлы, ... ... ... жұмыс жасау;
- өнертапкыштык, спорт, туризммен айналысу үшін оқуға мүмкіндіктін
болуы, өзінін білімін түрақты көтере білуі;
- бала ... үшін ... ... үшін ... ... түру:
- жаксы жалакы таба білу..
Ағылшын экономисі Томас Роберт Мальтустын (1766-1834 жж.) ойынша,
«егер ... адам ... жай ... карапайым киіммен, жүпыны төмен
үй-жаймен канағаттанатын болса, онда ол ешкашан киім мен ... және ... өнім ... бүл ... көрмеген болар еді».
Американ ғалым-экономисі Василий Леонтьев байкағандай. ынталылык - бүл
кайык желкенін толтырған желді экономика деп аныктады.
Басқару жүйесі ете ... ... ... жәке жұмысшьшын мүддгсін
ынғаймен колданса ғана тиімді бола алады. ... ... ... ... ... субъектісі болып табылады. Нарықтык. жүйеде әрбір
оған қатысушынын мінез-қүлкы, онын жеке мүддесімен және ... ... ... ... ... ... жеке ... кдбылдау
негізінде үзартуға үмтылады.
Әрине, адам ой-мақсатын тек кана онын непзгі материалдык қажеттілікпен
шектеуте болмайды. Оның ... ... ... ... ... ... ... арнайы қажеттілік «пирамидасын» үсынған,
онда барлык адамнын әртүрлі ... мен ... ... ... ен ... ... - негізгі материалдык
қажеттіліктер болып табылады және^оларды тек экономика канағаттандырады.
Нарыққа өту экономикалық катынастар жүйесін және ... ... ... де реформалауды талап етті. Қазіргі кезде алғашқы
жоспарға меншіккердщ жеке мүддесі - тауарды еткізуі болып ... ... ... жеке ... ... ... ... мүдделерге енбек
етеді.
Физиологиялык кажеттіліктер (тамак. су. ... ... \ ... ... ... ... ... 2 - 1 А. Маслоу бойынша адам кажеттілігінін иерархиясы
Мүдденің ерекше байқалатын түрі ... ... ... ... ... ... Олар — адамдар кызметін ... ... ... мынандай накты түрде бояады: ақшалай табыс, жалакы,
әртүрлі моралдық сый-сияпаттар, Ынталандыру ... ... ... ... ... түрі, материалдык мүдделіліктер
пайда болуы. КАТЕГОРИЯЛАР МЕН ... ... ... ... ету, ... ... пайыз, дивиденд,
мемлекеттік, жеке еңбектік, жеке еңбексіздік, ұжымдык, акционерлік,
жалгерлік, кооперативтік, ... ... ... ... ... нарықтық экономика, әкімшілдік-әміршілдік экономика,
аралас экономика, аралас әлеуметтік бағытталған ... ... ... жекешелендіру, экономикалык ... ... ҮЛП ... ... ... ... мәні және оның ... Экономикалыкжүйелер және олардын модельдері.
3. ... ... жеке ... ... мәселелері.
"4. Экономикалық мүдделер мен кажеттіліктер және олардын
түрлері.
МӘНЖАЗБА МЕН БАЯНДАМАЛАРДЫҢ ТАКЫРЫПТАРЫ.
1. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... және
жекешелендіру проблемалары.
ӘҢГІМЕ ӨТКІЗУІЕ ЖӘНЕ ӨЗШ-ӨЗІ БАҚЫЛАУҒА АРНАЛҒАН СҮРАҚТАР
1. Меншік дегеніміз не және оның ... ... ... ... ... ... ... Меншіктің экономикалык өткерілу мәселесі калай жүзеге асырылады?
4. Аралдағы Робинзонға Жүманың кездесуіне ... ... ... ... ... ... және онын ... түрлерімен байланысы жайлы
сіз не білесіз?
6. Әлеуметтік нарықтық экономика теориясының авторы кім болады және
онын мәнісі неде?
7. ... рет ... ... ... ... ... экономиканың калыптасу жолы ... ... ... ... ... ... ... түсіндіресіз?
9. Халық шаруашылығынын тиімділігі үшін әртүрлі меншік түрлерінің
өзара ... ... ... тарихи бастамасы ортақ меншік. Ол ортақ еңбек пен оның
нәтижелерін бірігіп ... ... ... ... ... ... тек бір тұлғаға ғана емес, екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... бір ... объектіге
бірнеше субъектілік меншік құқығы пайда ... ... екі ... ... ... мүлік оларға ортақ меншік құқығымен тиесілі ... екі ... ... бір ... ... ... ең қарапайым түрі өнім шығаратын кәсіпорынды сату. Бұл
жағдайда ... ... ... ... иесі ... Ал, екінші бір қарапайым
формасы кәсіпорын мүліктерін түгелдей бөліп беру жолы.
Ал бұлардың күрделі формасы ... ... ... және ... ... ... айналдыру.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Кэмпбел Р. Макконнелл, Стэнли Л. Брю «Экономикс», том 1, Таллин, 1995
2. Борисов Е. Ф. «Экономическая теория» Москва, ... ... П. А. ... том 2, ... ... ' ... С.В., ... Я.А. Политическая экономия:
дискуссионные проблемы, пути обновления - М. Мысль, 1991, 258 бет.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
«ОҚ Қазавтосервис» ЖШС жылжымалы құрамының агрегаттарды жөндеу учаскесінің технологиясын жетілдіру34 бет
Аймақтық бюджеттi қалыптастырудағы меншiкке салынатын салықтың экономикалық мазмұны47 бет
Мемлекет және саясат11 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы6 бет
Меншік құқығы46 бет
Меншік құқығы туралы18 бет
Меншіктің мәні және экономикалық мазмұны, оның тарихи нысандары23 бет
Рим құқығы19 бет
Табиғат объектілеріне меншік құқығы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь