Тұтыну несиелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.5

1.тарау.Тұтыну несиесі және оның әлеуметтік.экономикалық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.19

1.1. Тұтыну несиесі туралы түсінік және оның мәні ... ... ... ... ... ..6.9
1.2. Тұтыну несиесінің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.19

2.тарау.Коммерциялық банктерде тұтыну несиелерін беру тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20.58

2.1.Жеке тұлғалардың несиелік қабілеті және оны бағалау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20.38
2.2.Тұтыну несиесін уақытында қайтаруды қамтамасыз ету формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39.46
2.3.Тұтыну несиесін беру тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47.58
3.тарау. Жеке тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары ... ... ... ..59.75

3.1.Жеке тұлғаларды несиелеудің шет елдік тәжірбиесі ... ... ... 59.64
3.2.Қазақстанда жеке тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65.75


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...76.78


Пайдаланылған ғылыми әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79.80
Қазіргі кездегі банктер банктік операцияларды ең жаңа технологияларды пайдалана отырып, жоғары деңгейде қызметтердің кең спекторын кљрсетеді. Мемлекеттік органдардың, жеке тұлғалардың, тағы да басқа кәсіпкерлікпен айналысатын ұйымдардың, кәсіпорындардың тұтыну және инвестициялық мақсаттарына несие беру - банктердің негізгі экономикалық функциясы болып табылады. Банктердің несиелік функцияларын дұрыс орындауы клиенттердің қаржылық, экономикалық жағдайларына әсерін тигізеді, себебі, банктік несиелер жаңа кәсіпорындардың құрылуын, жаңа жұмыс орындардың пайда болуын және олардың экономикалық љмірін қамтамасыз етеді.
Нарықты экономика дамыған сайын несие түрлері де кљбеюде. Соның ішінде тұтыну несиесіне келетін болсақ, оның негізгі мақсаты - халыққа тұтыну тауарларын сатуды ынталандыру, халықтың тұрмыс жағдайын жақсарту. Тұтыну несиесі бљлшек саудамен тығыз байланысты; біріншіден, тауар айналымы љскен сайын, несие кљлемі де кљбейеді, себебі тауарға деген сұраныс несиеге деген сұранысты тудырады. Екіншіден, тұтыну несиесі тљлем қабілеттілігі бар халықтың сұранысын тудырады. Бұл байланыс әсіресе қазір, нарық тұтыну тауарлармен қаныққан сайын нығая түспек.
Несиенің бұл түрі қымбат және ұзақ мерзімге тұтынатын тауарларды, мысалы: автокљліктерді, жићаздарды сатып алуға қолданылады. Тауар бағасы жоғары болған сайын, несиенің бұл түріне де сұраныс кљбейеді. Дамыған елдерде несиенің жартысынан кљбі автокљлік сатып алуға беріледі. Қалған тауарларды кљбінесе қолма-қол ақша арқылы сатып алады.
Тұтыну несиесі тауар формасында және ақшалай берілуі мүмкін. соңғы кезде, Қазақстанда ақшалай берілетін тұтыну несиесі љріс алуда. Олар кљбінесе машина және ұзақ мерзімге қолданылатын тауарлар алуға, үйлер салуға,сатып алуға және тағы басқа да мақсаттарға беріледі.
1. «Правила ведения документации по кредитованию банками вотрого уровня» Пастоновление правления НацБанка РК от 16 августа 1999 года. № 276.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі.
3. «Казкоммерцбанк»АҚ-ның жылдық қаржылық есебі (2003 жыл).
4. «Статистическое обозрение Казахстана», №1, 2003.
5. «Социально-экономическое развитие Казахстана», 4/2003 (январь-апрель).
6. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісінің статистикалық бюллетені - 2004 жыл.
7. Давлетова М.Т. «Кредитная деятельность банков в Казахстане», А., 2001.
8. Джозеф Ф. Синки. «Управление финансами в коммерческих банках», М., 1994.
9. Калиева Г.Т. «Кредитное дело». А., 1998.
10. Кудрявцева В.А., Кудрявцева Е.В. «Основы организации ипотечного кердитования». Высшая школа. М., 1998.
11. Лаврушин О.И. «Банковское дело». М., 2001.
12. Ольшаный А.И. «Банковское кредитование», М., 1998.
13. Панова Г.С. «Кредитная политика коммерческого банка». м., 1997.
14. Питер С. Роуз «Банковский менеджмент», М., 1997.
15. Сейткасымов Г.С. «ДКБ». А., 1999.
16. «Банки Казахстана». Досымов Б.С. «Современные проблемы ипотеки», 8/2001.
17. «Континент», Татишева Е., «Рынок становится чище», №25, 2001 (29).
18. Р. Қалығұлова, Н.Ғұмар. «Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп беру». Алматы, 2000.
19. Сейткасымов Г.С. «Бухгалтерский учет в коммерческих банках».
        
        ЖОСПАР
Кіріспе………………………………………………………………………….3-5
1-тарау.Тұтыну несиесі және оның ... ... ... ... ... және оның ... ... несиесінің түрлері……………………………………......10-19
2-тарау.Коммерциялық ... ... ... ... ... ... қабілеті және оны ... ... ... қайтаруды қамтамасыз ... ... беру ... Жеке ... ... ... ... тұлғаларды несиелеудің шет елдік тәжірбиесі……......59-64
3.2.Қазақстанда жеке тұлғаларды несиелеуді ... ... ... ... кездегі банктер банктік операцияларды ең жаңа технологияларды
пайдалана отырып, жоғары ... ... кең ... ... ... жеке ... тағы да басқа кәсіпкерлікпен
айналысатын ұйымдардың, кәсіпорындардың ... және ... ... беру - ... негізгі экономикалық функциясы болып
табылады. ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайларына әсерін ... ... ... жаңа ... ... жаңа ... орындардың пайда болуын
және олардың экономикалық љмірін қамтамасыз етеді.
Нарықты экономика дамыған сайын несие түрлері де ... ... ... ... ... ... оның негізгі мақсаты - халыққа тұтыну
тауарларын сатуды ынталандыру, халықтың тұрмыс ... ... ... ... ... тығыз байланысты; біріншіден, тауар айналымы љскен
сайын, несие кљлемі де кљбейеді, себебі тауарға деген сұраныс несиеге деген
сұранысты ... ... ... несиесі тљлем қабілеттілігі бар
халықтың сұранысын тудырады. Бұл ... ... ... ... ... қаныққан сайын нығая түспек.
Несиенің бұл түрі қымбат және ұзақ ... ... ... автокљліктерді, жићаздарды сатып алуға қолданылады. Тауар ... ... ... ... бұл ... де сұраныс кљбейеді. Дамыған
елдерде несиенің жартысынан кљбі ... ... ... беріледі. Қалған
тауарларды кљбінесе қолма-қол ақша арқылы сатып алады.
Тұтыну несиесі ... ... және ... берілуі мүмкін. соңғы
кезде, Қазақстанда ... ... ... несиесі љріс алуда. Олар
кљбінесе машина және ұзақ ... ... ... алуға, үйлер
салуға,сатып алуға және тағы басқа да ... ... ... ... кљлемі халықтың тұрмыс жағдайын кљрсетеді және
кәсіпкерлердің тауарларын ... ... ... ... Міне осы ... ... диплом жұмысының тақырыбының љзектігін дәлелдейді.
Дамыған елдерде тұтыну несиесі үлкен роль атқарады. Ол ... ... ... ... кљбейтуге және сатуға ынталандырады. Тұтыну
несиесін кљбінесе табысы орташа жұмысшылар мен қызметкерлер ... ... ұзақ ... ... тауарларды несие арқылы сатып
алған қымбатырақ болғанымен, ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы тұтыну несиесі де, оның бір түрі ... ... ... де ... жаңа ... Бұл менің зерттеу
пәнім ретінде қарастырылады.
Диплом жұмысындағы зерттеулердің объектісі - «Казкоммерцбанк» АҚ-ң жеке
тұлғаларға ұзақ ... ... ... ... алу ... тұтыну несиесімен байланысты экономикалық несиелік қатынастарды
ұйымдастыру ... ... ... Ал ... ... зерттеу
мәселелері тұтыну несиесін беру, қайтару және ... ... ... ... ... мәнін, жеке тұлғалардың тұтыну
несиелерін қандай мақсаттарға алатынын анықтау және ... ... ... ... - ... ... ... табылады. Осы мақсатты
орындау үшін мынадай міндеттемелер алға тартылады:
... ... ... ... ... ... Тұтыну несиелерінің түрлеріне зерттеулер жүргізу;
➢ Жеке тұлғалардың несиелік қабілетін ... ... ... Несиені уақытында қайтаруды қамтамасыз ету формаларын талдау;
➢ Шет елдік тәжірбиелерді қарастыру.
Диплом жұмысын жазудың теориялық және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
ғалымдарының ... ... ... атап ... ... Ф. Синки,
Питер С. Роуз, Колесников В.И., Лаврушин И.О., Панова Г.С. ... ... ... ... құқықтық негізі болып табылатын Қазақстан
Республикасының заңдары мен заң актілеріне сүйендім.
Ал, диплом жұмысында зерттеулерді жүргізу ... ... ... индукциялық және дедукциялық әдістерін қолдандым.
Диплом жұмысының практикалық базасы ретінде «Казкоммерцбанк» АҚ-ң қаржы
есебінен алынған мәліметтер қарастырылады.
1-тарау. Тұтыну несиесі және оның ... ... ... ... ... ... және оның ... несиесі - бұл, жеке тұлғаларға тұтыну тауарларын сатып алу,
тұрмыстық қажеттіліктерін љтеу ... және ... ... ... ... талаптарына сәйкес берілетін
коммерциялық немесе банктік формадағы несиелер.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... береді:
• Ұзақ мерзім қолданатын тауарларды сатып алу ... ... ... ... ... ... және ... да техникалар
сатып алу үшін берілетін тұтыну несиелері. Несиелеу процесінде банктер
тауарларды сатушыларға тауардың құнының 70-75%-ын тљлейді. Ал несиеге
берілген ... ... ... Берілетін несие сомосы қарыз
алушымен несие келісім шартында ... ... ... ... ... ... немесе лизингке берілетін құралдарды, тауарларды жалға
алу мақсаттарына ... ... ... ... ... ... және сатып алуға берілетін несиелер;
• Несиелік карточка бойынша сатып алынған тауарлардың тљлем мерзімін
ұзартуға ... ... егер бұл ... ... ... ... шартында қарастырылса;
• Қозғалмайтын мүлік, автокљлік және ұзақ мерзім қолданылатын тауарларды
сатып алу және кәсіпкерлік қызметке байланыссыз, яғни оқу ... үшін ... ... ... ... ... ... жағынан тұтыну несиесі банктік несиенің бір ... ... жеке ... тұтыну талғамымен тікелей байланысты,
яғни халықтың ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - халыққа тұтыну товарларын сатуды
ынталандыру. Бұл несие түрі бљлшек саудамен тығыз ... ... ... ... сайын, несие кљлемі де кљбейеді, себебі тауарға деген
сұраныс несиеге деген сұранысты тудырады. Екіншіден, тљлем қабілеттігі бар
халықтың ... ... Бұл ... ... ... ... кљрінеді
(нарықтың тауарлармен қаныққан уақытында).
Несиенің бұл түрі қымбат және ұзақ мерзімге ... ... ... алу ... беріледі. Мысалы: автокљліктерді, ... ... ... ... ... ... қымбаттырақ болған сайын,
несиенің бұл түрі ... ... ... ... ... ... ең ... номиналдық жалақының деңгейімен анықталары ... ... ... жартысынан кљбі автокљлік сатып алу мақсатына
беріледі, қалған ... ... ... ақша ... ... ... несиесі кљптеген елдер экономикасында ... ... ... ... ... ... ... реттеулерді екіге бљлуге болады: несиені беру ... ... ... ... ... ... беру ... мемлекет тұтынушыларды несиелеуді не қолдап, не тежеп отыруды
кљздейді. Яғни, банктердің, қаржы мекемелерінің ... ... ... ... ... ... кезіндегі мемлекеттің саясаты
- елдегі іскерлік белсенділікті ынталандыру. Ол үшін тұтыну несиесіне ... ... ... ... ... ... ... бағасын
тљмендету, несиенің құнын азайтып, мерзімін ұзарту шаралары қолданылады.
Ал, экономикада ақша инфляциясының күшеюі ... ... ... ... саясат жүргізіледі, яғни мелекет несие мерзімдерін
азайтып, ... ... ... ... тұтыну несиесі үлкен роль атқарады, тауарларға деген
сұранысты, олардың љндірісін ... және ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлер алады. Жеке
тұлғаларға ұзақ мерзім ... ... ... ... ... ... болғанымен, тљленетін соманы біртіндеп љтеуге мүмкіндік алады.
Әр елдегі тұтыну несиесінің даму ... ... ... ... ... әр елде әртүрлі сатыда екенін кљре аламыз.
Соңғы зерттеулерге сәйкес, кљбінесе тұтыну несиесі банктермен берілетін
несиелердің ішіндегі ең табысты түрі болып ... ... ... ... ... - ... оф ... љзінің мыңдаған бљлімшелері бойынша,
үнемі љсіп ... ... ... ... ... ... несие
карточкаларының маркетингісіне, тұрғын үйлерді кепілге ала ... ... ... ... ... кљрсетулерге) бағыттап
отырады, бірақ, тұтынушыларға бағытталған банктік қызметтер ... ... ... ... себебі жеке тұлғалар мен жанұялардың қаржылық
жағдайы ... ... ... ... жұмыс орындарын жоғалтуға
байланысты күрт љзгеруі ықтимал. Сондықтан, тұтыну ... ... ... ... ... ... ала ... жүргізілуі тиіс.
Сонымен, халыққа берілетін несиелер тұтыну несиесі деп ... ... ... сипаты несиені беру мақсатымен ... ... ... ... ... ... ... несиелерді, соның
ішінде ұзақ мерзім қолданылатын тауарларды алуға ... ... ... ... қалдырылмайтын мақсаттарға берілген несиелерді
жатқызады.
Ал батыстағы банктік тәжірбиеде тұтыну несиелерінің мағынасы ... яғни жеке ... ... ... ... алу үшін ... ... ақы тљлеу үшін берілген несиелер.
Тұтыну несиесінің негізгі ерекшеліктеріне келетін болсақ, мүлік құнының
70-75% ... ... ... ... ... бір ... љткеннен кейін
және бірдей бљліктермен љтеледі; ал егер, несие уақытында љтелмесе, банк љз
талабын несиеге алынған мүлік арқылы ... құқы ... ... ... ... алу үшін несие алушы банкке
несиелік арыз ... ... және онда ... ... несиенің соммасын,
несиенің қамтамасыз етілуін, несиенің мерзімін ... Ал, банк ... ... алушының несиелік қабілеттілігін зерттейді, яғни табыс
деңгейі мен олардың кљздерін қарастырады. Ол үшін банк ... ... ... ... және басқа да табыс кљздері туралы мәліметтерді
талап етеді. Егер, банк осы ... ... ... несие алушының
несиені љтей алатынына күмәнданса, онда ... ... ... ... талап етеді.
1.2. Тұтыну несиесінің түрлері
Тұтыну несиелерінің бірнеше түрлері бар және дамыған елдерде олардың
саны артуда. ... ... ... мынадай нышандары бар: қарыз
алушының типі, љтеу ... љтеу ... ... ... ... ... ... кљлеміне байланысты және тағы басқа.
Дамыған батыс елдерінде несиелеу объектілеріне қарай тұтыну несиесі -
кейінге қалдырылмайтын ... ... ... ... ... ... үйлерді салуға және сатып алуға, жекелеген тұрғын үйлерді
жљндеуге және олардың газ, су және тағы ... ... ... ... деп ... ... қатар, ауылды жерлерде тұратын азаматтарға
жеке қосалқы ... ... ... үшін,шағын механизация
құралдарын алуға және мал мен үй ... ... ... аула ... ... ... Сонымен қатар, бау-бақша ... және ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелер, яғни автокљліктер және басқа да ұзақ
мерзім қолданылатын тауарлар ... ... ... ... үй ... алуға және тағы басқа қажеттіліктерге беріледі.
Тұтыну несиелері тљмендегідей түрлері бар:
Несиелік мәміленің субъектілеріне ... ... мен ... ... ... ... тұтыну несиелері;
• Сауда ұйымдарымен халыққа берілетін қарыздар;
• Банктік емес типтегі несие мекемелерімен берілетін тұтыну ... ... беру ... ... ... ... ... қорлары және тағы басқалар);
• Жеке тұлғалармен берілетін, жеке тұтыну несиелері;
• Қарыз алушы ... ... ... ... тікелей
алынған тұтыну несиелері.
Несиелеудің мерзіміне қарай тұтыну несиелері былай жіктеледі: қысқа
мерзімді, орта мерзімді, ұзақ мерзімді, талап ... ... ... ... ... банктік несиелердің пайдалану мерзіміне
қарай бљлінуі:
• Қысқа мерзімді (1 жылға дейін);
• Орта мерзімді (1 ... 3 ... ... Ұзақ ... (3 ... ... ... дейінгі несиелерді онкольдік деп те атайды. ... ... ... банк ... ... ... љтеуі тиіс, ал банк талап
етпеген жағдайда љзіне қолайлы уақыттта љтей алады.
Қазақстан Республикасында тұтыну несиесінің ауқымды даму ... ... ... ... ... ... бере алады. Кестеде
кљрсетілгендей 2001 жылы берілген несиелердің ... ... 20 822 ... ... ... ... ... берілген тұтыну несиелерінің 56%-ті
ұзақ мерзімге және 44%-ті ... ... ... Ал 2003 жылы ... ... 100 635 млн. ... және 17,6% ... №1
Қазақстан банктері берген тұтыну несиелерінің қөлемі
|Мерзім бойынша|2001 жыл |2002 жыл |2003 жыл ... | | | ... | | | |
| |Млн. ... |Млн. ... |Млн. ... ... Барлығы |20 822 |42 249 |100 635 ... | | | ... ... | | | |
| ... |9 209 |14 058 |17 731 ... | | | ... ... |11 613 |28 191 |82 904 ... несиесін беру тәсіліне байланысты ... және ... ... ... ... деп ... ... етілуіне байланысты қамтамасыз етілген
(сақтандырылған немесе кепілмен қамтамасыз ... және ... ... болып бљлінеді. Банк берген ... ... ... ... ... негізгі себебі, егер несие алушы несиені
уақытылы, толығымен қайтармаған, қайтара ... ... ... байланысты. Несиелік шарттың негізіне несиенің мақсаты жатуы
тиіс. Тәжірбиеде несиені банк несиелейтін ... ... ... және ... да құндылықтар.
Банктік несиені:
1. меншікті кепілге алу арқылы;
2. кепілдеме, кепілдік (гарантия, поручительство) арқылы;
3. үшінші ... ... ... ... мен ... ... банк ... қарай беру(переуступка) арқылы;
4. клиенттің несие бойынша жауапкершілігін сақтандыру келісім шарты
арқылы;
5. бағалы қағаздармен, ... және ... ... ... вексельдермен қамтамасыз етуге;
7. љмірді сақтандыру полюстерімен қамтамасыз етуге болады.
Љтеу ... ... ... ... ... ... толық қайтарылатын болып бљлінеді;
Мерзім соңында толық қайтарылатын несиенің ерекшелігі, негізгі ... ол ... ... ... бір ... ... Оған ... ретінде ескі
және жаңа үй құнының айырмасы сомасына жеке тұлғаларға жаңа үй ... ... ... несие.
Бљліп қайтарылатын несиелерге: қарызды тұрақты кезеңдер бойнша љтеу (әр
ай сайын, әр ... ... және тағы ... ... тұрақсыз периодтар
бойынша љтеу (қарызды љтеу барысындағы бљліктер белгілі бір ... ... ... ... ... ... Бљліп қайтарылатын
несиелер мәміленің жүзеге асу мерзімінде бљліктеп қарыздың соммасын есептен
шығару принципі бойынша беріледі. Несиені бұл ... ... ... ... ... ... қайтаруға қарағанда жеңіл болады. Банк үшін де ... ... ... ... айналымын тездету арқылы және несиелік
ресурстарды босату арқылы банктің љтімділігін жоғарлатады.
Пайыздарды тљлеу әдістеріне байланысты несиелер:
1. Пайыздар ... беру ... ... ... ... несиені љтеу уақытында тљленетін несиелер;
3. Несиені пайдалану мерзімі бойынша пайыздар бірдей бљліктер арқылы
(әр тоқсан сайын, ... ... бір рет ... арнайы келісілген
график бойынша) тљленетін несиелер;
Қаражаттардың айналымы сипатына байланысты несиелер:
1. Біржолғы несиелер;
2. Жаңартылған (револьверлі, роллеверлі) болып ... ... ... ... несиелік карталар, немесе овердрафт формасындағы
активтік-пассивтік шоттар бойынша берілетін несиелер жатады. ... жеке ... ... ... дейінгі шоттары бойынша несиелік
желілер аз тараған, ... олар ... ... ... ... ... ... Клиенттер шотындағы қалдықтан кљп қаражаттарға чек
жазып бере ... ... ... ... ... ... қолданғаны үшін
пайыздар тљлеуі тиіс.
Оған мысал ретінде АҚШ-тың тәжірбиесін келтіруге болады. АҚШ ... ... ... үш ... ... қайтарылатын несиелер;
2. Револьверлі несиелер;
3. Бљліп қайтарылмайтын несиелер деп бљледі.
Бљліп қайтарылатын несиелер ... ... және ... ... ... сайын тљлеу. Әдетте, бұл несие қарыз алушы тауарларды сатып алу үшін
немесе басқа шығындарын жабу үшін және әр ай ... ... ... арқылы
љтеу шартымен беріледі. Несие карточкалары және овердрафт бойынша берілген
несиелерді де шартты түрде осы ... ... ... ... ... бойынша
да белгілі бір мерзім сайын љтеледі. Бірақ, олардың љз ерекшеліктері бар.
АҚШ-та бљліп қайтарылатын несиелерді љтеу мерзімі 2-5 жыл ... Ал ... ... ... ... үлкен диапозонда ауытқиды.
Мұндай несиелер аз ... ... де, ... ... ... ... және ... да 100 мың доллардан кљп тұратын
заттарды сатып алуға берілуі мүмкін.
Револьверді несиелерге ... ... ... ... етілу деңгейі жоғары болады.
Бљліп қайтарылатын несиелер банктік несиенің тікелей және ... ... ... Тікелей несиелеу кезінде банк пен қарыз алушы
арасында несиелік шарт ... Ал, ... ... ... ... ... ... ролін бљлшек саудамен айналысатын кәсіпорындар
атқарады. Бұл жағдайда несиелік шарт ... ... және ... ... ... да, осы ... ... банктен несие алады. Жанама несиелеудің кең
тарағанына мысал келтірсек, ... ... ... алуға берілетін
несиелердің 60%-ы жанама формада беріледі.
Біздің елімізде сауда ұйымдары ... ... ... ... ... қымбат тауарларды (автокљліктерді, ... кір ... ... және тағы ... ұзақ ... ... кљбінесе, бљліп қайтарылатын несие арқылы алуда.
Ипотекалық несие - бұл ... ... ... ала ... ... ... несиенің түрі болып табылады. Қамтамасыз ... ... ... ... банктер үшін қауіпсіз, яғни
несиенің қайтарылмай қалған жағдайында банк ... ... ... ... љз ... ... ... түсінікте, ипотека - бұл тек несие беру ғана ... ... ... мүлік тауарлы актілермен ... ... ... ... ... несиелік ресурстар тарту тәсілін білдіреді.
Ипотекалық несиелеу процессі екі түрде жүзеге асырылуы мүмкін:
1) тұрғын үй құрылысын несиелеу;
2) халықтың тұрғын үй ... ... ұзақ ... несие беру.
АҚШ-та 20 ғасыр басында жылжымайтын мүлік нарығын дамыту арқылы елді
қаржылық дағдарыстан шығаруға ... ... ... бұл ... қаржы ресурстарын тарту мақсатында, құрылымдық љзгерістер жүзеге
асырылған болатын. Ең алғашқы тұрғын үй ... ... ... 20
мың доллардан аспайтын тұрғын үйлермен ипотекалық несиелерді сатып алу үшін
18 жылдық кезеңге екі млрд. ... ... ... ... банктер
меншікті тұрғын үй сатып алуды ... ... ... мерзімін созуға
мүмкіндік алды. Содан кейін ... ... ... ... үй ... ... ... - ипотекалық несиенің Федералды
ұлттық ассоциациясы - Фэнни Мей (Federal National Mortage ... ... ... ... ... кешенді қаржыландыру үшін банктердегі
халықтардың жинақтарын қамтамасыз ететін ипотекалық жүйе 100 жылдан ... ... ... ипотекалық жүйені дамыту үшін заңды негіз және
механизмдер жасалуда.
Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастарға љтуі ипотеканың дамуына
әсерін ... ... ... лайықты модельдің қалыптастыру процессі
басталды.
Қазіргі уақытта, орташа қазақстандық отбасының жылдық шығындарының
нақты ... ... ... ... аз ... отыр. Ал, бұл
ақша қаражаттарын қорландыруға мүмкіндік береді. Кљбінесе, бұл қаражаттар
банктердегі ... ... ... ... ... ... алу арқылы
сақталады.
Ипотека - дамыған елдердегі қаржылық операциялардың кең тараған түрі.
Бұл операцияларда халықтың кљп ... ... ... үй ... ... банктің љтімді активтерінің бірі болып табылады.
Сызба-1
Дамыған елдердегі ипотекалық несиелердің жіктелуі
Дамыған елдерде ипотекалық несиелеудің схемалары әртүрлі болады, ... ... және ... ... ... қолданылады.
Ипотекалық несиелеудің американдық схемасы банктік несие негізінде
құрылып, белгілі бір құрылысқа байланыссыз болады. ... ... ... ... ... үй сатып алу мақсатында несие алу љтінішімен
келеді. Љз ... банк ... ... ... ... ... ... бұрыңғы несиелер бойынша љз мойнына алған міндеттемелердің
орындалуын қарастырады. Егер, ... ... ... ... ... ... ... онда клиент тұрғын үй алу ... љзі ... ... ... ... ... ... анықтау барысында клиенттің жасы,
білімі, жұмысы, ағымдағы табысы және оның ... ... ... роль
атқарады.
Несие алушының келесі қадамы несие сомасы шегіне сәйкес келетін тұрғын
үй іздеу. ... үйді љзі ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде, дамыған
елдердің кез-келген бљлігіндегі тұрғын үй нарығын зерттеп білу кљп ... ... ... ... ... ... љте жоғары дәрежеде
болып отыр. Ипотеканың американдық схемасы бойынша ... ... ... ... ... сомасы толық љтелмесе де, оны сатуға мүмкіндік
беріледі. бұл ... ... ... ... ... сатылады.
Ал, ипотеканың неміс схемасы американдықпен салыстырғанда икемсіз
болып саналады. Бұл ... ... ... ... ... ал ... ақша-қаражаттарын коллективті салу қоғамдарынан құрылған.
Классикалық неміс схемасы бойынша пәтерді сатып алу үшін бірнеше жыл
қатарынан ... ... ... ... отыру қажет. Бұл пәтер сатып
алушының дәлеттелігіне және ... ... ... ... ... сатып алынатын пәтер бағасының жартысын жинағаннан
соң ғана, қоғам мүшесі таңдаған ... ... ... ... де, ... ... әдетте он жыл ішінде љтеуі қажет. Пәтердің құнын љтегеннен
кейін қоғам мүшесі пәтердің иесі болады.Пәтерді ... ... ... ... тек осы ... пәтерлерден таңдауға болады. Іс
жүзінде, бұл қоғам љз ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл жағдай ... љте ... ... олар қоғамның халықтан жинаған ақшаларын
пайдаланып, құрылыс кљлемін кљбейтеді. Қазіргі кезде кљптеген ... ... ... ... ... ... ... банктерде тұтыну несиелерін беру тәртібі
2.1. Жеке тұлғалардың ... ... және оны ... әдісі
Екінші деңгейдегі коммерциялық банктер клиентінің несиелік қабілеті ... ... ... ... ... ... (негізгі қарыз және
пайыздар) толық және уақытылы есеп айырысу қабілетін ... ... ... ... ... ... етілетін сомамен
қарыз алушының жекелеген табысының қатынасы, жеке меншігі мен ... ... ... ... мүшелерінің санына, клиенттің несиелік
тарихын зерттеумен байланысты.
Коммерциялық банк несие алушының љткен жылдардағы ... ... ... берілген несиенің несиелік ... ... ... ... ... ... ... Банк
нарықты зерттей отырып, несие алушының қаржылық жағдайын және елдің жалпы
экономикалық жағдайын ескеруі қажет.
Бұл жерде банкпен ... ... ... ... несие
қабілеттілікке және қаржылық тұрақтылыққа сараптама жасау жұмысы үлкен роль
атқарады.
Несие ... ... ... ... банкте кеңінен қолдануда,
бірақ бұл жүргізілетін сараптамалар тек ... ... ... екінші деңгейдегі банктер жеке тұлғалармен қарым-
қатынаста, яғни жеке несие алушыларға дәл осындай сараптама жүргізуге ... ... Ең кљп ... бұл ... несие берудің алғашқы
кезеңінде жүргізіліп, кері мәнге ие болған жағдайда несие бермеу шешімін
қабылдаумен ... ... ... ... қабілеттіне сараптама жүргізу мақсаты - жеке
тұлғаны несиелеу кезіндегі мүмкін тәуекелді анықтау. Банк ... еске ... љзін ... ... ... тәуекелдерді
нљлге теңеу мүмкін емес.
Сондықтан банк несие бере отырып, тәуекелге әкелетін барлық ... ... ... ... Әрбір жеке жағдайда банк ... және ... ... ... ... ... соманы анықтауы
қажет.
Жеке тұлғаның несиелік қарызды қайтаруын қарастырғанда, тек оның ... және ... ... ... ... қана ... ... алушының барлық мүмкіндіктерді қарастыруы қажет. Себебі
материалды жағдайы жақсы клиенттер кей ... ... ... ... ... ... ... кейін бұл шарттарды бұзуы
мүмкін. Сондықтан, несие алушының ... да, жеке ... де ... қажеттілігі туады. Ал ол болса, кљлемі үлкен
қаражаттарды, мәліметі кљп құжаттарды қажет ... ... ... ... ... ... ... Скоринг» жүйесін кљп қолданбайды. Бұл жүйе жеке ... ... ... жеңілдетеді. Және де «несиелік Скоринг»
жүйесі әрбір банктің саясатына, қолданатын заңдылықтарына, несие ... ... ... қажет.
«Несиелік Скоринг» әдісін 1940 жылы американдық Д.Дюран ... ... ... ... тљмендегі факторлар тобы тұтыну несиесін беру
кезінде барлық дерлік тәуекелдердің ... ... ... ... ... 20 жастан асқан әрбір жылға - 0,1 балл беріледі;
2. Жынысы: әйелдерге -0,40 ... ... - 0 ... ... ... љмір сүру ... берілген жерде тұрған әрбір
жыл үшін 0,042 балл;
4. ... ... ... ... үшін ... тәуекелі
жоғары мамандық үшін -0 балл, және басқа ... үшін - ... ... байланысты: егер мемлекеттік мекеме, банк және ... ... - 0,21 ... ... бастылығына байланысты (занятось): берілген кәсіпорындарда
жұмыс істеген әр жыл үшін -0,059 балл ... 0,59 ... ... ... ... шоты ... - 0,45 ... мүлкі болса - 0,35 балл, љмірін сақтандыру полюсі бар несие
алушыларға -0,19 балл беріледі.
Осы коэффициенттерді қолдана ... ... ... және «жаман»
клиенттер араларындағы шекараны анықтауға ... ... ... ... ... үшін ... баллдардың сомасы- 1,25 баллдан жоғары болуы қажет.
Ал, 1,25 баллдан тљмен жинағандар ... ... банк үшін ... есептеледі.
Германия, Франция, АҚШ елдердегі коммерциялық банктердің қолданатын
Скоринг жүйелерін салыстырайық, айта кететін жәйт, бір ... ... жеке ... ... несиеқабілеттілігін анықтау барысында әртүрлі
әдістерді қолдануы мүмкін. Себебі, әрбір банк ... ... ... ... мәмілелердің ерекше ... ... ... ... нарықтағы орнына, бәсеке деңгейіне
және тағы басқа жағдайларға сүйенеді.
А. Неміс банктерінің «Скоринг-формуляры»
1. Клиенттің қаржылық мүмкіншіліктері:
• Басқа банктерден ... ... ... балл;
• Қарызды қайтару мүмкіншілігіне байланысты: егер, 60%-ға дейін-0 балл,
80%-ға ... - 10 ... ... ... 20 ... Қамтамасыз етуге байланысты: қарыздың 25%-ын жабатын болса - 1 балл, ... ... 4 ... 75%-ға дейін - 7 балл, 100%-ға дейін - 20 балл;
• Банктердегі салымдар сияқты меншіктері бар болған жағдайда - 10 ... ... ... ... ... байланысты: несиені қолданбаған жағдайда
- 5 балл, несие келісім шартын бұзса, қайтару мерзімінен кешіктірген
болса -0 ... ... ... ... 15 ... Біліктілікке (квалификация) байланысты: егер, несие алушының біліктілігі
болмаса -7 балл, қызметкер -9 балл, ... -13 ... ... ету ... ... ... ... келетін болсақ: маман ретінде Германдық ... - ... ... ... ... персонал ретінде - қызмет кљрсету
саласындағы қызметкерлерді қарастырады. Қоғамды осындай схема бойынша ... ... ... ... Ал, АҚШ ... ... ... яғни несие алушының кәсібіне байланысты бљлуді қолдануда. Ал,
зейнеткерлерге жоғары балл ... ... ... ... әлеуметтік
қамтамасыз ету жүйесінің жоғары ... ... ... ... ... болғандықтан, оларды қамтамасыз
етілген несие алушылар қатарына қосады.
3. Соңғы жұмыс берушідегі еңбек ету ... ... 1 ... -0 ... 2 жылға дейін -3 балл, 3 жылға дейін -5 балл, 5 жылға
дейін -8 балл, 5 ... ... -12 ... ... -0 ... Қызмет ету саласына байланысты: мемлекеттік қызметкер болса - 10 ... сала ... ... ... -6 ... ... -0 балл
беріледі.
Қызмет ету саласы бойынша бағалау ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұл жағынан
Германиядағы мемлекеттік қызметкерлердің рейтингісі жоғары, себебі, ... ... яғни ... ... ... жағдайда тљлемқабілетіне
байланысты тәуекелдер тљмен болады.
5. Жасына байланысты: 20 жасқа дейін - 0 ... 25 ... ... -2 ... ... - 4 ... 35 жас - 8 ... 50 жас - 9 балл, 60 жас -11 балл, 60
жастан ... - 16 ... ... ... байланысты: басы бос болса -8 балл, үйленген болса -14
балл, ажырасқан болса -8 балл, түл ер болса (вдовец) -8 ... ... ... ... љз ... ... -10 балл, не пәтерді,
не үйді жалдап тұратын болса -5 балл, љз ... ... ... ... ... ... адамдар санына байланысты: егер, ондайлар жоқ болса -10
балл, біреу ... -7 ... екеу ... -5 ... үшеу ... -2 ... ... болса -0 балл.
Банктің шешімі былай анықталады: егер, несие алушы 80 балл жинайтын
болса, несие беру туралы ... ... ... љзі қабылдай алады.
Ал, егер несие алушы 61-80 балл жинаса, несие беру туралы шешімді қабылдау
үшін ... ... ... ... қажет. Ал, егер несие алушы 61
баллдан тљмен жинайтын болса, несие бермеу туралы шешім ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың несиелік қабілетін бағалау- скоринг жүйесі -
үш бљлімнен тұрады: несие туралы; клиент туралы, клиенттің ... ... ... ... несие беруші қызметкер туралы мәліметтер, клиенттің
досьесінің нљмері, агенттіктің атауы, несиенің түрі мен ... оны ... ... ... проценттік ставкалары, қарызды беру
күні, оны қайтару үшін клиенттің таңдаған күні мен айы, ... ... ... ... ... ... тљлемімен немесе
сақтандыру тљлемінсіз ай сайынғы қарызды љтеудің абсолютті љлшемі, банкке
тљленетін ... ... мен ... ... ... ... ... бљлімге клиенттің мамандығы, оның белгілі бір әлеуметтік топқа
жатуы, клиентке жұмыс беруші туралы, таза жылдық ... ... ... ... ... мәліметтер жазылады.
Үшінші бљлім табыс пен шығыстардың қатынасынан, жинақ және ... ... ... ... ... ... мәліметтерді енгізу негізінде банк қызметкері несие беруге
болатыны туралы қорытынды алады. Ал, керісінше жауап болған ... ... ... қосымша қарастыру үшін, банк ... ... ... ... ... банкісінің несие алушысы рейтингісі.
Бұл банкте жеке тұлғаларға тљмендегідей мазмұнды анкетаны толтыру
ұсынылады:
• Несиенің мақсаты: несие ақшалай түрде берілсе 0 ... ... ... 100 баллға дейін беріледі;
• Несие алушының ... ... ... ... ... ... ... - 0 балл, 10%-дан 45%-ға дейін - 30 балл, ... ... ... жағдайда -50 балл беріледі;
• Жанұя жағдайы: ажырасқандарға 0 баллдан бастап, жанұясы мен ... ... -60 ... ... ... Жасы: 25 жасқа дейінгілерге 0 баллдан бастап, 60 ... ... ... ... ... ... ... 0 баллдан бастап, мемлекеттік қызметкерлерге
100 баллға дейін береді;
• Жұмыс бастылық: стажы бір ... ... 0 ... ... стажы
тљрт жылдан асқандарға 100 баллға дейін берілуі мүмкін;
• Таза жылдық табысы: 60 мың франкке ... -0 балл және 160 ... ... ... 100 ... дейін береді;
• Жылжымайтын мүлікті иеленуіне байланысты: пәтерді жалдайтын болса 0
балл, ал љз меншігіндегі үйі болса 80 ... ... ... ... бір ... дейін мерзімдегі несиелер- 140
балл, екі жылдан жоғары мерзімдегі несиелер - 0 балл;
• банктік шоттағы қалдық сомасы бойынша: егер, ... бес мың ... ... 0 ... елу мың ... ... қалдық үшін - 150 балл
беріледі.
Егер, несие алушы 510 баллдан жоғары жинайтын болса, несие беру шешімі
қабылданады. 380-510 балл ... ... ... несие келісім шарттары
қайта қаралады (сомасы, несие мерзімі, гарантиясы љзгертілуі мүмкін). Егер,
несие алушы рейтингісі 380 баллдан тљмен ... банк ... ... ... ... банкте несие алушының несие қабілеттілігін анықтау
1. Кәсіп түрі:
... ... ... - 7 балл;
• Ғалым, фермер, мекеме жұмысшысы - 5 балл;
• Медбике, білікті ... ... - 5 ... ... ... - 4 ... Шаштраз, сыпрынды жинаушы - 3 балл;
• Жүк тиеуші, гараж қызметкері - 2 ... ... ... - 1 ... Коммивояжер, таксист - 0 балл.
2. Жұмыс істеу стажы:
• Несие алу уақытындағы жұмыста екі ... ... ... ... - ... Осы ... ... жеті жылдан астам уақыт жұмыс істесе - 5 ... ... ... орнында он жылдан аз уақыт жұмыс істесе -5 балл;
3. Пәтер үй жағдайлары:
• Љз үйі болса - 5 ... ... ... ... үйді ... ... болса - 3 балл;
• Ата-анасымен бірге тұрса -3 балл;
• Бір немесе бірнеше бљлмені, трейлерді жалға алатын болса -0 ... ... ... ... байланысты:
• Бес жылдан артық уақыт тұрған болса - 3 балл;
• Екі жылдан бес жылға дейін - 2 балл;
• Екі ... ... -1 ... ... жағдайына байланысты:
• Үйленген; түл ер болса -5 балл;
• Жалғыз әйел - 5 ... ... ер адам ... - 3 ... ... әйел - 2 балл;
• Ажырасқан ер адам - 0 балл.
6.Апталық ақысына байланысты:
• 200 АҚШ долларынан жоғары болса - 5 ... 101 АҚШ ... 200 АҚШ ... ... - 4 ... 91 АҚШ ... 100 АҚШ ... дейін - 3 балл;
• 76 АҚШ долларынан 90 АҚШ долларына дейін - 2 балл;
• 61 АҚШ долларынан 75 АҚШ долларына ... - 1 ... 61 АҚШ ... ... - 0 ... шоттың болуына байланысты:
• Ағымдағы және жинақтаушы шоттар - 6 балл;
• Жинақтаушы шоттар - 3 ... ... ... - 2 ... Несиелік сипаттамасына байланысты:
• Бензинге берілген екі несиелік карточкалары - 4 балл;
• Дүкендердің екі ... ... - 2 ... Бір қаржылық фирманың сипаттамасы - 2 балл;
• Бір зергерлік дүкеннің сипаттамасы -2 балл;
• Екі қаржылық ... ... - 4 ... Екі ... ... ... - 4 ... әдіспен несие алушының несиеқабілеттілігін анықтау барысында 30
балл жиналатын ... АҚШ ... ... беру љте ... ... ... Ал, егер ... сомасы 13-тен аз болса, несие бермеу ... ... ... жеке тұлғалардың несиелік қабілетін бағалау дүкендерден ... ... ... клиенттің несиелік ... ... ... беру ... бар ... де банкпен есепке
алынады. Оларға: ... ... және ... ... ... Осы аталған негізгі үш мәлімет бойынша несие карточкаларын шығарушы
банктерден, ұйымдардан және үй иелерінен ... ... ... ... ... ... Банк ... болған қарыз мљлшерін
және қарыз санын, оны љтеу мерзімін және љтеу әдісін қарастырып, клиенттің
несиелік тарихын қалыптастырады.
Американдық банктермен жеке ... ... ... ... ... ... тарихын зерттеумен шектелмейді, сонымен қатар,
мынадай кљрсеткіштер де ... ... бен ... қатынасы,
табыстың тұрақтылығы және бір жұмыс орнында қызмет ету ... ... ... ... ... негізгі мақсаты оның љткен
кездегі, қазіргі, болашақтағы қаржылық жағдайын нақты ... үшін ... алу үшін ... ... ... және ... кездегі қызметін
бағалау болашақты болжау үшін қажет. Бірақ, клиенттің неселік келісім ... ... ... ... және ... туралы банктің сенім
дәрежесі әртүрлі факторларға байланысты ... ... ... ... ... қайтармаумен байланысты
кљптеген және кљпжақты факторларға ... ... ... ... табысына, тұтынушылардың және іскерлік әлем кљңіл-күйіне әсер
етеді. Кейбір тәуекелдер ... келе ... ... ... несие бере отырып, қарызды љтемеуге әкелетін факторларды зерттеуі
қажет. Бұдан клиенттің несиелік шарт бойынша қарызды ... ... ... ... ... ... дәрежесі тәуелді.
Жалпы клиенттің қаржылық жағдайын талдаудың кљптеген әдістері бар. ... ... ... ... «СИ» ... ... Бұл ереже
кљрсеткіштеріне:
1) Character - қарыз алушы сипаттамасы;
2) Capacity-қабілеттілік;
3) Cash - ақша қаражаттары;
4) ... ... ... ... ... Control- ... Қарыз алушының сипаттамасы. Несиелік инспектордың несие алушының
несиені мақсатты жұмсайтыны және ... ... ... болмауы
керек. Егер, инспектордың сұралып отырған несиенің ... ... орын ... бұл ... ... ... ... Бұл жағдайда
да несиелік инспектор клиенттің алған несиесіне жауапты ... ... ... жауап беретін және несие бойынша міндеттемелерін
қайтаруға бар күш-қуатын салуға дайын екенін анықтауы қажет. ... ... ... ... жабу ... несиелік
инспекторлар қарыз алушының сипаты деп атайды.
Егер, несиелік инспектордың клиенттің барлық құжаттарын қарастырғаннан
кейін, сұхбаттан ... ... ... ... ... ... несие берілмеуі
қажет, себебі, кейін банк љтелуі күмәнді мәселелі несиемен ... ... алу ... ... ... несие
алушының несиелік арыз беруге және несиелік ... ... қол ... ... ... кљз ... ... Осыны қаржыларды қарызға алу қабілеті деп
атайды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... толмағандар (18 және 21 жасқа толмағандар) несиелік
шарттар бойынша жауап бере ... ... банк ... соммасын љндіріп
алу кезінде қиындықтарға кездеседі.
Несие инспекторы несие алуға келген басшылардың немесе компаниялардың
љкілетті тұлғаларының компания атынан ... ... ... қол ... ... алу туралы келіссљз жүргізуге құрылтайшылар құжаттарымен,
директорлар кеңесімен ... ... бар ... кљзі ... ... ... ... келісім шартқа қол қоюға құзыры бар тұлғаларды
анықтау үшін, фирманың ... ... және ... танысуы
керек.
3. Ақша қаражаттары. Несиелік љтінішті ... ... ... љтеу ... анықталады. Жалпы қарыз алушы үшін несиені љтеудің үш
кљзі бар:
а) қолма-қол ақша ағыны;
б) активтерді сату және жою ... ... ... ... ... кез-келгені несиені љтеуге қажетті қаржылардың
қалдық соммаларын қамтамасыз ете ... ... ... үшін ең ... ақша ағыны болып табылады. ... ... сату ... ... ... ... ал қаржыларды тарту банктің кредитор
позициясын нашарлатуы мүмкін. Қолма-қол ақша ... ... ... ... және ... ... нашарлауының
бірден-бір кљрсеткіші. Бухгалтерлік есеп тұрғысынан қарасақ:
Қолма-қол ақша ағыны = Таза пайда+Амортизация+Кредиторлық
қарыздардың ... ... ... және тауарлы-
материалдық
қорлардың кљбеюі.
Бұл формуланың ... бірі ... ... ... клиенттің менеджерлер біліктілігі мен дәрежесін, клиент қызмет
ететін ... ... ... ... береді.
4. Қамтамасыз ету. Несиелік инспектор несие алушының берілген несиені
қамтамасыз ... ... ... ... ... активтері туралы
мәліметтердің шынайы екенін анықтауы қажет. Ол ... ... ... активтерінің жағдайы мен құрамына, жұмыс істеу мерзіміне кљп
кљңіл бљлуі керек. ... ... ... - ... құрал-жабдықтар мен
технологиялар болса, несиені қамтамасыз етудегі құндылығы ... ... ... ... ... ... ... беруге табысы жетпей
қалса, бұндай активтерді ... ... ... ... ... ... ... инспектор қарыз алушының және сәйкес саланың
экономикалық жағдайын, ... ... ... және ... ... ... қайтаруға әсерін зерттеп отыруы керек. Құжаттар
бойынша ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Алайда, инфляцияға байланысты проценттік ставкалардың экономикалық
жағдайларға ... ... ... ... ... сату кљлемінің немесе
табыстың азаюы ... әсер ... ... ... жағдайын
анықтау үшін кљптеген банктер мәліметтер базасы бар ... ... ... ... ... сала ... ақпараттық мәліметтерді және
жүргізілген зерттеулердің қорытынды құжаттарын жинайды.
6. Бақылау. Қарыз алушының ... ... ... соңғы
факторы бақылау болып табылады. Ол мынадай сұраққа жауап іздейді: қарыз
алушының қызметіне және оның ... ... жаңа ... ... ... ... әсері қандай болады?
АҚШ банктік жүйесімен қолданылатын «Алты «СИ» ережесі» деп аталатын,
кљрсеткіштердің схемасы, қарыз ... ... ... бағалау
әдістерінің бірі ғана.
Кесте № 2.
Несиелеудің негізгі алты қағидасы («Алты «СИ» ережесі»)
|Қарыз ... ... ... ... ... |Осы клиентпен байланысты басқа банктердің тәжірбиелері; |
| ... ... ... ... ... тәжірбиесі; |
| |Несие рейтингісі, ... ... ... ... ... |
| ... мен қол қоюға құқықтары бар тұлғалардың бар ... ... ... және кепілдемелердің шынайылығы; |
| ... ... ... ... ... туралы шешімдердің|
| |және басқа құжаттардың кљшірмелері; |
| ... ... ... ... |
| ... жүзеге асыратын операциялары, шығаратын љнімдері, |
| ... ... мен ... ... ... ... дивидендтер және сату кљлемі; ... ... ... ... және ... ... |
| ... жоғарғы шегінің жеткіліктілігі; |
| ... және ... ... љтеу ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... бақылау, оларды жабу кљрсеткіштері; |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ету ... және ... ... ... |
|ету |Активтердің моральдық тозу ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... дәрежесі; |
| ... ... ... және ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ету ... ... ... ... жағдайы; |
| ... ... ... осы ... ... фирма |
| ... ... ... |
| ... љзгеруіне және іскерлік циклдің алмасуына |
| ... және ... ... ... ... |
| ... |
| ... күші ... ... |
| ... қолма-қол ақша ағынына және балансына инфляцияның |
| ... |
| ... ... ... болжамдар; |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... және сипаттамасына байланысты ережелер, банктік|
| ... ... ... |
| ... қажет құжаттар; |
| ... алу ... ... ... ... және |
| ... ... ... қол ... ... |
| ... ... ... ... ... ... келмеуі; |
| ... љтеу ... әсер ... ... ... |
| ... ... эксперттердің мәліметтері. ... ... ... бойынша, несиенің сипаттамасын анықтау
маңызды болғанымен, љте ... Банк ... ... ... ... ... тілегі мен мүмкіншіліктерін анықтау керек, ал ол ... ... тек ... беру ... арыздағы, несие алушы
анкетасындағы және клиент досьесіндегі мәліметтер бар. Егер, ... ... ... ... ... банк пен несие алушы арасындағы қатынастар
тарихын қарастыруға болады.
Жеке клиенттің капиталын бағалау тұрмыс-жағдайын анықтауға жатады. Ол
несие ... ... ... мен күнделікті шығындарын ... ... ... несиелері бойынша тљлемдер несие алушының табысынан
жүргізіледі. ... банк ... ... несиені қайтаратын
қаражаттарының жеткіліктілігін ... ... ... ... ... кейінгі соманы несие бойынша периодты түрде тљленетін
және пайыздарды қоспағандағы соманы салыстырады.
Тұтыну ... ... ... ... ... ... ... барысында батыс банктері несиені љтеу үшін тљлемдердің клиенттердің
табысына қарағандағы минималды ... және ... ... ... ... сипаттайтын арнайы коэффициенттерді және кљрсеткіштерді
есептейді:
К*= Несиені љтеудегі тљлемдердің минималды мљлшері
Клиенттің табыстары
К**= ... ... ... ... ... ... ... есептегенде банкир: несие алушының нақты табысының
несие қарызында кљрсетілген табысына ... ... ... ... және ... ... осы ... бәсекелестік деңгейі,
іскерлік активтілігі тљмендеген жағдайда несиені ... ... ... ... ... әр елдің әр банкісі жеке несие алушылардың
несие ... ... ... ... ... ... банктер ең
сенімді несие алушы жанұясы, тұрақты табысы, тұрғылықты үйі, алған ... ... ... ... бар азаматтар екенін бір ... ... ... ... ... ... лидері
«Казкоммерцбанк» АҚ жеке тұлғаларға тұтыну ... беру ... ... ... скоринг әдісі негізінде рейтинг беру
арқылы анықтайды.Рейтинг келесі параметрлер негізінде беріледі.
1. Қарыз алушының жасы: 30-40 жас - 1 ... ... 2 ... ... 3 балл;
21-25,51-55 жас
- 4 ... ... ... - ... ... ету ... және ... өндірісі,түсті және қара
металлургия, шетелдік компаниялар,қаржы
секторының қызметкерлері; ... ... ... ... ... ... -2 ... өнеркәсібі,БАҚ қызметкерлері - 3 балл;
Жеңіл өнеркәсіп,медицина,білім ... ... ... және ... ... -
4 ... ... органдар,өнер
және саяси қызметкерлер ... ... ... тұратын аумағы:
Алматы және ... 1 ... және ... - 2 ... және ... -
3 ... және Көкшетау -
4 ... және ... - 5 ... ... ... жұмыс істеу мерзімі:
7 ... ... 1 ... - 7 ... 2 ... - 5 ... 3 ... - 3 ... 4 ... ... ... ... ... ... ... алушының (жанұясының)
мүлкін бағалау:
100 мың АҚШ долларынан көп - ... - 100 мың АҚШ ... -
2 ... - 50 мың АҚШ доллары -
3 ... - 10 мың АҚШ ... 4 ... мың АҚШ ... төмен - ... ... ... келесі көрсеткіштер негізінде өзгеруі мүмкін:
- Жанұяның болуы «-1» балл(егер де жоқ болса «+1» балл);
- Жоғарғы білімнің болуы «-1» балл(егер де жоқ ... «+1» ... ... ... Банк клиенті болса «-1» балл(егер де Банк клиенті
болмаса «+1» балл);
- ... ... ... ... ... ... ... «+5» балл;
- Негізгі өндіріске қатыспаса «+2» балл;
- Алименттер,соттың шешімі бойынша және басқа да ... ... ... «+3» ... ... ... 50 АҚШ ... төмен болса «+7» балл;
- Оң несиелік тарихы болса «-1»(қанағаттанарлық тарих болса «+1»
балл);
Қарыз алушының несиелік ... ... – 8 балл А - ... –12 балл В - ... – 19 балл С - ... –24 балл D - ... ... ... Е - ... ... ... ... ... ... ... жеке лимиті бар менеджер (А,В,С) немесе Несиелік
Комитет мүшелері ( D,Е ) ... беру ... ... ... ... ... егер де ... қабілеттілікті анықтау кезінде
«Қарыз алушының жасы» көрсеткіші 5 балға тең болса,онда оны ... ... ... ... ... ... ... уақытында қайтаруды
қамтамасыз ету формалары
Љтімділік деңгейіне қарай қамтамасыз етудің тљмендегідей түрлері бар:
1) банктің филиалдарына ... ... ... ... ... ... беруге құқықтары бар ұйымдар мен кәсіпорындардың
кепілдемесі;
3) љтімді ... және ... ... ... ету ретінде несие алушының меншігі немесе үшінші
тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... меншігі
бола алады.
Меншіктің қамтамасыз етулер ипотека түрінде де, заклад түрінде де
қабылданады.
Банктік тәуекелдерді ... ... ... ... етудің бірнеше түрі қолданылуы мүмкін, бірақ қамтамасыз етудің
жалпы сомасы несие шартындағы міндеттердің сомасынан артуы қажет.
Қозғалмайтын мүмліктерді бағалау ... ... ... жасалады:
• бағаланатын объектілердің техникалық құжаттамалары (оригинал);
• кепіл берушінің ... ... ... ... ... ... объект иесінің құрылтайшылық құжаттары және осы мүлікке
билік ету құқығын растайтын тағы басқа құжаттар;
• егер, бағаланып ... ... ... ... ... айлық тауар
айналымының сомасын растайтын құжаттар;
• объектінің иесі болып ... ... ... ... ... қызметкерлердің визуалды қарау нәтижелері.
Талдауды жүргізудің алдында банк пен клиент ... ... ... ... банк қызметкеріне мүлікті кљрсету туралы шарт
жасалады. Клиент бағалауды ... үшін ... ... сыйақы
траифтеріне сәйкес ақы тљлейді. Клиент керек құжаттарды банкке тапсырады.
Кепілге берілген мүліктерді бағалау ... ... ... ... берілгенде ғана жасалады. Бағаланатын мүліктің меншік
құқығын бағалау ... ... ... ... ... ... жауапты болады.
Банктің кепіл қызметі клиент ... ... ... ... ... мүліктің визуалды бағалау жүргізу қажеттілігі туралы
клиентке хабарлайды.
Несие ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде банктің кепіл қызметі арнайы әдістемелерді қолданып,
қозғалмайтын мүлікті ... ... ... ... ... ... мүмлікті бағалау актісін жасайды. Бағалау процесі ғимараттың
орналасу жерін жалпы қараудан басталады, сонымен ... ... ... суреттейді және бағаланатын меншіктің ерекшеліктерін
белгілейді. Одан кейін объектілерді ... ... ... ... ... этапы - меншік құқын анықтау. ... ... ... ... қарастырылатын меншік құндылығына едәуір
әсер ететін факторларды ... ... ... ... ... бағалауда үш негізгі әдістер қолданылады:
1) шығынды әдіс;
2) табысты әдіс;
3) сатуларды тура салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... арқылы түрле және шарт
негізінде жасалады.
Қозғалмайтын ... ... ... ... әдіс ... ... мүлікті сатып алу мүмкіндігін
зерттеуге негізделген. Яғни, инвестор белгілі бір объектілер үшін ... ... ... ... ғимараттарды қарастырады.
Қозғалмайтын мүлік нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... тозу ... нақты бағалау мүмкіндігі болса, онда бұл
бағалау әдісі ... ... ... ... ... ғимараттың тозуын
алғандағы қалыпқа келетін құнын бағалауды кљрсетеді.
Шығындар әдісін қолданып, бағалау ... ... ... ... жерді пайдалану құқының құнын есептеу немесе ... бар жер ... ... алу ... ... ... мен құрылыстарды салу құнын есептеу, қалпына
келтіру бағасын есептеу;
- ғимараттардың физикалық және моральдық тозу сомасын ... ... ... ... ... үшін ... келтіру бағасын тозу
сомасынан азайту;
- ғимараттың ... ... ... ... ... ... ... есептеуге негіз болатын:
- ағымдағы бағалардың мәліметтер базасы. Бұларға дайын үйлердің, офис
ғимараттарының, пәтерлердің, отельдердің, дүкен ғимараттарының ... ... ... ... ... ... қабылдау туралы мемлекеттік актілердің болуы;
- жобалық-сметалық құжаттамалар.
Эксплуатациялау процесінде ғимараттар және құрылыстар тозуға ұшырайды,
яғни олардың құны жылдар љткен соң ... ... Кљп ... ... құнын бағалау мәселесі туады, яғни ... ... ... ... алу. ... нақты тозуы оның фактілік жасының тікелей
функциясы болып ... ... ... интенсивтілігі сыртқы климаттық
әсерлерге, ғимараттарды ұстап тұру сапасына, жүргізілетін жљндеулердің
жиілігі мен сапасына, љндірістік ... ... ... ... ... функционалдық дефектілері негізінде моральды тозу
кљлемімен ... ... тозу ... келесі формуламен анықталады:
Uф=AI*GI/100
Uф - ғимараттың физикалық тозуы;
AI - ... ... ... ... - ... құны ішіндегі конструктивті элемент құнының ... әдіс ... ... ... ... ... ... Жалпы дағдарыс, љндірістің тљмндеуі, кљптеген љндірістік
кәсіпорындардың жабылуын ескерсек, ... ... ... ... объектінің нақты құнын кљрсете ... ... ... ... басқа әдістерді қолдану мүмкіндігі болмаса, осы әдісті
қолдануға болады.
Табысты әдіс
Табысты әдіс күту ... ... Бұл ... ... инвстор
немесе салушы болашақта пайда немесе табыс алу мақсатында қозғалмайтын
мүлікті сатып алады. Басқаша ... ... құны оның ... ... ... ... анықталуы мүмкін. Құнды табысты әдіспен бағалау
кљп пайдаланатын әдістерге негізделген:
- табысты дисконттау әдісі;
- тікелей капитализациялау әдісі.
Бұл универсалды әдістерді әртүрлі мүліктік ... ... ... ... ... анықталмаған ережелер бойынша инвестормен
күтілетін болашақтағы табыстар бағаланатын объектілердің ағымдағы ... ... ... ... Иелену мерзімінде объектілерді эксплуатациялаудан алатын кезеңдік
табыстардың ақша ... ... ... иеленуден алатын
дивиденттер, арендалық тљлемдер және тағы басқа түрдегі инвесторлардың
табыстары (табыс салығын алып ... ... ... ... ... ... түскен ақшалай түсімдер,
яғни қайта сатудан түскен болашақ түсім (мәміле бойынша түсімдерді
алып тастағанда).
Салынған капиталдар ... ... ... ... ... љседі.
Сонымен бірге, табыстардың белгілі бір нормасын кљрсетуге ... ... ... ... соң ... бірлігінің љсімін кљрсетеді.
Тікелей капитализациялау әдісінің формуласы:
S0= E/RK
S0 - объектінің ағымдағы құны;
RK - капитализациялау коэффициенті;
Бұл ... ... ... ... есептеу үшін үш кезең
қолданылады:
1. Жылдық таза табысты есептеу;
2. Капитализациялау ... ... ... ... ... инфляция негізінде де
анықталуы мүмкін. Ол үшін ... ... ... ... құны туралы мәліметтерді жинап, талдау керек. Ұқсас
объектілермен жасалған ... ... ... негізделіп,
капитализация коэффициентін анықтау - ... ... ... жиі қолданатын әдісі.
Бірақ, табыстылық әдісі қозғалмайтын мүлік объектілерінің нақты құнын
кљрсетпейді, себебі, ... ... және ... орналасуын
есепке алмайды.
Сатуларды тікелей салыстырып талдау әдісі
Бұл әдіс мына қағидаларға негізделген:
- Алмастыру қағидасы - бойынша ... ... ... тұтыну заттары
немесе қызметтер қажеттіліктерді бірдей қанағаттандыратын болса, ... ең ... ... ... ... болады.
- Сұраныс пен ұсыныс. Бағалар нарығындағы сатушы және сатып ... ... ... ... Егер, белгілі бір тауар
түріне сұраныс жоғары болса, онда ... љсу ... ... егер ... ... ... онда ... тљмендейді.
- Тепе-теңдік. Сұраныс пен ... ... ... орнатуға
талпынады. Бірақ, тепе-теңдік нүктесіне ешқашан қол ... ... ... пен ... ... љзгеріп отырады. бұл әдісті қолдану
мүмкіндігі бағаланатын сатуларға ұқсас сатулар туралы ақпараттар ... ... ... ... ... ... құнды бағалауға
әсер етуші факторларды анықтауға болады.
Сатуларды тікелей салыстырып талдау ... ... аясы ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік объектілері үшін
тиімді болады. Бұл әдіс бойынша бағаланатын ... ... ... ... ... ... ... ақпараттар жиналады. Аналог
объектілердің бағалары объектілердің ерекшелену параметрлері ескеріліп,
түзетіледі. ... ... соң, ... ... меншіктердің
нарықтық құнын анықтауды қолдануға болады. Жиі сатылатын объектілердің
нарықтық ... бұл әдіс ... ... ... ... ... ... экономикалық сипаттамалры және
шарттары туралы ақпараттар кљбінесе жеткіліксіз ... ... ... ... ... нарықтық құнының диапазонын белгілейді.
Сатуларды тікелей салыстырып ... ... ... ... ... ... Сәйкес нарықтарды зерттеу және ... ... ... ... ... сату ... ұсыныс туралы, жасалған
мәліметтер туралы ақпараттарды жинау.
2-этап. Ақпараттарды тексеру. Жасалған мәліметтерге байланысты, әртүрлі
жағдайларға байланысты бағалардың љзгермегендігін тексеру ... ... ... ... ... ... мен сату күні бойынша, тұтыну сипаттамалары бойынша, орналасу,
қосалқы элементтердің болуы және тағы ... ... ... ... керек.
4-этап. Салыстырмалы сипаттамаларды талдау жолымен бағаланатын
объектілердің құнын ... ... ... ... жеткіліксіз болса,
онда объектілердің құндық бақылаудың орнына кљрсеткіштер тобы ... ... ... талдау әдісі ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Сәйкесінше,
бұл әдістерді қолдану несие бергенде тиімді болады.
3. «Казкоммерцбанк» АҚ тұтыну несиесін беру ... ... беру ... ... бірнеше сатыдан тұрады.
1. Тұтыну несиесі бойынша жұмыстарды ұйымдастыру тәртібі.
«Казкоммерцбанк» Акционерлiк Қоғамы 1990 жылы 12 шiлде айында құрылып,
банктiк ... ... ... ... ... ... ... АҚ
ретiнде тiркелдi. Қазақстан тәуелсiздiк алғаннан кейiн, «Медеу» банк
«Казкоммерцбанк» ретiнде ... ... және ... ... ... ... асыруға лицензиясын 1991 жылы 21 ... ... ... алға ... ... - шетел банктерінің
тәжірбиесін, жұмыс істеу әдістерін , жаңа ... ... ... ... ... кљрсету нарығына жаңа қызмет түрлерін еңгізу
және қөрсетілетін қызметтер түрлерін жетілдіре түсу ... ... ... тұтыну несиесін беруді ұйымдастыратын, ... ... ... мен басқармалар және бөлімшелер болады.Осыны
ескере отырып «Казкоммерцбанк» АҚ-да тұтыну несиесінің ... ... ... ... ... несиесі бас банктегі және банктің филиалдарындағы келесідей
департаменттер мен басқармалар және бөлімшелер жүзеге асырады:
• Банктің Жеке ... ... ... ... ... несиесі
бљлімі;
• Банктің Филиалы;
• Банктің операциялық басқармасы;
• Банктің қаржы-экономикалық Департаменті;
• Банктің құқықтық басқармасы;
• Банктің қауіпсіздік Департаменті;
... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Бас банкте тұтыну несиесін беру туралы љтінішті және анкетаны несие
қызметкері қарастырып, ... ... ... үшін қажет құжаттар
пакетін алады. Несие алушыға ... тиіс ... ... ... құжаттардың тізімі жасалынады да, барлық ... ... ... нљмірлеуге тапсырылады. Тұтыну несие
бљлімінің бастығы барлық келіп түскен љтініштердің тізімін және нљмірлерін
тіркейтін ... ... ... несие алушы экспертиза жасауға қажет барлық құжаттар жиынтығын
және ұсынылып ... ... ету ... ... ... беретін болса, онда кешенді экспертиза бес күн ішінде жасалынуы
тиіс.
Несиелік Комитет ... ... ... қортындысына
сүйене отырып, тұтыну несиесінің проектісін қаржыландыру ... ... ... және тағы ... турулы ұсынысты, кепілдің заңға
сәйкес тіркелуін қарастырып ... ... ... қабылдамау туралы
шешімге келеді.
Ал егер ... жоба ... ... ... ... ... ... ол Несиелік Комитетінің қарарына жіберіледі.
Тұтыну қажеттілігін өтеу үшін берілетін несие сомасы клиенттің банктік
шотына аудару арқылы ... ... ақша ... берілуі мүмкін.
Қарыз алушы банктегі есеп шоттан ... ... ... ... ... ... Коммерциялық Департамент Директорының
орынбасарына тексергенге ... ... ол ... ... операциялық
Басқармасына ақшаны аударуға жібереді.
Несие берілгеннен кейін он күн ... ... ... ... ... ... тексеріп, несиенің мақсатты жұмсалуы
туралы Акт жасайды және бұл Акт ... ... ... ... ... тігіледі.
Егер, клиент Несиелік келісім шарт бойынша несие мерзімінің бітуіне ... ... ... ... ... ... ұзарту туралы љтініш жазып келетін
болса, несиелік ... ... ... ... ... ал ... мүлкінің сапасына талдау жасауы қажет.
2. Мониторинг жүргізу тәртібі.
Несие қызметкерінің міндеттері:
- несие алушының несие келісім шартында кљрсетілген шарттарды ... ... ... ... тљленіп отыруын бақылау;
- несие алушының банктегі шотқа ақша қаражаттарының уақытылы түсіп отыруын
жүйелі тексеріп түру;
- кепіл ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайына мониторинг жүргізу.
Осы жасалған жұмыстар бойынша тексеру Актісі жасалады, оны Коммерциялық
Департамент ... ... оған қол қоюы ... Ал, бұл ... ... ... ... мақсаты немесе мақсатқа сай емес қолдануы туралы
фактілер, яғни мақсатты қолданған ... ... ... ... алған болса, меншікке деген құжаттардың және сол
меншіктің бар екендігіне кљз ... ... ... ... ... сараптау мәліметтерімен
салыстырылады,олардың кљбеюі немесе азаюына және кепілге ... ... ... жасалады;
- кепіл берушінің қаржылық жағдайын бақылауға алады;
- кепіл заттың сапасын қадағалайды.
3 Тұтыну мақсатына берілетін несиелердің шарттары.
Аталмыш ... ... ... ... жасау барысында
несие алушыға келесідей талаптар қоылады:
- Несиені алған клиент 58 жасқа толғанша өтеуі.Демек ... 21 ... ... ... ... ... азаматтарына беріледі;
- расталған табыстардың болуы қажет;
- несие алушының тұрақты жұмыс орны ... ... ... және оның ... ... ... ... алдында
несиелік қарыздардың болмауы шарт;
- несие бойынша љтімді кепіл мүліктері болуы керек;
- несие алушы сотталмаған және үстінен іс жүргізілмеген ... ... ... ... ... анықтау.
Банктің несие қызметкері несие алушының арызын алып, тіркегеннен ... ... ... ... ... ... ... алушы љз несиесін жалақы есебінен љтейтін болса, онда ... ... ... әкелген анықтама негізінде дәлелденіп
есептеледі және Жинақтаушы ... ... ... ... ... келесі мәліметтер кљрсетілуі керек:
А) анықтама берген ұйымның толық атауы, ... ... ... ... несие алушының осы ұйымда тұрақты жұмыс істеу мерзімі;
В) соңғы 12 айдағы несие алушының ... ... ... жалақы есебінен соңғы 12 айдағы шегерімдер.
Анықтамаға ұйымның жетекшесінің және бас бухгалтердің қолы, ұйымның
мљрі қойылады. ... ... ... да ... ... талаптар
қойылады.
Ал, егер несие кәсіпкерлік қызметтен түсетін табыс есебінен өтелетін
болса, несие қызметкері орташа ... ... ... әр күндік табысқа
келтіріп талдау жасау арқылы анықтайды. Несие алушының тљлем ... ... ... ... кљрсетілген табыстан барлық міндетті
тљлемдер алынып тасталуы тиіс (яғни, табыс ... ... ... және тағы басқалар).
Берілген несие сомасы несие алушының барлық тљлемдерінен кейінгі орташа
айлық табысына ... ... ... ... ... тљлемдерден кейін) табысына байланысты беріледі. Негізгі қарыздың
сомасы мен тљленетін ... ... ... алушының орташа айлық
табысынан (барлық тљлемдерді шегергеннен кейінгі) аспауы қажет. Және ... ... ... ... сомасы оның несиелік мерзімі аралығында
алатын ақшалай ... 70 %-нан (К ... 0,7) ... керек.
Егер, несиелік қызметкерде несие ... ... ... мерзім
ішінде тұрақты күйде тұратынына күмәні болса, бұл ... ... беру ... азаю жағына љзгертіліп, реттеліп отырады. Егер,
несие алушы несие мерзімі аяқталғанға дейін ... ... ... ... ... ... табысына (жұмыс істеген ... ... ең ... зейнетақыны қосу арқылы анықтайды
(себебі, болашақтағы зейнетақы ... ... ... жоқ). ... соммадан барлық ... алып ... ... ... ... барысында қолданады.
Анықталынатын коэффициенттердің мљлшері басқа да ... Атап ... ... ... қамтамасыз етуге;
- банктің сәйкесінше бљлімдеріндегі қорытындылардағы ақпаратқа байланысты
љзгертіледі.
Несие алушының ... ... ... ... және ... ... барысында несие алушылардың табыстары АҚШ доллар ... ... ... ... ... жеке ... автокљлік алуын қолдап, несие берудің банкке
мынадай мүмкіндіктері беруде:
- Жеке клиенттерге кљрсетілетін ... ... ... ... ... ... тұтыну несиелерін беру процесін унификациялау;
- Банктік қызметтерді кљрсету үшін тек жеке тұлағаларды емес, ... ... ... ... ... ... және ... Банктік несие портфелін кљбейтіп, диверсификациялау.
Автокљлікті банктік несие арқылы алу кезінде несие тұрақты ... ... ... ... міндетті түрде љз қаражаттары есебінен алғашқы
салым тљлеуі қажет. Ал, несие қалған сома мљлшеріне ... Бұл ... ... жеке ... сатып алуға бағытталған.
Гаранттық схема (гарантированная схема) - автокљлікті сауда компаниясы
сатқан уақытта қолданылады. Яғни, ... ... љз ... ... ... 50 ... ... қалған 50 пайызын сауда компаниясының
банктік гарантия негізінде ... ... ... ... ... ... ашуға, яғни сатып алушы несие есебінен
сатушыға жоспарланған тљлемдерді тљлеу үшін қолданылады.
Бұл ... 21 ... 56 ... ... ... ... ... және несие шарты бойынша несие мерзімі ... ... жас ... дейін аяқталуы шарт.
Несие сомасы несие алушының категориясына және оның табыстары мен
автокљліктің бағасына тәуелді.
Несие ... ... ... ... ... ... Автокљлікті сатып алуға берілетін несиелер қарыз алушының
банктік шотынан сатушының осы банкте ашылған ... ... ... ... ... алушының, үшінші тұлғаның банктік шотынан ... ... ... ... ... ... арқылы беріледі.
Егер, кепіл ретінде алынатын автокљлік болса, оны несие алушы 100
пайыз, яғни ... шарт ... ... гарантия мерзімі аяқталғанға
дейінгі толық љз құнына сақтандыруға міндеттеледі.
Нақты айтатын болса:жол апаттарынан (әртүрлі ... 3-ші ... ... ... ... ... жандыру арқылы жоюдан,
автокљліктің бљлшектерін ұрлаудан), табиғи апаттардан (найзағай түсуден,
жер сілкінісінен және топан судан), ... ... ... ... ... ... ... байланысты
келісім шарттарды жол полициясында тіркейді.Сақтандыру, кепіл келісім
шарттары несие ... ... ... де, ... құжаттар несие мерзімі
аяқталып, барлық міндеттемелер љтелгенге дейін банкте сақталады.
Кесие № 3
Екінші деңгейдегі банктердің облыстарда берген ... ... ... ... ... ... мерзімді |Қысқа |Орта |Ұзақ мерзімді|
| ... ... ... ... |мерзімді ($)|мерзімді ($)|($) |
| | ... ... | | | | ... |8201 |2087 |989 |137 |1415 |1558 |2015 ... обл. |437 |51 |21 |--- |79 |80 |206 ... обл. |172 |17 |3 |--- |55 |24 |73 ... обл. |278 |117 |22 |--- |42 |79 |18 ... обл. |317 |50 |26 |--- |96 |28 |117 ... Қ. обл. |401 |49 |1 |--- |143 |98 |110 ... обл. |316 |15 |3 |--- |16 |118 |164 ... Қ. обл. |216 |42 |30 |--- |37 |28 |75 ... обл. |372 |95 |4 |--- |147 |64 |62 ... обл. |90 |2 |--- |--- |30 |34 |24 ... обл. |153 |8 |1 |--- |55 |16 |73 ... обл. |128 |19 |3 |--- |32 |43 |31 ... обл. |478 |15 |--- |--- |199 |114 |150 ... обл. |287 |37 |--- |--- |80 |35 |135 ... обл. |395 |70 |14 |--- |91 |115 |105 ... ... |4165 |1500 |861 |137 |313 |682 |672 ...... ... ... облыстарда берген несиелері (01.01.
2002ж.)
| ... ... ... ... ... ... ... |Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ($)|($) |
| | ... ... | | | | ... |14645 |3889 |2566 |2150 |3229 |2592 |218 ... обл. |466 |92 |19 |108 |125 |122 |--- ... обл. |327 |156 |38 |81 |14 |38 |--- ... обл. |382 |49 |44 |29 |182 |78 |--- ... обл. |583 |206 |67 |120 |114 |76 |--- ... Қ. обл. |1250 |528 |201 |129 |286 |106 |--- ... обл. |467 |244 |35 |113 |63 |12 |--- ... Қ. обл. |359 |187 |49 |73 |34 |16 |--- ... обл. |1260 |415 |527 |69 |213 |36 |--- ... обл. |212 |113 |62 |24 |12 |1 |--- ... обл. |294 |89 |9 |127 |65 |4 |--- ... обл. |244 |122 |57 |40 |20 |5 |--- ... обл. |1199 |565 |226 |147 |128 |133 |--- ... обл. |477 |216 |33 |59 |160 |9 |--- ... обл. |659 |248 |62 |132 |156 |61 |--- ... ... |6466 |659 |1137 |899 |1657 |1895 |218 ...... ... бойынша екінші деңгейдегі банктердің несиелік
салымдар динамикасы (кезең соңына, млн.тг.)
| |2001 |2002 |2003 ... ... |481 475 |656 913 |978 125 ... | | | ... ... |319 685 |435 658 |510 027 ... ... | | | ... ... |40 955 |54 624 |116 333 ... |405 |62 |383 ... | | | ... ... | | | ... | | | ... және |27 295 |30 831 |106 782 ... ... | | | ... ... |5 571 |10 774 |37 337 ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... |15 251 |31 475 |63 298 ... ... | | ... ... |20 165 |16 932 |20 010 ... ... | | | ... да мақсаттарға |52 148 |76 557 |123 955 ... ... ... ... 2001 жылы ... ... ... несиелер үлесі - 4,2%; 2002 жылы- 6,4% болғанын, яғни
үлесі 0,52%-ға,ал көлемі бойынша 20 822 млн. тенгеден 42 249 млн. ... ... ... Ал, 2003 жылы ... ... ... несиелер
-10,3% құрады; өткен жылы бұл мақсатқа берілген несиелер кљлемі ... ... ... 2,38 есе ... (2003 жылы ... ... 100 635 млн. тенгені құраған).
Макроэкономика жағдайының жақсаруына және ... ... ... ... ... ... тљмендеуіне байланысты
банктік несиелер бойына табыстылық ... ... Жеке ... берілген несиелер пайыздарының орташа ставкасы 23%-дан 18-20%-ға
тљмендеген. Бұл ... ... ... ... ең ... пайыз
мљлшері.
Экономикалық љсу кљбінесе елдегі ақша-несие саясатына байланысты.
Биылғы жылы Ұлттық ... ... ... ... ... ... енді ... ескере отырып «Казкоммерцбанк» АҚ-да тұтыну несиесінің
берілу тәртібін тәжірибе жүзінде қарастырып өтейік.
Мысал ретінде мен Некрасова О.В-ның ... Space Vagon ... алу үшін ... ... ... ... ... несиелік резюмені
толтыру мақсатында банкке өзі және жолдасы туралы мәліметтерді
тапсырды.Ондай мәліметтерге төмендегідей ақпараттар ... ... ... ... ... - ... Ольга Владимировна
2. Жеке бас куәлігінің/паспорт нөмірі - 012629893 от 05/11/2001
3. РНН - ... ... ... ... - г.Алматы, ул. Постышева, д.8
5. Туған күні - ... ... ... ... ... ... ... - 28 ... ... мәртебесі,жанұясының -Тұрмыста,екі ... ... ... ... ... - 500 АҚШ ... ... тарихы - ... ... ... қоса несиелік менеджер жобаны несиелік
комитетке немесе департамент ... ... үшін және ... ... алу үшін ... ... және ... мүлкі туралы
мәліметтерді дайындауы керек.
Несие туралы мәліметтерге жалпы сұранатын несие сомасы және ... ... ... ... ... ... және басқа да көрсеткіштер
жатады.
|Сұралған сома |5946 $ ... ... |36 ай ... ... ... сома |210$ ... мөлшерлеме |16 % ... ... ... ... ... ... |Кепіл ... |
| | ... ... |коэфф. |
|Автомобиль |Некрасов Виктор |6 400 $ |3 200 $ |0.5 ... ... | | | ... Vagon, | | | | ... г.в. | | | | ... ... құны | |3 200 $ | ... ... ... |7 560 $ ... ... нарықтық және кепіл құнын анықтау үшін нарықтағы сатылатын
ұқсас тауарлардың бағасы және өтімділік коэффициенті ... ... ... ... ... ... ... USD |
|Объект құны |Меншікті қаражаттар 15% |960 $ |
|6 400 USD | | |
| ... ККБ 85% |5 440 $ ... ... ... |506 $ ... ... ... кепіл мүлкі міндетті түде толық құнына немесе
несие ... ... ... ... ... сақтандыру
мерзімімен және сақтандыру сомасына байланысты өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру немесе
қаржыландырмау туралы шешімін қабылдайды.Егер де тәекел ... ... онда ... ... ... ... ... департамант
отырысының қарауына жібереді. Яғни бұл ... ... беру ... ... ... ... оң шешімді жүзеге асырудың келесі сатысында банк ... және ... ... ... ... ... беру үшін қажетті проводкаларды банктің компьютерлік ... ... ... ғана ... ... ... беру туралы
хабар түседі.
3-тарау. Жеке тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары
1. Жеке тұлғаларды несиелеудің шет ... ... ... ... ... ... ... арасындағы
бәсекелестік љзінің ең жоғарғы деңгейіне жеткен уақытта, банктер ... ... ... ... ... ... қызмет кљрсетуді жетілдіру арқылы клиенттерді тартуда.
Біздің елде дамымаған, бірақ шет ел ... ... ... түрлеріне тоқталып кетсек:
1) ағымдағы шот бойынша берілетін несиелер (овердрафт);
2) ағымдағы шоттың «несиелік зонасы»;
3) ... ... ... ... және жеке ... берілетін персоналды несиелер;
5) ипотекалық несиелер;
6) балалардың оқуына және студенттерге берілген несиелер.
Бұл несие түрлерінің Батыс ... ... ... ... ... шот ... берілетін несиелер Ұлыбритания, Канада,
Германия сияқты бірқатар ... ... ... ... құқығына тек сенімді клиенттер ғана ие. Ал, АҚШ-та ... ... ... шот ... ... несиелерге тыйым
салынған болатын. ... ... ... байланысты кейбір
американдық банктер љз тәжірбиесінде бұл несие түрін қолдануда.
Жалпы ... ... ... ... ... соңғысы
тек жоғары классты несие алушыларға, љндіріс ... және ... ... ... Ал, ... шот ... ... несиелер -
жеке тұлғаларды несиелеудің түрі болып табылады.
Овердрафт берілгенде уақыт жағынан шектелмейді, яғни ... ... ... ... шот ... берілетін несиелер сенім негізінде
беріліп, қамтамасыз етуді қажет етпейді. Бұл ... түрі ... ... ... жеке ... қызмет кљрсету барысында қолдануда.
2) Ағымдағы шоттың «несиелік ... ... ірі ... - ... ... - љз клиенттеріне ағымдағы шот бойынша жаңа
қызмет кљрсетуде - қарыз алу ... жабу үшін ... ... ... дебиторлық сальдо қалып, бірақ клиент белгілі ... ... ... ... ... ... ғана «несиелік зона» іске
асады.
3)Есептік ... Бұл ... ... ... ұсынушыға вескель
бойынша тљлеу мерзімі келгенге дейін және пайыз сомасының ... ... ... ... несие. Банк несие алушы ұсынған вексель
бойынша дисконтталған ... ... ... ... банктер кейбір
жағдайларда анықталған сома ... ... ... ... ... ... Мысалы, Германиядағы банктер, әдетте, тек айналымы 90 ... ... ... ... ... ... бұл вексельдерді олар
Бундес банкте қайта дисконттауға мүмкіндігі бар.
Есепті ... ... ... бір ... ... ... вексельді негізге ала отырып, тљлемді кейінге қалдыру
бойынша ... ... ... ... љте жеңіл және тљмен пайыз
мљлшерімен қайта қаржыландыру мүмкіндігі бар. ... ... ... ... ... ... қосымша қамтамасыз етулерді талап
етпейді.
Бірақ, бұл несие түрінің артықшылықтарымен қоса кемшіліктері де ... ... ... ... вексель үшін салық тљлеу керек.
Екіншіден, есепті тиімді ставкадан ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғаларға берілетін персоналды ... ... ... ... ... ... жеке ... қарыз
шоттарын ашпауға тырысқан. Олардың ойынша тұтыну ... ... ... және ... алушылар несие келісім шарттарын орындамау
тәуекелі жоғары болғандықтан, бұл ... түрі ... емес ... ... және ... ... үшін бәсекенің љсуіне
байланысты љз саясатын, стратегиясын ... тура ... ... ... ірі ... тұратын бір топ банктер (олардың ішінде ... ... ... ... «Bank of ... ) ... тұтыну
несие бљлімдерін құрған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тұтыну несие
секторы банктік ... ең тез ... ... бірі ... ... ... ... ақша тұрінде беру кең етек жаюда.
Себебі, бұл несие алушыға тиімді. Егер, ... үшін ... ... ... ... ... ... ұйымдары сатып алынатын тауарға 5%
жеңілдік береді. Бұл несие түрін қолданғаны үшін банк ... ... ... ... ... тұрақты пайыз мљлшерін белгілейді.
Ұлыбританияда тұтыну несиесі кез-келген тұтыну тауарын сатып алуға
немесе қызметтер үшін тљлемдерге беріле ... ... ... үшін ... алушы аппликациялық форманы
(application - заявление, заявка) толтырады. Клиенттің берген мәліметтеріне
сараптама жасалғаннан ... банк ... беру ... ... ... отырып, шешім қабылдайды.
АҚШ-та коммерциялық банктермен берілетін барлық несиелердің 20 пайызы
тұтыну несиелері. ... ... ... АҚШ ... берілетін тұтыну
несиелерінің ішінде коммерциялық банктермен берілетін мљлшері тек 44 ... ... ... ... ... қаржылық институттарының
үлесі: қаржылық компаниялар -25%, несиелік бірлестіктер -14%, ... -10%, ... ... ... -7% құрайды.
Бәсекелестікке қарамастан, жоғарыда кљрсетілген ... ... ... ... және ... 1974 жылы ... ... туралы» Заңға сәйкес іске асуда.
70-ші жылдардан бастап бірнеше елдерде жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... Бұл несие түрлері љнімдері
каталог арқылы және љте үлкен ... ... ... ... ... ... ... љз клиенттерін сақтап, кљбейту
және фирмалардың тауар айналысын жоғарлату.
Банк мекемелері де ... ... ... қосылуда, Америка және
Ұлыбританияның коммерциялық банктері жеке тұлғаларға берілетін ... ... ... Бұл ... ... тұтыну несиесінің бір түрі деп
қарастыруға болады, бірақ оның бірнеше ерекшеліктері бар:
1. персоналды несиелер, бұл жеке ... ... ... беретін
қарызы;
2. бұл несиелер белгілі бір коммерциялық мәмілеге негізделмеген,
сондықтан олар ... ... ... үшін тљлемдерді
кешіктірулерге қарағанда икемді болып келеді;
3. делдалдардың болмауы бұл ... ... љте ... және ... ... оған банк және қарыз алушы ғана қатысады.
Персоналды несиелер ... ... ... ... ... бір
қызметтерді алу үшін (мысалы, туристік саяхатты тљлеу үшін) қолданылады.
Кљбінесе ... бұл ... жас ... ... ... оқуды бітіргеннен кейін, бес жыл ішінде қарызын љтеуге
міндетті). Әдетте, ... ... ... ... үш ... ... де, 36 ай ... љтеуді талап етеді.
Банктер жеке тұлғаларға персоналды несиелер бергенде, ... ... ... ... ... қамтамасыз етілмеген түрде немесе
қайта жаңғыртылатын түрде береді. Қайта жаңғартылатын несиелер ... аз ... ... ... алу ... тиімді және алдын-ала
белгіленген мљлшер шегінде қолдануға ... ... Бұл ... ... ... үшін ... ... - бұндай несиелерді беру
барысында операциондық шығындардың љте тљмен болуы.
Бұл несие түрін ... ... ... ... және қызметтерді
сатып алуға мүмкіндік беретін несиелік карточкаларды жазуға ... ... ... ... ... ... қолдана алады, алайда несие
мљлшерінің шегі карточка иесінің ... ... Банк ... ... ... ... Ал, егер қарыз алушы 25 күн ішінде
банкпен есеп айырылысатын болса, пайыз тљлеуден босатылады.
Қазіргі кезде, персоналды несиені қолданудың ережелері ... ... ... карточкаларын жаппай қолдану әсер етті. Бұл тљлем құралдарының
кљптеген түрлері бар. Бәрінде ортақ қасиет - ... ... ... ... алу ... ... кљптеген елдер экономикасында үлкен ... ... ... ... ... ... елдерде тұтыну несиесі үлкен роль атқарады. Ол тауарларға деген
сұранысты, ... ... ... және ... ынталандырады. Тұтыну
несиесін кљбінесе табысы орташа жұмысшылар мен ... ... ... ұзақ ... ... ... несие арқылы сатып алған
тиімсіз, қымбатырақ болады. Бірақ, тұтыну несиесінің ... ... ... сатып алғанда бірден тљленбейді.
3.2 Қазақстанда жеке тұлғаларды несиелеуді жетілдіру ... ... ... ... ... тұтыну қажеттіліктерін
қанағаттандыру құралы болып саналады. Бірақ, жеке тұлғаларға кәсіпкерлікпен
айналысуға берілген ... ... ... деп ... ... ... күресте клиенттерге кљрсетілетін қызметтер аясын
кеңейтетін, несиелік ... ... ... ... ... ... қызметтердің сан-алуан түрлерін ұсынатын банк ғана
жеңіске жете алады. Тұтыну несиесі кљптеген елдер экономикасында үлкен ... Әр ... ... ... ... заңдар әртүрлі. Бірақ,
олардың мақсаты бір: тұтынушылардың ... ... үшін ... ... жеткілікті болуын бақылау.
КСРО кезінде (1987 жылға дейін) қайта құру ... ... ... ... екі түрі ... ұзақ ... ... тауарларға
және үй салуға (жеке және кооперативті) берілетін несиелер. Бұл несиелердің
біріншісі жанама ... ... ... оны ... ... ... ... қатысуымен берген. Ал, екіншісі (Мемлекеттік банк және
құрылыс банк) несиелік мекемелермен тікелей берілген.
Ал, ... ... ... несиесін екінші деңгейдегі банктердің кљбісі,
үлкен дүкендер (кљбінесе жићаз, техникалық құралдарды ... ... және тағы ... ... жылдан бері Қазақстанның қаржылық жағдайы жақсара түсті. Оның
негізгі себебі, зейнетақы қорларына ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін кљбейткен, корпоративті ... ... Оған ... ... ... ... 2000 жылы 600 млн.
долларын несие саласына бљлген.
Қазақстан Республикасында жылжымайтын мүлікті кепілге ала ... ... ... ... үшін ... несиенің дамуы Қазақстанда баяу жүруде. Оның басты себебі,
халықтың кљп бљлігінің тұрақты ... ... ... ... ... ... болуында. Сонымен қатар, ... ... ұзақ ... және ... қаржыладың болмауы да ипотекалық
несиелердің санының љсуіне кедергі ... ... Бұл ... ... ... қағаздар нарығынан ұзақ мерзімді ... ... ... ... банктерді қайта қаржыландыру механизмімен
ипотекалық несиелердің екінші нарығын құру ... роль ... ... Республикасында тұрғын үй салуды дамыту мақсатымен
институтционалдық ... ... ... бері ... ... тұрғын үй-құрылыс банкісі (жилищнл-строительный банк) құрылған
болатын. Ол ... 30 ... 5% ... ... несиелер беріп
отырған. Бұл жеңілдіктердің болуы ... ... ... жүргізілуімен
байланысты.
Бұл банктің қайта құрылыуына байланысты ... ... ... ... бљлу тек ... мен ... қалаларында
тұрғын үй салу қалалық бағдарламасында бар.
Бүгінгі таңда, үй сатып алу және коммерциялық жылжымайтын мүлікті сатып
алуға ипотекалық несие ... ... ... ірі ... банктік
операциялардың белгілі бір түрімен айналысатын ұйымлармен беріледі. Сљйтіп,
Қазақстанда тұтыну несиесінің алғашқы нарығы қалыптасты ... ... ... ... Малазиялық моделін қолдануды дұрыс деп
шешкен. Осы ... ... ... ... ... ... ЖАҚ
«Қазақстандық ипотекалық компанияны» құрды. Оның қызметіне қарыз алушыға
деген талаптарды алу ... ... ... ... ... және ... ... қағаздарды шығару жатады.
Сонымен қатар, біз американдық моделді ... да ... ... ... тек ... ... сатып алуға ғана емес, сонымен
қатар шағын және орта кәсіпкерлікті ұзақ ... ... жеке ... ... ... ... ... кљрсеткендей ипотекалық жүйе жеке әлеуметтік
базаның құрылуына әсер ... ал бұл база ... ... ... екі есе ... ... Себебі, ипотекалық несиелеуге кљптеген
жеке және ... ... ... жүйе инвесторлардың қажет ететін сенімді қаржылық құралдарын
қамтамасыз етуге, банктік секторды сауықтыруға, үлкен ... ... ... ... ал жеке ... иелеріне қосымша табыс алуға
мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде коммерциялық банктер арасындағы бәсекелестікке байланысты
несие алушыларды тарту мақсатында банктер ... ... ... ... несие мерзімін ұзатуда. Кейбір банктер несие алушының
тұрақты ... ... ... беретін болса, келесі банктер наесиені
уақытылы ... ... ... ... алады. Осы сияқты жағдайлар
жеке тұлғаларға несие алу мүмкіншілігін кљбейтті. Бірақ ... ... ... байланысты кљптеген азаматтар несие алу
мүмкіншілігін қарастырмауда. Сонымен ... ... ... тљлем
қабілетті бола тұра банктің белгілі бір қызметтер мен тауарларға ... ... ... ... ... банкке сенімсіздік білдіру
себебінен және берілетін несиелердің пайыздарын есептеу механизмін түсінбеу
себебінен банкке бармауды қалайды. ... ... тек ... ... ... осы ... бойынша кеңес беретін түсіндірме бағдарламаларын
немесе арнайы бљлімдер ашса дұрыс болар ... одақ - жеке ... ... олардың меншік
қаражаттарын жинақтаудағы, љзара несиелеу, қажеттіліктерін қанағаттандыру
үшін бір-біріне ... ... ... яғни ... ... ... касса жолымен қаржылық қызметтерді ұсынатын ... ... ... ... ... қор құрады, ... ... ... ... береді. Несиелік одақтың жалпы
немесе «қара» кассадан басты айырмашылығы - одақтың бос ақша қаражаттарын
депозиттік шоттар мен ... ... ... орналастыруға құқығының
болуы. Ақшалар тек сақталып қоймай, ... ... ... ... ... немесе одақтың жарғысында ... ... ... ... алып ... одақ ... мүшелерінің міндеттемелері бойынша кепіл беруші
және кепілдемеші ретінде ... ... љз ... ... ... љз мүшелерінің атынан және олардың мүддесінде сақтандыру келісім
шартына отырады.
Менің ойымша, банктер ақша қаражаттарының қоры ретінде љз клиенттері ... ... ... жүргізу жолымен несиелік одақ ... ... одақ ... ... банк қосымша қызмет
кљрсетуді ұсына алады, оларға қатысты икемді пайыздық, ... ... ... ... мен ... қызметтердің маңызды кљлемі
жекелеген операциялардың љзіндік құнын тљмендетеді және ... ... ... бәсекелік бағаны қамтамасыз етеді. Кәсіпорындардың басшылары
љз қызметкерлеріне кепілдік беруге мүдделі ... ... љмір ... кљтеру еңбек љнімділігіне жұмысшыларды ынталандырудың бір факторы
болып табылады.
Халықты несиелеуде банктің сақтандыру қоғамдарымен қатынастары ... ... ... ... ... етуі ... онда банк ... ұйымдарында сақтандыру арқылы несие беру туралы ... Бұл ... ... ... ... сақтандыру» деп
аталады. Оны несиелік келісім ... ... бір ... ала ... ... жүргізеді. Сақтандыру жағдайы, яғни сақтандыру шартында
кљрсетілген жағдайлар ... банк ... ... толығымен немесе
бљлшектеп сақтандыру қоғамымен қайтарылуына - сене алады. Сонымен қатар,
банкке тљленген сақтандыру сомасы да ... ... ... ... ... тљленген сақтандыру љтемі шегінде қарыздардан келтірілген
зиянның орнын ... ... ете ... ... ... несиелерді
сақтандырудың тәртібі бар. Мұндай несие алушы љз ... ... ... осы ... ... ... несие қайтарылмаған жағдайда қарыз
алушының банк алдындағы міндеттемесін љтейтін ... ... ... ... ... ... ... алушыны мүмкіндігінше несиені
уақытында қайтаруға мәжбүр етеді. Банкке бұл кепіл мүлікке құқық ретіндегі
кепілдік ... ... ... ... ... ... ... алады.
Несиені қайтармау тәуекелін сақтандырудан басқа љмірді сақтандыру
полистерімен қамтамасыз ету тәжірбиеге енді. Мұндай қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ету; ... салымдары;
сақтандыру келісімдері бойынша талаптар және т.б. ... ... ... ... ... љмірді сақтандыру полистерін
қабылдайды. Бұл ... ... ... және ... ... құнымен
байланысты.
Мұндай қамтамасыз етумен ссуда бере отырып, банк келесі сәттерге ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын
бағалауы қажет. Екіншіден, сақтандыру сомасын кім алатындығын анықтау
керек, ... ... оны ... ... ... рәсімдеу банктің сақтандыру
сомасының бенефициары (алушы) бола алады. Егер, бенефициар ретінде үшінші
тұлға болса, онда ол келісімді ... ... ... ... біреуге беру туралы құжат 2 данада
толтырылады: біреуін банк ... ... ... ... ... ... ... құжатты алғандығы туралы
хабарлағаннан кейін, банк ссуда бере алады. Қорытындылай келе, банк ... ... ... ... жағдайында клиентке қажетті шараларды қолдау
керек:
➢ Банктің клиенттері үшін љнімдердің жаңа түрлерін ... ... ... ... үнемі қарау;
➢ Банктің кљрсететін қызметтері бойынша кеңестік қызметтерді кљрсету;
➢ Жаңа ... мен ... ... ... ... жарнамаларды
жасау және белсенді түрде тарату;
➢ Қызмет кљрсету сапасын кљтеру;
➢ Банктің ... ... ... қызмет кљрсету процесін
жақсарту;
➢ Банктің филиалдары мен бљлімшелерінің клиентурамен жұмыс жүргізу ролін
күшейту.
Банкаралық ... љсу ... ... ... жетілдіру банк
үшін оның қоғамдық мәртебесін, табыстылығын, ... ... ... ... ... ... ... бұл қасиеттері оған кљңіл бљлуді
қамтамасыз етеді. Банктің мұндай бљлшек қызметтерді ұсыну ... ... ... ... ... ... ... беруге тапсырыстардың үлкен санының түсуіне әсер етеді. Басқаша
айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... Мұнда
тапырыс берушінің моральдық, іскерлік және ... ... ... ... ... деңгейде қанағаттандыратындығын, қарыз алушының
мүмкіндіктері несиені арналымы ... ... және ... ... ... алатындығын анықтайды.
Несиелік операциялардың табыстылығын жоғарлату несиелік тәуекелдерді
бағалау сапасына байланысты. Клиентті ... тобы ... ... банк ... беруге бола ма, несиелеу ... ... ... ... керек екендігін шешеді.
Скоринг негізінен жеке ... ... ... ... ... ... несиесіне қолданылады.
Шетелдік банктердің тәжірбиесінде жеке тұлғаның несиелік қабілетін
анықтаудың љзара байланысты екі әдісі ... ... ... эксперттік бағалауға сүйенеді және потенциалды қарыз алушының
қаржылық ... және жеке ... ... кљздейді. Эксперттік
бағалау бір кљрсеткіштердің басқаларына деңгейін сипаттайды. Қолда бар
ақпарат ... банк ... ... берушінің «жалпы сипаттамасын»
құруға тырысады және оны несиелік тәуекелі әртүрлі деңгейдегі ... ... ... салыстырады. Логикалық әдіс
потенциалды ... ... ... ... ... ... ... Осы мақсатпен кљптеген экономикалық дамыған елдердің
банктері потенциалды қарыз алушылардың қаржылық және ... ... ... ... ... бюроның ақпараттық қызметтерін
пайдаланады. Осылайша, АҚШ-та 2000-нан аса жеке ... ... ... осы ... љтеу тарихы және қарыз алушының несиелік рейтингі
туралы, жеке тұлғалар туралы мәліметтерге ие.
Несиелік бюрода мәліметтердің келесі түрлері ... ... ... ... Сот ... ... ... қарыздарды талап ету туралы істі берген
жағдайда);
➢ Банкроттық туралы ақпарат;
... ... ... ... қағидасы бойынша жеке қарыз
алушылар туралы мәліметтер, яғни банк басқа банктердің клиенттері туралы
ақпарат алады, бірақ егер љзі сондай ... ... ... ... љз ... ... ... ақпаратты
тексеруге құқық беріледі және қателер болған жағдайда оны түзету үшін айту
керек. Бюрода сақталатын ... ... мен ... әр мемлекеттің
заңымен реттеледі.
Жеке қарыз алушылардың несиелік қабілетін анықтаудың кең ... ... ... таңдау жүйесінің «скорингтік» деп аталады.
Американ экономисті Дэвид Дюранмен 1941 жылы алғаш ұсынылған мұндай
жүйе бақылау барысында жиналған ... ... ... және ... ... ... Бұл ... қайтарылу барысына әсер ететін
қаржылық, экономикалық, мотивациялық факторлардың «салмағын» бағалауға және
анықтауға мүмкіндік береді. Әрбір басты фактор оның тәуекелділік ... ... ... мљлшер алады. Мұндай ранжирлеудің қорытындысы бойынша
кестенің факторларымен топтастырылған түрде баллдық ... ... ... ... берушіні сипаттайтын кљрсеткіштермен ... оның ... ... ... ... ... ... - оның шаблон бойынша ... ... жеке ... оған және оның ... тән
ерекшеліктерімен кљрінеді. Скорингті енгізуден бұрын әрбір банк іске ... ... ... ... ... және ... болған жағдайда
қарыз алушының сипаттамаларын және оның сандық бағаларының шкаласының
жиынын ... ... ... ... ... ... ... алған
ссудаларды уақытында љтегені үшін, табыс тұрақтылығы, бір орындағы жұмыс
ұзақтылығы және берілген ... ... тұру ... ... ... ... ... баллдар алатындығын мәлімдейді.
Несиелік скоринг жүйесі пластикалық несиелеуді дамытуда үлкен роль
атқарады. Несиелік карточкалардың ірі ... ... ... ... ... ... ... тљлем қабілеттілігін
бағалау үшін үнемі пайдаланады.
Қазақстандық банктерде жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... дами ... Қазіргі уақытта, 5 банк ... ... ... ... негізінен банк қызметтері міндетті түрде
дүкенде бола тұра, тауарды несиеге сатып алғысы келетін ... ... ... ... ... мәліметтер, тұлғаны
куәләндыратын құжаттар, ... ... ... меке-жайы, нақты
тұрғылықты мекен-жайы, әлеуметтік статусы, жанұялық ... ... ... адамдар саны, жеке және жанұялық табыс ... ... ... ... орны және ... ... мәліметтер және
т.б.) жинай отырып, несиелік және ... ... ... ... үшін ... Тез ... бейімделген мұндай
анкеталар тез арада материалдардың жеке архивін ... ... ... немесе берілмеуі жљнінде шешім қабылданатын банк бљлімшесіне
беріледі. бұл ... бір ... ... ... ... Оң ... ... (пайыз мљлшері, ссуда кљлемі мен уақыты, алғашқы жеке
салым кљлемі) балл түрінде ... ... ... сенімділігі мен онымен
алынатын тауардың әлеуметтік мәніне байланысты белгіленеді.
Қазақстан Республикасындағы скорингті дамытудың болашағы
Қазақстанда ... ... ... ... ... тежейді.
Бірақ, экономикалық љсумен жағдай ауыса бастайды.
Несиелік ... ... ... ... Несиелік бюроның маңызы
үлкен, олардың болуы несиелік ұйымдарға бұрын банктер ... ... ... да ссуда беруге мүмкіндік береді. Сонымен бірге,
дефолтттың ықтималдығын болжау үшін ... ... ... ... мойындалған болып табылады.
Скорингті енгізу объективті себебтер емес, ... ... және ... ... ... ... байланысты
субъективті себептер тежейді. Љз клиенттерін - несиелік тарихы ... ... ... ... кљп ... ... етеді, ал одан кљп
пайда келеді. Скорингтік жүйенің артықшылықтарына батыс банкирлері, ... ... ... ... ... ... Ары ... қабылдаудағы жылдамдық, несиелік портфельді тиімді ... ... ұзақ ... ... ... ... скорингті енгізу біртіндеп жүзеге асырылуда. Бастапқыда
«жаман» тәуекелдерді автоматты түрде жоятын, ал ... ... ... және «шектеулі» тәуекелдерді шығаратын қарыз алушыларды алдын-ала
бағалаудың автоматты жүйесін жасауға болады. Алайда, автоматизация енгізбес
бұрын, ... жеке ... жеке ... сияқты заңды
тұлғалардың да дефолт ықтималдығымен байланысты бағалауға болады. ... білу ... ... ... ... бола ... скоринг АҚШ-та және Батыс Европада кеңінен ... ... ... ... білдіреді. Скоринг үшін ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Оның
негізінде әртүрлі статистикалық және статистикалық емес ... ... ... ... ... ... ... болжам
жасалады. Скоринг жүйелері банк қызметкерлеріне несиелеу туралы шешім
қабылдауға, несиелеу кљлемін нарықтағы ... ... ... ... операциялардың табыстылығы мен тәуекел деңгейі арасындағы
оптималды қатынасты анықтауға ... ... ... ... ... ... ... мен жетілдіру
шетел тәжірбиесін пайдалану жолымен ... ... ... ... ... ... ... сұранысты ынталандыратын және
оның љндірісін кеңейтетін тұтыну несиесін љсіруге ... етуі ... ... ... ... ... ... несиесі және оның жіктелуі
туралы сљз қозғалды.
Тұтыну несиесі деп халыққа тұтыну тауарларын ... алу, ... љтеу ... ... ... ... банктік
формадағы несие.
Несиенің бұл түрі қымбат љнімдерді сатып алу мақсатына, ... ... ... ... ... қолданылады. Тауар бағасы
жоғары болған сайын, несиенің бұл түрі ... ... ... ... ... кљбі автокљлік сатып алу мақсатына беріледі.
қалған тауарларды ... ... ақша ... ... алады.
Тұтыну несиесі кљптеген елдер экономикасында үлкен ... ... ... ... ... ... несиенің негізгі ерекшеліктеріне, осы несие түрі берілген
уақытта ақшалай және ... ... ... ... болады, және
потенциалды қарыз алушылар жеке тұлғалар ... ... ... ... несие түрі қызметтерді және тауарларды ... ... ... кез-келген шаруашылық субъектілеріне беріледі.
Ақшалай формада тұтыну несиесі ... ... ... кљрсетілген
қызметтер үшін тљлемдермен байланысты шығындарды жабу үшін ... ... ... ... ... ... - халықтың тұрмыс деңгейін жақсарту.
Әр елдегі ... ... даму ... ... ... ... деңгейі әр елде әртүрлі сатыда екенін кљре аламыз.
Соңғы ... ... ... несиесі банктермен берілетін
несиелердің ішіндегі ең табысты түрі болып табылады.
Екінші тарау жеке тұлғалардың несиелік қабілетін ... және ... ... ... ... несиесін беру тәртібіне арналған.
Банк несиелік саясатын белгілегеннен кейін, осы саясаттың іске ... ... ... ... ... Ал, оның ... ... алушының
несиелік қабілетін анықтап, бағалауды жатқызамыз. Несиелік қабілеттік
несиені басқарудың әдісі ... ... ... ... жағынан
қарастырады.
Несиелік келісім шартта бекітілетін несиелеудің мүмкіндіктері мен
шарттары туралы мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... деп ... Банк жеке тұлғаның несиелік
қабілеттілігін анықтауы -љз ... ... ... ... ... үшін ... ... қабілеттілік дегеніміз- қарыз алушының уақытылы және
толық қайтару қабілетімен анықталатын, ... ... ... ... ... ... банктер несие алушының љткен жылдардағы қаржылық жағдайына
және ... ... ... несиелік мерзімі кезіндегі
перспективаларына, болашақтағы қаржылық жағдайына ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын және елдің жалпы
экономикалық жағдайын ескеруі қажет. Бұл жерде банкпен жүргізілетін: ... ... ... ... және ... ... ... жұмысы үлкен роль атқарады.
Несие қабілеттіліке сараптама жүргізу әрбір банкте кеңінен қолдануда,
бірақ бұл жүргізілетін ... тек ... ... ... жылжымайтын мүлікті кепілге ала отырып,
банктік несиелер әртүрлі мақсаттар үшін берілуде.
Ипотекалық несиенің дамуы Қазақстанда баяу ... Оның ... ... кљп ... ... ... болмауының нәтижесінде тљлем
қабілеті тљмен сұраныс болуы. Сонымен ... ... ... банктер ұзақ
мерзімді және арзан қаржыладың болмауы да ипотекалық несиелердің санының
љсуіне кедергі ... ... АҚ-ң ... ... ... ... ... болады: берілген 150 тұтыну несиелерінің ... ... ... ... ... алуға және 30-басқа мақсаттарға берілген.
Ал, үшінші тарау шетелдік ... және ... ... ... ... ... коммерциялық банктер арасындағы бәсекелестікке
байланысты несие ... ... ... ... ... мүмкін болғанша тљмендетіп, ... ... ... ... ... ... тұрақты табысына негізделіп несие беретін
болса, келесі ... ... ... ... ... ... ... Осы сияқты жағдайлар жеке тұлғаларға несие алу мүмкіншілігін
кљбейтті.
Қазақстандағы несиелік жүйе ... ... ... және ... ... ... ... да, олардың тәжірбиесін бізге толық
негізуге ... ... бұл ... ... ... елдің
экономикалық кноъюнктурасына икемдеп қолдануға болар еді. Алайда, бұл
мәселе ... ... ... әдебиеттер:
1. «Правила ведения документации по кредитованию банками вотрого
уровня» Пастоновление правления ... РК от 16 ... ... № 276.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі.
3. «Казкоммерцбанк»АҚ-ның жылдық қаржылық есебі (2003 жыл).
4. «Статистическое обозрение Казахстана», №1, ... ... ... ... 4/2003 (январь-
апрель).
6. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісінің статистикалық
бюллетені - 2004 ... ... М.Т. ... ... банков в Казахстане», А.,
2001.
8. Джозеф Ф. Синки. «Управление финансами в ... ... ... ... Г.Т. ... дело». А., 1998.
10. Кудрявцева В.А., Кудрявцева Е.В. «Основы организации ... ... ... М., ... ... О.И. «Банковское дело». М., 2001.
12. Ольшаный А.И. «Банковское кредитование», М., 1998.
13. Панова Г.С. «Кредитная политика коммерческого ... м., ... ... С. Роуз ... ... М., ... ... Г.С. «ДКБ». А., 1999.
16. «Банки Казахстана». Досымов Б.С. «Современные проблемы ипотеки»,
8/2001.
17. ... ... Е., ... ... чище», №25, 2001
(29).
18. Р. Қалығұлова, Н.Ғұмар. «Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп
беру». Алматы, 2000.
19. ... Г.С. ... учет в ... ... ... ... ... ѓа байла нысты
Ипотекалыќ облигацияларына байланысты
Несиелер объектісіне байланысты
Жер учаске ... ... ... ... байланысты
Алѓашќы нарыќќа байланысты
Џй салушы ны несиелеуге
байланысты
Жер учаске лерін ... ге ... ... ... дењгей дегі нарыќ ќа байл-сты
Мердігерді несиелеуге байланысты
Тўрѓылыќты ќўрылыстарѓа байланысты
Басќа да гарантияларѓа байланысты
Тўрѓылыќты емес ќўрылыстарѓа байланысты

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Екінші деңгейлі банктердің тұтыну несиелері8 бет
Коммерциялық банктерде тұтыну несиелерін беру тәртібі71 бет
Несие23 бет
Тұтыну несиесі жайлы мәлімет79 бет
Тұтыну несиесі және қасиеті32 бет
Қазақстан банк ісі19 бет
Қазақстандағы тұтыну несиесінің қазіргі жағдайы және оны талдау74 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
«Delta Bank» акционерлік қоғамының тәжірибесі негізінде тұтыну несиеcін ұйымдастыруды72 бет
Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың мінез-құлқын талдау60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь