Қазақ телевизиясындағы спорт тақырыбы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Негізгі бөлім
І тарау Қазақ телевизиясындағы спорт журналистикасының орны мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Телевизиядағы қазақ тіліндегі спорттық бағдарламаларға талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5 1.2 Еліміздегі тұңғыш спорттық телеарна және Спорт журналистикасы жайлы белгілі спорт журналистерінің пікірлері: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
.
ІІ тарау. Қазақстандағы спорт комментаторлары және олардың репортаж жүргізуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.1 Телевизияда қазақ тілінде спорттық комментария қашаннан бастап жүргізіле бастады? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
2.2 Спорт комментаторларының репортаж жүргізу барысындағы қателіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52

Қосымша материал ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
«Спорт! Сен өміріміздің сенімді серігісің! Біздің жанымыз бен тәнімізге өлшеусіз қуаныш сыйлайсың! Спорт! Сен—арманда, қол жеткіз, биікке қол соз дейсің! Сен адамдарды белгілі тәртіппен күш сынасуға, өзін-өзі жеңуге шақырасың! Мәңгілік қозғалыс ол—спорт!» - дейді Пьер де Кубертон өзінің «Ода спорту» еңбегінде.
Спорт—адам баласының қажеттілігін өтей алатын құдіретті күш. Спортта шекара жоқ, болғанда емес. Ол тек бір ұлттың, мемлекеттің үлесіне тиген рухани азық, бүкіл адамзат бір халықтың немесе қоғамының шығармашылық қабілеттінің нәтижесі. Спорт—әрбір халықтың мақтанышы, мемлекеттің мәртебесі, мәдениеттің, қарым-қатынастың ең тиімді құралы. Спорт—достық , бейбітшілік өзара түсінушіліктің елшісі. Ал телевизия—бұқаралық ақпарат құралдардың арасындағы озық үлгі болғандықтан, оның спорттық хабарларды таратудағы рөлі зор екені айтпасаң да, түсінікті.

Бітіру жұмысының өзектілігі. Әлемде күнде сансыз додалар өтеді. Соның ішінде әрине спорттық сайыстар, спартакиада, дүниежүзілік турнирлер, олимпиада т.с.с. Осыларды тікелей эфирде көрсету арқылы телеарна аудиториясы кеңейіп, арнаның рейтингі сөзсіз артады. Мұнымен қоса, мекеме миллиондаған пайдаға кенелетіні тағы бар. Бүгінгі күні телеарна мен спорт өнері ажырамас бір бөлік. Десекте кейбір арналардың спортқа бей-жай қарап жататыны жасырын емес. Тек эфирді толтыру үшін жасалатын дүниелерді көргенде еріксіз қынжыласың. Дәл, қазір кез-келген арнада саясат, мәдениет тақырыптары бірінші орында. Дегенмен спорт менің түсінігімде ол саясат та,сондай-ақ мәдениет те. Осы күні елімізде таза спорттық телеарна саналатын бір-ақ арна бар. Кабельдік жүйеде қосылған аталмыш арна ауылдық жерлерге бара бермейді. Оның өзі көрермендер сұранысын өтей алмауда. Тек шет елдің дайын өнімдерін алумен шектеліп отыр. Қазақ комментаторларының репортаждар жүргізу әдісі көңілге кірбің ұялатады. Бұл осы күнге дейін күрмеуі шешілмеген күйінде әлі келеді. Әрине бұған себеп, қазақ спорт терминологиясының жоқтығы. Операторлар мен режиссерлеріміз тағы бар. Білімі мен біліктілігі үйлескен мамандарымыз саусақпен санарлықтай. Техника жабдықтарымыз соңғы үлгіде емес. Оқу ордаларында спорт журналистикасы оқытылмайды? Осы түйткілдерді шешетін кез жетті. Сонда ғана қазақ журналистикасының дамуына үлес қосып, қазақ спорт журналистикасын қалыптастыра аламыз, телевизиядағы спорт бағдарламаларының сапасын да санын да, артыруға болар еді.
Зерттеу нысаны. Еліміздегі телеарналардағы спорт хабарлары мен спорт репортаждары. Спорттық телеарна.
1. Cұлтанғали Қаратаев. «Репортажды бұлай жүргізбейді» «Спорт айдыны», 09.02.2009 ж.
2. Cұлтанғали Қаратаев. «Әлі ештеңе өзгермеген». «Спорт айдыны». 22.03.2007 ж.
3. Қ. Әбдуов. «Комментаторлардың қателеріне тойдық». « Дала мен Қала». 25.08.2004 ж.
4. Е.Досымбай «Спорт журналистері неге аз?». «Дала мен Қала» . 12.07.2006 ж.
5. Е. Байтілес. «Қисық сөзге семірдік». «Алматы ақшамы» 25.08.2003 ж.
6. С. Қаратаев. «Жібі түзу спорт комментаторына қашан жаримыз?» «Спорт айдыны». 25.07.2005 ж.
7. Н. Сұлтанбек. «Сұлтанғали Қаратаев: «Біздің кезімізде қателіктер көп болған». «Дала мен қала». 06.11.2008 ж.
8. А.Шәріп «Комментаторлардың қателіктері» «Жас Алаш» 14.09.2006 ж.
9. Қ.Байдәулетова. «Тұнғыш спорт комментаторы» «Айқын» 5.02.2009 ж
10. Н.Сасаев. «Амангелді Сейітхан: «Намысты ұлдар тумай, спорт журналистикасы дамымайды». «Айқын» 14.10.2008 ж.
11. Н.Жүнісбайұлы. «Эфирдегі қателіктер еңсеміздің түсіруде» . «Жас Қазақ». 31.03.2006 ж.
12. Б.Абаған. «Мейрам Базарұлы: Ең үлкен мектебім – қазақ телевизиясы». «Айқын». 21.03.2008 ж.
13. Б.Омаров. «Спорт комментаторларының мектебі қашан қалыптасады?». «Ана тілі». 27.05.2008 ж.
14. Бақыт Сәтбаев. «Жеребенің жолдасы бар ма еді?». «Айқын». 09.09.2008 ж.
15. М.Кенжебай «Эфирдегі сараң сөздер». «Олимпиаданы да дұрыс көре алмадық». «Ана тілі» 20.08.2004 ж.
16. Женіс Байғожа « По ту сторону экрана» «Sports ks» 30.03.2010 ж
17. Женіс Байғожа « По ту сторону экрана-2» «Sports ks» 06.04.2010 ж
        
        Қазақстан  Республикасының  Білім  және  Ғылым  министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ Мемлекеттік Ұлттық ... ... ... және жарнама баспасөз кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Қазақ телевизиясындағы спорт тақырыбы
Орындаған 4 курс студенті ______________ Рауан Оқасов
Ғылыми ... ... ... ... ғ.к, ... бақылаушы ... ... ... ... ... ... А. ... қорғауға жіберілді
Алматы, 2010 жыл
Реферат
Жұмыстың тақырыбы:
Қазақ телевизиясындағы спорт ... ... ... әдебиеттер саны:
Жұмыстың өзектілігі: Телевизиядағы операторлар тобы мен режиссерлердің
жұмысына ... ... ... тәжірибеден өткізсек, спорттық сындардан
өтетін жарыстардың көрсетілім сапасын арттырсақ, мықты техника яғни
арнайы спорт ... ... ПТС ... ... ... тілінде
спорт терминдерін сапалы аударып, кітап етіп шығарсақ, оқу ... ... ... ... ... қысқасы спортқа бей-жай
қарамасақ.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті:
Қазақ телевизиясындағы спорт журналистиканың орны, қалыптасу мен ... ... ... ... мен ... ... жасау.
Зерттеу нысаны: Еліміздегі телеарналардағы спорт хабарлары мен спорт
репортаждары. Спорттық телеарна.
Ғылыми жаңалығы: Қазақ телевизиясындағы спорт журналистикасының
маңызы мен ... ... ... ... Қазақ журналистикасының
дамуына спорт журналистикасының әсеріне ... ... ... репортаждар жүргізу барысында кездесетін қиындықтардан
шығу жолдарын қарастырған. Сонымен қатар Қазақ телевизиясындағы спорт
журналистиканың бүгінгі ... баға ... ... - ... ... эфир ... жүргізуші.
Жарыс алаңында болып жатқан спорттық жарыстардың жүру һәм өту ... - ... ... өтіп жатқан орынға арнайы орнатылған қондырғы. Тікелей
трансляция таратуға арналған камералар жиынтығы. ... ... ... ... үшін ... осы ... ... 6 кейде 9 камера
қондырғысы орнатылады.
Айып алаңы, офсайд - футбол трансляциясының негізгі ... - ... ... бақ сынап жатқан спортшыларды ... ... - ... жарыстардан тікелей трансляция тарату
кезінде экран қызметінің атқаратын жарық шашыратқыш ... ... ... ... оптикалық құрылғы.
Перипетия - спорттық жарыстарда орын алатын ... ... ... бұзақылығының кесірінен жарыс тоқтатылса эфирдегі қысыл ... ... ... ... ... көп орын ... ... пауза - телекоментаторлардың спорттық жарыс ... Бұл ... ... ... таусылуынан, кейде спорттық жарыстың өзіне
байланысты.
Партнер, серіктес- спорт коментаторларың жанындағы серіктесі.
Алогизм - коментаторлардың спорттық трансляция ... ... ... ... ... ... ... сөздерді жақындату арқылы
ойды айрықша жеткізуі.
Телебағдарламаларды реттеу (верстка телепрограммы) ... ... ... ... ... ... - спорт коментаторларының жарысты бір-бірімен сөйлесе,
аңгімелесе жүргізу әдісі
Дуплекстік байланыс - студиядағы диктор мен ... ... ... ... ... Екі ... ... түрі. Бұл спорттық жарыстар өтіп
жатқан орындарда да жиі орын алады.
Зубрить - телекоментаторлардың айтар ... ... ... ... ... ... ... сөздермен шығуы.
Тайм ти - спорттық жарыстарынан трансляция кезіндегі үзіліс.
Ракурс - спорт жарыстарынан көрсетілім кезінде нысананы ... ... ... ... ... ... ... - стадионнан немесе жарыс алаңынан трансляция кезінде жарық шамдарын
жасырып ... ... - ... ... кезінде түрлі көріністі беру үшін қолданылатын
жартылай айқын материал
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
................................ 3
Негізгі бөлім
І тарау ... ... ... ... орны ... Телевизиядағы қазақ тіліндегі спорттық ... 1.2 ... ... ... және ... журналистикасы жайлы белгілі спорт журналистерінің
пікірлері:................................................15
.
ІІ тарау. Қазақстандағы спорт ... және ... ... ... ... тілінде спорттық комментария қашаннан бастап
жүргізіле
бастады?....................................................................
..................... 17
2.2 ... ... ... ... барысындағы
қателіктері.................................................................
....................................34
Қорытынды……….………......…………………………….....…………..........50
Пайдаланған ... Сен ... ... серігісің! Біздің жанымыз бен тәнімізге
өлшеусіз қуаныш сыйлайсың! Спорт! ... қол ... ... қол ... Сен ... белгілі тәртіппен күш сынасуға, ... ... ... ... ... - ... Пьер де Кубертон ... ... ... ... ... өтей ... құдіретті күш. Спортта
шекара жоқ, болғанда емес. Ол тек бір ... ... ... ... азық, бүкіл адамзат бір халықтың немесе қоғамының шығармашылық
қабілеттінің нәтижесі. ... ... ... ... ... ... ең тиімді құралы. Спорт—достық ,
бейбітшілік өзара түсінушіліктің елшісі. Ал телевизия—бұқаралық ақпарат
құралдардың ... озық үлгі ... оның ... ... рөлі зор ... ... да, түсінікті.
Бітіру жұмысының өзектілігі. Әлемде күнде сансыз ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік турнирлер,
олимпиада т.с.с. ... ... ... ... ... ... кеңейіп, арнаның рейтингі сөзсіз артады. Мұнымен қоса, мекеме
миллиондаған пайдаға кенелетіні тағы бар. Бүгінгі күні телеарна мен ... ... бір ... ... ... ... ... бей-жай қарап
жататыны жасырын емес. Тек эфирді толтыру үшін жасалатын ... ... ... Дәл, ... ... ... ... мәдениет
тақырыптары бірінші орында. Дегенмен спорт ... ... ол ... мәдениет те. Осы күні елімізде таза спорттық телеарна
саналатын бір-ақ арна бар. ... ... ... ... арна ... бара ... Оның өзі ... сұранысын өтей алмауда. Тек
шет елдің дайын өнімдерін алумен ... ... ... комментаторларының
репортаждар жүргізу әдісі көңілге кірбің ұялатады. Бұл осы ... ... ... ... әлі ... Әрине бұған себеп, ... ... ... ... мен ... тағы бар. ... біліктілігі үйлескен мамандарымыз саусақпен санарлықтай. Техника
жабдықтарымыз соңғы үлгіде емес. Оқу ... ... ... Осы түйткілдерді шешетін кез ... ... ғана ... ... үлес қосып, қазақ спорт журналистикасын
қалыптастыра аламыз, телевизиядағы ... ... ... да ... артыруға болар еді.
Зерттеу нысаны. Еліміздегі ... ... ... мен
спорт репортаждары. Спорттық телеарна.
Бітіру жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... ... қалыптасу мен даму
жолдарын айқындап, спорт бағдарламалары мен комментаторлар жұмысына
талдау ... ... ... мәселелердің шешу жолдарын қарастыру.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Бұл бітіру жұмысында қазақ
телевизиясындағы спорт ... ... мен ... ... айтылады. Қазақ журналистикасының дамуына спорт журналистикасының
әсеріне талдау жасалған. Қазақ ... ... ... ... ... шығу ... ... Сонымен
қатар Қазақ телевизиясындағы спорт журналистиканың бүгінгі кескін-
келбетіне баға берілді.
Жұмыстың зерттеу әдістері
Зерттеу ... ... мен ... сай ... ... ... тәсілдері қолданылады.
Бітіру жұмысының құрылымы- Бітіру жұмысы кіріспеден, 2
тараудан, қорытындыдан, ... ... ... және ... тұрады.
Бірінші тарауда спорт журналистикасының маңыздылығы айтылып, спорт
бағдарламаларына талдау жасалынады. ... ... ... спорттық
телеарна жұмысының жай-күйі айтылады. Екінші тарауда Қазақстандағы спорт
комментаторлары және ... ... ... ... ... ... елімізде бұрын-соңды репортаж жүргізген
комментаторларға жеке тоқталады.
І Қазақ телевизиясындағы спорт журналистикасының орны мен ... ... ... тіліндегі спорттық бағдарламаларға талдау
Журналистика - халықтың қамын ойлап, соның қажетін қарастыратын сала. Ал
спорт оның ажырамас бір бөлігі. Бүгінде кез-келген телеарнаны ... ... ... ... ең ... спорт жаңалығын
кездестіресіз. Соңғы бір-екі жыл ... ... ... ... кең етек жая ... Елімізде тұңғыш спорттық-кабельдік
телеарна «KZ sport1» арнасы көрермендерге жол ... Екі ... ... ... ... мен ... Ұлттық телеарнасы» Футболдан
«Чемпиондар лигасынан» ... ... ... ... жатқан
үлкен жарыстардан жиі хабар тарата бастады. Бір ғана мысал биылғы жылы
Канаданың Ванкувер қаласында қысқы спорт түрлерінен ... ... ... ... ... жұрт «Еларна» мен «Хабар»
телеарналарынан ... ... Бұл ... ... әлем елдерінде спорт журналистикасы бөлек бір мамандық ретінде
қарастырылады. Ал бізде өкінішке орай бәрі басқаша. Өз басым қазақ спорт
журналистикасында ілгерілеуді ... ... ... ... ... бір ... бар. Бұған себеп қазақ тілінде шығатын спорт
хабарларының сын ... Осы ... мен ... ... ... ... көз ... Еліміздегі әр жылдары, сонымен
қатар бүгінде көрсетіліп жүрген спорт бағдарламаларына ... арна ... ... ... деңгейі қаншалық? Өзіме
қойған алғашқы сұрағым осы ... ... ... ... ... ... 90 жылдары «Табыс», «Жүлдегер» сынды жанкүйерлерге
арналған хабарлар ... ... Сол ... ігі ... ... ... «Спортстан» атты орыстілді тележурнал ашылды. Алайда бұл тележурнал
эфирге бар жоғы төрт саны ғана шығып, жабылып ... ... ... ... басшылығы спорт тақырыбына селқос қарап, осы ... ... ... ... шықпапты. Тіпті арнадағы жаңалықтарда да
спорт әлемінің ақпараттарына бес минутта уақыт бөлінбеген. Тек 2001 ... ... ... ... ... тақырыбында ақпараттық хабарлар шыға
бастады.
«Спорт жаршысы» (авторы – Жанат Халықов)
«Спорт экспресс» (авторы - Әсем Нұрланова).
Эфирге шыққан уақыты: 2001 – 2004 ... ... да ...... ... 5 ... Алайда бұл
хабар негізінен әлем спортының жаңалықтарына көп көңіл бөлетін. «Рейтер»
ақпараттық агенттігінің түсірілімдері негізінде дайындалатын ... ... ... көңіл аз бөлінетін. Эфирге күніне екі
мәрте шыққан хабардың ақпараттық сапасы жоғары деп айта алмайсыз. Эфирде
титр, геотитр беру жағы ... ... ... һәм тыңдап отырған
жаңалығыңыздың басы мен аяғын ажырту қиын болатын.
«Тұғыр» апталық сараптамалық бағдарлама.
Эфирдегі уақыты: 2007 ... ... ... ақпарат беретін бағдарламасының
эфирдегі уақыты бар жоғы бір жылға созылды. ... ел ... ... ... қыр-сырын, жекелеген үздік саңлақтардың
жетістіктерін көпшілікке жеткізу, салауатты өмір ... ... ... ... ... арналған. Хабардың кемшілігі
тарататын ақпараттың көбі ел аймағы төңірегінде. Яғни түсірілімдердің
барлығы Қазақстан аймағынан аса алмаған. ... ... шет ... жетістіктері жайлы бұл хабар «ауыз ашпады». «Тобыл» ... ... ... ... өткен бокстан әлем кубогы, Жеңіл
атлетикадан Хельсинкиде өткен әлем чемпионаты жайлы ... ... ... ... еді. Бірақ әлем құлақ түрген бұл оқиғалар «Тұғырдың»
назарынан тыс қалды.
“Толағай”
Шығармашылық ұжым:
Продюсері - Сауле Мықтыбаева
Жүргізушісі – Әлия ... ... ... ...... ... жексенбі күндері, 10.10
«ТОЛАҒАЙ» отбасылар сайысы - еліміздің ... ... ... атсалысуымен өтетін тәрбиелік маңызы зор ойын-сауықтық
бағдарлама. Бір хабарға үш отбасының қатысуға мүмкіндігі бар. ... ... ... болуы тиіс. Әр отбасы жеке топты құрайды. Әр топ ... жету үшін ... ... тұратын кедергілерге төтеп беруі
қажет. Тәлімді тәрбие отбасынан бастау ... дені сау ...... болмақ. Әр отбасында ата-ана – шаңырақтың негізгі іргетасы
болып есептелінеді. Сондықтан, бала ... ... өмір ... әке мен ... рөлі ... зор. ... – денсаулық кепілі
десек, «ТОЛАҒАЙ» отбасылар сайысы отбасылық тәрбие мен ... ... ... ... ... ... ... дені сау
ұлттың қалыптасуына атсалысады, екіншіден бағдарламаға қатысқан ... ... және ... ... сыйлайды.
Пайдасы – отбасыларды да, көрермендерді де спортқа баулиды. Ата-ана мен
баланың арасындағы бірлік пен татулық қасиеттерін нығайта түседі. Өмірге
деген құлшынысын ... ... ... ... салтының кепілі.
Кешіліктері: жүргізушіде де, қатысушыларда да белсенділік ... ... ... ... ... ... ... жерлері аз емес.
Бөлімдері жаңартуды қажет етеді. Басқа елдердің мұндай ... ... ... ... мардымсыз. Хабардың
бүкіл барысы қатып қалған сценарий бойынша жүретіні қынжылтады.
SPORT.KZ
Шығармашылық ұжым:
Продюсері - Сәуле Мықтыбаева
Жүргізушілер – Телжан ... ... ... – Дина ... әр ... ... ... әлеміндегі жаңалықтар мен жеңісті сәттер жайлы «Қазақстан»
Ұлттық телеарнасының «SPORT.KZ» бағдарламасы хабарлайды.
Еліміздің спорт және ... ... ... ... ... ... өтіп ... ҚР чемпионаты, ҚР кубогы,
Халықаралық турнирлер,олимпиадалық ... ... және тағы ... байланысты іс-шаралар «SPORT.KZ» бағдарламасында көрініс табады.
Сайыс барысында өтіп жатқан қызықты сәттерді оқиға ортасында жүрген
бағдарлама ... ... ... ... ... айдары – медицина саласындағы ... ... ... денсаулыққа пайдасын, қалай тамақтану
керектігін, шылым шегудің, алькагольдің, нашақорлықтың зиян екенін
баса айтып, арнайы кеңестер ... ... ... ... ... шақырады.
• «Жұлдызбен жүздесу» айдарында спортпен айналысатын еліміздің
танымал тұлғалары (әншілер, ... өнер ... және т.б.) ... – денсаулық кепілі екенін көрерменге
үлгі етіп қана қоймай, нағыз тәрбиенің ... ... ... ... мәлімет келтіріп,жұрт назарын өзіне аударады.
Кемшлігі: Хабар барысында журналистердің спорттық ... ... ашық ... ... Бұл дегеніңіз хабарды не сюжетті
дайындаушы журналисттің ... ... ... ... ... кей сюжеттер көрерменді жалықтырады. Мәселен, кішігірім
турнирларға 4 минуттық репортаж дайындап, «құр сөзден ... ... ... ... ... ... тіркестермен тек ақпарат берумен
шектеліп жатады. Журналисттің сюжет соңында ... жеке ... ... ... Спорт жұлдыздары"
Шығармашылық ұжым:
Продюсері - Сәуле Мықтыбаева
Редакторлары - Дина Искакова, Аян Кушбаев
Эфир: әр сенбі ... ... ең ... және ... ... ... ... таныстырады, қазақтың ұлттық батырлары – ... ... ... есте ... және ... спортсмендердің
спорт ареналарындағы жарқын көріністерінің ерекше жинағы іспеттес.
Кәсіби, әуесқой бокс, күрес жанкүйерлері әр апта ... ... ... ... ... Азия, Олимпиада
ойындары, Халықаралық турнирлер мен Әлем чемпионаттары жүлдегерлерінің
көріністерінің архивтік материалдарын ... ... ... ... ... ... ... паш етеді.
Қазақстандық азаматтардың ерліктерін мәңгі ... ... ... Жарқын өмірдің үлгісіне айналуда. Спорт ... ... ... ... ... ... формасы – спорттық тақырыптағы апта сайынғы бағдарлама.
Бағдарлама қарқыны – ... ... ... ... ... ... сұхбаттасу.
Пайдасы — еліміздің спорттағы қазіргі және бұрыңғы ... ... ... қызмет етеді. Спортта өзіндік үлес қалдырған
және қосып жүрген азаматтардың азаматтық бейнесі осы ... ... ... емес ... ... ... толық мәлімет келтіреді.
Қонаққа келген спортшының бар ... ... ... ... ... ... бірі.
Кемшілігі — журналистерінің айтуы бойынша ұлттық телеарна болса
да, бейне мұрағаттар толық емес. Спортшылардың жеке мұрағаттарына ... тура ... ... ... бейнеархивке көз тігеді. Бұл ұлттық
арна үшін ірі кемшіліктердің ... Елге аты ... ... ... ... ... кезінде өзінен дерек табылмады.
Спорттық ойындардан репортаждар
«Арнамедиа» ақпараттық холдингінің қолдауымен көрсетіледі. Спорттық
жарыстардың ішіндегі қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... көрсетілімдер ұйымдастырылады. Бұл
дегеніңіз жақсы спорттық аудитория жинаудың кепілі. Әрі табыстың кілті.
Бүгінде Ksell және Activ ... ірі ... осы ... ... үшін миллиондаған қаражат құйып отыр. Сондай-ақ
аталмыш телеарна еліміздегі бокс чемпионаттарынан, ... ... ... ... ... дағдыға айналдырды. Бұл
жерде спорт бөлімінің бастығы Павел Цыбулиннің еңбегі ерекше екенін ... ... ... ойын» телебағдарламасы
  Ата-баба қанымен жеткен ұлттық ойын көкпар - Алатауды ен ... пен ... ... ойын. Бұл додалы сында екі елдің тақымы берік
шабандоздары дәстүрлі  Асанбай Асқаров атындағы жүлдені сарапқа салады. 
Көшпелі елдің ... ... үлгі ... ... ... ... ұлттық өнеріміз бен төл спортымыздың жандануын ... Бұл ... ... екі ... 8 ... қатысып, бәс жолында бақ
сынасуда.  
 
Ұзақтығы – 45 минут 
Шығу уақыты – аптасына бір рет.    
Жанр – спорттық шоу.    
Таралу тілі – ... ... және ...... ... ... ... Бағдарламаның алдына қойған мақсаты – ұлттық ат
спорты түрлерінің бірі әрі бірегейі көкпарды өзге де  ... ... ... ... ... ат ... ... федерациясы мен
Қазақстан Республикасы Спорт және туризм министрлігімен бірлесе отырып
көкпар ... ... ... алып ... талпыныс жасау. Әрі ұлттық
арна ... ... ... ... бір ... ... ... осындай ұлы ойындарын жас буындарға таныстыру. Еңселі ... ... ... ... ... ат ... баулу
болып табылады.
Журналистика әлемі алып мұхит. Арпалыс пен айқасқа толы, буырқана
бұлқынып, шарпысып ... ... ... Ол күн ... сені ... ... ... еріксіз тарта береді.
Қазақ теледидары өмірге келіп, 1958 жылдан бастап ... ... ... «Телевизиялық кафе»,«Сырласу», «Кеш ... ... атты ... ... жұлдыздарының өмір жолынан деректемелер
беріп отырды. Яғни «Қазақстан» телеарнасында спорт бастауын сол кезде
алған. Топырағында теледидары болмаған ... ... ... ... ... жүрегінен орын тебу оңай болмағаны ақиқат.
«Хабар» арнасы өз жұмысын бастағаннан бері спортқа ден ... ... ... ... ... Жандос Айтбай сияқты елге танымал
спорт журналистері бар Хабардың эфирінен халық жүрегінен орын алған
хабарлар бар. ... ... ... доп» ... ... ... ... авторы – Жандос Айтбай
«Теңбіл доп» - Қазақ телевизиясының тарихындағы тұңғыш қазақ ... ... Бір ... орын алған футбол әлеміндегі жаңалықтарды
айналасы 20 минутқа сыйдыруға тырысатын шығармашылық топтың еңбегі ұшан
теңіз. Асхат ... пен ... ... футбол жайында дайындаған
сюжеттері тартымды-тын. «Тобыл» командасының УЕФА ... ... ... пен ... ... ащы жеңілістерінің
барлығында футбол сүйер қауым осы «Теңбіл доп» арқылы толыққанды ақпарат
алды. Әсіресе Асхат Сағынаевтың «Қазақ футболы ... ... ... ... ... өте сәтті шыққан (2006 жыл, сәуір).
Журналист 7 минуттық сюжетке Қазақ ... ... ... һәм ... ... ашық әрі ... айта ... Мұхтар Әуезовтың Семейде
«Жарыс» командасын қалай құрғаны жайлы, тек ... ... ... Жүнісбайұлының «Намыс» командасы қалай өмірге ... ... ... ... ... ... Біз қалай УЕФА-ға мүше
болдық? Міне, осы сауалға журналист тамаша жауаптар мен ... ... ... ... ... ... эфирге бар болғаны 1 ... ... ... бұл ... ... орыс тілінде «Идем на футбол»
хабары басты.
«Идем на футбол» 2005 – 2007 жылы шықты
Ақпараттық ... ... ... ... өте ... ... ... шығатын бағдарламаларың ішінде алғашқы үздік
жетілікке еніп, ақ тақтадан ... ... ... ... ... Тимур Камшевтың бастамасымен эфирге шыққан «Идем на
футбол» осы жылдары Қазақстандағы ең үздік ... ... бірі ... еді. Екі жыл ... ... ... бұл хабар Қазақстан
футболының жай күйін толық баяндай ... ... ... ... терең
үңілмей тек бетін шолып өтетін кездеріде болатын. ... ... ... жүрді.
«Арена» телебағдарламасы. 2008 жылдың шілдесінен бері шығып келеді.
Шығармашылық ұжым: Галина Полевая,
Журналистер: ... ... ... Кощеева, Анастасия Вылегжанина,
Юлия Ахметова.
Режиссер-қоюшы: М. Бидосов.
Режиссер: Мұрат Қарабай.
Жеті күн ішінде спорт әлемінде орын алған соңғы жаңалықтарды көрерменге
жеткізетін осы – ... Бұл ... ... ... ... ... пен гольф, жүзу мен маусымдық спорт түрлері ... ... ... ... ... ... төрт жылда бір рет
өтетін жазғы және қысқы олимпиадалар мен спартакиадалардан дайындалған
арнайы түсірілімдерді ... көре ... ... ... өзіндік бағыт жасамақ болғанымен кейде ол жағы сәтсіз
шығып жатады. Орыстілді хабардың не ... не ойын ... ... ... ... ... ... Муленкованың спорттық сауаттылығына
еш шүбә келтірмейміз. Бірақ кейде журналист «артық қылам деп ... ... көп ... ... жүргізу барысында студия
мәдениетін сақтау жағы кемшін соғып жатады. Журналистін хабарды жүргізу
барысында жаттандылыққа да бой ... ... ұрып ... ... ... тілді жанкүйерге берері аз. Хабар барысы орыстілді
болғаны былай тұрсын, бағдарлама «НТВ ... ... ... хабарының көшірмесі іспеттес.
«Тотальный футбол» 2007 жылдың сәуір айынан бері шығып келеді
Әр аптада ... бір ... ... классикалық үлгіде футболға шолу
Эфир: «Хабар», дүйсенбі, 23:05
Тарату ... ... ... ... ... ... – Тимур Камашев. Хабарда Қазақстан
футболының жаңалықтары толық қамтылады. ... ... ... ... ... да ерекше. Бағдарламаға бөлінген 25 минутта
ел футболы мен әлем футболының жаңалықтарына тиянақты шолу ... ... ... жоғары. Футболдан Қазақстан чемпионатының толық
талдамасы мен Қазақстан ұлттық құрамасының ... ... ... ... ... өте сәтті ұйымдастырылған.
Жанкүйер қауым әлем футболының жаңалықтарынан да құлағдар ... ... ... осы – ... ... агенттігі басында айтып өткеніміздей 12 - 28 ақпан
аралығында ... ... ... XXI ... ... ойындарынан
көрсетілімдер ұйымдастырды. Жалпы арнаның ұйымдастырған көрсетілімі
көрермен ойынан шықты деп ... ... ... күн ... ... қызықтарын елге жеткізуге тырысып бақты.. Жалпы эфир ... ... ... ... ... ... және тағы басқа олимпиаданың
көрігін қыздырған спорт түрлерінен болған ... да осы ... ... ... біліп отырдық. Қазақ елінің 12 жыл күткен
жүлдесінің қоржынымызға қалай ... ... Алаш ... осы ... ... Жас ... ... Рақымғалиев пен Денис Теннің ... ... ... телеарнасы арқылы қол шапаладық. «Хабар» жалғыз
Ванкуверден ғана емес, сондай-ақ кезінде ... ... ... Пекин
қалаларынан да осындай түсірілімдер ұйымдастырды. Егемендігін енді алған
жас мемлекетіміздің атын танытқан ... мен ... ... ... ... Артаевтың жеңісті сәттерін бүкіл ел болып тамашаладық. Арнаның
осындай көрсетілімдер ұйымдастыруы оның тек ресми ... ғана ... ... ... ... ... да айтарлықтай көңіл ... ... ... редакторы – Төлеген ЖҰМАБЕК
Дикторлар – Бекзат Жүсіп, Зәуре ... ... ... ... ... ... ... 2001-2002 жылдары эфирде
спорт жаңалықтары жеке шықты. Төлеген Жұмабек, Тимиряз Есенбек, ... ... ... дайындаған Қазақстан және әлем ... ... ... ... тағы уақыт мәселесі кедергі болды.
Спорт жаңалықтарына бар жоғы 5 ... ... 2003- 2007 жылы ... ... спорт жаңалықтарының дикторлығына Дастан Шымырбай
қосылды. Әлемдік сындардағы қазақ спортшыларының ... мен ... ... ... ... репортаж беру стилі ерекше өрбіді. КТК спорт
жаңалығының ұстанған қолтаңбасы ерекше еді. Алайда кейінгі кезде бұл спорт
жаңалықтарынан шыны ... сән ... ... көбі ... ... ... Аптасына шығатын спорт жаңалықтарының тек бір екі
мәрте ғана ... ... ... ... ... ... ... ақпараттардың көбі «Рейтер» ақпараттық агенттігіңің видеоларымен
дайындалады. Мұнымен қоса ... көбі ... кадр ... ... ... ... де жиі ... жатады. Эфирдегі диктор
мәселесі де қазір КТК-ның басты ауруына айналды. Спорт ... қос ... ... ... аз екені анық сезіліп тұрады.
Эфирде шатасу жиі орын алады. Зәуре ... ... ... ... ... деп ... Неміс футболшысы Бастиан
Швайнштайгердің есімін оқуда тілінің ... ... ... ... ... Жо ... Тсонгоның есімінен («ЖовилфордТсонго» деп
оқуы) шатасуы (негізгі оқылуы – ЖО Уильфорд Цонго) КТК ... ... ... ... ... Яница Косталичтің есімін ЯНА Костлич
деп оқуы да көз ... ... ... ... ... ... бәрі де ... диктор Зәуре Тұрсынбекқызына қатысты.
КТК Рейтерден келіп түсетін Ұлттық ... ... ... жаңалық
дайындауға әуес. Осы тұста эфирдегі диктор Бекзат ... ... ... ... шатасуына куә болдық. Бекзат хоккейден Американың
атышулы «Сан Хосе ... ... ... «Атланта Трэшерз» сынды
командалардың атын оқи алмай қатты қиналды. Расымен, бұл ... ... ... деп ... ... ... ... алдына шыққан соң кез ... ... әрі ... оқу ... ... Бұл қос ... эфирдегі
сөз оқудағы қателігі ғана. Басында эфирге шыққан да жаңа дикторлар ... ... рас. ... ... ... ... сол жартас. Еш
өзгеріссіз. Эфирде дикторлардың сасқалақтауы ... ... ... не оқып
отырғанын білмейтін кездері болады. Спорттан хабары аз екені осы ... ... ... ... спорттан хабары бар, сауатты дикторлары
оқығаны дұрыс еді. Зәуре ... мен ... ... ... ... жоқпыз. БІрақ олардың спорттан хабары мүлде жоқ екені ... анық ... ... ... де ... ... ... көрінеді бізге.
КТК эфиріне әр жылдары шыққан спорттық бағдарламалар
«Стадион» хабары, эфирге 2005-2007 жылдары шықты
Ұтымды жағы: Орыс ... ... ... ... ... ... өмір салтын
насихаттайтын. Ақпараттарға көп орын табыла бермейтін ... ... ... серуендеу керек, қалай жаттығу керек деген тақырыптар ... ... ... ... көп ... бөлінгенін айта кеткен жөн.
Кемшілігі: «КТК» телеарнасында «Стадион» хабары бар. Хабардың ... ... ... ... ... тырысқанымен көрер көзге «олақ».
Әсіресе жургізушінің эфирде қолын орынсыз қимылдатуы және орынсыз айғайға
басуы ерсі ... Бір ... ... ... ... ... бірі. Оған ешкім қарсы шыға қоймас. «Стадионның» рейтингін
білмек болып ... ... ... ақ ... емес ... ... ... жинаған коэффиценті – 0.1. Осыдан кейін «Стадионның» деңгейін
біле беріңіз» («Жас Алаш» Жұлдыз ӘБІЛДА, «Телешолу» айдары. ... ... ... ... 2007 жыл, 26 маусым, № 56).
«Жанкүйер» хабары, Эфирге 2008 жылы шықты.
«Жанкүйер» - елімізге белгілі спорт журналисі ... ... ... ... ... бұл ... ... бар жоғы 4 ай шықты.
Хабардың ұтымды жағы: ... ... ... ... рух ... Бокс, күрес, ұлттық ат спорты түрлеріне көп көңіл ... ... ... айтатын тұстары да жеткілікті.
Мәселен, ұлттық спорт түрлерінің мәселесін анық және ашық айта білген осы
хабар. Тоғызқұмалақ ... Азия ... ... ұсынайық деп
ұсыныс тастаған да осы «Жанкүйер» ... КТК ... ... ... ... ... ... Азия чемпионатынан толыққанды репортаж
таратты. Тартымды фрагменттер, сәтті түсірілімдер мен ... ... ... ... ... ... Хабар тек журналистің кадр сыртындағы сөзбен өрбитін.
Репортаж барысында «стэн дап» атаулысы жасалмады. Репортаждың сәнін ашатын
«стэн дап» ... ... да ... ... ... ... мен ... бағдарламалары
«Білек пен жүрек» бағдарламасы. Эфирге 2003-2004 жылдары шықты
Редакторы - Бақтияр Әсіренкеев.
Журналист Ержан ... ... ... Білікті журналист Бақтияр Әсіренкеевтің ... ... ... пен ... - талай таланттарды халыққа
танытқан хабар. Ардақ Назаров, Әлия ... ... ... ... ... қазақ спортының шоқтығы биік мықтылардың жеңісін
насихаттады. Хабар барысында ұтымды сюжеттер ... қана ... ... ... да ... ... ... түсті.
Футболдан Қазақстан чемпионатынан арнайы репортаж дайындаған ... ... ... ... ... талай ащы шындықтарды да осы
бағдарламадан естіп білді. Велоспорттан Александр Винокуров «Париж ... ... ... ел ... ... шығу уақыты да біршама кештеу еді. Бірақ соған қарамастан
бағдарламаның рейтингі біршама ... ... ... ... ... ақпараттардың кейбірі ескі
болды. Өтіп кеткен, халыққа нәтижесі ... ... ... ... көбі ... ... ... әзірленді.
Қазақстанның басқа қалаларында болған дүбірлі додалардан ақпарат тарату
жағы кемшін соғып жататын. Бұл тек осы ... ... ... ... ... арна ... ... сын деп қабылдаған дұрыс. ... ... ... ... ... ... «31 арна» басшылығы арнайы ... ... ... ашық ... ... ... Көшкінбай
Журналистер Шернияз Шағатай, Саламат Омаш
«31 арна» эфиріне шыққан екінші спорт ... ... ... рет өткізілетін 7-ші қысқы Азия ойындарын насихаттауға бағытталған
еліміздегі тұңғыш бағдарлама. Хабардың алғашқы ... өте ... ... ... хабарларда Азиада төңірегіндегі айтар ойды қайталау басым
болып ... ... ... де ... ... тақырып та
қайталау. Хабарды көріп отырып, қайсы ескі, қайсы жаңа дайындалған сюжет
екенін айыру қиынға соқты.
Бұл ... ... да ... ... ... ... Басында эфирге 17-
00 де шыққан бағдарлама кейін 00:00 ге ... ... ... аса ... ... деп айта ... ... шеберлігінде
дау жоқ. Бірақ хабардың көтерер тақырыбы мен ... ... ... ... ... ... тек ... төңірегінде ғана сөз
болса, кейін хабар уақытын толтыру үшін басқа да ақпараттар берілді. Осыдан
кейін-ақ бағдарламадан сән кете ... ... бір ... жуық ... ... жабылды.
Бүгінде «31 арна» еліміздегі спортқа көңіл бөлмейтін жалқы арна. Тіптен
телеарнада спорт жаңалықтарының ... бір ... ... болған. Тек
саяси, мәдени, шетел ... ... ... спорт
жаңалықтарына ең болмағанда үш минут уақыт бөлінбегені өкінішті.
Алматы телеарнасындағы ... ... ... ... Бақтияр Әсіренкеев, Ермек Төрениязов
Ұтымды тұсы: Қазақ телеарналарының ішінде ... ... ... ... стилі ерекше. Эфирге шығуы негізі жаңалықтар стиліне
ұқсас. Студияда жургізуші, тілшілер дайындаған сюжет. Қарапайым телесиндром
жүйесі қалыптасқан. ... ... ... ... түрлеріне тоқталатын
бағдарлама апталық сараптама ретінде эфирге ... ... ... ... қорытындылап, тиянақтайтын хабар бізде тек осы «Спорт
сарап». Хабардың бейнеқоры да біршама бай. 3 минуттық сюжетте 25 жуық ... Бұл ... ... ... ... ... ... қарсаңында қазақ олимпиадашыларын таныстыруды өте сәтті
ұйымдастырды. Олимпиада дуында ел намысын қорғайтын әр спортшының спорттық
жетістіктеріне толық тоқталып, ... ... ... ... ... ... ... өтіп жатқан сәтте де көрерменге қызықты да тұшымды
ақпарат жеткізген хабарлардың бірегейі «Спорт сарап» екені ... жылы ... Гоян ... ... ауыр ... өткен әлем
чемпионатынан да нақты ақпарат таратқанын айта кеткен жөн. Сондай-ақ ... «Жыл ... ... да бұл ... ... ... ... Осындай нағыз рухты және намысты хабардың көтерер жүгі
ауыр.
Кемшілігі: Хабарда ... кей ... ... ... кездері
де баршылық. Апта бойы болған маңызды спорттық жетістіктер тасада ... ... ... ... ... ... дайындалып жатады. Бұл
хабар эфирін толтыру үшін жасала сала ма деген ой қалыптасады көрерменде.
Нақты дәлел ... ... ... ... ... ... Дохада жеңіл
атлетикадан жабық алаңдағы әлем чемпионатында Ольга ... ... ... Алайда бұл жайлы «Спорт сараптың ауыз ашпағаны өкінішті. Бәлкім
жарыстан түсірілген арнайы түірілім ... ... ... Алайда қазір
эфирде видеоның орнын басатын бірнеше тәсіл бар емес пе? ... ... ... ... ... ... жүргізушісі Ержан Мұқаш
Редактор журналист Марлен Бейсебаев
Қазақстан тарихында тұңғыш рет ... 7 ... Азия ... бағытталған еліміздегі екінші бағдарлама (бірінші ... арна ... ... ... мақсат» хабары, бұл хабар туралы ... Екі ... бір рет ... ... ... тілі ... ... Хабардың басты «фишкасы» - тек бір тақырыпқа арналуы. Азия
ойындарына ... ... ... ... жүру ... ... Алматы мен Астана қалаларының инфрақұрылымы
жайлы толыққанды ақпарат беріп отырады.
Кемшілігі: Хабардың бір ... тұсы Азия ... ... ... Азиада тарихына үңілсе нұр үстіне нұр болар еді. Азия ... ... ... ... де ... көз қарақты көрерменді
хабардар етсе... Тек барға қанағат деп тек қазіргі үрдісті баяндау басым.
Бұл журналистің ізденуге ... ... ... ... 21 ... осы ... ... нұсқасы көрермендерге жол тартпақ.
«Алаңдар айқасы»
Редакторы әрі жүргізушісі Ләззат Лұқпан
Азиада ойынын насихаттаушы хабарлардың бірі. ... ... ... ... ... ... ... аптасына бір рет шығады.
Хабардың форматы ерекше. Алматы мектептерінің командаларының арасында
эстафеталық жарыс ... ... ... ... ... өмір салтын насихаттауға үлес қосып келе
жатқан спорт хабарларының бірі. ... ... ... ... кемшілігі: Сценарий жаттанды. Жүргізушілердің айтар сөзі ... ... ... өрбиді. Жаттандылық көзге ұрып тұрады.
«Алматы» телеарнасы бүгінде спорт сүйер қауымға Ережесіз жекпе жек пен
кәсіпқой ... ... ... ... жүр. Марат Мәзімбаев пен Ардақ
Назаровтың бастамасымен өтетін ірі спорттық кештердің барлығын спорт сүйер
қауым осы «Алматы» эфирінен ... ... ... ... тек ... ... ғана ... әлемдегі түрлі спорттық шоуларды көрсетуі
арнаның ... ... бөле ... Сондай-ақ арнаның түрлі іс хабарларға
спорт мамандарын шақырып арнайы ... ... ... ... алып ... ... ... Жаңалықтарда эфирге спорт мамандарын
(Аманбек Тшанов, Сұлтанмахмұт Шоқпытов), таңғы «Күліп, оян» хабарына арнайы
қонаққа спортшылар мен ... ... ... ... ... ... ыбраимов, Беканар Аманбаев) арнада спорт тақырыбының
ауқымды екенін анық көрсетеді.
Әлемді ... ... ... ... ... телевизиядағы ахуалын
өзімізше зерттедік. Спорт ... ... ... сияқты фактыны
бірінші орынға қояды. Өйткені, ол ... ... яки ... ... ... ... зат. Фактінің қажеттілігі оның қарсы ой туындатуында. Хабардың
өн бойы фактіден тұруы қажет. Қандай жағдай да, оған ... ... ... ... ... бөлшектелмей, өзгеріссіз қалпында сценарйиге енуге
тиісті. Мұның бәрі халыққа ... ... ... ... ... ... телеарна
Спорт дегеніміз - салаутты өмірдің нышаны. Болашақ ұрпақтың дені сау
болып туылуының бірден-бір ... ... кез ... ... ... ... Ол бейбітшілік атты тау, етегіне барша ұлтты жинаған.
О,спорт - сен рақатсың!
О, спорт - сен ... ... - сен ... спорт - сен шақырасың!
О, спорт - сен бекзаттықсың!
О, спорт - сен қуанышсың!
О, спорт - сен ... ... - сен Алға ... ... - сен ... ... өз ... айтқандай, расында да спорт қазіргі басты
тақырыптардың негізіне айналды. Мерейі өсіп, кейбір ... ... ... ... ... болғалы қашан?! Бұл жерде біреу, екеу деп ... ... ... ... ... ... ... ғұмырлық символы сынды. ... ... 2008 ... ... айында елімізде алғаш рет таза спорттық
телеарна ашылды. ... ... ... бұл ... ... біреуі қаржыландырады. Алғаш рет бұл телеарна футболдан
ағылшын премьер-лигасын көрсете ... ... ... ... Достастық
елдерінің кубогынан репортаждар жүргізді. «Ақтөбе» футбол ... ... осы ... ... ... деп айтуға болады. Дегенмен бұдан
кейін бұл арна дағдарыстың әсерінен бе, ... ... ... ... ... қайталана бастады. Ал 2009 жылдың қыркүйек айынан
бұл арна өз ... ... ... ... ... Хоккейден астананың «Барысы» өткізген ойындардың барлығын
дерлік тікелей эфирде ... ... бұл ... ... рет ... велоспорттан репортаждар жүргізіле бастады. Ал 1 ай бұрын Хоккейден
өткен Әлем чемпионатының күәгері болдық. Бұл арнада елімізге есімі ... ... ... ... ... атқарып жүр. Мәселен, ел
сүйіктісі Асхат Сағынаев, спорт журналистикасында есімі ... ... ... мен ... ... осы ... репортаждар жүргізіп жүр. Сондай-
ақ орыс комментаторларынан Дмитрий Мостовой, Владимир Жарков, ... ... ... ... ... осы арнадан тамаша хабарлар тамашалаймыз деген ниеттеміз. Спорт
журналистерінің қарқынды жұмыстары өз жалғасын таба бермек деген ойда бар.
Kz sport1 арнасы ... БАҚ ... ... ... ... ... ірі сайыстардың бәрін ел назарына ұсынуды барынша мақсат
тұтуда. Әлі де ... ... ... ... сала ... керек,
себебі алда Азия ойындары күтіп тұр. Кәрі құрлықтың үштен екі ... ... ... ... ... ... трансляциялау біздің
қолымызда дейді бас директор Лидия Качалаева.
Спорт журналистикасы жайлы белгілі спорт ... ...... ... ... күні. Бұл күн Халықаралық спорт
баспасөзі қауымдастығының ... 1995 ... бері ... ... ... ... ... Қазақстанда спорт журналистикасы тиісті
дейгейде дамып отырған жоқ.
Қазақстан спорт журналистер қауымдастығының төрағасы Несіп Жүнісбайұлы
спорт ... болу үшін ... ... ... дене ... ... Ол Қазақстандағы спорт журналистикасының қазіргі
жағдайына қанағаттанбайды.
- ... ... ... ... әлемдік футбол додалары секілді
жарыстардан әдемі хабарлар жеткізу жайы, оларды кеңінен талдап, оның пайда-
зиянын ... алу ... ... ... ... ... байланысты
біздің елімізде спорттың дамуы насихатқа ... ... ... ... кеше ғана ... чемпионы болған испан футболшыларының жеңісінің
негізгі кілтін таба ... ... ... соны ... ... ... саласының мамандары ... ... жоя алар еді, - ... ол.
Несіп Жүнісбайұлының ойынша, елдегі спорт журналистикасының баяу дамуын
оған жоғары деңгейде мән берілмей жатқандығымен ... ... ол ... ... бұл ... аса ... ... да айтты.
- Қысқа хабарларды жазатын адамдардың ... біз ... ... ... ... - ... Көп газет-журналдар немесе радио-телеарналар өзінде
спорт журналистері жоқ болғандықтан ғана осындайға барады. Мысалы, басқа
мемлекеттерде спорт ... ... ... ... гөрі ... ғана ... ... Жапонияда тек спорт журналистері қауымдастығы
ғана ... ... ... ... ... жазатын журналистердің жеке өз
қауымдастығы бар, - деді белгілі ... ... ... ... қазіргі таңда спорт тақырыбына жазатын
әріптестерімізді қарапайым журналистерден ажырату қиын.
- Спорт әлеміндегі жаңалықтарды көпшілікке жеткізуші журналистерде ... - ... ... ... бұл ... әріптесі Александр Трофимов та қосылып отыр.
- Оларға жоғары кәсіпқойлық жетіспейді. Қазіргі таңда спорт журналистерін
екі топқа бөлуге болады. ... ... ... ... ... да бір
түрін жақсы білгенімен, оларды көпшілікке ойдағыдай жеткізе алмайды. Екінші
топтағылар, керісінше, ... ... ... ... ... ... ... хабары тым аз, - дейді, спорт журналистикасында ... ... ... бар ... Қазақстандағы осы тақырыпты 8 жылдан бері зерттеп келе ... ... ... ... ... ұлттық университеті журналистика
факультетінің ... ... ... соңғы 5 жылда елдегі ... ... ... Аталған саланың бүгінгі жағдайы
туралы пікірін сұрағанымызда Леонид Юрьев, бұл ... ... ... әлі ... ... ... жолға қойылмай отырғанымен де келіседі.
- Бізде спорт журналисті деген арнайы мамандық жоқ. Оған адамдар кездейсоқ
келуде. ... мен ... ... ... ... те ... едім.
Бізде жақсы спорт материалын жазатын саны шектеулі басылымдар бар. Бұл
басылымдардың бас редакторлары ... ... ... ... ... мақаланың
сапалы болып шығуы үшін бақылау жеткіліксіз, оған сонымен бірге кәсібилік
те ... ... ... ... ... ... тек жеткізіп қана
қоймайды, ол сонымен бірге жаңалықты талдап, екшейді де. ... ... ... Мәселен, түрлі спорттық шараларда шетелден келген спорт
журналистеріне арнайы баспасөз орындары ... ... ... ондай орын тұрмақ, спорт жанкүйерлерінің арасынан да орын
тимейді, - ... ... ... ... ... ... ... және олардың репортаж жүргізуі
2.1 Телевизияда қазақ ... ... ... ... ... ... ... алаңға теннис ракеткасын ұстап шыққан футболшыны немесе
кортқа ракетка орнына нысана ... ... ... алып ... елестетіп көрейікші. Еш қисынға келмейді. Солай емес пе?! Бірақ
бұл өмірде мұз айдынындағы хоккей ойынында коньки киіп жүріп, ... ... ... гол ... ... ... бар. Олар — спорт журналистері.
Олар гандбол турнирінде не болып жатқанын жанкүйерлерге асыға ... ... бокс өтіп ... ... ... ортасына еніп кете алады.
Зерттеушілердің айтуынша, спорт журналистикасының тарихы антикалық дәуірден
бері келе жатыр. Мәселен, сол кезде халыққа спорт ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, олар
аталмыш спорттың ережелерін де жетік ... Ал ... ... өте ... деңгейде десек артық айтқандығымыз емес.
Жалпы Ресейдің атақты спорт ... ... ... ... ... ... үш топқа бөлінетін көрінеді:
1) Тарихи экскурс – комментатор жарысқа (турнир, ... ... мен ... әрқайсысының өмірбаянына толық тоқталғысы
келеді. Сондай-ақ, әр сөзін датамен байланыстырып отырады. Мәселен:
• Осыдан екі жыл ... ... ... допты екі аяғымен де жақсы
тебетін.
• Самат Смақов үстінен 8-нөмірлі жейдені тастайтын ... Ол ... өнер ... келе ... 8 жылдан асып кетті.
• Андрей Шевченконың жейдесінің жеңі өте ... ... ... кезімізде
мұндай жейделерді тығып сататын.
2). Техникалық қырағылық – Мұндай комментаторлар ... ... ... ... көрінбейтін, байқалмайтын тұстарын да беруге
тырысады. Мысалы:
* Мұнда режиссерлер жаңағы эпизодтың қайталап ... ... ... ... ... ... ... Күннің суықтығы соншалық, мұндай аязға үйренбеген Мендестің тістері бір-
біріне тимей сықырлап ... ... ... де естіліп қалуы
мүмкін.
* Гол соға алмағанына ашуланған Егор ... ... ... ... ... ... да көңілі көншімей, жерден бір уыс шөп жұлып, жоғарыға
лақтырды.
3) ... ...... жүргізіп отырған
репортаждарын сәті түсе қалса, әзілге айналдыруға дайын тұрады. Мәселен:
* Бүгінгі ойынға ... ... ... ... ... да ... адам ... Мен мұнда сіздермен әңгімелесіп отырғанда, ... ... гол ... ... ... ... ... голдың авторы кім екенін
біліп, екінші таймда міндетті түрде сіздерге хабарлаймын.
* Есеп әзірге – 0:0. Өйткені ойын әлі ... ... енді ... өнердің маңыздылығына тоқталайық. Оны “өнер” деп
отырғанымыз да кездейсоқтық емес. Өнер деген асыл ... ... ... де ... ... ... ... демалыс, жәйлі тыныс беруі ... да ... ... барын жұрттың бәрі ... ... Бұл ... басты қасиеті — спортты насихаттау және осы жолда
ол табылмайтын құрал. Қараған жанның бәрін ... ... ... ... ... ... сол спорт түріне деген қызығушылығы ... ... Оның ... ... ... ... спорт түрінің
айналасында көптеген қызықты ақпараттарды қажетті мезгілінде ... ... ең ... ... ... ... ... дөп
айтылып, жауап беріліп жатса – ондай комментаторлыққа алғыстан басқа
айтарың болмайды… Қала ... ... ... комментаторлық тілдің де дамуына,
оның жастар арасында таралуына, құлақтарына сіңірілуіне әбден игі ... ... ... ... ... әсер ... ғой, егер ... тілімізді орнымен жарқылдатып тұрсыншы — ... ... бала ... болар еді … Ресейдің әйгілі комментаторы Виктор
Гусев айтқандай, «Спорт комментаторы – тірі ... ... ... өзі ... ... керек кезінде жеткізсе, нұр үстіне нұр.
Үгіт пен насихатқа зор көңіл бөліп, соның арқасында империясы ұзақ ... ... ... ... Кеңес одағында да ... ... ... Оның ... Озеров секілді айтулы мамандары елдегі мықты
сыйлықтарды ... ... ... ... бойы ... мен кинодан шықпай
жүретін айтулы мамандардың өзі оңайлықпен ала алмайтын ... ... ... ... да алған. Николай Озеров ... ... ... ... бала сол ... ... соған еліктеп тілін бұрап жүретінін
де талай естіп, бұқаралық ақпарат құралдарынан ... ... ... ету ... ... ... ... бөлген кеңестің
идеологтары комментаторлық өнерді ... ... бір ... осы ... Озеровтың телевизиядағы өмірінен де көруге болады. Жалғыз КСРО
емес, әлемнің ... да ... ... ... ... ... орасан…
Телевизияда қазақша спорттық комментария қашаннан бастап жүргізіле бастады?
Кеңес Одағы кезінде қазақ халқы ана тіліндегі спорттық бағдарламаларға зәру
еді. Сол ... ... ... астам жұмыс істеп тұрған радиомыздан халық
бірде бір рет қазақ тілінде спорт ... ... жоқ. ... ... ... ... ана ... спорттық хабарларды тыңдай бастады.
Оны қалың көпшілікке ... рет ... ... ... спорт
комментаторы Сұлтанғали Қаратаев. Дегенмен елімізде ... ... ... рет ... ... ... журналист ретінде
көпшілігіміз – Сұлтанғали Қаратаевты танимыз. Алайда осы ... ... ... Кенжеболат Шалабаевтың алғанын естен шығарып ... ... ... ... орасан зор үлес қосқан Кенжеболат
Нұртазынұлы туралы айтып, ол кісінің ... ... ... қалай әкелгендігі туралы баяндасақ.
Ол кезде Кенжеболат Шалабаевтың Қазақ КСР Министрлер ... ... ... хабарлары жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы болып жүрген
кезі-тін. Өздеріңіз білесіздер, Кенжеболат ... ... ... ... ... ... ... Дінмұхамед
Ахметұлы Қонаевтың тағайындауымен 1962 жылдың ... ... ... ... қызметке кіріскен болатын. Сөйтіп, өз кезеңінде
ұлттық арнамыздың дамуына ... ... ... жеті ... комитет
төрағасы қызметін атқарады. Оның тұсында ... ... ... қамту аймағы еселеп өсті. Жаңа студиялар салынды. Балқаш, Орал,
Семей, Павлодар қалаларында осындай жаңа ... іске ... ... телестудиясы Қазақ телевизиясы болып қайта құрылды. Кешікпей ... ... ... ... болып 1-категорияға ілікті. Демек,
қызметкерлердің жалақысы жақсарды. Он алты қуатты ретранслятор пайдалануға
берілді. Оның сыртында 26 ... ... ... ... ... жылы 2 шілдеден бастап «Эфирде Қазақстан» атты апталық газет шыға
бастады. Онда ... ... ... бағдарламаларымен қатар,
кейбір ерекше хабарлар туралы ақпараттар ... ... ... ... ... ... да күнілгері газетке берілді. Оның өзі 1965
жылы 15 желтоқсанда 22 сағат 20 ... ... ... Ал режиссер
Сәлима Естемісова қойған «Майдан» телеспектаклінің Орталық телевизиядан
көрсетілгені туралы материал ... ... ... ... ... Қазақ телевизиясының шынайы табысына айналды. Ол жазушы
Бейімбет Майлиннің осы ... ... ... ... ... ... ... Майқанова, Мүлік Сүртібаев, Шолпан Жандарбекова
сияқты ... ... ... Осы ... ... ұлы ... ... Оразбаевтың талантын қалың көрермен сонда таныған болатын.
«Эфирде Қазақстан» апталығы шыға ... соң ... ... ... бір апта ... ... ... дағдыланды. Бағасы екі тиындық
газет ... ... ... Осы ... ... КСР ... Кеңесінің
Телевизия мен радио хабарлары жөніндегі мемлекеттік комитетінің Қоғамдық
пікірді зерттеу институтының ... ... ... ... ... ... ... жауап беру сұралды. Оның ішінде ұнаған және
ұнамаған хабарларды көрсету сұралды. Ұнаған хабарларды өз кезегінде ... ... ... салу ... ... ... тиісті
түзетулер жасалынғаны даусыз.
1966 жылы эфирде “Айтыс – асыл ... атты ... ... болды. Онда
әдебиеттанушы ғалым Көбей Сейдеханов қазақтың айтыс өнерін талдады. Және
арғы заман емес, ... ... ... 20-30 ... ... ... Телевизияның өзінен көрсетілетін айтыстарға әлі ... ... ... хабар «Қайнар» деп аталды. Оны ... ақын ... пен жас ... Әбіш Кекілбаев жүргізген. Кейін ... ... ... ... ... ... «Құрдастар» шығармашылық
бірлестігі арқылы 1966 жылдан ... ... ... алып шықты. Сол жылдың
басында «Қараторғай» телеспектаклі ... деп ... оны ... төрағаның бұйрығымен көтермеледі.
Телехроника түсіретін техника қолға тиді. Енді негативті ... ... ... ... асықпай көрсетуге қол жетті. Сол арқылы
телефильмдер ... ... ... ... ... ... екі ... метражды телефильм түсіруге жетті. Бұл республиканың барлық
аймақтарын қамтып, еңбек ... мен өнер ... ... ... жолы еді. Бұл үшін ... ... «Қазақтелефильм» өндірістік
бірлестігі ұйымдастырылды. Оған жылына 327 ... өнім ... ... ... Негатив лента өте қат және қымбат болатын. ... алып ... ... бар ... ... ... туралы телефильм де көпшіліктің есінде қалды. Сол кезде ... ... қарт ... ... өмірі кеңінен қамтылды. Бұл
телефильмнің сценарийін ... ... ... ... Қаратаев
тартылды. «Күйден – симфонияға дейін» атты хабарда ... ... ... ... алпысыншы жылдары жемісті жұмыс істеген қазақ
композиторларының ... ... Осы ... ... комитет
жанында өздерінің симфониялық оркестрі болды. «Телевизиялық ... ... ... ... ... ... ... республикалар арасында телевизиялық
фестивальдар өткізу дәстүрге енді. 1964 жылы ... ... және 1966 ... ... орыс және ... ... мен ... радио-теле фестивалі
өтті. Екі ... 160 ... ... Одан ... Қазақ
телевизиясы бойынша Грузия, Әзірбайжан, Тәжікстан, Армения, Башқұртстан,
Татарстан бағдарламалары берілді.
Қазақ телевизиясының Орталық ... 1963 жылы 3 ... ... өте ... ... Онда тың игерушілер, кеншілер, балықшылар
мен альпинистер туралы бағдарламалар берілген. «Түсіру басталады» ... те ... ... ... ... үшін ... ... Министрлер Кеңесінің Телевизия мен радио хабарлары ... ... ... ... ... ... қазақ телевизиясына осыншама еңбек сіңірген Кенжеболат Нұртазынұлы
1964 жылы жас журналист ... ... ... ... ... ... тіліне аударып, тыңдармандарға тарату туралы ұсыныс
айтады. Бұл ... еске ... ... ... ... ... ... Қазақ радиосына конкурс арқылы қызметке орналасқан болатынмын. Бір
күні Кенжеболат Шалабаев деген басшымыз ... сол ... ... ... ... ... ... тілінде жаңғыртуды ұсынды. Сөйтіп, спорт
бағдарламаларын, спорт терминдерін қолға ала бастадық. Спортты қанша
жаным қалағанмен, спорт журналистикасы ... қиын деп ол ... ... ... ... маманға айналу жолына қадам
басу оңай болмады. Алғаш рет спорт журналисі ретіндегі қызметімді 1964
жылы бастағанмын. ... ... ... біз ... комментатор
болып эфирге шыға келген жоқпыз. Ол ... ... атты ... ... Сол ... ... хабар алып тұратын.
Агенттіктен келген орыс тіліндегі ақпаратты қазақ тіліне аударып,
эфирге ... ... ... ... ... 1965 ... соң маған
теледидардан ұсыныстар түсе бастады. Алғашқы комментариям қақаған
қыста ... ... ... ... ... ... көңілім
ерекше. Өйткені балалық шағымнан қалған жылы ... ... ... ... болып мұзбен, кейде тіпті аттың қиымен ... ... ... ... хоккей құрамасының сапындағы
жалғыз қазақ Қазбек Байболов үшін ғана ойындарға баратынмын.
Сөйтіп, 1964 жылы алғаш рет ... ал 1965 жылы ... ... ... тілінде сөйлей бастады. ... ... ... ... басшылық тарапынан қазақ тілді спорт комментаторларына
қысым көп болды. Мәселен, ... ... ... ... 90 ... ... соның 3-5 минут аралығы және соңғы 85-88 минуттары ... ... ... Қазір ойласам, бұл ұлттық қысымның бір түрі екен, - деп еске ... ... ... ... — Бес ... алғашқы екі минутында ойнап
жатқан командалар мен ойыншыларды, екі ... ... мен ... ... үлгеремін. Ортасындағы сексен бес минут орыс тіліндегі
әріптестерімнің еркінде. ... үш ... ... ... доп ... ... немесе мына ойыншы жақсы ойын үлгісін көрсетті» деп
қана айтып үлгеретінмін. Қалған уақыттың барлығы орыс ... ... ... Сол ... біздің жан қиналысымызды көрсеңіз. Сөйлеп
жіберуге шақ қалып, ... әрең ... Біз ... ... Ұлттық
намыс, патриоттық сезімді тек жақын достардың ... ... ... тиек ... ... ... бір ... кейін радиодан телеарнаға
ауыстырды. Онда тікелей эфирде репортаж жүргізу тіпті қиын ... ... ... ... ... комментаторлар сөзбен сонда жүгіріп
отыратын.
Жалпы қазақ тілді спорт комментаторларының әр сөзі жіті ... ... ... қуғынға ұшыратып отырды. Бұл Қаратаевтың өмірінен тағы бір
мысал келтіре кетсек. 1964 жылдың ... ... ... ... ... ... ... Оған себеп эфирге шыққан қате сөз ... ... ... ... ... қамқорлығына рахмет!» деген
тіркесте «қамқорлық» ... ... ... ... болып есітіліп кетсе
керек, содан бастап сол кездің атақты Орталық ... ... бір ... ... ... ... көріп, екінші жағынан орысша
терминдерді қазақ тіліне ... ... сол ... ... ... шынында да ауыр еді. Атап ... ... ... ... десятиборье» деген сынды терминдерін, қателікпен қазақ
тіліне «екі күрес», он ... деп ... ... Ал шын ... ... ана ... «қоссайыс», «онсайыс» деп аударылатынын бәріміз
білеміз. Дегенмен бұл ... үшін ... ... ... Өз
заманында жіберген қателіктерді мойындаудан Сұлтанғали Қаратаев та
қорықпайды.
— Терминдерді ... ... өте көп ... ... ... Мысалға,
«двоеборие», «десятиборье» деген терминдерді қателікпен «екі күрес»,
«он күрес» деп ... ал ... ... ... ... әр
терминнің өз баламалары болады. Ең басты айта кететін нәрсе — біздің
кезімізде қателік көп болды. Өйткені алдымызда ... ... ... Біз ... ... жаңа парақтан бастадық. Әрбір терминді
өздігімізше аударып, нақтысын табуға тырыстық. Бірақ қуантатыны халық
қателігімізді ... ... ... ... ... ... ... бетімізге баспай, керісінше ... ... ... тек дұрысталғанымызды қалайтын. Соның ішінде
Әбділда Тәжібаев, Нұрғиса ... ... ... ... ... ... білдірді. «Аңқау елге арамза молда» дегенді
келтіріп, халқымның соншалықты артып отырған үмітін жерге тастағым
келмеді. ... эфир ... ... ... бере, қателіктерімді
дұрыстауға тырысатынмын. Түрлі спорт әдебиеттерін алғызып, оқитынмын.
Қазіргі кезде менің қорымда мыңға жуық ... бар, - деп ... ... спорт комментаторы ашыла сөйледі.
Дегенмен телевизиядағы қазақша спорттық ... ... ... яғни ... ... ... Қазақстан” газетінің редакторы
болған Кеңес Үсебаев келген тұс еді. Ол кісі үлкен бір жиын ... ... орыс ... ... ... елу де елу пайыз болсын дегенді
айтты. Міне, сол ... ... ... ... ... ... спорт
комментаторлары мүлдем қиналып қалды. Көбіне алаңдағы ойын барысына ілесе
алмай ... ... ... терминдер қалыптаспаған. Радиорепортаж бен
телерепортаждың айырмасын да жете білген жоқ. ... ... тез ... тура ... 1970 ... ... қазақ тілді спортсүйер қауым эфирден Рабат
Жәнібековтың биязы үнін ести ... ... ... ... жыл ... ... ... жіберген олқылықтардың орнын барынша толтыруға тырысқан
Жәнібеков шынында да көрермендерді даусымен баурап алды. Ол кезде ... ... ... ... тікелей репортаждар бере
бастаған болатын. ... ... ... сыймаған сан мыңдаған
жанкүйер спорттық ойындарды теледидар арқылы ... ... ... ... ... Қазақстан теларнасының спорт журналистері Рабат
Жәнібеков пен Диас Омаров жүргізді. Микрофон ... ... ... ... ... стадионнан тікелей репортаждар жүргізіп тұрды.
Қазақстандағы спорт комментаторлары және олардың репортаж жүргізуі
2.1 Телевизияда ... ... ... ... қашаннан бастап
жүргізіле бастады?
Көзімізге жасыл алаңға теннис ракеткасын ұстап ... ... ... ракетка орнына нысана көздеу спортының винтовкасын алып шыққан
теннисшіні елестетіп көрейікші. Еш қисынға ... ... емес пе?! ... ... мұз ... ... ... коньки киіп жүріп, лезде футбол
алаңына шығып, гол соғатын мамандық иелері бар. Олар — спорт ... ... ... не ... жатқанын жанкүйерлерге асыға жеткізіп,
артынан бірден бокс өтіп жатқан шаршы ... ... еніп кете ... айтуынша, спорт журналистикасының тарихы антикалық дәуірден
бері келе жатыр. ... сол ... ... спорт шараларының нәтижелерін
танысытырып жүретін арнайы ... ... ... ... ... спорттың ережелерін де жетік білген. Ал ... ... өте ... деңгейде десек артық айтқандығымыз емес.
Жалпы Ресейдің атақты ... ... ... ... ... ... ... үш топқа бөлінетін көрінеді:
2) Тарихи экскурс – комментатор ... ... ... қатысушы
командалар мен спортшылардың әрқайсысының өмірбаянына толық тоқталғысы
келеді. Сондай-ақ, әр сөзін датамен байланыстырып отырады. Мәселен:
... екі жыл ... ... ... ... екі аяғымен де жақсы
тебетін.
• Самат Смақов үстінен 8-нөмірлі жейдені тастайтын емес. Ол ... өнер ... келе ... 8 ... асып кетті.
• Андрей Шевченконың жейдесінің жеңі өте қысқа екен. Біздің кезімізде
мұндай жейделерді тығып сататын.
2). ... ...... комментаторлар ойынның ұсақ-түйегіне
дейін, тіпті, көрерменге көрінбейтін, байқалмайтын ... да ... ... ... ... ... ... қайталап көрсетуге тырысып-ақ жүр.
Алайда техника құрғыры істемей жатыр.
* Күннің ... ... ... ... ... Мендестің тістері бір-
біріне тимей сықырлап жатыр. Тыңдаңыздаршы, ... де ... ... Гол соға ... ашуланған Егор Титов бірінші қақпа бағанасын баспен
ұрды. ... да ... ... ... бір уыс шөп ... ... ... көтергіш-сараптамалық – Өздері жүргізіп ... сәті түсе ... ... ... ... ... ... Бүгінгі ойынға жиналған көрермендердің көптігі соншалық, Антарктида
құрлығында да мұнша адам ... Мен ... ... ... ... ... біздің
қақпамызға гол соғып үлгерді. Қазір ... ... ... авторы кім екенін
біліп, екінші таймда міндетті түрде сіздерге хабарлаймын.
* Есеп әзірге – 0:0. Өйткені ойын әлі басталған ... енді ... ... ... ... Оны ... деп
отырғанымыз да кездейсоқтық емес. Өнер деген асыл ... ... ... де ... ... қалдырып, жақсы демалыс, жәйлі тыныс беруі керек.
Комментаторлықтың да ... ... ... ... бәрі ... ... Бұл өнердің басты қасиеті — спортты насихаттау және осы жолда
ол табылмайтын құрал. Қараған жанның бәрін ... ... ... ... ... ... сол ... түріне деген қызығушылығы орасан
болатыны ... Оның ... ... ... ... ... ... көптеген қызықты ақпараттарды қажетті мезгілінде жол-жөнекей
айтып тұрса, ең бастысы ... ... ... ... дөп
айтылып, жауап беріліп жатса – ондай комментаторлыққа алғыстан басқа
айтарың ... Қала ... ... ... ... ... де дамуына,
оның жастар арасында таралуына, құлақтарына ... ... игі ... ... жарқылдаған дүние қатты әсер етеді ғой, егер ... ... ... ... ...... ... бала қалмаған болар еді … Ресейдің әйгілі комментаторы Виктор
Гусев айтқандай, ... ... – тірі ... ... ... өзі ... ... керек кезінде жеткізсе, нұр үстіне нұр.
Үгіт пен насихатқа зор көңіл бөліп, соның арқасында ... ұзақ ... ... ... ... Кеңес одағында да ... ... ... Оның ... ... ... айтулы мамандары елдегі мықты
сыйлықтарды алуымен қатар, ондаған жылдар бойы сахна мен кинодан ... ... ... өзі ... ала ... ... әртісі” деген
құрметті атақтарды да алған. Николай Озеров комментарий берген күннің
ертесіне ... бала сол ... ... ... еліктеп тілін бұрап жүретінін
де талай естіп, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ету ... ... керемет көңіл бөлген кеңестің
идеологтары комментаторлық ... ... ... бір ... осы –
Николай Озеровтың телевизиядағы өмірінен де көруге ... ... ... ... ... да ... ... айтулы комментаторларға деген
құрмет орасан…
Телевизияда қазақша спорттық комментария қашаннан ... ... ... ... ... қазақ халқы ана тіліндегі спорттық бағдарламаларға зәру
еді. Сол уақытта жиырма жылдан астам ... ... ... ... халық
бірде бір рет қазақ тілінде спорт хабарын естіген жоқ. Бірақ, кейіннен
қазақ ... ... ана ... ... ... тыңдай бастады.
Оны қалың көпшілікке алғаш рет жеткізген Қазақстанның белгілі спорт
комментаторы ... ... ... ... ... ... алғаш рет қазақ тілінде жүргізген ... ...... ... танимыз. Алайда осы бастаманы ең
бірінші қолға Кенжеболат ... ... ... ... ... қазақ телевизиясының дамуына орасан зор үлес қосқан Кенжеболат
Нұртазынұлы туралы айтып, ол ... ... ... спорттық
комментарияны қалай әкелгендігі туралы баяндасақ.
Ол кезде Кенжеболат ... ... КСР ... ... Телевизия
мен радио хабарлары жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы болып жүрген
кезі-тін. Өздеріңіз ... ... ... ... партиясы Орталық комитетінің ... ... ... ... ... 1962 ... ... аталмыш
комитеттің төрағасы болып қызметке кіріскен болатын. ... өз ... ... дамуына орасан септігін тиігізіп, жеті жылдай комитет
төрағасы қызметін атқарады. Оның ... ... ... ... ... ... ... өсті. Жаңа студиялар салынды. Балқаш, ... ... ... ... жаңа ... іске қосылды. Бұрынғы
Алматы телестудиясы Қазақ телевизиясы болып қайта құрылды. ... ... ... ... тұңғыш болып 1-категорияға ілікті. ... ... ... Он алты қуатты ретранслятор пайдалануға
берілді. Оның сыртында 26 ... ... ... істеп жатты.
1965 жылы 2 шілдеден бастап «Эфирде Қазақстан» атты апталық газет шыға
бастады. Онда ... ... ... ... ... ... хабарлар туралы ақпараттар жарияланды. Сәлкен Сұхбанбердиннің
«Қара молда» пьесасының анонсы да күнілгері газетке берілді. Оның өзі 1965
жылы 15 ... 22 ... 20 ... ... басталыпты. Ал режиссер
Сәлима Естемісова қойған ... ... ... ... ... ... ... қазақстандықтарды қуанышқа бөледі. Бұл
телеқойылым Қазақ телевизиясының ... ... ... Ол ... ... осы аттас шығармасы негізінде ... ... ... ... ... Мүлік Сүртібаев, Шолпан Жандарбекова
сияқты танымал әртістер қатысты. Осы ... ... ұлы ... ... ... талантын қалың көрермен сонда таныған болатын.
«Эфирде Қазақстан» апталығы шыға бастаған соң ... ... ... бір апта бұрын біліп отыруға дағдыланды. Бағасы екі тиындық
газет көпшілікке дереу тарады. Осы басылымда Қазақ КСР ... ... мен ... хабарлары жөніндегі мемлекеттік комитетінің Қоғамдық
пікірді ... ... ... ... жарияланып тұрды. Онда
телекөрерменнен сегіз сұраққа жауап беру сұралды. Оның ... ... ... ... ... ... Ұнаған хабарларды өз кезегінде сегіз
топқа ... ... салу ... ... ... тиісті
түзетулер жасалынғаны даусыз.
1966 жылы эфирде “Айтыс – асыл ... атты ... ... ... Онда
әдебиеттанушы ғалым Көбей Сейдеханов қазақтың айтыс өнерін талдады. ... ... ... ... ... ... 20-30 ... айтыстарға шолу
жасады. Телевизияның өзінен көрсетілетін айтыстарға әлі ... ... ... хабар «Қайнар» деп аталды. Оны ... ақын ... пен жас ... Әбіш Кекілбаев жүргізген. Кейін үлкен ғалым,
мемлекет ... ... ... ... «Құрдастар» шығармашылық
бірлестігі арқылы 1966 жылдан «Айдын» хабарын эфирге алып шықты. Сол жылдың
басында «Қараторғай» телеспектаклі ... деп ... оны ... ... бұйрығымен көтермеледі.
Телехроника түсіретін техника қолға тиді. Енді негативті ... ... ... ... ... ... қол ... Сол арқылы
телефильмдер түсіріле бастады. Қазақ телевизиясының жылдық қуаты екі жүз
толық ... ... ... ... Бұл ... ... ... еңбек адамдары мен өнер қайраткерлерінің жарқын істерін
көрсету жолы еді. Бұл үшін комитетке бағынатын «Қазақтелефильм» ... ... Оған ... 327 ... өнім шығаратын
техникалық жабдық алынды. Негатив лента өте қат және қымбат болатын. ... алып ... ... бар ... ... ... туралы телефильм де көпшіліктің есінде қалды. Сол ... ... ... қарт жыраудың ауылдағы өмірі кеңінен қамтылды. ... ... ... ... ... ... ... «Күйден – симфонияға дейін» атты хабарда Құрманғазы, Дәулеткерей,
Дина Нұрпейісовадан бастап, алпысыншы жылдары жемісті жұмыс істеген қазақ
композиторларының ... ... Осы ... ... комитет
жанында өздерінің симфониялық оркестрі болды. ... ... ... ... ... ... тұсында одақтас республикалар арасында ... ... ... ... 1964 жылы қыркүйек айында және 1966 жылы
қазан айында орыс және украин әдебиет мен өнерінің ... ... Екі ... 160 ... ... Одан ... Қазақ
телевизиясы бойынша Грузия, Әзірбайжан, Тәжікстан, Армения, ... ... ... ... ... ... 1963 жылы 3 ... ұсынған
бағдарламасы өте жақсы бағаланды. Онда тың игерушілер, кеншілер, балықшылар
мен альпинистер туралы ... ... ... ... ... те ... ұнады. Осындай еңбектері үшін Кенжеболат Шалабаевқа
КСРО Министрлер ... ... мен ... ... ... ... ... М.Харламовтың бұйрығымен «алғыс»
жарияланды.
Міне, қазақ телевизиясына ... ... ... ... ... жылы жас журналист Сұлтанғали Қаратаевқа радиодағы орысша ... ... ... ... тыңдармандарға тарату туралы ұсыныс
айтады. Бұл кезді еске түсіруге қуана келіскен ... ... ... ... ... конкурс арқылы қызметке орналасқан болатынмын. Бір
күні Кенжеболат Шалабаев деген басшымыз маған сол күнге дейін ... ... ... ... тілінде жаңғыртуды ұсынды. Сөйтіп, спорт
бағдарламаларын, спорт терминдерін қолға ала ... ... ... ... спорт журналистикасы осыншама қиын деп ол кезде
ойламаппын. ... ... ... маманға айналу жолына қадам
басу оңай болмады. ... рет ... ... ... қызметімді 1964
жылы бастағанмын. Бірақ бәріңіз ойлайтындай, біз ... ... ... шыға ... ... Ол ... КазТаг атты телеграф
агенттігі болған. Сол агенттік жер-жерден ... алып ... ... орыс ... ... қазақ тіліне аударып,
эфирге хабар ретінде шығару біздің мойнымызда. 1965 жылдан соң ... ... түсе ... ... ... ... ... ойындарын жүргізуден басталды. Хоккейге менің көңілім
ерекше. ... ... ... ... жылы сезім болатын. Бала
кезімізде көше-көше ... ... ... ... ... ... ... Алматыға алғаш келгенімде хоккей құрамасының сапындағы
жалғыз қазақ Қазбек Байболов үшін ғана ойындарға баратынмын.
Сөйтіп, 1964 жылы алғаш рет ... ал 1965 жылы ... ... ... тілінде сөйлей бастады. Дегенмен Кеңес өкіметі
кезеңінде жоғарғы басшылық тарапынан ... ... ... ... көп ... ... ... матчын көрсетуге барлығы 90 минут
берілетін болса, соның 3-5 минут аралығы және соңғы 85-88 ... ... ... ... ... ... бұл ... қысымның бір түрі екен, - деп еске алады бұл
туралы Сұлтанғали Қаратаев. — Бес ... ... екі ... ... ... мен ойыншыларды, екі жақтың жаттықтырушылары мен төрешіні
ғана таныстырып ... ... ... бес ... орыс ... ... Соңғы үш минутта «мына команда доп салды,
ұпайларын теңестірді ... мына ... ... ойын ... ... ... ... үлгеретінмін. Қалған уақыттың барлығы орыс тілді әріптесімнің
еншісінде болатын. Сол кездегі біздің жан ... ... ... шақ ... ... әрең ... Біз осыған көндік. Ұлттық
намыс, патриоттық сезімді тек жақын достардың ортасында, ... ... тиек ... Сөйтіп жүргенде бір жылдан кейін радиодан телеарнаға
ауыстырды. Онда тікелей эфирде репортаж жүргізу тіпті қиын болды. ... ... ... жүгірсе, комментаторлар сөзбен сонда жүгіріп
отыратын.
Жалпы қазақ тілді спорт ... әр сөзі жіті ... ... ... ... ... ... Бұл Қаратаевтың өмірінен тағы бір
мысал келтіре кетсек. 1964 ... ... ... ... ... ... ... атанады. Оған себеп эфирге шыққан қате сөз болды.
«Никита Сергеевич Хрущев жолдастың әкелік ... ... ... «қамқорлық» сөзі, дереу айтылғанда «қорлық» болып есітіліп кетсе
керек, содан бастап сол ... ... ... ... ... бір жағынан жоғарғы басшылықтың қысымын көріп, екінші жағынан орысша
терминдерді қазақ тіліне ... ... сол ... спорт
комментаторларының жұмысы шынында да ауыр еді. Атап айтар болсақ, орыс
тілінің ... ... ... ... терминдерін, қателікпен қазақ
тіліне «екі күрес», он күрес» деп ... ... Ал шын ... ... ана ... «қоссайыс», «онсайыс» деп аударылатынын бәріміз
білеміз. Дегенмен бұл ... үшін ... ... ... ... ... ... мойындаудан Сұлтанғали Қаратаев та
қорықпайды.
— Терминдерді аудару жағынан өте көп ... ... ... ... ... деген терминдерді қателікпен «екі күрес»,
«он күрес» деп жаттық, ал шындығында әрбір ... ... ... өз ... ... Ең ... айта ... нәрсе — біздің
кезімізде қателік көп болды. ... ... ... алатын мектеп
болмады. Біз барлығын өзіміз жаңа ... ... ... ... аударып, нақтысын табуға тырыстық. Бірақ қуантатыны халық
қателігімізді кешіре білді. ... ... ... ... ... ... ... керісінше бізге
жақсы кеңестер беріп, тек дұрысталғанымызды қалайтын. Соның ішінде
Әбділда Тәжібаев, ... ... ... Молдағалиев сынды
тұлғалар ерекше жанашырлық білдірді. «Аңқау елге арамза молда» дегенді
келтіріп, халқымның соншалықты артып ... ... ... тастағым
келмеді. Әрбір эфир сайын өзімді қамшылай ... ... ... ... ... ... ... оқитынмын.
Қазіргі кезде менің қорымда мыңға жуық ... бар, - деп ... ... ... ... ашыла сөйледі.
Дегенмен телевизиядағы қазақша спорттық комментария ... ... яғни ... ... ... Қазақстан” газетінің редакторы
болған Кеңес Үсебаев келген тұс еді. Ол кісі ... бір жиын ... ... орыс ... ... ... елу де елу ... болсын дегенді
айтты. Міне, сол кездерде барып ... ... ... ... спорт
комментаторлары мүлдем қиналып қалды. Көбіне алаңдағы ойын ... ... ... ... ... терминдер қалыптаспаған. Радиорепортаж бен
телерепортаждың ... да жете ... жоқ. ... ... тез арада
үйренуге тура келді.
Ал 1970 жылдан бастап қазақ тілді ... ... ... ... биязы үнін ести бастады. Ұлттық арнада біраз жыл еңбек ... ... ... ... орнын барынша толтыруға тырысқан
Жәнібеков шынында да көрермендерді даусымен баурап алды. Ол кезде қазақ
телевизиясы ... ... ... ... ... бере
бастаған болатын. Алматының орталық стадионына сыймаған сан мыңдаған
жанкүйер спорттық ойындарды теледидар ... ... ... ... ... ... ... теларнасының спорт журналистері Рабат
Жәнібеков пен Диас Омаров ... ... ... ... ... жазда орталық стадионнан тікелей репортаждар жүргізіп тұрды.
2.2 Спорт ... ... ... ... ... Осы өнерді біздің меңгеруіміз қай дәрежеде?.. Бұрынғы ағаларымыз біршама
шеберлікке жетіп қалып еді, ... ... ... жалғастыру ісі өте төмен
деп айтсақ қателеспейтін шығармыз. ... бас ... бірі ... ... ... ... жүрген жігіттердің мамандану шеберлігі
төмен. Бірі жан алысып, жан берісіп жатқан спорттық сәтті емес, ... ... ... ... керегі жоқ сөздерді, өзінің әр жерден естіп,
я оқып ... ... ... ... Ал тағы бірі ... ... үзіп-жұлып, жоғары-төмен, жоғары-төмен бірдеңені айтқан болып
жатады. Олардың еңбегін арнайы сынауды мақсат ... ... ... ... ... ... ... екеуінің де спорт
комментаторлығы өнерінен тым алыс екендігі басы ашық ... ... ... ... игі әсер етуі ... ... ... кері
әсер беретіні сөзсіз. Өйткені, онсыз да жүйкесі жұқарып, теледидардың ішіне
кіріп ... ... ... ... комментаторлардың көңілден
шықпаған, бетімен айтылған сөздері үшін қазақ тілінен безіп ... ... ... ... ... ... ... дауысын өшіріп
тастап, құр суретін тамашалайтынын да көріп қалдық... Қанша намысқа тисе де
айталық, мұндайда ... ... ... ... жатқан спорттық репортаждың
орыс арналарын басуға құштар…
2. Басқа ... ... да ... ... ... ... жоқ екені көрініп жүр. Демек, ... ... ... ... деп апы ... күпі шығатындай
жағдайымыз жоқ. Бұдан саяси астар іздеп, жоқ сөзді көп қылу да артықшылық.
3. Бірақ комментаторлық ... ... ... оған жіті ... ... ... ... еркін меңгерген қазақтың бозжорға ... да ... ... ... ... Тек ... ... қазаққа қызмет еткісі келсе, спортын дамытып, тілін ... сол ... ... ... конкурс жариялау арқылы табуы керек.
Дұрыс еңбекақы мен тұрмыс жағдайын жасаса, ... ... ... ... ... ... және туризм министрлігі де осындай
өрелі іске ұйытқы болса, нұр ... ... ... ... келер болсам, олардың кемшілігі ... ... ... ... таңдамауы, оларға дұрыс мән
бермеуі. «Қанжығаны майлады», ... ... ... спорт
терминдері қалыптаспайды. Жақында бір ... ... ... ... ... ... секілді». Шынында да солай. Алысқа
бармай-ақ былтыр Қытай астанасы Бейжіңде өткен ... ... ... ... итеру» терминін «зілтемір итеру» деп жатты,
зілтемір дегеніміз «штанга» емес пе? Ал ... ... ... ... деп ... ал тәжірибелі комментаторлар оны кезінде «үш дүркін
секіру» деп ... ... Айта ... ... ... ... ... комментаторлардың сөздік қорында ... ... ... ... ... ... десем де қателеспейтін
шығармын.
5. Жоғарыда айтып өйткеніміздей бізге қашан да ізденіс жетіспейді. ... ... олар ... ... тартады, бұрынғы мен
бүгінгіні салыстырып айтады. Ал ... ... ... шықсам,
болды» ұстанымымен эфирге шығып, соның салдарынан орыс әріптестерінен қалыс
қалып жатыр. Менің ойымша, эфирде ... да ... ... ... футбол туралы айтып жатсаң, Сегізбаев, Ордабаев, Байшақовтар
араласып тұруы керек, ал ... ... ... ... ... Балуан
Шолақ, Қажымұқаннан баста.
6. Қайталаудан жалықпау керек, жалпы қазіргі спорт комментаторларына әлі де
көп ізденіс керек. ... ... ... алар ... сонау
қысылтаяң кезеңнің өзінде басқа қалалардағы әріптестерімен байланыс ... ... ... ... тұратын болған. Мәселен,
Сұлтанғали Қаратаевтің өзін алар ... ... десе ... асын жерге қоятын
ғалым Шора Сарыбаевпен бірге қазақша футбол, хоккей ... Соны ... неге ... ... ... Репортаж үлкен өнер. Мысалы қазіргі жастар дайындықсыз
шығып жүр. Футбол болсын спорттың басқа түрі ... ... тіл ... ... ... түйеден түскендей сөз айтып тұрсаң оның барлығы
көрерменге қатты әсер ... 30 ... аса ... журналистикасына қалам
тартып келе жатқан қариялар әлі де осы салада ... ... етіп ... стадионға комментатор ретінде бармағанымен, көрермен есебінде көп
барады. Бірі жас журналистерге дәріс оқыса, енді бірі әлі ... ... теле ... ... ... ... Ал «Хабар» телеарнасының спорт комментаторы Асхат Сағынаевтың "Бойшаң
бойлы спортшы" деген тіркесін мен емес, бүкіл көрермен түсінбей дал. ... ... ... ... ... ... «Футболшылар допты ойынға
қосуын жалғастыруда» деген ... ... ащы ... ... Осы дипломдық жұмысымды бастағалы бері мен теледидардан ... ... қай ... ... ... жүргізіп отырғанын
қойын дәптеріме түртіп алып ... ... «+», «–» ... ... ... екі ... қойып, комментаторларымыздың тәуір ... бір ... ... ... ... бір ... тізіп отырдым.
Сондағы байқағаным, «хабар» телеарнасының спорт ... ... ... ... ... ... тиіс», «құлап қалуға тиіс», «ана команданың
жеңісімен аяқталуға тиіс» деген ... ... ... ... ... Меніңше, олай тұжырып айтуға болмайды. ... ... ол ... емес ... Сонымен қатар, меніңше, жігіттердің көп ... ... ... ... білмеуде жатқан секілді. Біздің комментаторлар
көбіне футболды жүргізуге машықтанған да, басқа спорт ... ... ... ... жаңалықтардан бейхабар. Содан келіп, сөздерінде қате
өріп жүреді. ... 4 жыл ... бір ... Оған ... ... ... түрлеріне комментарий жасамайды. Қарайып
қалатыны да содан. Салыстырмалы түрде алып қарасақ, сол ... ... ... ... ... ... ... сыры ол тек
футболды емес, ... да ... ... ... ... болатын сияқты.
11. Жалпы Сұлтанғали Қаратаев қазақтың тұнғыш спорт комментаторы болса ... оның жас ... ... ... ... ... Мәселен
өзінің бір сұхбатында ол, «Комментатордың эмоцияға берілгендігі - оның
кәсіби ... ... ... ... ... төмендегені.
Комментарий дегеніміз талдау. Талдау жасап отырған маман - комментатор,
сондықтан оның ... ... ... ... Оған қоса ... ... жас жеткіншектер құлақ түріп отыр, сондықтан да тәрбиелі,
мәнді сөз ... ... ... - ... болатын. Дұрыс, эмуияға соншы
беріліп кетуге болмайды. Алайда өз еліңнің спортшысы өнер көрсетіп жатқанда
делебең ... ... ... ... ... ... эмоцияға
берілгеннің сөкеттігі жоқ.
12. Сонымен қатар, Сұлтанғали Қаратаев «шетелдік комментаторлардан біздің
сабырлылығымыз басым болуы қажет. Олардың кейбір ... аса ... ... ... ... - ... ... Алайда заман талабына сай,
қазір қызуқанды комментаторлар үлкен сұранысқа ие. ... бір ... ... ... комментатор жақсы ма, әлде қажет кезінде дауысын
көтеріп отырған комментатор дұрыс па?!
13. Алайда, ... ... ... ... ... ... ... айтқан мына пікірі көңілге қонымды. Мәселен, біздің «Қыз
балалардың спорт комментаторы ... ... ... Оны ... ... ... деп ... ба?» деген сұрағымызға Сұлтанғали Қаратаев
былай деп жауап берді:
- Қыз балалардың бір ерекшелігі - олар экранға ... ... оған ... берген нәзік, сыпайы дауысы бар. Сондықтан, менің ойымша, әрбір
көрермен оны құмартып ... Қыз ... ... ... ... ... сіз нәзік жандылардың жалпы спортқа да ерекше ниет білдіретіндігіне
қарсы емессіз ғой?
- Спорттың да ... бар ғой. ... ... ... ... тіпті
тұрпайы көрінеді, бірақ жарасымды ойындар да жетерлік. Мысалға, жеңіл
атлетика, ... ату, ... ... ... ... ... ... журналист, телекомментатор Диас Ахметшәріп өзінің
бір сұхбатында «Кейбір ... ... да «қол ... деп ... ... ... ағылшын тілінен алғанда гандболды «қол добы» ...... ... ... ... ... бұл ... велосипед ойлап
табудың қажеті жоқ. Волейболды «волейбол», ал ... ... деп ... атағанымыз дұрыс. Мәселен, қай елден көрдіңіз ... ... ... өз тіліне аударып алғанын. Мен спорт түрлерінің атауларының
барлығын ... ... ... ... Ал әр ел өз бетінше аударар
болса, футбол қазақ тілінде – «аяқ доп», қырғыз тілінде – «бут ... ... орыс ...... мяч» ... ... еді. Әрине, мұндай қадамға
бару дұрыс емес. ... ... алар ... ... тілінде – «әуе
доп», қырғыз тілінде – «асман доп», орыс тілінде – ... ... мяч» ... еді. ... да ... ... ... тілінде оны – «қол
добы» дейтін болсақ, қырғыз тілінде де «қол добы» болып аударылып, орыстар
оны – ... мяч» етіп алар еді. ... ... ... ... сол
қалпында қалғаны пайдалы. Рас, терминдерді қазақыландыруға ... ... ... қос ... деп, ... көп ... ... қарсы болмайды.
15. «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын» демекші, қазір ... ... ... ... ... ... да ... Бөгде сөздер
азайған. Дегенмен, әлі де ... ... Бұл ең ... спорттың әр түрі
бойынша терминдерді білумен байланысты. ... ... ... ... ... ... ... естен шығармау керек.
16. Өзіміз үлгі тұтатын Амангелді Сейітханның ... ... ... ... ойын ... ... гөрі қызыл сөзге дес беріп қояды.
Комментаторлар өздері жүргізген репортаждарды ара-тұра ... ... көп ... ... ... Енді жағдайды түзетудің амалдарына көшу ... ... ... оған ... ... тізіп жазып форумға ілу керек. Сосын
бәрі жабылып оларға балама береді. Ішінен ... ... ... ... қорлары да молаяды, қателерін де түсінеді.
Соңынан жас ізбасарларға оқытатын оқулық жасап шығаруға да ... ... ... ... спорт телекомментаторлары сөзді қалай болса солай
қолдануға әбден үйреніп алды. Оны ... ... ... ... ... ... ... «Жеребенің жолдасы бола ма?» атты
мақаласынан анық көруге ... ... ... ... болу ... ... ... бергенді жөн көріп отырмын.
Қазір Бейжің Олимпиадасы аяқталуға таяп келеді. Күллі жұрт ... ... ... ... ... ... тақырыбын жілікше
шағатын, білімі мен білігі ағыл-тегіл кісілер де жеткілікті. Сондықтан олар
спорт жарыстарынан хабар ... ... ... ... ой, ... сөз ... Ал ... солай болып жүр ме?
Қазақ телевизиясының эфирінен әр жылдарда спорт комментаторы ... ... ... Жолымбетов, Несіп Жүнісбаев, Рабат Жәнібеков,
Қынабай Аралбаев, Мейрам Жанәділов, Қыдырбек Рысбеков, Төлеген ... ... ... хабар жүргізді.
Бұлардың әрқайсысының өзіндік орны, жүргізу стилі болды. Біреуі күресті
насихаттау ісіне ... ... ... ... ... ... десе
ішкен асын жерге қояды. Міне, осы журналистердің ортақ жетістігі ... ... ... айтар едік. Әсерлі сөйлейтін, әдемі түсіндіретін,
ең ... әр сөз өз ... ... Яғни ... де сөз қолданысы дұрыс
еді. Сол сөз білетіндігінің ... ... ... да көштен қалған
жоқ. Бәрінің де есімдері тәуір ... ... ... Қай ... жүрсе де, қай белеске көтерілсе де, олар өздері серік
еткен спорт тақырыбынан бір елі ажыраған жоқ.
Ал енді ... ... ... ... буын ... ... қай
дәрежеде? Сөзі қандай, өзі қандай? Әділін ... ... ... жас ... ... өте ... ... Бұрынғы ахуал
мен кейінгі жағдайды салыстырып, байыпты талдау жасай алады. Бұл жағынан
алдыңғы ағаларынан асып кетпесе, кем түсе ... ... көп, ... Өз ... ... серкелерінің ғана емес, сонау жер түбіндегі
Мозамбик пен Эфиопияның орта дәрежедегі спортшыларының ... ... ... бере алады. Интернетке кіріп, бүкіл әлемді шарлап шығады. Бұл
жағынан ойы озық кейінгі буынға еті ... үшін ... ... ... комментаторларының ішінде Амангелді Сейітханов пен Диас ... ... ... ... ... Амангелді ара-тұра сөзді бейнелеп айтамын
деп әсірелеп алатыны ... тіл ... ... ... ... ... ... тырысып, жұрттың көңілінен шығуға ұмтылады. Ал екі ... ... ... қазақшасы орысшасына жол беретін секілді. Хабар жүргізіп
отырғанда ... ... орын ... ... ... ... осыған
қарамастан, бұл екеуінің бүгінгі спорт ... ... ... ... мамандар екенін мойындауға тиіспіз.
Асхат Сағынаев пен Жандос Айтбайұлы спорт журналистикасына бір ... ... ... ... де ... жақсы меңгерген. Бірақ кейде
тілден тұтылады. Көрген-білгендерін бейнелеп айтамын деп қателікке ұрынатын
тұстары бар. ... осы ... өте көп ... ... ... жоқ» деген тұрпайылау тіркесі бар. Жалпы, басында кімнің аузынан,
қашан шыққаны ... бұл ... ... ... ... келе жатқанына
бірнеше жыл. Жай күндердегі спорт ... ... ... де ... ... ... Олимпиадасында боксшылардың сәтсіздігін айтар
кезде осы сүйікті тіркесін ... ... ... ... ... ... ... сөз тіркесіне айналдырып жіберген «Жеребе жолдас
болған жоқ» деген ұғымға тоқталайық. Бұл біреу рабайда бір рет айтып ... ... сөз. Ал сәт ... ... ұтымды тіркес емес.
Ұтымдың не, тұрпайы түрде ... ... ... деген сөз «жолдас»
деген ұғыммен үйлесім таппайды. Бұл жерде жеребенің ... ... ... ... келгені туралы айтылып отыр. Неге спортшыға жеребе жолдас,
мұңдас, құрбы-құрдас, тілеулес немесе көңілдес болуы керек? Бар ... ... ... тап ... Сол үшін ... жолдас болмадың деп
жеребесі құрғырды қайта-қайта сөгуге бола ма? Мықты ... ... ... солқ ... ... ... ме?
Қазір спорт комментаторларының бәрі дерлік қате қолданып ... ... бар. Соны ... да осы ... ... ... айқын
байқалды. Жарыстар сонша көп болған соң, комментаторлар телеэкран алдынан
кетпей, ... ... ... ... ... ... ... бадырайып көрінетіні даусыз. Кей тұста ғана мүлт кетсе, кемшіліктері
білінбес еді.
«Пәленше түгеншеге ұтылды» деп ... ... Бұл ... туған тіркес. Дұрысы, орысша ойлап сөйлейтіндердің ... ... ... ... дегеннің тікелей аудармасы. Неге екенін
білмейміз, әйтеуір осы ... ... ... ... ... проиграл Ивановудың» қазақшасы «Волков Ивановқа ұтылды» емес,
«Волков Ивановтан ұтылып қалды». ... ... де жөні жоқ ... емес пе? ... өңкей қазақ мектебін бітірген спорт
комментаторларына осыны жөндеп айта ... не ... ... «місе тұтпады» деген тұрақты сөз тіркесі бар. Бұл сөз тіркесі
«менсінбеді», «қанағат қылмады», «бойына шақ ... ... ... ... білдіреді. Комментаторлар осының өңін айналдырып, «қанағат
тұтты», немесе «қанағат қылды» дегеннің ... ... ... деп ... сөз ... ешқашан өзгермейтінін, яғни басқалай қолдануға
болмайтынын белгілі спорт журналистерінің қалайша түсінбейтініне қайранмын.
Тіпті ... ... аса ... ... ... басқарып әбден ысылған
Ғалым Сүлейменнің өзі ... ... ... ... ... ... олимпиадашылардың жасын айтқанда тағы да ... ... жеті ... боксшы», «Жиырма тоғыз жасар спортшы» ... ... ... тілінде «жасар» сөзі сәбилік, балалық ... үшін ғана ... ... Бес ... он ... он бес ... ... жасар капитан»)... Ал жиырмадан асып ... ... ... ... болмайды. «Бұл боксшының жасы жиырма жетіде» не
болмаса «жасы жиырма беске толды» десең ... ... ғой. ... ... Олимпиадаға негізінен 30-ға жете қоймаған жастар қатысады. Олай
болмаған күнде ... ... ... ... ... ... бір ... «Тоқсан алты жасар» деп сайрайтын түрі бар.
Жарайды, бұлар кәсіби спорт комментаторлары ғой. ... эфир ... ғана ... Оның үстіне алыс елде болып жатқан ... өз ... ... ... ... ... Жөпелдемеде ауызға сөз түспейді.
Сондықтан олардың кейбір қателіктеріне ... ... ... ... ғой. Біздікі тек тәуір журналистер ауыр сөйлемей, тәуір сөйлесе
деген ой ғана.
Әйтсе де ... ... ... адамның эфир арқылы осы тақырыпқа
атсалысқаны ыңғайсыз екен. Бірде «Қазақстан» арнасында телемарафон ба, әлде
соған ұқсас шара ма, ... бір ... ... ... ... өтіп ... Диас ... қашанғы әдетімен хабарды байыпты жүргізіп
отыр. Кенет тікелей эфирге қосылған ... ... ... жас журналист
ережесіз жекпе-жектен қазақтың атын әлемге танытып қайтқан Ардақ Назаровқа
«Сіздер Олимпиадаға барсаңыздар медаль ала аласыздар ма?» – ... ... ... ... ... екен, журналиске ... ... ... ... ... сондықтан мұндай жиынға бару мүмкін
емес екенін тікелей эфирде отырып-ақ түсіндіріп берді. Бірақ оған ... ... ... емес Русланның әрекеті.
Жігіттер тілдің иесі де, киесі де бар екенін неге ойламайды? Біз ... ... ... ... ... үйренеміз деп жүрміз ғой. Әлде
спорт журналистерінің ... ... ... ... ... деп аталатын әдемі әңгімесінің кейіпкері – ауылда жүрген талантты
дала комментаторы, шопыр Бектайды жабылып іздейтін күн туды ма?
Бақыт ... ... ... ... ... Бауыржан Омаров бүгінгі
спорт комментаторларын өте орынды сынай білген. Бұны журналистер ... ... ... ... да, «бойшаң бойлы» деген сөз қазақта жоқ.
Әлбетте тікелей эфир болган соң ... ... ... ... ... соң, ... ... көрерменнің қарап отырғанын түсінген соң, әр
сөзіңе мұқият болуың ... Ал ... кей ... «көш ... ... сол жерде ауыздарыңдыды аша алмас едіңдер», - ... ... ... ... «сын ... мін түзелмейді» деген
мақалдың бар екенін де естен ... ... Тағы бір айта ... телекомментаторлардың кейбірі аға буынға
немесе шетелдік мамандарға ... ... ... ... да,
тележүргізушілер арасында алдыңғы буынға немесе ресейлік ... ... ... ... ... Және оның ... Кейбіреулері «болмаса да, ұқсап бағамын» деп асыра сілтеп
жатады. Ондай ... ... ... ... кей жағдайда
күлкі шақырып, орынсыз сөздері қарыныңды аштырады. Тіпті эфирде не айтып,
не қойғанын білмейтіндер де бар. ... ... ... ... ... еліктегісі келмейтіндерді де жазбай таниды. Не ... ... ... ... келмейтін осы қасиет жайлы біз де аз-кем ... деп ... Ол үшін мен ... ... ақтап алсам деймін.
Бір жағынан алып қарағанда еліктеушіліктен ... ... жоқ ... ... ... комментариядан басқа саладағы тәжірибені
алып қарасақ, елгіе белгілі көптеген белді ... өзі ... аға буын ... еліктеген екен. Оны өздері де жасырмайды.
Мәселен, «Қазақстан» телерадио кешені АҚ басқарма ... ... ... өзі ... ... ... және тағы ... бірқатар танымла
әріптестеріне еліктеген көрінеді. Оны біз ... ... мына ... ... ... Біз де бір ... Жанболат Аупбаев, Жарылқап Бейсенбаевтарға еліктеп
өстік. ... ... ... ... әріптестерімізге де қарап бой
түзеуге тырысатынбыз. Ең алдымен, еліктеуді дұрыс ... білу ... ... ... ... ... ... алу ұрлыққа жатады. Мысалы, өлең
жазса да белгілі бір автордың танымал туындысындай етіп жазатындар бар. ... сол ... ... шығу ... ... ... ... ояу,
зердесі ашық кез келген журналист осыларды ой ... ... ... ... ... ... ... журналистің жолы еліктеу арқылы
басталып, осыдан ... ... ... қолтаңба қалыптасады. Егер мықты
журналист болсаң, әрі қарай ешкімге бой бермейсің. Ал ... ... ... ғана ... онда сол ... қала ... – деді ... Сол сияқты белгілі спорт комментаторы Амангелді ... ... ... керек дегенді айтады. Дегенмен ол адамның ... ... ... де ... ... ... сіз еліктейтін адамыңыздың өзінде ... ... ... ... байыбына бармай, көзсіз адасу зиян әкеледі. ... ол ... өзін ... ... жол ... жаңылысады. Табиғатынан біткен
дарын әр адамның бойынан табылады. Соны дамытып, өрісіне жол ... ... ... өз қолынан ғана келеді. Өзіндік стиль, бағыт бәрі осы арқылы
қалыптасады. Егер адам өзі еңбектенбесе, туа ... ... та ... ... ... ... өз ... жапсыра беру шашыраңқылыққа,
берекетсіздікке әкеп соқтырады. Сондықтан, мен ешкімге еліктеген ... тек ... ... ... ғана бар. Ол журналистикада, өмірде
де кездесуі мүмкін. Бірақ оларға еліктеу міндетті емес.
Бұл ... ... ... ... қазіргі кездің тағы бір танымал
спорт комментаторы Диас ... де ... ... аталған
журналистерге келіңкірейтін секілді.
– Еліктеу – алға ұмтылу деген сөз. Тек ... ... қол ... Яғни ... ... баспалдағы деп айтар едім. Әр
шығармашылық тұлға еліктеу арқылы ғана өз ... ... ... ... ... ... ... кино әлемінде 33 сюжет қана бар ... ... ... ... Соның бәрі сол сюжеттерді сан рет қайталап шығады.
Бірақ әр режиссердің өз шеберлігі бар, стилі ... Сол ... ... де
журналист ретінде еліктейтін адамдарым бар. Ол Батыстың да, өз еліміздің ... ... ... Мен солардың әрқайсысынан өзіме қажетті қылықтары
мен шығармашылық ... ... ... ... ... түзуге
тырысамын. Бірақ ол адамдардың есімдерін жариялай алмаймын. Бұл менің жеке
құпиям болып қала берсін.
20. Бір ... ... ... ... ... өтетін
республикалық байқауларда «спорт» номинациясы ұмытылып ... ... ... жыл сайын берілетін Сейдахмет ... ... ... ... ... Әрине, тілшілер үшін бар мәселе сыйлықта жатқан жоқ.
Өз ісін ... ... ... өзге әріптестерін мақтан тұтып, бірін-
бірінен бөле жарып қарамайды. ... ... ... ... ... бір терінің пұшпағы», – дейді.
Диас спорттың барлық түрінен хабары болғанымен, әркімнің өзі ұнататын ойын
түрі болатын жасырмайды. Мәселен, ол төрт ... ... үйде ... ... ... ... ... дейін есігінің алдында өз қолымен
ілген баскетбол шығыршығы ілініп ... ... ... ауыл ... доп ... ... Ал Туризм және спорт министрлігінің ... ... ... үш рет ... ... ... ... Қазір оған
қол тие бермейтінін айтады. Алайда «Күні-түні шапқылап, ақпарат ... ... ... ... ... өмірінің өзі – спорт» деген өз ойын
білдірді.
21. Сөздеріміз дәлелді болу үшін ... ... ... бір ... келтіре кетейік. Өткен жылдың соңында киелі ... ... ел ... ... ... телеарнасы Республика
тарихында тұңғыш рет ширек финалынан ... ... ... дейін толық
көрсетіп шықты. Жай көрсетіп қана қойған жоқ, ширек финал мен ... ... ... ... ... арнады. Қазіргі нарық заманында әрбір
минуттың сұрауы бар десек, аталған арнаның бұл ... ... ... деп ... ... ... дейін «Хабар» арнасы және ... ... ... әсіресе, аяқдоп бәсекелерінен тиіп-қашып репортаждар,
хабарлар беріп жүр. Әлемдік доп ... ... ... көрсетілімдерді
көрермендер назарына ұсынуға тырысады. Ол ұмтылыстары сәтсіз емес, әрине.
Алайда ... ... да ... жарыстар назардан тыс қалып жүр. Соның бірі
бокс еді.
Үш күнге созылған жоғарыдағы жекпе-жектерден жүргізілген ... ... ... ... ... ... алаң ... қауымға «әп,
бәрекелде, біз де егемен ел екенбіз ғой» дегізгені анық.
Белгілі спорт комментаторы, бокс ... ... ... ... ... Жұмабеков жүргізген бұл репортаждар ешкімді ... ... ... ... ... үні сыпайы осы азаматтың аталған қасиеттеріне
қарай әрбір ... ... ... ... ... ... ... оның
кемшіліктері байқала да қоймайды. Ақырын, аптықпай, ентікпей байсалды
сөйлеп, сөйлемдерінің арасын ... ... ... – оның ... ... спорт комментаторына осындай қасиеттер керек. Біз
бұл жарыстың көрсетілгеніне ... ... ... Жұмабековтың кейбір
кемшіліктерін елемей де қалдық. Алайда оның боксты көп ... ... ... ... ... және ... секілді ойын түрлерінің қатарына
қосып жіберетіні бар. ... он ... ... ... деп ... ... ... кетпейтіні, сонау атам заманнан қол ұрысы, яғни спорттың
жекпе-жек түрі болып қала беретіні анық.
Төлеген ... ... «бұл ... ... ... ғой, ... ... немқұрайдылық байқалады. Онысын боксшының аты-жөнін
ұмытып қалып, «аты тілімнің ұшында тұр, ... ... ... ... жауып
жібергісі келеді. Тәжірибелі жүргізушінің мұндай қателіктерін ... ... ... шебері Сәттібаев пен Қалмұратовты олар жан ... ... төрт ... бойы ... ... алаңдағы төреші Олжастың қолын
көтергенде ғана «Сәттібаев көк ... ... ... ... көрерменнен кешірім сұрап жатты. Бұл да тәжірибелі комментатор үшін
үлкен айып. Егер жеңіп жатқан немесе жеңіліп ... ... ... ... ол онда шаршы алаңдағы былғары қолғап шеберлерінің іс-қимылына қалай
баға бере алады деген ой келеді.
Мұнымен біз Жұмабековты жерден алып, жерге ... ... ... жоқ. ... бойы ... ... ... сөйлеу де оңай емес. Ол бізге үш күн мереке
сыйлады, спорт мерекесін, сол үшін де ... ... ... ат ... ... ... майталман мамандар туралы
«Айқын» газетінде (21.08.08) айтылған болатын. «Артық бола ... деп ... бұл ... атап ... жөн ... ... Олар ... аты аталған
Сұлтанғали Қаратаев, Өмірзақ Жолымбетов, ... ... ... ... Несіп Жүнісбаев, Қынабай Аралбаев ... ... ... ... ... ... және жоғарыда аты
аталған Төлеген Жұмабеков... Аз шоғыр деуге келмейді. Кімнен үйренеміз деп
тығырыққа тіреле ... ... ... ... ... Асхат
Сағынаев, Диас Ахметшәріп, Жандос Айтбайұлы жеке-жеке ... ... ... ... Бұл қатарға тек Олимпиада барысында ғана қосылып,
өзінің біліктілігімен, алымдылығымен және өзіндік стилімен ... ... ... ... едім (осы ... ... ... жүргізген
репортажы болғандықтан да шығар, оның өзі «екі ... ... ... ... ... ... жолына шығатын жеңіл атлеттер емес қой)» деп жіберді.
Алдын ала айтайын, егер ол ... ... жиі ... ... ... кәсіби арнаға қойса, соңғы буынның, сөз жоқ,
серкесіне айналатын ... ... еді. Оған өз ... ... ... бар-
жоқты төпелеп, сөз жарыстырудан гөрі нақтылық, кәсібилік ... ... ... ... ... Неге?
Меніңше, бізде әр спорт түріне мамандану жағы жетіңкіремейді. Сөйлеу, ... ... ... Әртістік қасиет әлсіз. Атақты комментаторлар Котэ
Махарадзе, Николай Озеровтарға не үшін халық ... ... ... бұл – ... өнер ... да үлкен өнер. Шаршы алаңда болып жатқан
жекпе-жекті (мысалы, бокс туралы болса) ... ... ... ... көрерменнің көңілінен шығатындай етіп ... ... ... ... ... ... сіңбейді.
Жоғарыда аталған комментаторлардың спортта өз орындары бар. Оларға жеке-
жеке тоқталу менің міндетіме жатпайды әрі ол ... те ... ... ... ... өтті. Оны көрмеген жанкүйер аз шығар. Кезекті
еңбек демалысында болғандықтан, бір жарысын қалдырмай көрудің сәті түсті.
Әрине, ... көре ... оны ... ... ... ... ... бөлмеу мүмкін емес қой. Біз де соның ... ... ... ... ... барлық спорт жарыстарын бірегей жүргізіп жүрген
Асхат Сағынаев деген азамат ... ... да ... ... ... ... ... (сөйлеу мақамының) тез баурайтыны ... ... ... ... ... деп бүлдіріп алатын жерлері де аз
емес. Мысалы, Қытайдың екі сүңгуір қызы туралы «... бірінші ... ... ... ... ... бермей келеді» дегісі келген шығар»),
«... өз жетістігін одан ары ... ... ... ... ... ... қалуын жалғастыруда», «қашықтыққа (дұрысы –
ұзындыққа) секіру» ... ... (?) ... ... ... айтуы бойынша, «секіртпе», «қоршау шеңбер» деген қандай, не мағына
беретін термин екенін түсіне алмадық, «ойындарының бәсекелерінен», ... атыс ... ... «он ... ... ... сыйға тартты», «финалдық
таластарды (?) көре алатын боламыз», «қыздар арасындағы ақтық ... ... ... өзі ... ... ... береді әрі қыздар (немесе ерлер)
арасында финал болмайды, финал ... бір ... түрі ... ... ... ... ... күрес туралы болып отыр»), «жұла
көтеру (ауыр атлетика термині – ... ... ... ... (?)
бағындырды (ауыр атлетика)», «қарсыласының иығын (жауырынын шығар) жерге
тигізген» деп бір ... ... әр ... ... ... де түртіп алып жүрді. Соған назар аударыңыздар:
«Қос команданың орындауындағы футбол ... (?) ... - ... ... ойыннан репортаж»), «алматылық «Қайрат, «мәскеулік
«Локомотив» (дұрысы – ... ... ... ... ие болды», «мүмкін болды», «мүмкіндік алды», «бара ... ... ... ... ... бойлы» (бойшаң дегеннің өзі бойдың
биіктігін ... ме)» және ... ... бар» ... сөз ... ... ... «жанкүйер болатын мүмкіндікке ие боламыз», «...жолдама
алуға мүмкіндік алған еді», ... ... ... ... 65-кездесуін
өткізуге мүмкіндік алып отыр», «ең бойшаң бойлы ... ... ... репортаж)».
Бұл жерде Асхатты тұқыртып алуды көздеп отырған жоқпыз. ... ... ... Оның ... ... ... репортажды көп
жүргізетіндіктен де шығар, кім білсін. Бірақ шын сәйгүлік шапқан сайын
бауырын жаза ... ме еді. ... ... ... ... ... жетіспейтін секілді: репортаж уақыты созыла түскен
сайын сүріне береді... Әлде мектеп ... бе? ... ... ... отырған орыс тілді комментаторға қарасаң, жорға торы секілді –
шашасына шаң жұқпайды.
Шындығында да, ... ... ... ... бір ... ... тек ... жүргізудің тетіктерін ғана емес, сөйлеу мәдениетін, ... сөз ... ... ... ... ... спорт түрінің
мән-мағынасын, кәсіби терминдерін де қоса үйретуге тиіс ... ... де жиі ... жөн. Ең ... ... көп оқу керек деп айтар едім. Қазақ тілінің бүкіл қасиеті, асыл-
маржаны ... ... ... ғана «...біздің Қазақстан спортымыз...»,
«...сауатты ойын көрсетіп...», «...шеберлік танытты (бұл – ... ... ... ашып, спортпен тыныстап келе ... ... ... (?) тістеген жанкүйерлер», «Сол аяғы жақсы
істейді... Нұрматтың», ... ... ... ... ... ... ... да қолынан доп тебу келеді», «Шебер ойын ... ... ... атап ... ... «Жастар арасындағы
республикалық күресте» және «мүмкіндігі туындауда» секілді шалажансар – бір
аяғы көрде, бір аяғы ... ... ... ... ... ... едік.
22. Дегенмен тікелей эфир ... соң ... ... Көш ... ... бір жаман қасиетіміз, қателескен адамды жетесіне жеткізіп,
балағаттаймыз. Жерден алып, жерге салғанды кою керек!
Қазақтілді тұңғыш спорт комментаторы кім?
Бұл сұраққа ... ... ... ... ... ... деп ... Шынында да, ең алғаш қазақтілді спорт комментаторы Рабат Жәнібеков
па? Сонда қазақ спорт журналистикасының ... үлес ... ... ... ... тындармандарының құлақ құрышын қандырып репортаждар жасаған,
Сұлтанғали Қаратайұлына қандай атақ бермекпіз?
Осы бiр түсiнiксiз жәйт бiздi ... ... ... осы ... дейiнгi
алаш зиялыларының бiзге беймәлiм тұстары ашылып жатқанда, ... ... ... ... атап беру ... ... Өткен
ғасырдың 60-70-жылдарындағы ... ... ... репортаждарды үзбей көрген ағаларымыздан сұрар болсақ,
ойланбастан ... ... ... ... ... Қаратайұлы
екендiгiн айтып бередi. Ендеше, мұндай атаққа таласуға не үшiн ... ... ... буды екен? «Құрттың атын өзгертiп малта қойсақ ... ... ... ... ... не ... Рабат
Жәнiбековтiң тақымына салып беруге тиiспіз? Тiптi, Сұлтанғали Қаратайұлының
сөзiне қарағанда, «Қазақтiлдi тұңғыш комментатор – ... ... ... сөз өткен ғасырдың алпысыншы ... ... ... да бар ... ... Сұлтанғали ағамызды бiраз сөзге тартқан болатынбыз.
– Менiң ешкiммен атақ үшiн таласқым келмейдi. Алайда, көзге ұрып ... ... не үшiн ... Тағы бiр ... ... ... не үшiн құмартқандығында болып отыр. Атақ ешқашан адамға артық
етпейдi. Бiрақ, ұят ... бiр ... ... ... бар адамда. Мiне,
сол құндылығын атақ үшiн ... ... ... комментаторлыққа
келген кезiмiздiң арасын небәрi бiр-ақ жыл бөлiп тұрса, бiр ... Мен ... ең ... ... жұмыс iстей бастадым. Одан кейiн 1965 жылы телеарнаға
жұмысқа тұрдым. Бұл кезде Рабат Жәнiбековтi ... де ... ... жыл ... ... ... ... жұмысқа алынды (Бұл кезде бiз
телеарна жұмысына үйренiсiп, қалыптасып қалған кезiмiз болатын). Қарапайым
қазақтың қара ... Өзi тым жуас жiгiт ... ... оны «Абай»
редакциясына жұмысқа алды. Артынан «Әскери патриоттық» редакциясына ... ... ... ... ... ... өзiм жасайтынмын.
Спорттық терминдердiң барлығын ең алғаш қазақша сөйлеткен де мен болатын.
Мұның өзi оңай ... ... Бiле ... әлi күнге дейiн спорттық
терминдердiң барлығы ... ... ... ... жоқ. ... ... бұл кезде қалыптасып үлгерген. Ендi, осындай
қиындықтарды бастан өткере отырып, мен не себептi өзiмдi «тұңғыш ... деп ... Оның ... ... ... ... Хрущевтi көрсетудi бiр-екi рет ұмытып кетiп, КГБ-ның адамдарынан
таяқ жегенiм тағы бар. Ендi мiне, осы ... ... көз жұма ... бәз
бiреулер өзiн «тұңғышпын» деп, жер ... ... етiп жүр. Ең ... жасымды да сыйлауына болатын едi ғой!.. Осыған ... ... ... ... ... басылым беттерiнен жариялағалы ... ... ... ... да едiм. ... шындық iшiмдi өртеп барады.
Қысқасы, мен ең алғаш 1964 жылы ... ... ... спортына
байланысты репортажымды жасадым. Аты нақты есiмде жоқ, ... ... ... кiсi алғаш комментаторлық штат ашып, мен ... ... ... Мiне, ең ... ... осында болып отыр.
Бiз 1964 жылдан бастап алғашқы ойынды көрсете бастадық. Ал, Рабат Жәнiбеков
көп болса 1972 жылы ... ... ... ... ... – дейдi
ардагер журналист, белгiлi комментатор Сұлтанғали Қаратайұлы.
ҚЫСҚЫ АЗИЯ ... ... ... ... БАР ... ... әлемге таныту кезегi бiзге де бұйырып тұр. Бұл ... Азия ... ... ... ... ... ... жұртты
тебiрентетiн күй мен Азия халқының есiнде қалатын ... ... ... ... Осылай болуы заңды да. Тiптi, ... ... ... ... шығарып «қара жорға» биiн билетсек деген тiлектер де
болды. Көз алдыңызға бiр сәт елестетiңiзшi! ... да ... ... адам ... ... келтiрiп «қара жорға» биiн билеп жатса,
қандай керемет! Бұл ... Азия ... ... ... ... қалатындығына да сенiмiмiз мол. Сондай-ақ, Қысқы Азия ойындары
кезiнде ұлттық болмысымызды ... ... бiрi – ол ... ... ... ... ... Азиада тұсында атқаратын орны ерекше
екендiгiн айтқымыз келедi. Бұрын-соңды бiз телеарналардан, мәселен, соңғы
Туринде ... ... ... ... және Чанчунда өткен Қысқы Азия
ойындарын тамашаладық. Комментаторлар екi тiлде репортаждар ... ... ... ... орыс тiлдi ... көп ... ие
болуы ашуымызды келтiргенi де рас. Ендiгi ретте, дәл осы келеңсiздiктер
2011 жылы ... мен ... ... өтетiн Қысқы Азия ойындарында да
қайталана ма деген ой үстiндемiз. Осы ... ... ... ... ... ... «Хабар» агенттiгiнiң спорт журналисi, комментатор:
ҚАЗАҚ КОММЕНТАТОРЛАРЫН ШИРАТЫП АЛАТЫН ДОДА
– Қысқы Азия ойындары бiзге не үшiн ... Бұл ... ... Азия ... үшiн ... деп ... Өйткенi, Азия құрлығында қысқы спорт түрлерi өте
артта қалған. Қысқы Олимпиада ойындарында Азия құрлығынан қоржынына ... ... ... мемлекеттер де белгiлi. Ол – Қытай, ... ... ... ... Ендi ... Осы уақыт аралығына дейiн Қысқы
Азия ойындары тек осы мемлекеттерде ғана өттi. Осы кешендi жарысты ... қар ... осы үш ел ... ... ... ... ... Елбасының қысқы спорт түрiнен елiмiзде ... ... ... да осы ... ... ... үшiн деп ойлаймын.
Екiншiден, жарыс ... ... өз ... ... Ал ... – ол сол ... құраушы ұлт және сол ұлттың тiлi. Әрине, ... ... VII ... Азия ... миссиясы – осы қазақ ұлты мен
қазақ тiлiн әлемге ... ... ... Бұл жәй ... ғана
түсiнiгiмде емес, барша қазақтың ойында жүрген бiрегей мәселе деп ... ... Азия ... екi тiлде жүргiзiлуi тиiс. Халықаралық тiлде
– ағылшын, ал мемлекетiмiз үшiн қазақ тiлi қызмет етуi тиiс. Бiз ... ... ... ... да осы екi тiл ... ... ... осы Азия құрлығында қалыптасқан дәстүрден ауытқымау керек. ... ... дәл ... ... арылу қажет. Ол үшiн ... ... ... ... ... ... етуi керек. Арнайы қысқы
спорт түрлерiнен қазақша комментаторларды дайындайтын штабтар ашылуы тиiс.
Өйткенi, шыны ... ... ... түрлерiнен қазақ комментаторларының
бiлетiнi аз. ... Есей ... ... ... ... ... ... тұғырдан секiру ойындарынан сан ... ... ... Айта кету ... өте сауатты деңгейде. Әзiрге қазақ
комментаторларын даярлауға байланысты ... ... ... жатқан жоқ.
Орыс тiлде жүргiзетiн мамандар жеткiлiктi. Алайда, бұл ... ... ... ... Көкпарды бiз берiп жатырмыз. Осыны ұмытпауға тиiспiз.Қысқы
Азия ойындары қазақ комментаторлары мен жарысты ... ... ... ... ... есепте суырылып алға шығуы үшiн
берiлiп отырған үлкен мүмкiндiк. ... осы ... ... ... ... спорт шолушысы:
КОММЕНТАТОР ДАЙЫНДАУДЫ МҮЛДЕ ЕСКЕРIП ЖАТҚАН ЖОҚ
... ... ... ... 2011 ... ... Азия ... арнайы
комментаторлар дайындауды мүлде ескерiп жатқан жоқ. Қазiр спорттан тiкелей
трансляция жасаумен ... 4-ақ арна – ... ... «Еларна»
және кабельдi телеарналардағы «КзСпорт1» ғана айналысады. 2006 жылы Қысқы
олимпиаданы «Хабар» ғана көрсеткен, сол ... ... ... ... Жандос Айтбайұлы сияқты комментаторлар ғана Турин ... ... ... Сол 4 ... берi ... ... өзгерген жоқ.
Комментаторлардың бәрi дерлiк футбол репортаждарын жүргiзедi. Оның үстiне,
елiмiзде «Еуроспорт» сияқты қысқы спорт түрлерiн жыл он екi ай ... жоқ және ... түрi де ... Сондықтан 2011 жылдың қаңтары
таяған кезде ... ... шарт ... ... ... ... мәнерлеп сырғанаушы болып жатса, еш
таңданбаймын. Елiмiзде комментаторлар дайындайтын ... оқу орны да ... оны ... деп бiлiп ... ... де көрiнбейдi. «Ақысын берсем,
боқысын шығарады» деген көзқарас түзелмейiнше, ... ... ... ... ... 4 ... сөйлеп жүрген 10
комментатор Қысқы Азиадаға жегiлер, одан әрi, Абай атамыз ... ... ... тағы түсемiз. Күмән жоқ.
Ержан КӨШКIНБАЕВ, «Қазақстан» ұлттық ... ... ... ... БОКСҚА, ФУТБОЛҒА БЕЙIМДЕЛГЕН
– 2011 жылы Астана мен Алматы ... ... ... ... ... ел ... бұрын соңды болмаған елеулi оқиға болатындығы шындық.
Мұндай iрi көлемдегi спорттық ... ... елi ... ... ... ... ерте ... қазiр қарқынды жұмыстар
атқарылуда. Ақ Азиада жақындаған сайын комментаторлар мәселесi де ... жүр. Бұл өте ... ... орны ... ... жарыс өткiзе
отырып, оны халыққа түсiнiктi тiлде жеткiзе алмасақ, қазақ ... ... Бұл ... ... алар орны ерекше. Алайда, қысқы ... ... ... ... алатын комментаторлар бiзде жоқтың қасы.
Демек, бұның бәрi осы уақытқа дейiн оқу мекемелерiнде ... ... ... ... туындап отыр. Елдегi спортты дамыту керек
деген сөз биiк мiнбелерден талай мәлiмдемелер жасалғанымен, ... өз ... күн ... қойылмады. Бiздiң елде жағрафиялық
жағынан ... ... ... ... түрлi жарыстарды өткiзуге
мүмкiндiктiң барын ескерiп, бұл олқылықтың алдын алуға болатын едi. ... ... ... ... тағы кеш ... отырмыз. Бұрын КСРО
құрамында болған елдер бiрнеше спорт арналарын ашып тастады. Бiз тек былтыр
ғана ... ... ... ... ... Оның да ... мәз емес.
Қауқары бар деген мемлекеттiк жалғыз арнамыздың өзi ... ... ... Олимпиада ойындарынан аннан-мыннан бiр жұлып репортаждар
жасады. Бiрақ, қазақ тiлдi ... ... ... ... ... ... бiр қолдың саусағымен санарлықтай ғана қазақ тiлдi
комментаторлар бар. Олардың басым ... ... ... бейiмделген
(менiде осы қатардамын).  Арамызда ... ... ... ... шайбалы
хоккейдi жүргiзе алатындар бар. Бiрақ Ақ Азиада ... 11 ... ... ... ... ... Сондықтан бүгiннен ... ... ... ... бұл ... ... курстарын өткiзетiн ұстаздар жоқ. ... ... ... ... ... Амалсыз сол жақтағы әрiптестерiмiзден үйренемiз. 
Ұлттық тiлде ойын жеткiзетiн комментаторлар үшiн туындайтын тағы бiр мәселе
... ... ... көбi ағылшын тiлiнде болып келедi.
Оны тiкелей ... ... ... ... Бұл ... де ... бар. Негiзi, белгiлi бiр спорт түрiн жүргiзуде бұрын сол
спорт ... ... адам ... тегi жақсы. Ойын жақсы жеткiзе алатын
болса, кәсiби спортшылардың талдап тұрып ... ... ... ... Бұл ... тағы бiр ... ... алдымыздан шығады. Қысқы спорт
түрлерiмен айналысатын ... ... қара ... iздеп жүрiп
әрең табасың. Оның өзi ана тiлiнен мақұрым жан болып шығады. Ұзын ... Ақ ... жыл ... ... Осы уақытта қайткен күнде де қазақ тiлдi
комментаторларды дайындап шығуымыз қажет.
Телевизиядағы кейбір ... ... ... Сағынаев.
Бірде телеарнадан Алматыдағы ойын, яғни ел чемпионы ... ... 1-0 ... жеңіп, өзінің 3-ші чемпиондығына 1 адым жақындаған
матчын көрсетті. Ойын бойы ... ... Матч ... бойда «Хабардың»
қос комментаторы Асхат Сағынаев пен Сергей Райлян жаңбыр туралы ... кеп ... ... ... ... ... ... жаңбыр Қайраттың
ауасы екен… Бірақ Қайрат жеңілді, неге? Өйткені кім күшті сол жеңеді, ... ... да ... - деген сынды іш пыстырар сөздерімен
экран алдына телміріп ... ... ... ... ... ... бұны қойшы. Бір ұнамағаны — комментатордың объективтік, нейтралитет
сақтамай Алматының командасына жақтасуы ... Иә, ... ... брақ ... алматылық емес бүкілқазақстандық қой. Сен ... әділ бол. Жоқ, ... ... ... ... әсер болды.
Ойын бойы Қайратқа жақтасумен болды. Әлбетте мұны ... ... ... ... ... өзін ... ... қанша
жаны ашып бара жатса да өз командасына білдіртпей, екі жаққа да ... ... ... ... тиіс ... Бұл ... рет ... жағдай емес. Өкінішке қарай, оларды алмастыратын да ешкім жоқ.
Сондықтан да ... ... ... ... ... еді, сол ... ... Өзін өзі дамыту жоқ, сол баяғы өзі ... ... ... жүр.
Осы матчтың телетрансляциясын тамашалап, күйініп ... ... ... ... ... жеңді», - демегеніне шүкір,
әйтеуір», - деп ... ... ... ... арнасы спорт редакциясының редакторы, танымал спорт
шолушысы Диас Ахметшәріптің ... ... ... Қазақ
радиосынан басталған. 1997 жылы FM-101 жастар бағдарламасы ашылып, жас
журналист ... ... ... ... ... ... «Сарбаз
сәлемі», «Дипломатия өнері» сияқты түрлі хабарлар дайындайды. Қиын да ... ... ... ... іліне бастаған шағында «Хабар» агенттігінің
спорт комментаторы Диас Омаров қол астына ... ... ... ... көрсең қайтеді?» – деп өз ұсынысын айтады.
«Мені осы салада баулып, спорттың қыр-сырын үйреткен Диас ... ... ... ... шексіз. Оған дейін түрлі тақырыпта бағдарламалар ... ... алып кету аса ... ... жоқ. Бала ... ... жарыстардың барлығының кестесін жасап, теледидардан қалт
жібермей қарап, хабардар ... ... ... ... ... ... болып жатты. Өйткені спорттың барлық түріне ... ... ... ... ... қырық бес жыл өмірін спортқа арнаған
Диас Омаровтың ұстаздық тәлім-тәрбиесі үлкен ... ...... ... арнасында жұмыс істеген үш жарым ... ... Диас ... ... ... ... алаңда болып жатқан сайысқа беріліп
кетпе. Сенің міндетің – халыққа ойын барысынан мәлімет ... Қай ... саны ... ... ... ... қуылғанын немесе ескерту алғанын
хабарлау» деп айтудан жалықпайды. Мұны құлағына құйып, ... ... Диас ... ... эмоцияға бой алдырмауға тырысады.
Қанша жанкүйер болса да, «әттеген-айын» ішіне сақтап қалады. Оның ... ... ... ... алға ... ... ... жоспары
мен бапкерлері жайлы мәлімет беріп, теледидар ... ... ... Өз ... ... ... ... келесі ойынға
дайындықты күшейту керектігін айтып, сәттілік тілейді. Бұл туралы ... ... аты – ... біреу ұтады, біреу ұтылады. Өз ойыншыларымыз
ұтылып жатса, оны жалпақ жұрттың алдында ... ... ... де ... қақылы емеспіз. Олардың үстінен қарайтын ... бар» ... ... 2003 ... ... айында Диас Ахметшәріп
даңқты балуан ... ... ... ... және спорт
агенттігінің баспасөз қызметшісі болып, мемлекеттік қызметтің де ... ... ... ...... ... ... тыныс-тіршілігімен
танысу. Білікті журналист мұнда да қарап жүрмей, ... ... ... ... мен ... ішкі-сыртқы саясатын,
майталмандар өмірін зерттеуді әдетке ... ... ... ... ... аяқ алысын да байқаған ... ... ... елге ... ... көш ілгері
екенін тілге тиек етті. «Алысқа бармай-ақ, көрші Ресейді алсаңыз, тек қана
спортты көрсететін бірнеше арнасы бар. Жеке ... ... ... ... үстелімен қамтамасыз етілген. Онда 100-ден астам тілші
жұмыс істейді. Ал бізде редакцияда төрт адам бар. Айырмашылығымыз жер ... Біз ... ... етіп, қолымыздан келгенінше шұғыл мәлімет беруге
тырысамыз. Өйткені спорттың арғы жағында ... ... ... Халықаралық
жарыстарда мемлекеттің аты аталып, көк байрағы ... ... ... ... өз ... ... қай ел үшін ... да үлкен
жарнама, бүкіл әлемге атын шығарады. Сондықтан ... ... ... ... ... бірге тілшілер қатар ілесіп жүреді. Кейбір
дамыған арналар кез келген елде тұрып-ақ өз арнасынан тікелей ... ... ... әріптесіміз «біздің де жағдайымыз түзеліп, деңгейіміз өссе»
деп армандайтынын жасырмады.
«Қазақстан» ұлттық арнасынан әзірге жаңалықтар ұсынып ... ... ... жеке ... ашу ... бар. Осы ... ... бетке
ұстар режиссері Рубикжан Яхиннің еңбегін айтпай кетуге болмайды. Спорттың
әрбір қалтарысы оның назарынан тыс қалған емес. Айта ... ... ... спорт шолушыларының ерекшелігі – екі тілде еркін ... ... ... ... үшін ... ала ... ... жөн көреді.
Әсіресе, жапон, кәріс ойыншыларының ... ... оң ... ... ... Сондықтан қандай жарыстар өтсе де, күні ... ... ... ... ... ... ... болғанымен, қалыптасқан терминдерді бұра тартып, келсін-келмесін
аудара да бермейді.
Рабат Жәнібеков
1970 жылдан бастап қазақ тілді спортсүйер қауым эфирден ... ... үнін ести ... ... ... ... жыл еңбек етіп, Сұлтанғали
Қаратаев жіберген олқылықтардың орнын барынша ... ... ... да ... ... баурап алды. Ол кезде қазақ телевизиясы
бүкілодақтық ... ... ... ... бере ... Алматының орталық стадионына сыймаған сан мыңдаған жанкүйер
спорттық ойындарды ... ... ... ... ... сол ... ... теларнасының спорт журналистері Рабат Жәнібеков пен
Диас ... ... ... ... комментаторлар қыста Шымбұлақтан
жазда орталық стадионнан тікелей репортаждар жүргізіп ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының Бөген елді-мекенінде
дүниеге келген. Сөйтіп, аталмыш ауылдың орта ... ... ... Рабат аға журналистикаға жан тәніммен беріліп келді. ... ... ... ... Жәнібеков ғұмырының 40 жылын спорт журналистикасына
арнап, оның ішінде 30 ... ... ... ... ... ... өткізді. Футболдан әлем чемпионаттарын, бокс
біріншілігіндегі хабарларды елге ... ... ... ... ол 1980
жылғы мәскеу Олимпиадасында Қазақ телекөрермендеріне ... ... ... ... ... 1986 жылғы желтоқсан көтерілісінде
«жасырын агенттің» рөлін «сомдағанын» біреу білсе, біреу білмес.
Қорыта ... ... ... ... отырса, көрермен үшін ойын да
соғұрлым қызықты ... ... ... ... ... кезінде
теледидардың дауысын бәсеңдетіп қойыңызшы, ойын сізге өте қызықсыз болып
көрінері ақиқат. Ал егер трансляция ... ... ... ... журналист отырса, онда неше түрлі әзілдің куәсі ... ... ... ... өзі ... қызық болып көрінері хақ. Мәселен, Ресейдің
белгілі ... ... ... «Бати-гол» лақап есіміне ие
аргентиналық шабуылшы Габриэль Батистута бүнһгін ... ... Бати бар ... жоқ» ... әзіл ... сөзін футболсүйер қауым әлі талай уақыт ... ... Міне ... ... ... ... болуы керек. Яғни, әр
сөзі көрермендердің жадында ұмытылмастай ... ... ... ... ... ... спорт журналистикасының қалыптасуы
оның орны мен маңызы және даму жолдары сараланды. Қорыта ... ... ... ... 30 ... қалыптаса бастады. Мұхтар Әуезовтың
«Жарыс» футбол клубын құруынан кейін спорт журналистикасы өмірге келді.
Кейін «Лениншіл ... ... ... ... ... тақырыбында
материалдар шыға бастады. 50 жылдардың ... ... ... ... ... Ал телеарнадағы спорт тақырыбы ... елге ... 1970 жылы ... телевизиясында «Табыс», 1980 жылдары ... ... шыға ... ... ... даму ... ... елде орта деңгейде.
Әрине, Ресей телеспорт журналистикасының шаңына ілесе алмаймыз.
Спорттық телеарнамыздың деңгейі енді енді ... ... ... ... ... ... де мәз ... Саусақпен санарлық аз коментаторлар
шоғыры ғана бар. ... ... аз ... ... ... спорт
жаңалықтарында шығарушы редактор болып жүр. ... ... ... дайындайтын жеке кафедра болу керек. Бірақ бұл біз ... ... ... әлі ... ... ... ... деген пән жоқ.
Қазақстандық кейбір оқу орнында бұл пән таңдау пәні ретінде оқытылады. Ал
бұл сабақ ... ... ... ... ... пәндерінің арасына енбей
қалған. Аталмыш пәннің мемлекеттік стандарттағы сағат ... өзі ... Бір ... оқытылатын лекцияның көлемі бар-жоғы ... ... ... ... ... сабақтарға бөлінген. Оның өзі
университеттің телестудиясында тыңғылықты өткізілсе жақсы еді. ... өз ... ... сол ... ... ... ... шағын студенттер тобыры бар. ... ... ... ... ... ... тобы мен ... де жұмысы сын көтермейді.
Спорттық сындардан өтетін ... ... орта ... ... ... ... ... немесе Ресей арналары ... ... аса ... ... бірден камераның нысанасына алу
жағы жетіспей жатады.
Қазіргі Қазақстан спорт журналистикасы ... ... ... пен эфир туындыларының мазмұны мен сапасы мерзімді ... ... жете ... жоқ. ... ... қоғам да, ресми
билік те газеттен гөрі телевизия бағдарламаларына көбірек назар аударады
және ... ... ... ... ... өзі уақытша құбылыс. Оған ... ... ... ... Өз ... ... БАҚ ... оны өз саясатын насихаттайтын мінбер етуге тырысу ежелден бері
қалыптасқан дәстүр. Осындай қызу ... ... ... ... кім ... әрі ... ... қоя біледі сол ғана ақпарат
нарығында өзінің лайықты орнын таба ... ... бұл ... дәл ... шешіле қоймасын қазақ спорт журналистикасының, соның ... ... ... таңдағы даму кескін-келбеті анық
көрсетуде.
БАҚ жүйесінде маман даярлау ісін біз әлі ... ... ... қоя алған
жоқпыз.
Қазіргі телекөрермен үшін таңдау көп. ... ... ... ... төрт ... ... «Ел арна» және «Спорт
kz1») телеарнаны былай қойғанда кабельдік жүйе ... ... аты ... ... тамашалауға кең мүмкіндік туды. BBC-
World, Euronews, CNN, Спорт-1, Россия 2 ... ... ... ... -тың өзі ... ... теледидар алдында жіпсіз байлайтын
болды. Кейде мынандай ойға қаласың: қазақ тіліне жетік ... ... ... ... ... ... орыс тілділер мен өзге ұлттардың
көз қырын да салғылары келмейтін біздің ұлттық арналар не үшін ... ... ... ... ... түсіп жүр екен? Жаппай жүз
пайыз қазақ тіліне көшіре салса да тіпті соның орысша нұсқасын біреу ... ма?! ... ... ... ... ... ... арнаның
қабілетсіздігін ескерсек, тезірек сандық (цифровый) жүйеге көшіп спорт
жарыстарын тек қазақ ... ... ... ... жол жоқ.
Жалпы телевизия саласы журналистерден қыруар күш пен қарым-қабілетті, дарын
мен ... ... ... ... ... күрделі нысан. Оның
сыртында эфир әдебі, тіл мен ... ... ... ... ... ... білетін сыпайгершілік, тартымдылық секілді
толып жатқан факторлар бар. ... ... ... ... ... ... ... журналистика кафедралары
ерекше назар аударуға тиіс . ... дәл ... ... ... ... кафедра аясында «брэндіміз» деп дәріптелетін кейбір
ақсақалдарымыздың өзі ... ... ... ... ... ... орта буын ... сақалдарымыз деканның көзін ала бере топты тарата
салудан, жас буын өкілдері алдыңғы арбаның жүрісінен жаңылмаудан аса ... біз ... ... ... ... сатудан, әлем көшінен артта
қалудан» арылмайтын шығармыз.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Cұлтанғали Қаратаев. «Репортажды бұлай жүргізбейді» «Спорт ... ... ... ... «Әлі ... ... «Спорт айдыны».
22.03.2007 ж.
3. Қ. Әбдуов. «Комментаторлардың қателеріне тойдық». « Дала мен ... ... ... ... ... неге аз?». ... мен Қала» .
12.07.2006 ж.
5. Е. Байтілес. «Қисық сөзге семірдік». ... ... ... ... С. ... ... түзу ... комментаторына қашан жаримыз?» «Спорт
айдыны». 25.07.2005 ... Н. ... ... ... ... ... қателіктер көп
болған». «Дала мен ... ... ... ... ... қателіктері» «Жас Алаш» 14.09.2006 ж.
9. Қ.Байдәулетова. «Тұнғыш спорт комментаторы» «Айқын» 5.02.2009 ж
10. Н.Сасаев. ... ... ... ... ... ... ... «Айқын» 14.10.2008 ж.
11. Н.Жүнісбайұлы. «Эфирдегі қателіктер еңсеміздің түсіруде» . «Жас Қазақ».
31.03.2006 ж.
12. Б.Абаған. ... ... Ең ... мектебім – қазақ телевизиясы».
«Айқын». ... ... ... «Спорт комментаторларының мектебі қашан қалыптасады?». «Ана
тілі». 27.05.2008 ... ... ... ... ... бар ма ... «Айқын». 09.09.2008 ж.
15. М.Кенжебай «Эфирдегі сараң сөздер». «Олимпиаданы да ... ... «Ана ... ... ... ... Байғожа « По ту сторону экрана» «Sports ks» ... ... ... ... « По ту ... экрана-2» «Sports ks» 06.04.2010 ж
Қосымша материал
Телевизияда бұрын-соңды спорт репортаждарын жүргізген комментаторлар
Сейдахмет Бердіқұлов
Сұлтанғали Қаратаев
Рабат Жәнібеков
Өмірзақ Жолымбетов
Диас Омаров
Несіп ... ... ... ... ... ... Тұрсын
Амангелді Сейітхан
Қыдырбек Рысбеков
Диас Ахметшәріп
Ғалым Сүлеймен
Самат Қанағатов
Мейрамбек Төлепбергенов
Жұмабек Кенжалин
Асхат Сағынаев
Есей Жеңісұлы
Ақын Ордабайұлы
Жандос Айтбай
Данияр Кәрімжан
Ержан Көшкінбев
Рауан Оқасов

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам ауруын қоздырушы және өнеркәсіпте қолданылатын дрожжилар5 бет
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Туризм инфрақұрылымы9 бет
Фридрих Энгельс3 бет
Қазіргі қазақ жарнамаларының тілдік ерекшеліктері5 бет
Қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі жаргон сөздер4 бет
Қазақстан мен Германия6 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2008 жылғы 1 тоқсандағы қорытындылары94 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь